પેટ્રોલ પૂરાવવાની પારાયણ!

આ અભૂતપૂર્વ કટોકટી હતી!

લોકોએ કદાચ 1991ની સાલ પછી અઢાર વર્ષે આવી કટોકટી અનુભવી હતી. અને એટલે જ
સમાચાર ચેનલો, જેમના મંડાણ 1991ના ખાડી યુદ્ધ વખતે થયા હતા, તેમના માટે આ
ખૂબ મોટો અવસર હતો. અગાઉ હાસ્ય લેખ ‘દુનિયામાં શાંતિ થાય તો કોણ દુઃખી
થાય?’માં લખી ચૂક્યો છું તેમ સમાચાર માધ્યમો માટે લોકોની આપત્તિ ખૂબ મોટો
અવસર હોય છે.

જુઓ ને, કારગિલ વખતે આપણી બરખા દત્ત કારગિલ પર પહોંચી ગઈ હતી. એમાં તો તે
સ્ટાર રિપોર્ટર બની ગઈ.  (બરખાએ નાનપણમાં ગીત સાંભળી લીધું હશે,
‘બરખારાની જરા જમ કે બરસો’ અને તેનું નામ બરખા. એટલે જ કદાચ તે દર વખતે
તે ‘જમ કે બરસે’ છે.) થોડા વખત પહેલાં મુંબઈ પર ત્રાસવાદી હુમલા થયા
ત્યારે તેણે તેની સમવ્યાવસિયક સબિના (આ નામ શબાના આઝમી હોત તો કદાચ અમને
ખુશી પણ થઈ હોત) તાજમાં છઠ્ઠા માળે છે તેવું જાહેર કર્યું અને
ત્રાસવાદીઓને શિકારની ભાળ મળી ગઈ હતી. દીપક ચૌરસિયા, જેને ઓફ ધ રેકર્ડ
ચૌ*શિયા કહેવામાં આવે છે, જે એટલી બધી લપ અને વાહિયાત રીતે રિપોર્ટિંગ
કરે છે તે તો સૂતા સૂતા રિપોર્ટિંગ કરવા લાગ્યો હતો અને કહેતો હતો, ‘જુઓ,
અમારી બાજુમાંથી જ કમાન્ડો ગોળીઓ છોડી રહ્યા છે.’ ત્યારે થતું કે કાશ,
ત્રાસવાદીઓની એકાદ ગોળી તેને પણ લાગી જાય. પણ ભગવાન આપણી ફરિયાદ ક્યાં
સાંભળે છે.

તો ટીવી12ની સંવાદદાતા પેટ્રોલ પંપ પાસે હતી. અગાઉ કહ્યું તેમ તેમના માટે
આ ખૂબ મોટો અવસર હતો. સ્ટુડિયોમાં બેઠેલો ન્યૂઝ એન્કર તેને પૂછી રહ્યો
હતો, ‘હા, તો બતાવો મોનિકા, ત્યાં કેવો માહોલ છે?’ મોનિકા વગર કારણોસર
ઉત્તેજિત સ્વરે બોલવા લાગી, ‘અહીં ભારે આપાતકાળ સર્જાયો છે.’ ગુજરાતી
પત્રકારો પણ હવે હિન્દી ચેનલો અને અંગ્રેજી પિક્ચરો જોઈને પા ભાગનું
ગુજરાતી, અડધા ભાગનું હિન્દી અને પા ભાગનું અંગ્રેજી બોલતા થઈ ગયા છે.
‘અહીં ખૂબ જ લાંબી લાઇન લાગેલી છે,’ મોનિકા બોલી રહી હતી. ન્યૂઝ એન્કરે
પૂછ્યું, ‘પણ તમે તો વસ્ત્રાપુરના પેટ્રોલપંપે જવાના હતા ને તમે જોધપુરના
પેટ્રોલપંપે કેમ ઊભા છો?’ ‘શું કરીએ? અમારી ઓબી વાનનું ડિઝલ પણ ખાલી થઈ
જવા આવ્યું છે. એટલે નજીકમાં જે પેટ્રોલ પંપ હતો ત્યાં ઊભા રહી ગયા. ડિઝલ
પણ પૂરાવાઈ જાય અને સ્ટોરી પણ થઈ જાય.’ મોનિકા બોલી રહી હતી ત્યાં, આદત
મુજબ તેને અટકાવીને ન્યૂઝ એન્કર બોલ્યો. આમ પણ ન્યૂઝ એન્કર ‘શોલે’ની
બસંતી જેવા હોય છે, પોતે જ બકબક કર્યા રાખે. બીજાને ઓછું બોલવા દે.

‘ત્યાં ઊભેલા લોકોને પૂછો મોનિકા કે તેમને કેવી તકલીફ પડી રહી છે?’
મોનિકાએ સ્વાભાવિક જ એક કારવાળા ભાઈને પૂછ્યું, ‘તમે કલાકથી લાઇનમાં ઊભા
છો તો તમને કેવી તકલીફ પડી રહી છે?’ પેલા ભાઈ બોલ્યા, ‘પહેલી વાત તો એ કે
હું ઊભો નથી, કારમાં બેઠો જ છું. અને તકલીફનું તો એવું છે કે બાઇક કે
સ્કૂટરની જેમ લાઇનમાં ઊભા હો તો પગથી ઠેસ મારીને કારને આગળ લઈ જઈ શકાતી
નથી. તેમાં પેટ્રોલ વાપરવું જ પડે છે. અને વર્ષો પહેલાં ‘હમ આપ કે હૈ
કૌન’ વખતે લાઇનમાં ઊભો રહેલો, ત્યાર પછી લાઇનમાં ઊભા રહેવાની પ્રેક્ટિસ જ
નીકળી ગઈ છે. હવે તો મલ્ટિપ્લેક્સ એટલાં થઈ ગયાં છે અને મલ્ટિપ્લેક્સમાં
સ્ક્રીન એટલા બધા છે કે લાઇનમાં ઊભા રહેવાનું આવતું જ નથી.’
એટલામાં ત્યાં કોઈ શખ્સ ‘બે લિટરના દોઢસો બે લિટરના દોઢસો’ એમ બોલતો પસાર
થયો. તરત ન્યૂઝ એન્કરે મોનિકાને કહ્યું, ‘મોનિકા, પેલો માણસ કાળા બજાર
કરતો લાગે છે. તેને પકડો.’

‘ડિઝલ લેવા માટે?’ મોનિકાએ બિલકુલ નિર્દોષભાવે પૂછ્યું.

‘ના. આપણા ચાલી રહેલા સમાચાર માટે. તેમને પૂછો કે તે કાળા બજાર કરે છે કે
શું?’ મોનિકાએ પેલા ભાઈને બોલાવ્યો. એ આવતા જ તેનું નામ વગેરે પૂછ્યું.
પેલો કહે, ‘અપુન કા નામ અબ્દુલભાઈ.’ મોનિકાએ હોઠ ફફડાવ્યા પણ તે પહેલાં જ
ન્યૂઝ એન્કરે પૂછ્યું, ‘અબ્દુલભાઈ, તમારા માટે તો મંદીમાં પણ ચાંદી થઈ ગઈ
હશે ને.’ ‘અપુન કે લિયે તો મંદી કભી રહેતી હી ચ નહીં. કોઈ ના કોઈ ધંધા
ખોજ હી ચ લેતા મૈં.’ ન્યૂઝ એન્કર બોલ્યો, ‘પણ કાળાં બજાર તો ઘણા વખતે…’
અબ્દુલભાઈ બોલ્યા, ‘એમ તો રેશનિંગમાં ઘાસલેટ, મેરા મતલબ હૈ, કેરોસીનનું
કાળાં બજાર કરીએ પણ ગરીબ માણસ પાસેથી કિતના પૈસા લેવેંગે? પહેલાં તો
સિનેમાની ટિકિટના પણ કાળાં બજાર કરી શકતાં હતા પણ હવે તો આ
મલ્ટિપીલેક્સવાલે હી ઇતના દામ બઢા દિયે હૈ કિ વો હી ચ કાલાબજાર કરતે હૈ
એસા લગતા હૈ. શોપિંગ મોલ મેં જાવેંગે તો વહાં ભી દામ ઇતને ઊંચે કિ આમ
આદમી કો પરવડતા હી નહીં. અરે આમ આદમી તો સબ્જી તરકારી ભી ચાર દિન મેં એક
બાર લેતા હૈ…’  સ્ટુડિયોમાં બેઠા બેઠા સામાન્ય માણસનું જ્ઞાન નહીં
ધરાવતા અને સામાન્ય રીતે અપ માર્કેટ લોકોની જ પ્રતિક્રિયા લેવાના કારણે
ન્યૂઝ એન્કર અને રિપોર્ટર મોનિકાને સામાન્ય માણસની તકલીફનું તો જ્ઞાન જ
ક્યાંથી હોય. એટલે  ન્યૂઝ એન્કર પૂછી બેઠો, ‘પણ અબ્દુલભાઈ ઇન્ફ્લેશન તો
ઘટી ગયું છે ને.’ અબ્દુલભાઈ બોલ્યા, ‘ઇનફિલેશન મતલબ?’

મોનિકા જમીન પર રહીને રિપોર્ટિંગ કરતી હોવાના કારણે તેનો અર્થ તેને ખબર
હતી, ‘મોંઘવારી.’ અબ્દુલભાઈ કહે, ‘મેડમ, મોંઘવારી ક્યાં ઘટી છે બતાવો
મને. આ પેટ્રોલના ભાવ ઘટવાના છે તો તેની વિરુદ્ધ આ હડતાળ પડી રહી છે.
તેલના ભાવ સસ્તા થાય તો ગાંઠિયાના ક્યાં થાય છે? અમારા જેવા ગરીબો માટે
તો ગાંઠિયા અને ડુંગળીથી જ પેટ ભરાઈ જાય છે. પાણી પીવું હોય તો એક રૂપિયો
આપીએ તો પાઉચ મળે. પહેલાં તો માણસો પરબ બનાવતાં. પહેલાંના રાજા પોતે પણ
ઠેરઠેર પાણીનાં પરબ બનાવતાં. પણ હવેના રાજાઓ તો પોતાનાં સગાંને
પેટ્રોલપંપની લ્હાણી કરે છે.’ અબ્દુલભાઈએ વ્યથા ઠાલવી દીધી.
પણ આવી વ્યથા જોવાનું દર્શકોને ન ગમે એવો ઉપરના સાહેબનો કડક નિયમ હતો
એટલે ન્યૂઝ એન્કરે તરત વાત વાળી લીધી અને કહ્યું, ‘આ તો આપણે જાણી
કાળાંબજાર કરતા અબ્દુલની વાત. હવે જાણીએ બીજા કોઈ પેટ્રોલપીડિત વ્યક્તિની
વાત.’ મોનિકા બીજા એક કારવાળા ભાઈ પાસે ગઈ અને તેમનો અનુભવ પૂછ્યો. તેઓ
લાઇનમાં ઘણા પાછળ હતા. પેલા ભાઈ અસલ શેઠ જેવા લાગતા હતા. નાનપણમાં શેઠ
વિશે અમે જે જોડકણું સાંભળેલું તેના જેવા :

શેઠ મોટું પેટ, પેટે ચડી કીડી, શેઠે પીધી બીડી, બીડી ગઈ ગટરમાં, શેઠ બેઠા મોટરમાં.

મોટા પેટવાળા શેઠ કારમાંથી ક્યારેય નીચે ઉતર્યા હોય તેવું લાગ્યું નહીં.
મોનિકાએ પૂછ્યું, ‘કેમ શેઠ, તમે તમારા ડ્રાઇવરને પેટ્રોલ ભરાવવા ન
મોકલ્યો?’ શેઠ ભરશિયાળે કપાળ પરથી નીતરતો પરસેવો લૂછીને કહે, ‘એ પણ આવા
મુશ્કેલીના સમયે જ વાંકો ચાલ્યો. કહે, પેટ્રોલ કંપનીઓના કર્મચારીઓ
પગારવધારો માગે છે એમ મારે પણ પગારવધારો જોઈએ. તમે પગાર વધારી દો તો હું
જઉં. મેં તેને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવાની ધમકી આપી તો કહે, પેટ્રોલ નહીં
હોય તો આમેય કાર ક્યાંથી ચલાવવાના. એટલે મારી નોકરી તો રહેશે  જ નહીં.
બોલો, આવું કહેતો હતો એ બદમાશ.’ મોનિકા કહે, ‘પણ સાહેબ, તમને ભરશિયાળે
એસી કારમાં પરસેવો કેમ વળી રહ્યો છે. તમને ચક્કર તો નથી આવતા ને. તમને
બી.પી. વધી તો નથી ગયું ને.’ શેઠ કહે, ‘એવું જ લાગે છે. મને ચિંતા છે કે
લાઇનમાં હું પાછળ છું અને મારો વારો આવશે ત્યાં પેટ્રોલપંપમાં પેટ્રોલ
ખાલી થઈ જશે તો હું અહીંથી જઈશ કેવી રીતે? મારી કારમાં પણ પેટ્રોલ ખાલી
થઈ જવા આવ્યું છે.’

આ સંવાદ સાંભળી રહેલા એક ભીખારીએ ન્યૂઝ ચેનલના  કેમેરાની ફ્રેમમાં અચાનક
દેખા દીધી અને શેઠને ઓફર કરી, ‘શેઠ, તમે ભલે મને ભીખ ન દેતા હો, પેટ્રોલ
ખાલી થઈ જાય તો આપણા ઘરમાં રહી જજો, બોસ. ચિંતા શા માટે કરો છો.’
ભીખારીની આ દિલદારીથી મોનિકાની આંખમાં આંસુ ઊભરાઈ આવ્યાં, પણ ચેનલના
નિયમના કારણે તેને તે વધુ દેખાડી શકે તેમ નહોતી એટલે બીજા કોઈ શેઠનો
ઇન્ટરવ્યૂ કરવા તે આગળ વધી ગઈ.