જેમની પાસેથી હિન્દી ફિલ્મો ‘જોવા’નું હું શીખ્યો અને બોલિવૂડની ઘણી જાણકારી મળી તેવા મારા પિતાજી સ્વ. ગજેન્દ્રભાઈ પંડ્યાને, અમિતાભનો જ્યારે સુવર્ણયુગ ચાલતો હતો ત્યારે તેમના વિશે ગેરસમજ હતી કે આ તો મારધાડવાળી-મગજ કોરાણે મૂકીને જોવી પડે તેવી જ ફિલ્મો કરનારો અને અભિનયની આવડત વગરનો અભિનેતા છે. પણ જ્યારે ખાનગી ચેનલો શરૂ થઈ અને કેબલ ઓપરેટરોની ચેનલ પર ફિલ્મો આવવા લાગી ત્યારે અમિતાભની ‘શરાબી’ જોઈને ફિલ્મથી તો પ્રભાવિત થઈ જ ગયા હતા, પરંતુ અમિતાભ વિશે તેમની જે ગેરસમજ હતી તે દૂર થઈ!

જી હા. ‘શરાબી’. એ ફિલ્મ આવી ત્યારે હું છઠ્ઠા ધોરણમાં પ્રવેશ્યો હતો. ત્યારે હજુ સમાચારપત્રો વાંચવાની ટેવ તો નહોતી પડી પણ ફિલ્મોની જાહેરખબર વાંચવામાં જરૂર રસ હતો. મને બરાબર યાદ છે, એ વખતે ભાવનગરના નંબર વન સમાચારપત્ર ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’માં રોજ ફિલ્મની જાહેરખબર આવે. લાંબા વાળવાળા, સૂટ પહેરેલા અમિતાભને ભેટેલી જયા પ્રદાનો ફોટો અને ઉપર ફિલ્મનાં ગીતોની યાદી લખાય…દે દે પ્યાર દે, લોગ કહેતે હૈ મૈં શરાબી હૂં, તુમને ભી શાયદ યહી સોચ લિયા અને ખાસ તો ‘પીવાવાળા’ને મજા પડી જાય-તેમની ‘પીવા’ની વાતને અનુમોદન મળે તેવી પંક્તિ – નશા શરાબ મેં હોતા તો નાચતી બોતલ. નોટબૂક કે પાઠ્યપુસ્તકોને છાપાંના પૂઠ્ઠા ચડાવતા એટલે ‘શરાબી’ની આ જાહેરખબર ખાસ ઉપરની બાજુએ આવે તેવું અમે ધ્યાન રાખતા.

એ વખત હજુ એ હતો કે નવરાત્રિમાં પાર્ટી પ્લોટની પ્રથા શરૂ થઈ હતી, પરંતુ ખાસ ઉપડી નહોતી. મારા પિતા નવરાત્રિમાં મને સાઇકલ પર આગળ બેસાડીને રાત્રે આંટો મારવા લઈ જાય અને જ્યાં જુઓ ત્યાં ગીત વાગતું હોય,

 ‘દે દે પ્યાર દે’.

આજે પણ કોઈ ચેનલ પર ‘શરાબી’

આવતી હોય તો જોવા બેસી જવાય છે.

આવી એ ફિલ્મના નિર્માતા-દિગ્દર્શક પ્રકાશ મહેરા રવિવારે- ૧૭ મેએ બધાને, ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’ના ગીતની જેમ, તેમાં ફકીર કાદરખાન કહે છે તેમ, ‘ઠહાકે’ લગાવતા લગાવતા-હસતા-હસતા ચાલ્યા ગયા.

શું થયું છે બોલિવૂડને? મેં આ પહેલાંની પોસ્ટમાં લખ્યું છે તેમ બોલિવૂડમાં એક તો મલ્ટિપ્લેક્સ અને નિર્માતાઓની લડાઈના કારણે શુષ્ક સમય ચાલી રહ્યો છે. મંદીની અસર તો છે જ. તેમાં દિગ્ગજ કહેવાય તેવા લોકો-ખાસ કરીને દિગ્દર્શકની વિદાઈ થઈ રહી છે. હજુ હમણાં થોડા સમય પહેલાં તો ફિરોઝખાન ગયા ! તે અગાઉ શક્તિ સામંત ગયા!

શક્તિ સામંત અને પ્રકાશ મહેરા વચ્ચે કોઈ સામ્યતા ખરી? હા. શક્તિ સામંત-પ્રકાશ મહેરા અને સાથે પ્રમોદ ચક્રવર્તી તથા અર્જુન હિંગોરાની એ ચારેય દિગ્દર્શકોનું સારું ગ્રૂપ હતું. શક્તિદા- પ્રકાશજી બંનેએ સુપરસ્ટારને જન્મ આપ્યો. એકે રાજેશ ખન્નાને સુપરસ્ટાર બનાવ્યા તો બીજાએ અમિતાભને. બંનેમાં સંગીતની જબરી સૂઝ. કોઈ પણ સંગીતકાર પાસે સારું સંગીત કઢાવી શકે. શક્તિની જેમ પ્રકાશ મહેરાએ પણ અલગ-અલગ સંગીતકારો સાથે કામ કર્યું, પરંતુ તેમાં વધુ પ્રમાણ કલ્યાણજી-આણંદજી સાથે રહ્યું. તે પછી બપ્પી લહેરી આવે. એમ તો ‘મેલા’ અને ‘સમાધિ’માં આર.ડી. અને એકાદ ફિલ્મમાં શંકર-જયકિશન સાથે કામ કર્યું હોવાનું પણ બોલાય છે.

‘સમાધિ’? એ ‘૭૦ના દાયકાની ફિલ્મો જોઈને મોટા થયેલા લોકોને પણ કદાચ જે ફિલ્મ વિશે યાદ નહીં હોય તેવી આ ફિલ્મનું એક ગીત આજની રિમિક્સ પેઢીને જરૂર યાદ હશે! કારણકે તેનું રિમિક્સ ખૂબ જ હિટ ગયું હતું અને તેનાથી રિમિક્સનો દોર જોરમાં શરૂ થયો હતો. એ ગીત એટલે ‘કાંટા લગા!’ પ્રકાશ મહેરાની કોઈ પણ ફિલ્મ લો તેમાં ગણગણવા ગમે તેવા-યાદગાર એકાદ-બે ગીત તો કમ સે કમ મળી આવશે. ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’, ‘નમક હલાલ’ કે ‘શરાબી’ જેવી ફિલ્મો તો ખરી જ જેનાં બધાં જ ગીતો સુપરહિટ રહ્યા હોય. (પ્રકાશ મહેરાની ફિલ્મોનાં ગીતોની યાદી અગાઉની પોસ્ટમાં લખી છે એટલે રિપિટ નથી કરતો.) ‘નમક હલાલ’ એટલે, અગાઉ ‘ઝખ્મી’, ‘ચલતે ચલતે’ (શાહરુખવાળું નહીં), ‘આપ કી ખાતિર’, ‘દિલ સે મિલે દિલ’, ‘લહુ કે દો રંગ’, ‘જ્યોતિ’ વગેરે ‘બી’ ગ્રેડની ફિલ્મોમાં એકાદ બે-એકાદ બે સુપરહિટ ગીતો આપી ચૂકેલા બપ્પી લહિરીની પહેલી ‘એ’ ગ્રેડ ફિલ્મ! બી. સુભાષની મિથુનવાળી ‘ડિસ્કો ડાન્સર’ તો તે પછીની સાલમાં આવી અને પ્રકાશ મહેરાએ ‘નમક હલાલ’માં, અગાઉ, આર.ડી.બર્મનના પ્રભાવ તળે હોય તેવું સંગીત પીરસનારા બપ્પીદા પાસે સાવ અલગ પ્રકારનું સંગીત કઢાવ્યું! ‘ડિસ્કો ડાન્સર’ કરતાં પહેલાં ડિસ્કો ગીત ‘નમક હલાલ’માં હતા-યાદ છે ને ‘રાત બાકી’ (આ ટાઇટલ વર્ષો પછી પણ એનડીટીવી ઇન્ડિયા ન્યૂઝ ચેનલ પર રાત્રે ૧૧ કે ૧૧.૩૦ વાગે બોલિવૂડના સમાચારો માટેના કાર્યક્રમનું શીર્ષક તરીકે કામ લાગે છે!) અને ‘જવાની જાનેમન’?

માત્ર સંગીતની જ વાતો કરીએ તો આખો લેખ નહીં લેખની હારમાળા સર્જાય તેવું સંગીત પ્રકાશ મહેરાનું રહ્યું છે. મોહમ્મદ રફી-લતાનું અદ્ભુત મેલોડીવાળું ‘બેખુદી મેં સનમ ઉઠ ગયે જો કદમ’ કે પછી ‘ઋત હૈ મિલન કી સાથી મેરે આ રે’ સાંભળો તો ઉનાળાની ગરમીમાં શેરડીનો રસ પીધો હોય તેવી ઠંડક રોમેરોમમાં વ્યાપી જાય! ‘વાદા કર લે સાજના’ કોઈ પણ રોમેન્ટિક કે પ્રેમમાં નવા-નવા પડેલા યુગલ માટે કસમ ખાવાનું ગીત બની રહે. દોસ્તોની વાત નીકળે એટલે ‘બને ચાહે દુશ્મન ઝમાના હમારા’ ગીતની જેવું જ ગીત ‘યારી હૈ ઈમાન મેરા યાર મેરી ઝિંદગી’ અચૂક હોઠે આવી જાય. જિંદગીથી નિરાશ થઈ ગયા હો ત્યારે ‘રોતે હુએ આતે હૈ સબ’ સાંભળી લો. બધી જ નિરાશા ખંખેરાઈ જશે! પ્રેમની કબૂલાત કરવી છે? તો ગણગણો- ‘સલામ-એ-ઇશ્ક મેરી જાન ઝરા કુબૂલ કર લો’ કે પછી ‘તૂ જહાં ભી ચલેગા ચલૂંગી તેરા સુખદુખ મૈં બાંટ લૂંગી ’ (ફિલ્મ ‘ચમેલી કી શાદી’) યા તો ‘મૈંને ભી તો ચોરી ચોરી તેરે સંગ અંખિયાં મિલાઇ રે’ (દલાલ). ‘નોટી’ મૂડમાં છો? પ્રેમી/પ્રેમિકાને ‘સિડ્યૂસ’ કરવો/કરવી છે? તો ગણગણો-‘રાત બાકી બાત બાકી હોના હૈ જો હો જાને દો’ કે પછી ‘આજ રપટ જાયેં તો હમેં ના ઉઠય્યો’ અથવા તો ‘ચડ ગયા ઉપર રે અટરિયા પે લોટન કબૂતર રે’ (દલાલ). અચ્છા, પ્રેમી/પ્રેમિકાએ દગો દીધો છે? સમાજ સાથ નથી આપતો? તો ગાવ- ‘જો કદમ હી સાથ ના દે તો મુસાફિર ક્યા કરે, મંઝિલે અપની જગહ હૈ’ કે પછી ‘ઔર ઇસ દિલ મેં ક્યા રખ્ખા હૈ, તેરા હી નામ લિખા રખ્ખા હૈ, ચીર કે દેખેં દિલ મેરા તો તેના હી દર્દ છૂપા રખ્ખા હૈ’ અથવા તો ‘જિસ કા કોઈ નહીં ઉસ કા તો ખુદા હૈ યારોં’. ધનિકો સામે- સિસ્ટમ સામે વાંધો છે? તો ‘અપની તો જૈસે તૈસે થોડી ઐસે યા વૈસે કટ જાયેગી આપકા ક્યા હોગા જનાબે આલી’ (આહા! શું શબ્દો? આપ ભી મેરી તરહ ઇન્સાન કી ઔલાદ હૈ, આપ મુંહમાંગી દુઆ હમ અનસૂની ફરિયાદ હૈ…ગાલી હુઝૂર કી તો લગતી હૈ દુઆઓ જૈસી, હમ દુઆ ભી દેં તો લગે હૈ ગાલી, આપ કા ક્યા હોગા જનાબે આલી).

આટલા વેધક શબ્દોવાળા ગીતો હોય તેની કોઈ નવાઈ ન લાગવી જોઈએ, કેમ કે પ્રકાશ મહેરા પોતે સારાં ગીતકાર પણ હતા અને લેખક પણ. કેમેરા વગેરે ટેક્નિકલ બાબતોમાં ઓછી જાણકારી, અમિતાભ કહે છે તેમ, જાતજાતના કેમેરા એંગલ રાખવા, એડિટિંગ પર બહુ ભાર આપવો, સિનેમેટોગ્રાફી પર ખૂબ જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું એ બધું પ્રકાશ મહેરા ઓછું જાણતા અથવા તો કહો કે, તેને બહુ મહત્ત્વ નહોતા આપતા. તેઓ કહેતા, ‘લોગ કહાની દેખને આયે હૈં, કેમેરા કી કબડ્ડી નહીં’ (આજે અખબારો-મેગેઝિનોમાં પણ આવું જ થતું જાય છે ને? લે આઉટ પર ખૂબ મહત્ત્વ અપાય, તેના માટે મેટર ઓછી આવે તો વાંધો નહીં. ફોટા મોટા મોટા મૂકો. ચાલી જશે. )

અમિતાભને ‘લાલા’ કહેતા પ્રકાશ મહેરા અમિતાભ થકી ચાલ્યા તેમ કહેવું અતિશયોક્તિ લાગશે પણ વાત ખોટી નથી! કોઈ પણ ગમે તેવો માણસ મૃત્યુ પામે તો તેની પાછળ મલાજો જાળવવા માટે ઘણી વાર તેની હાજરી હોય ત્યારે ભરપૂર ટીકા થઈ હોય પણ મૃત્યુ પામે એટલે શબ્દોના ફૂલોના હારથી તેને ઢાંકી દેવામાં આવે એવું આપણે નથી કરવું. એટલે જ્યારે ઉપરનું વિધાન કરું છું ત્યારે એનો તર્ક પણ આપીશ. ‘ઉજાલા’ અને ‘પ્રોફેસર’ જેવી ફિલ્મોમાં પ્રૉડક્શન કંટ્રોલર તરીકે કામગીરી શરૂ કરનાર પ્રકાશ મહેરા શશી કપૂર અને તેમની ભત્રીજા વહુ બબીતાને લઈને બનેલી ફિલ્મ ‘હસીના માન જાયેગી’થી દિગ્દર્શક બન્યા, ફિલ્મ સારી હતી, સંગીત પણ સારું હતું એ બધું માન્યું. તે પછી ‘મેલા’, ‘સમાધિ’ જેવી હિટ ફિલ્મો પણ આપી તે ય માન્યું પણ પ્રકાશ મહેરાનો અને અમિતાભ બંનેનો સમય શરૂ થયો ‘ઝંઝીર’થી! (અને સાથે લેખકજોડી સલીમ-જાવેદનો પણ!) એ વાત સાચી કે દેવ આનંદ, રાજકુમાર અને ધર્મેન્દ્રની જે રોલ માટે વિચારણા પ્રકાશજીએ કરી હતી તે રોલ તેમણે સલીમ-જાવેદના સૂચનથી ત્યારે નિષ્ફળ જઈ રહેલા (અને નિષ્ફળ એટલે કેવો? લગભગ બાર કે તેર નિષ્ફળ ફિલ્મ આપી હતી અને ‘ઝંઝીર’ બની ત્યારે તેની ઓ.પી.રાલ્હનની ‘બંધે હાથ’ રિલીઝ થઈ અને નિષ્ફળ ગઈ ત્યારે વિતરકો ‘ઝંઝીર’માંથી હાથ પાછા ખેંચવા તૈયાર થઈ ગયા હતા!

‘ઝંઝીર’ એ રીતે જુઓ તો, પ્રકાશ મહેરા-અમિતાભ એ બંનેનો મરણિયો પ્રયાસ હતો. જે સમયે રાજેશ ખન્ના, શમ્મી કપૂર, રાજેન્દ્ર કુમાર વગેરેની રોમેન્ટિક ફિલ્મો આવતી હોય તે સમયે એક્શનના હાઇ ડોઝવાળી ‘ઝંઝીર’ આપવી એ બહુ મોટો જુગાર હતો. રોમાન્સના નામે મીંડુ! કોમેડી તો નહીંવત્ ! સંગીત સારું હતું પણ તોય સુપરડુપર હિટ કહેવાય તેવું આખું આલબમ (એટલે કે બધાં જ ગીતો) તેવું નહીં. (અને એ સમય યાદ રાખવો જોઈએ! રામગોપાલ વર્માની રોમાન્સ-સંગીત વગરની હાર્ડ હિટિંગ ફિલ્મો આજે પણ પીટાઈ જાય છે તો એ વખતે તો આવી મલ્ટિપ્લેક્સ ફિલ્મોનો જમાનો જ નહોતો.) તેમાંય પાછું અત્યાર સુધી વિલન તરીકે (કુ)ખ્યાત થઈ ગયેલા પ્રાણને ચરિત્ર અભિનેતામાં અને અજિતને વિલનની ભૂમિકામાં લેવાનો જુગાર પણ હતો. ફિલ્મ ચાલી-ખૂબ ચાલી અને અમિતાભ-પ્રકાશ મહેરાની જોડી પણ. (અને સાથે ઉમેરીએ કે ફિલ્મ પછી અમિતાભ-જયાની જોડી વાસ્તવિક જીવનમાં પણ બની ગઈ.)

એ એક્શન ફિલ્મ પછી અમિતાભ-વિનોદ ખન્નાની જોડીને લઈને કોમેડી ફિલ્મ ‘હેરા ફેરી’ બનાવી. તે પછી રોમેન્ટિક ફિલ્મ ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’. તે પછી ફરી કોમેડી-મસાલા ફિલ્મ ‘નમક હલાલ’. ફરી રોમેન્ટિક ફિલ્મ ‘શરાબી’. તે પછી સાવ નવો પ્રયોગ. સાધુના નામે પાખંડીઓના આશ્રમમાં ચાલતી લીલાઓને ખુલ્લી પાડતી ફિલ્મ ‘જાદુગર’ બનાવી. પણ સરિયામ નિષ્ફળ ગઈ. અમિતાભની હદ બહારની ઓવરએક્ટિંગ. પ્રકાશ મહેરાની ફિલ્મોમાં જોવા મળે તેવું સંગીત નહોતું. ‘પડોશન અપની મુર્ગી કો રખના સંભાલ’ જેવું અત્યંત દ્વિઅર્થી ગીત. અને પ્રકાશ મહેરા રૂપી દીવાનો રચનાત્મક-સર્જનાત્મક પ્રકાશ જાણે કે ઓલવાઈ ગયો.

‘જાદૂગર’ને સમાંતર અમિતાભની જાદૂગરની જ ભૂમિકાવાળી અને તેમના બીજા ગોડફાધર મનમોહન દેસાઈની ‘તૂફાન’ આવી હતી અને બંને ફિલ્મો ન ચાલી. અમિતાભના બંને ગોડફાધર ખતમ થઈ ગયા હતા. એ વખતે એવું કહેવાતું હતું કે અમિતાભે (તેમની છબી જોતા માની શકાય તેવું નથી, પણ….પડદા પાછળની વાત ક્યારેક સાચીય હોઈ શકે) ‘જાદૂગર’ની વાર્તા મનમોહન દેસાઈ આગળ લીક કરી હતી. એવું હોય તો અમિતાભે પોતાના પગ પર જ કુહાડો માર્યો. એ ફિલ્મ પછી પ્રકાશ મહેરાના સંબંધોમાં ખટાશ આવી ગઈ.

ત્રણેક વર્ષ પહેલાં મુંબઈના ટેબ્લોઇડ ‘મિડ ડે’ અખબારને પ્રકાશ મહેરાએ, ‘અમિતાભ બચ્ચને મને છેતર્યો છે’ તેવા સનસનાટીસભર આક્ષેપવાળો ઇન્ટરવ્યૂ આપ્યો હતો. તેમાં આ ‘જાદૂગર’ અને ‘તૂફાન’માં અમિતાભે એકસરખી ભૂમિકા કરી હતી તેની જ ફરિયાદ હતી. પોતે જેમને સુપરસ્ટાર બનાવ્યો છે, જેની સાથે અત્યંત ગાઢ સંબંધ છે, જેના નામ પાછળ પોતે પોતાના દીકરાનું નામ રાખ્યું છે (પ્રકાશ મહેરાના ત્રણ દીકરા-સુમિત-અમિત અને પુનિત.) તે અમિતાભ આવું કરે? (યાદ રહે, નૈતિક મૂલ્યો કે એથિક્સ પાળનારા તો પ્રાણ હતા. અમિતાભની પહેલી સુપરહિટ ફિલ્મ ‘ઝંઝીર’માં પઠાણની ભૂમિકામાં કામ કરતા પ્રાણને મનોજકુમારે પોતાની ‘શોર’માં પઠાણની ભૂમિકા ઓફર કરી ત્યારે એમ કહીને તે નકારી કાઢી કે એકસરખી ભૂમિકા હું બે સમાંતર ફિલ્મોમાં કેવી રીતે કરી શકું? અને તે પછી મનોજકુમારે પ્રાણનો સદંતર બહિષ્કાર કર્યો હતો!)

‘શરાબી’ પછી અમિતાભ પ્રકાશ મહેરા સાથે પછી તો સંપર્ક નહોતા રાખતા તેવું પ્રકાશે કબૂલ્યું પણ તેઓ સમજતા હતા કે આ ફિલ્મોદ્યોગ નર્યો સ્વાર્થનો છે. ‘અમિતાભ ખૂબ વ્યસ્ત હતા એટલે તેમની પાસે મારા માટે સમય ક્યાંથી હોય?’ તેમ કહેતા પ્રકાશજી પ્રેક્ટિકલી અમિતાભની વાત પણ સમજતા હતા. એટલે જ તરત તેમણે એમ ઉમેરી દીધું કે તેમની જગ્યાએ પોતે હોત તો પોતે પણ તેમ જ કર્યું હોત.

પરંતુ અમિતાભ અને પ્રકાશ મહેરા વચ્ચે સાવ સંપર્ક સેતુ જ તૂટી ગયો હતો તેવું નહોતું. અમિતાભનો ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ શો ચાલતો હતો ત્યારે અમિતાભને સ્ક્રિપ્ટ સાંભળવા બોલાવ્યા તો સામે અમિતાભ દોડતા દોડતા શૂટિંગ અધૂરું મૂકીને-મેક અપ સાથે ગયા હતા તેવું પ્રકાશજીએ આ ઇન્ટરવ્યૂમાં સ્વીકાર્યું હતું. જોકે અમિતાભે વાર્તા ગમી છે, પણ અત્યારે નહીં કરી શકું તેમ કહીને નમ્રતાથી ના પાડી દીધી હતી. તે પછી પ્રકાશ મહેરાને અમિતાભ-જયા અને સાથે અભિષેકને લઈને ‘ઝંઝીર’ની સિક્વેલ બનાવવી હતી પણ અમિતાભનો પરિવાર તૈયાર જ ન થયો.

સાહિત્યકાર પિતાના પુત્ર અમિતાભ-સારા લેખક કાદરખાન અને પોતે –સંગીતકાર કલ્યાણજી-આણંદજી-ગીતકાર અન્જાન અને સાથે પોતે પણ-સહાયક દિગ્દર્શક (પ્રકાશ મહેરાની ફિલ્મોમાં પ્યારેલાલ તથા ભૈરવ બનતા) રામ પી. શેઠી અને ચરિત્ર અભિનેતા ઓમપ્રકાશ એમ મળીને જે ટીમ બની હતી તે ટીમે અદ્ભુત ફિલ્મો આપી. અગાઉ જે વાત કરી છે કે અમિતાભ અને પ્રકાશ મહેરા એકબીજાના પૂરક હતા, તેને અનુમોદન આપતી દલીલ કરીએ તો, ‘ઝંઝીર’માં અમિતાભે એવું સૂચન કર્યું હતું કે વિજયનો ગુસ્સો તેની આંખોથી બતાવવો. તેને ચૂપ બતાવવો. તે સૂચન પ્રકાશજીએ માન્ય રાખ્યું હતું. અને ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’ કે ‘શરાબી’માં જે અભિનયનું ઉંડાણ અમિતાભે બતાવ્યું છે તે બીજું કોણ બતાવી શક્યું હોત?

‘મુકદ્દર કા સિકંદર’ એ પ્રકાશ મહેરાના અર્થઘટનવાળી ‘દેવદાસ’ હતી. પણ એ વખતે તેમણે કંઈ ‘દેવ ડી’ બનાવનારા અનુરાગ કશ્યપની જેમ ઢોલ નહોતા પીટ્યા કે જુઓ! આ મારી દેવદાસ છે કે નહોતો કંઈ અશ્લીલતાનો ઓવરડોઝ કર્યો. તેમાં ફિલસૂફી પણ હતી અને રોમાન્સ  પણ. ત્યાગ પણ હતો અને લડાઈ પણ. કોમેડી પણ હતી.

યસ. કોમેડી. ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’ હોય કે ‘હેરા ફેરી’, પ્રકાશ મહેરાની ફિલ્મોનાં કોમેડી દૃશ્યો અદ્ભૂત હતા. ‘મુકદ્દર કા સિકંદર’માં અમિતાભ અને રામ પી. શેઠી (પ્યારેલાલ)નું દૃશ્ય યાદ છે? દારૂ પીને રાખીના ઘરની સામે પોતાના જ ઘરની બહાર અમિતાભ પ્યારેલાલને કહે, ‘અમ્મા પ્યારેલાલ, આપ ઈધર જાઈએ હમ ઉધર જાતે હૈં’. ‘હેરા ફેરી’માં આ જ રામ પી. શેઠી એક દારૂડિયો હોય છે. અમિતાભ કે વિનોદ ખન્ના બંનેમાંથી એક (ચોક્કસ યાદ નથી) જુગાર રમે છે અને બંનેમાંથી એક, બીજાનો બાતમીદાર હોય છે અને તે, આ દારૂડિયા-રામ પી. શેઠી જ્યારે જ્યારે કેબિનમાંથી બહાર નીકળે ત્યારે ત્યારે તેને ભટકાય અને ધક્કાથી પેલો દારૂડિયો કેબિનમાં પાછો ચાલ્યો જાય. અને પેલું દૃશ્ય? ભલે, કિશોરકુમારની ‘હાફટિકિટ’માંથી ઉઠાવેલું, પણ ‘નમક હલાલ’નું ‘અરે, યે મખ્ખી કી ઇતની ઝુર્રત કિ અમીરચંદ કે શિર પે બૈઠ ગઈ’ (હોટલ વેચવાનું દૃશ્ય ) કે પછી ‘ભૈરવ બિકમ્સ બૈરો…ઇંગ્લિશ ઇજ અ વેરી ફન્ની લેંગ્વેજ’ (નમક હલાલ) કે પછી નવીનત્તમ પ્રકારનું લડાઈનું, ‘શરાબી’નું-જ્યારે જયાપ્રદાનું સરનામું પૂછવા અમિતાભ જાય છે ત્યારે ગુંડો સુધીર અને તેના ત્રણ સાથીદારો અમિતાભનું પાકિટ-ચેન વગેરે લૂંટી લે છે, દૃશ્ય ‘એક વો થે ઔર એક આપ હૈ’.

પ્રકાશ મહેરા વિશે લખવું હોય તો ઘણું લખી શકાય (માત્ર નિર્માત તરીકે તેમની કારકિર્દી હોય કે ગીતકાર તરીકે કે પછી તેમના-ક્યારેય શરૂ નહીં થયેલા હોલિવૂડ પ્રોજેક્ટ વિશે કે અનિલ કપૂર-માધુરીની ‘ઝિંદગી એક જુઆ’ કે પછી સાવ વાહિયાત ‘દલાલ’ વિશે કે પછી ઝી ટીવી પર જ રજૂ થયેલી-જાવેદ જાફરીવાળી ‘મિ. શ્રીમતી’) પરંતુ એમની ‘શરાબી’ના સંવાદ સાથે તેમની શ્રદ્ધાંજલિને એમ કહીને અટકાવીએ કે,

‘એક વો  (દિગ્દર્શક) થે ઔર એક આપ હૈ.’ હા, હૈ. એટલા માટે કે તેઓ સદાય આપણા હૃદયમાં વસતા રહેવાના છે, તેમની અદ્ભુત ફિલ્મો થકી.