આ દેશમાં ક્રાંતિ કેમ નથી થતી?

આપણા દેશમાં સમસ્યાઓનો પાર નથી. છેલ્લા એક વર્ષની અંદર જ કેટલાં કૌભાંડો બહાર આવ્યાં? આદર્શ હાઉસિંગ સોસાયટી કૌભાંડ, રાષ્ટ્રકૂળ રમતોનું કૌભાંડ, ઉત્તરાખંડ, કર્ણાટક અને હવે તમિલનાડુમાં જમીન ફાળવણીનું કૌભાંડ, અને શિરમોર સમું ટુજી સ્પેક્ટ્રમ કૌભાંડ જેમાં રાજકારણી, પત્રકારો અને ઉદ્યોગપતિ આ ત્રણેય વર્ગ સંડોવાયેલો છે…સર્વોચ્ચથી માંડીને અલ્હાબાદ ન્યાયાલય સુધી, સગાવાદ અને ભ્રષ્ટાચાર ન્યાયાલયમાં પણ વ્યાપક છે. કૌભાંડો અને ભ્રષ્ટાચારમાં આપણો દેશ ગુરુ બની શકે તેમ છે. કાયદો કેમ તોડવો તે કોઈ ભારતીયો પાસેથી શીખે. પૂછો વિદેશીઓને.

કાયદો અને ન્યાયની પરિસ્થિતિ તો કેવી છે આપણે બધા જાણીએ છીએ. ૧૯૯૩માં અયોધ્યામાં તૂટી પડેલ ઢાંચાનો ચુકાદો છેક હમણાં ૧૭૧૮ વર્ષે આવ્યો! જેસિકા લાલ કેસમાં પણ આવું જ થયું ને. અને ચુકાદો આવે પછી પણ જો બેશરમ રાજકારણી તેના પર બેસી જાય કે ન્યાયાલયમાંથી જામીન મળી જાય તો ગુનેગારો ખુલ્લેઆમ ફરતા હોય છે. તેમને હોદ્દા પણ મળી જાય છે. મેડિકલ કોલેજના કૌભાંડમાં સંડોવાયેલા કેતન દેસાઈનું ઉદાહરણ છે જ. અફઝલ ગુરુ જેવા દેશ પર ત્રાટકનારા ત્રાસવાદીને ફાંસીની સજા થાય તો પણ તેનો અમલ થતો નથી. કસાબનો ચુકાદો મુંબઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલય આ ૨૧મી ફેબ્રુઆરીએ આપશે પણ તેની સજાનો અમલ ક્યારે થશે? ત્યાં સુધી કસાબ થૂંકતો રહેશે, બિરિયાની ખાતો રહેશે, મારા અને તમારા પૈસે જલસા કરતો રહેશે.

અચ્છા. આ બધી વાતો બાજુએ મૂકીએ. આ તો બધી બૌદ્ધિકોની ચર્ચાનો વિષય થયો. રોટી, કપડાં ઔર મકાન, પાણી, વીજળી, શિક્ષણ જેવી પ્રાથમિક સુવિધાઓની ચિંતા કરીએ. રોટી મોંઘી થઈ છે. કપડાં તો મોંઘા થયાં જ છે. મકાન તો બનાવવું હવે સ્વપ્ન થઈ ગયું છે, ચાહે તે ઉચ્ચ મધ્યમ વર્ગ પણ કેમ ન હોય. પાણીની ગુણવત્તા વિશે તો અલગથી જ લેખ લખવો પડે. વીજળીની સમસ્યા પણ બહુ મોટી સમસ્યા છે, મુંબઈ અને દિલ્હીવાસીઓને પૂછો. શિક્ષણ માટે પણ લોન મળતી થઈ ગઈ છે તેટલું કહેવું શિક્ષણની દશા માટે પૂરતું છે અને લાખો રૂપિયાની ફી ભર્યા પછી પણ કોલેજને મંજૂરી નહીં મળે તો ભાવિ અધ્ધરતાલ લટકી પડે છે. (પૂછો અમરગઢની મેડિકલ કોલેજના વિદ્યાર્થીઓને.) એકતરફ રાજકારણીઓના પગારભથ્થાં વધ્યાં કરે છે તો બીજી તરફ, ઘણા લોકોને નોકરી મેળવવાના કે ટકાવવાના ફાંફા છે. મોંઘવારી અને શેરબજારના ભાવો હવે રોજ છપાય છે; ફરક છે તો માત્ર એટલો કે શેરબજારમાં સેન્સેક્સ ઘણી વાર ઘટે છે.

રસ્તે નીકળે ને કોઈક વાહન સાથે અથડાઈ જવાય ત્યારે લોકો ઝઘડી પડતા છે, પોતાની દીકરી પારકી નાતવાળા સાથે ભાગી જાય ત્યારે તેને લોકો કાપી નહીં નાખતા અચકાતા નથી. સાયમંડ્સ જ્યારે હરભજનને ગાળો આપે ત્યારે લોકો રસ્તા પર આવી જાય છે. ગાંગુલીને આઈપીએલની ટીમમાં ન સમાવાય ત્યારે લોકો તોફાન કરે છે. અનામત માટે થઈને દેશની સંપત્તિને કેટલુંય નુકસાન પહોંચાડનારા ગુર્જરો પણ છે. પોતાના ‘રામ’ની સામે કાનૂની કાર્યવાહીનો પ્રશ્ન આવે ત્યારે દંડો લઈને નીકળી પડતા સાધકોય છે. પરપ્રાંતીયોને ઠમઠોરતા ‘સૈનિકો’ય છે. નવા પગારપંચનો અમલ કરવા હડતાળ પાડનારા ક્લાર્ક અને ઓફિસરવીરો પણ છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ થાય છે કે ભ્રષ્ટાચાર, મોંઘવારી, ન્યાયમાં વિલંબ, પ્રાથમિક સુવિધાઓનો અભાવ…આટલી બધી ઘોર સમસ્યાઓએ આ દેશને અજગરભરડો લીધો છે ત્યારે આ યોદ્ધાઓ ક્યાં લપાઈ જાય છે? કેમ કોઈ વીરલો રસ્તા પર દેખાતો નથી?

શું આ દેશની જનતા નિરાશ છે? શું તેણે માની લીધું છે કે રસ્તા પર આવવાથી કંઈ સક્કરવાર વળવાનો નથી? શું તેનો ટેમ્પો મોબાઇલની બેટરી જેવો છે જેને થોડી થોડી વારે ચાર્જ થવું પડે છે? કોઈ મુદ્દો ઉઠે અને ચાર્જ થઈ જાય. પછી પત્યું. કે પછી દરેકના મુદ્દા જુદા છે. કોઈને પ્રદેશવાદ છે તો કોઈને ક્રિકેટવાદ છે? તો કોઈને જ્ઞાતિવાદ છે? કોઈને ‘રામ’વાદ છે?

કે પછી કોઈ આગેવાની લે તેની આ દેશની જનતાને રાહ છે? આગેવાની લે તેવી વ્યક્તિ ક્યાં છે? તકવાદી રાજકારણીઓ પણ આવી સરસ તક (!) ઝડપવા કેમ તૈયાર નથી? કે પછી બધાની મેલી સાંઠગાંઠ છે? કે પછી ટીવી, ફિલ્મ અને ક્રિકેટ અને રોજેરોજ અખબારના પાનાઓ પર છપાતી સુંદરીઓની તસવીરો અને ઇન્ટરનેટ, મોબાઇલ, સીડીમાં જોવા મળતી ટ્રીપલ એક્સ ફિલ્મોએ આ દેશના નવલોહિયાઓને નિવીર્ય બનાવી દીધા છે?

કે પછી પોતાનું કરી ખાવાની ચિંતા છે? શું આ દેશનો યુવાન ‘બીજા બધા …જાય’ એમ વિચારીને પોતાની પ્રગતિ કેમ થાય તેનું જ વિચારે છે? શિસ્તનો અભાવ છે કે પછી વિચારધારાનો? અગાઉ સમાજવાદ, સામ્યવાદ કે એકાત્મવાદના સહારે આંદોલનો થતાં હતાં તેવો હવે કોઈ વાદ નથી રહ્યો? ‘દુનિયા જાય તેલ લેવા જલસા કર’નો મંત્ર આજના યુવાને અપનાવી લીધો છે? ફેસબુક, ટિ્વટર કે ઓર્કુટ પર ગંદી ગાળોથી ભરેલી કોમેન્ટ લખી નાખવાથી જ આજના યુવાનનું કેથાર્સિસ થઈ (મનનો ઉભરો ઠલવાઈ) જાય છે?

કે પછી આ દેશ જ્વાળામુખી પર બેઠો છે અને ગમે ત્યારે તે ફાટી શકે છે? જવાબો એક કરતાં વધુ હોઈ શકે છે, પણ સવાલ એક જ છે : આ દેશમાં ક્રાંતિ કેમ નથી થતી? ક્રાંતિની વાત તો દૂર જવા દો, સાચા મુદ્દે, પરિણામ સુધી લઈ જાય તેવાં આંદોલન પણ કેમ નથી થતાં?

(અભિયાન, તા. ૧૯-૨-૧૧ના અંકમાં પ્રસિદ્ધ લેખ)

Advertisements

6 thoughts on “આ દેશમાં ક્રાંતિ કેમ નથી થતી?

  1. શ્રી જયવંતભાઇ, વિચારપ્રેરક પ્રશ્ન અને લેખ.
    આપે કરેલા પ્રશ્ન પર થોડા વિચારો મનમાં આવ્યા, ટુંકમાં રજુ કરીશ.

    કહેવાયું છે કે ક્રાંતિનું મૂળ સૂત્ર હોય છે ’સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુતા’. વિશ્વની લગભગ તમામ ક્રાંતિઓ આ સૂત્રનો કેન્દ્રસ્થ સ્વિકાર કરીને થયાનું જણાય છે. જો કે તેમાં પાયાનો વિરોધાભાષ પણ રહ્યો છે. ક્યાંક સ્વતંત્રતા સાધ્ય થઇ તો સમાનતા નહીં (અમેરિકન, ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ વ.) અને સમાનતા સાધ્ય કરવા ગયા ત્યાં સ્વતંત્રતાનો ભોગ આપવો પડ્યો (રૂસી, ચીની ક્રાંતિ વ.) અને બંધુતાની ભાવના તો લગભગ સ્વપ્નવત જ રહી છે. કહ્યું છે કે સફળ ક્રાંતિ માટે સંપૂર્ણ માનવીની જરૂર છે. આજે ક્યાંય સંપૂર્ણ માનવી દીઠો મળે છે ? સૌ પ્રથમ માનવીની અંદર ક્રાંતિ થવી જોઇએ. કારણ ક્રાંતિનાં મનાતા અમુક પ્રકારોમાં (લોકક્રાંતિ, સત્તાપલટો વ.) સૌથી અસરકારક લોકક્રાંતિ જ છે.

    આ ઉપરાંત જોઇએ તો આર્થિક, સામાજીક, બૌદ્ધિક વિકાસ વધતો જાય તેમ તેની ’આકાંક્ષા’ અને ’અપેક્ષા’ પણ વધતી જાય છે. બને કે આ વિકાસનો અને પ્રાપ્ત થતી સિદ્ધિઓનો ગાળો ઘણો લાંબો ચાલે પરંતુ, કોઇપણ કારણોસર આ સિદ્ધિઓનો દર, વિકાસદર નીચો જવા માંડે ત્યારે પેલી અપેક્ષા અને વાસ્તવિક વિકાસ વચ્ચેનો ગાળો વધવા માંડે છે. અને આ અંતર જેટલું વધારે, ક્રાંતિની સંભાવના પણ તેટલી જ વધુ.

    હવે ટુંકમાં ક્રાંતિના કારક મુખ્ય કારણો જોઇએ તો; (૧) વિદેશી શાસન, (૨) આર્થિક પરિસ્થિતિ, (૩) રાજકીય ઝઘડાઓ, (૪) શાસનની નિર્બળતા, ગેરવ્યવસ્થા અને નિર્વીર્યતા, (૫) સમાજનાં આગેવાન વર્ગની અવનતિ.

    હવે આ પ્રકાશમાં ભારતને જોઇએ તો કદાચ થોડાં કારણો સમજાશે. કારણ (૧) તો લાગુ પડતું નથી જ. કારણ (૨) દરેક વર્ગને લાગુ નહીં પડે, કારણ (૩)માં બુદ્ધિશાળી નેતાઓ સમજપૂર્વક સાંઠગાંઠ કરી નિવેડો કરી લે છે. રહ્યા (૪)અને(૫), જે સંપૂર્ણતયા લાગુ છે. પરંતુ, લોકશાહી સમાજમાં સામાન્ય રીતે મુક્ત વાતાવરણ અને યોગ્ય ક્ષણે જ અસંતૂષ્ટ સમાજને મળતી (કે આપી દેવાતી) વિકાસની તકોને લીધે બને છે એવું કે ઉત્પન્ન થતાં ક્રાંતિકારક બળોની સામે તેમનો સામનો કરનારા પ્રતિબળો ઉત્પન્ન થઇ જાય છે. અને શૂળીનો ઘા સોયથી ટળે છે !

    ટુંક્માં, ભારત જેવા દેશમાં, સંપૂર્ણક્રાંતિ જેવું કશું શક્ય જણાતું નથી, સમયે સમયે રાજકિય, આર્થિક અને સામાજીક પરિવર્તન વડે જ લોકોની આકાંક્ષાપૂર્તિ થઇ જાય છે (કે કરાવી દેવાય છે !). બુદ્ધિશાળી નેતાઓ વિકાસ અને આકાંક્ષા વચ્ચેની ખાઇ ક્રાંતિકારક બને તેટલી ઉંડી થવા દે તેવું લાગતું તો નથી. આભાર.

  2. Pingback: હવે તો સંપૂર્ણ ક્રાંતિ સિવાય ઓછું કંઈ ન ખપે | Read, Think, Respond

  3. Pingback: ફરીથી વાંચો : આ દેશમાં ક્રાંતિ કેમ નથી થતી? | Read, Think, Respond

  4. Pingback: ભાજપનો ભવ્ય વિજય કેમ થયો? | Read, Think, Respond

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s