Posted in personal, society

બાનો એક જ મંત્ર હતો : સૌ સારાં વાનાં થઈ જશે.

બા. માતા માટે આનાથી કોઈ રૂડો શબ્દ ન હોઈ શકે તેવું મારું દૃઢ માનવું છે. મા, માવડી અને માડી પણ વહાલા લાગે. આજે ‘મધર્સ ડે’ નિમિત્તે બધા ‘મધર્સ’ને યાદ કરશે, પણ મારે મારી બાને યાદ કરવી છે.

યાદ કરવી છે? કે કરવા છે? ના કરવી છે. બાને અમે તુંકારે જ બોલાવતા. અમારો પરિવાર એ પરિવાર હતો જેમાં પુરુષ અથવા પતિ અને પિતાનું ધાર્યું થતું. મારા પિતા જેમને અમે ‘ભાઈ’ કહેતા તેમના વિશે તો હું લખી ગયો છું, આજે મારી બા વિશે.

નામ એનું તરલાબહેન. હિંમતલાલ વેણીશંકર જાની અને લલિતાબાની ચાર દીકરીઓ અને એક દીકરામાં ચોથા ક્રમની દીકરી હતી મારી બા. સંયુક્ત કુટુંબમાં ઉછરેલી. લલિતાબા (મારા નાની)એ પણ ઘણો સંઘર્ષ કરેલો તે જોયેલો અને લલિતાબા પ્રેમની મૂર્તિ. સગાવ્હાલાથી લઈને મહેમાનો સુધી બધાની આગતાસ્વાગતા કરે. બધાને સારી રીતે રાખે. આ બધું તેણે જોયું હતું. લલિતાબા જેને મરજાદી કહેવાય તેવા હતા. હકીકતે તો આ ‘મરજાદી’ હોવું એ સારું છે, એમ ક્યારેક મને લાગે છે. તેનાથી બીમારી ન આવે. અમેરિકીઓ કે અન્ય વિદેશીઓ પણ મરજાદી છે જ. તેમના કોફી પીવાના કપરકાબી અલગ. જાજરૂ જાય તોય સાડલો બદલીને જ જાય. છેક છેલ્લી ઉંમર સુધી લલિતાબા, ઘસડાઈને ચાલવું પડતું ત્યારે પણ આ રીતે સાડલો બદલાવીને જતાં. વ્યવહાર પણ મોટો હતો. (ચાર દીકરીઓ, એક દીકરો, ત્રણ દિયર-દેરાણી, ભાઈ-ભાભી અને તેમનાં ત્રણેક સંતાનો, લલિતાબાની બહેનો –  આ બધાંનો વ્યવહાર અને તે વખતે તો એ સિવાય પણ ઘણે લાંબે સુધી વ્યવહાર કરવો પડતો – સાચવવો પડતો, એટલે એ વ્યવહાર તો મોટો જ કહેવાય.) ઘણા બધો વ્યવહાર સાચવતાં. મારા નાના હિંમતલાલને જોયાનું યાદ નથી, પણ લલિતાબા જેમને અપભ્રંશમાં અમે ‘લલતાબા’ કહેતા, તેમની સ્મૃતિઓ ઘણી તાજી છે. ગીતા મોઢે. પૂજાપાઠ છેક છેલ્લે સુધી કરતાં. મામાને ગરમ રોટલી પીરસવા જાય. અમે મામાના ઘરે ગયા હોઈએ તો પણ પીરસવા આવી જાય. અને પીરસવાનું એવું કે પૂછવાનું નહીં, રોટલી થાળીમાં મૂકી જ દેવાની. (કાઠિયાવાડમાં કહેવત છે, પીરસવામાં પૂછવાનું શું? પીરસી જ દેવાનું હોય.)

લલતાબાને ઘણાં વર્ષોથી પેટની તકલીફ હતી. તેઓ ઘઉં તો ખાઈ શકતાં જ નહોતાં. બટેટાપૌંઆ જેવું જ ખાય. હા, ઈચ્છા થાય તો એકાદ કણી ચાખી લે ખરાં. એમના માટે જ બટેટાપૌંઆ બનાવ્યા હોય તો એમની સાથે જમવા બેસીએ તો એમાંથી પણ આગ્રહ કરી લે. તેમના માટે તેમનો દીકરો, અમારા મામા, ‘બાબો’ જ હતો. તે જમવા બેઠા હોય તોય પીરસવા પહોંચી જાય…

જોયું? લખતો હતો મારી બા વિશે, પણ વાત થઈ ગઈ તેની બા વિશે. લલતાબા આવાં હોય તો મારી બા તેમની જ દીકરી હતી ને. હમણાં ગયા વર્ષે મારી બા જેવા જ મોટાં માસી જ્યોતિબાળા (જેને અમે મોટાં માસી જ કહેતાં) ગુજરી ગયાં. એ પણ મારી બા ગયાં પછી મારી બા જેવા જ હતા. તેમના ઘરે આરએમએસ સોસાયટી, મેમનગરમાં જઈએ ત્યારે ખૂબ જ પ્રેમભર્યો આવકારો (લલતાબા જેવો જ અને મારી બા જેવો જ) મળતો. તેમને ઘણા સમયથી હૃદયની બીમારી હતી. ચાલવા માટે સ્ટેન્ડ લેવું પડે. હું અને મારી પત્ની ગયાં હોઈએ તોય પાણી દેવા જાતે ઊભાં થવા જાય. તેમની અને તેમના ઘરે બનતી રસોઈ પણ બા જેવો જ સ્વાદ. મારે લગ્ન માટે કન્યા જોવા જવાનું હોય તો અમદાવાદમાં તેઓ મારી સાથે આવતાં. મારાં જેની સાથે લગ્ન થયાં તે ક્રિષ્નાને જોવા, તેના વાસણાના ફ્લેટે, સ્ટેન્ડની મદદથી ત્રણ દાદર ચડી ગયાં હતાં! ‘

અમદાવાદ ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં જોડાયો ત્યારે એકલો રહેતો હતો. તે વખતે એક તો, મારી બહુ જ ચિંતા કરતી મારી બહેન શીલા (જેને ઘરમાં શીલુ કહીએ છીએ) તે દોડીદોડીને મારી પાસે આવતી. તે અને મોટી બહેન સોનલ (જેને મારા ભાઈ અને બા શોભન કહેતાં, હું અને શીલુ બેની કહીએ) પણ મારી બાની સમાન જ. એટલે આજે મારી બા વિશે લખવું હતું પણ ભેગાભેગ મારા જીવનમાં બા સમાન ભૂમિકા ભજવનાર બધાં યાદ આવી રહ્યાં છે. હા, તો ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં જોડાયો ત્યારે એકલો રહેતો હતો. તે વખતે શીલુ મહેસાણાથી દોડીને આવી જતી. બનેવી મનીષભાઈ પણ અવારનવાર આવતા. અને બીજી તરફ, મોટાં માસીનો ફોન અચુક આવતો. હું વેકેશનમાં કોઈના ઘરે રોકાવા ગયો હોઉં અને લગભગ એકાદ મહિનો જેવું રોકાયું હોઉં તો તે મારા મામાના ઘરે નહીં, મારાં મોટા માસીના ઘરે.

અમદાવાદમાં ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં નોકરી મળી તે પછી તેમના ઘરે અઠવાડિયે – પંદર દિવસે અચૂક જવાનું થતું. ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં મુખ્ય સમાચારપત્ર કે ‘નવરંગ’ અને અન્ય પૂર્તિ – ટૂંકમાં ક્યાંય પણ મારા લેખ આવ્યાં હોય તે મોટાં માસીને નજરે પડી જ જતું. તેમને બધી ચીજોનું જ્ઞાન, ઘરમાં બેઠાંબેઠાં જ. એટલે તેમને ત્યાં ગયા હોઈએ તો આ બધી ચર્ચા પણ થાય. સગાવ્હાલાના ખબર પણ તેમને ત્યાં મળી જાય. અને માત્ર હું જ નહીં, અમારાં મોસાળપક્ષે જેટલા સગાવ્હાલાં રહે તેમના ક્ષેમકુશળની તેઓ ચિંતા કરે. દરેકના વ્યવહાર સચવાય તેનું તેઓ ધ્યાન રાખે. મારી બાનું ૨૦૦૬માં અવસાન થયું તે પછી મારી અને મારી પત્ની ક્રિષ્નાની ખબર પૂછવા અઠવાડિયે – પંદર દિવસે તેમનો ફોન અચુક આવે જ. અને તેમના પગ ઓછા ચાલતા હતા પણ તેમનો મીઠો અવાજ તો ફોન મારફતે, માત્ર મારા સુધી જ નહીં, અમદાવાદમાં રહેતાં અને ભાવનગર- પાલિતાણા – વાપી રહેતા અમારા દરેક સગાસંબધી સુધી પહોંચતો.

છેલ્લે ગયા વર્ષે માર્ચ મહિનામાં મેં ભાગવતકથા ભાવનગરમાં કરી હતી તો ત્યાંય તેઓ આવ્યાં હતાં. અને તે પછીના બે મહિનામાં બીમારી એવી વધી ગઈ કે ઊભાં જ ન થઈ શક્યાં. પણ એ બીમારીમાં પણ હું મળવા જાઉં ત્યારે ભાગવતકથાની વાતો કાઢે. એ મોટાં માસી ગુજરી ગયા તો પણ ક્યારે? ૧૯ જૂને! જે દિવસે મેં અને મારી બાએ મારા અમદાવાદના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો અને મેં મારો પહેલો મોબાઇલ ફોન લીધો હતો તે દિવસે? અને મારી સગાઈ થઈ હતી એ જ તારીખે – ૨૦ જૂને તેમને અગ્નિદાહ દેવાયો!

મોટાં માસી ગુજરી ગયા પછી બીજા માસી – નલિની માસી (પાલિતાણા) પાસેથી મારી બાની નાનપણની વાતો સાંભળવા મળી હતી. હા, મારી બા પણ નાનપણમાં રિસાઈ જતી. તે પણ અન્ય બાળકો જેવી જ હતી. પણ મેં તો તેને ક્યારે રિસાયેલી જોઈ? ના. અણગમો તેના ચહેરા પર જોવા મળતો. ભાઈ સાથે કોઈ વિવાદ થયો હોય કોઈ બાબતે તો અણગમો હોય, પણ તેના કારણે અમારી રસોઈ પર કે અન્ય કોઈ બાબતો પર અસર પડી હોય તેવું ક્યારેય નથી જોયું.

ભાવનગરમાં રહેતી મારી બા પરણીને પોરબંદર અને તે પછી માણાવદર અને રાણાવાવ બાવીસેક વર્ષ રહી. પોરબંદરમાં મારા કાકા અમારી સાથે રહેતા અને કોલેજમાં ભણતા. તેમને દીકરાની જેમ રાખ્યા (એ વખતે મારો જન્મ નહીં.) પણ રાણાવાવ તો સાવ ગામડું. ત્યાં પણ એડજસ્ટ કર્યું. ભાઈનો મહેમાનગતિવાળો સ્વભાવ હતો અને ગરમ સ્વભાવ પણ એવો જ. એટલે રોજ કોઈ ને કોઈ મહેમાન હોય જ. બા બધાને પ્રેમથી સાચવતી.

અમારાં ભણતર માટે થઈને ભાઈએ વડોદરા બદલી કરાવી, તો રાણાવાવથી સાવ અલગ જ સંસ્કૃતિ ધરાવતા વડોદરામાં પણ બા રહી. રાણાવાવમાં માયાળુ સ્વભાવ તો વડોદરામાં તો પાણી પણ પૂછીને આપવાનું (તેવી છાપ અમારા પર પડી છે. અને ચાપાણી કંઈ પણનો આગ્રહ હોય તો પૂછે અને ના પાડીએ કે હા પાડીએ, ‘સારું’ એવો જવાબ મળે જે અમારા જેવા પોરબંદર – રાણાવાવ કે ભાવનગરમાં રહેલા લોકોને જરા તોછડો લાગે.) ત્યાંથી એક જ વર્ષમાં, મારા દાદાની તબિયતના કારણે ભાવનગર જવાનું થયું તો પણ કોઈ વાંધો નહીં.

ભાવનગરમાં સંયુક્ત કુટુંબમાં રહેવાનું હતું. તેના પ્રશ્નો હતા, પણ દરેક રીતે તે એડજસ્ટ થતી. કોઈ વાર અલગ રહેવાની માગણી નહીં. અને ભાવનગરમાં પણ ભાઈ તો એના એ જ હતા. એટલે ઘરે કોઈ ને કોઈ મહેમાન – સગાંવ્હાલાં હોય. ભાઈની બહેનો હોય કે ભાઈને ભત્રીજાના બદલે તેમનો સગો ભાઈ ગણતાં ફઈઓ હોય (હા. તેમના દીકરા-દીકરીઓ સગપણમાં મારા ભાઈને ભાઈ-બહેનો થતાં પણ તેઓ ભાઈને મામા કહેતા અને ફઈઓ પણ ભાઈને રાખડી બાંધતાં! ન સમજાય તેવા અટપટા સંબંધો છે ને!). ભાઈની બહેનો જેવી ફઈમાં તો માત્ર એક સુશીલાફઈ જ છે અને બહેનોમાં માત્ર દીપ્તિફઈ (બકુફઈ) જ છે, પણ કોઈ એમ નહીં કહી શકે કે મારી બાએ કોઈને સાચવ્યા નથી.

ભાઈનો મેં કહ્યું તેમ ગરમ સ્વભાવ. જોકે હું જેમ જેમ મોટો થતો ગયો તેમ તેમ તેમનો સ્વભાવ શાંત થતો મેં જોયો. જોકે અમુક બાબતે તેઓ ક્યારેય બાંધછોડ ન કરી શકતા. માણાવદરમાં તેમની તબિયત સારી નહોતી રહેતી તે પછી તેઓ આયુર્વેદ શીખવા લાગ્યા હતા અને તેનું તેમણે સારું એવું જ્ઞાન મેળવી લીધું. એનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ, મારો પોલિયો તેમણે મટાડેલો તે. આના કારણે અમુક શાક અમુક ઋતુમાં જ ખવાય તેવું માને. આ ચીજ આ રીતે જ કરાય તેવા દૃઢાગ્રહ. પણ મને કે મારી બહેનોને અમુક ચીજ ન ભાવે તો ભાઈ ઓફિસે જાય તે પછી બીજું શાક કરીને બા ખવરાવે. અને ઘણી વાર તો અમારી બધાની અલગ- અલગ પસંદગી અનુસાર બે શાક થતાં! બા રીંગણાંનો ઓળો – રોટલો સરસ બનાવતી. મને માત્ર રીંગણાનો ઓળો ન ભાવે તો મારા માટે બટેટા- રીંગણાનો ઓળો જુદો બનાવતી! અને જમવામાં ખરેખર જેને ફૂલ ડિશ કહેવાય તેવું અને તેટલું તે બનાવતી. બે શાક, દાળ કે કઢી, રોટલી, છાશ, ટીંડોરા કે ગાજરનો સંભારો હોય, તળેલાં મરચાં હોય, પાપડ હોય, અથાણાં તો હોય જ. ઉનાળામાં અથાણાં પણ બા ઘરે જ બનાવતી અને પતરી પણ ઘરે જ પાડતી. ચોખાના પાપડ પણ ઘરે જ બનતા અને આ સિવાય નોનસિઝનલ (બિનમૌસમી) નાસતા તો ઘરે તે બનાવતી જ બનાવતી. ચવાણુ, ચેવડો, ચક્રી, ગાઠિયા, ચોળાફળી…અને હા, એવું નહોતું કે ભાઈ નાસ્તા નહોતા લાવતા. ઘરમાં નાસ્તા તો ક્યારેય ખાલી જ ન હોય. ડબ્બા ભરેલા હોય, પણ છતાં. અમે મોટાં થતાં ગયાં તેમ અમારો ખોરાક વધતો હતો. બપોરે ચાની સાથે નાસ્તાની ઈચ્છા થાય તો ગરમાગરમ ખીચું બનાવી આપે. રોટલીનું શાક (છાશ વઘારીને લસણ નાખીને બનાવેલું ટેસ્ટી શાક.) બનાવી દે. ઢોસા, પાઉંભાજી, ઈડલી જેવું ફાસ્ટ ફૂડ પણ તે સરસ બનાવે. મારા ફુઆ શૈલેશભાઈને તો બાના હાથની તુર (તુવેર)ની દાળની ખીચડી બહુ જ ભાવે. વટાણા બટેટાનું શાક હોય કે ગુવાર બટેટાનું શાક, કે ચોળીનું શાક કે ટીંડોરાનું શાક કે પછી સરગવાનું શાક (એમાંય પાછું બટેટા સાથે લાલ રંગના રસાવાળું અને બીજું, ચણાના લોટવાળું) કે પછી કારેલાનું કે ભીંડાનું શાક કે મગ-મઠ કે ચણાં, દરેક શાક અને કઠોળ બાના હાથે સરસ બનતું. રોટલો અને ઓળો તો અફલાતૂન. અને માત્ર સવારની જ ડિશ ફૂલ હોય તેવું નહોતું. રાત્રે પણ જમવામાં ફૂલ ડિશ જ હોય! સવારનું શાક રાત્રે ન ચાલે. એટલે રાત્રે શાક અલગ બનાવવું પડે. સવારે રોટલી હોય તો રાત્રે ભાખરી અથવા થેપલા હોય. શિયાળો હોય તો બાજરાના રોટલા હોય. પણ બા? નાખી ન દેવું પડે એટલે સવારનું વધ્યું હોય તો ટાઢું ખાય. પણ એ ટાઢું ટેસ્ટી કેવી રીતે બનાવવું તે કોઈ બા આગળથી શીખે. માનો કે રોટલી ટાઢી પડી હોય તો ગરમ દાળમાં રોટલી નાખે. ઉપરથી તેલ અને મરચું નાખે. ક્યારેક લીંબુ પણ નીચોવે. દાળઢોકળી તૈયાર! ટાઢી ખીચડી હોય તો તેમાં તેલ, અથાણું, દહીં નાખીને ખાવાની. ટાઢા થેપલા કે ભાખરી હોય તો એક વાટકામાં તેલમાં મરચું, મીઠું અને ધાણાજીરું નાખીને તેની સાથે થેપલું કે ભાખરી ખાવાની. તેમાં દહીં પણ નાખી શકાય. (પ્રયોગ કરી જોજો! શું ટેસ્ટી લાગશે!) ભાત વધ્યો હોય તો ભાતને વઘારીને ખાવાનો.

અને ઘરમાં એકએક ચીજનું ઠેકાણું નક્કી હોય ત્યાં જ પડી હોય. લોટ ક્યાં હશે, ખાંડ કયા ડબ્બામાં હશે, અથાણાની બરણી ક્યાં પડી હશે, નાસ્તાના ડબ્બા ક્યાં હશે તે બધું જ ચોક્કસ સ્થાને જ. અંધારું હોય તોય મળી જાય.

ભાઈ એસબીએસ બેંકની નોકરીને પહેલું પ્રાધાન્ય આપતા. ફિલ્મો જોવા તો તેય લઈ જતા પણ તે રાજ કપૂરની. એટલે બા, ભાઈ ઓફિસે જાય પછી અમને ફિલ્મો જોવા લઈ જતી. આ રીતે અમે ‘શોર’ (મનોજકુમારવાળી), ‘ખૂન ભરી માંગ’ ‘ચાંદની’ વગેરે ફિલ્મો જોયેલી છે. એક અર્થમાં કહીએ તો બા જલસા કરાવતી. ગોળા (બરફના ગોળા) લઈ દે અથવા તો લેવાની છૂટ આપે. નાસ્તો કરવો હોય તો તે બનાવી દે. અરે! વડોદરામાં હું પાંચમું ધોરણ ભણતો હતો ત્યારે પતંગના શોખ માટે મારી સાથે મેદાનમાં પતંગ લૂટવા પણ તે આવી હતી!

ભાઈને લગ્નમાં ન જવાની બાધા હતી. એટલે ઘરના વ્યવહાર, બધા તે જ સાચવતી, ચાહે તે શ્વસુર પક્ષે હોય કે પિયર પક્ષે. કોણ કોનું સગું થાય, શું વિધિ થાય, શું અને કેટલો વ્યવહાર થાય તેનું તેને સુપેરે જ્ઞાન. ભાઈના ગયા (અવસાન) પછી પણ તેણે બધાં જ વ્યવહારો – બંને પક્ષે – સરસ રીતે સાચવ્યા.

હું બીએસસી પૂરું કરીને એમસીએ કરતો હતો અને પછી ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’માં નોકરી કરતો હતો તે વખતે બહુ મુશ્કેલી આવી – આર્થિક, સામાજિક, કૌટુંબિક અને માંદગી…દરેક પ્રકારની. એક તરફ, બહેનોનાં લગ્નનો પ્રશ્ન હતો. હું હજુ એમસીએ કરતો હતો. એવામાં ભાઈને પ્રોસ્ટેટ, પ્રોસ્ટેટ પછી ન્યુમોનિયા અને પછી કિડની ફેઇલનું નિદાન થયું. ૧૯૯૬માં ભાઈનું અમદાવાદમાં પ્રોસ્ટેટનું લેસરથી ઓપરેશન. ૧૯૯૭માં બેનીની પ્રેગ્નન્સી અને પછી મિસડિલિવરી! ૧૯૯૮માં ભાઈને ન્યુમોનિયા. કંઈ ખાવાનું ભાવે નહીં, પણ રોજ તેમને ભાવે એટલે નવી નવી ટેસ્ટી ચીજો બનાવી દે. તાવ શે વાતેય ઉતરતો નહોતો. વચલી બહેન શીલાની સગાઈ કરવા પણ ભાઈની નબળી તબિયતના કારણે તેમને ઘરે મૂકીને મહેસાણા ગયાં હતાં. ૧૯૯૮ના મેમાં તો ભાઈને ન્યુમોનિયાના કારણે તેમને સૂઈ જ રહેવું પડે તેમ હતું અને ૧૨ મેએ શીલાનાં લગ્ન હતાં અને તેય પાછા ભાવનગરમાં નહીં , અમદાવાદમાં! અજાણ્યા શહેરમાં લગ્ન. વિચારી જુઓ! ચિંતા કેટલી હશે, એક તરફ પતિની બીમારી, બીજી તરફ, દીકરીનાં લગ્ન. એય પાછા આર્યસમાજથી – સાદાઈથી હતા કારણકે શીલાના ફુઆજીનું અવસાન થયું હતું. એટલે તેમાં પાછા કયા સગાંવ્હાલાંને લઈ જવા અને કયાને નહીં, આ બધું ટેન્શન. લગ્ન માંડ ઉકલ્યા અને તે પછી કેટલાક પ્રશ્નો આવ્યા ત્યાં ૮ જૂને ભાઈને, તાવ ઉતરતો નહોતો (ન્યુમોનિયા તો નડિયાદ કિડની હોસ્પિટલમાં દાખલ થયા પછી ખબર પડી હતી) તે બતાવવા ભાવનગરના ડાયમંડ ચોકની શાંતિલાલ શાહ હોસ્પિટલમાં ગયા ત્યારે ખબર પડી કે કિડની ફેઇલ છે, નડિયાદ જવું પડશે!

મને જો ભૂલાતું ન હોય તો બા દુ:ખી જરૂર હતી, ખૂબ દુ:ખી હતી પરંતુ તેણે હવે શું કરશું અને હે રામ,  આ શું થઈ ગયું આવું નબળું રિએક્શન નહોતું આપ્યું. આવું તે પછી પણ ક્યારેય નથી આપ્યું કેમ કે આ તો હજુ મુસીબતોની શરૂઆત હતી. એક તરફ તેના દીકરાની એટલે કે મારી પણ નવી નોકરી હતી. કેમ કે મને હજુ તો ૧ મે, ૧૯૯૮ના રોજ ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’માં નોકરી મળી હતી, બીજી તરફ મારું એમસીએનું ભણવાનું પણ ચાલુ જ હતું ને. કંઈ નહીં. હું, મારી બા, મારી માતા સમાન બેની અમે બધાં નડિયાદ ગયા. ત્યાં દોઢેક મહિનો રહેવું પડ્યું. મને તો બહુ પાછળથી ખબર પડી કે તે સમયે બેની પ્રેગ્નન્ટ હતી. પહેલી મિસડિલિવરી પછી પણ તે બીજી પ્રેગ્નન્સી, અને તે વખતે પણ તેની ઉંમર તો પ્રેગ્નન્સીની દૃષ્ટિએ મોટી કહેવાય તેવી, ૩૧ વર્ષની હતી, તોય નડિયાદ હોસ્પિટલમાં એકાદ મહિનો તો રહી જ. મને ભલે કદાચ તે વખતે નહીં ખબર પડવા દીધી હોય, પણ મારી બા તો આ વાત જાણતી જ હશે ને. તેની મન:સ્થિતિ શું હશે, કલ્પના કરી જુઓ.

નડિયાદમાં પણ એક એક દિવસ એક એક યુગની જેમ પસાર થતો હતો. ભાઈ આયુર્વેદમાં માનવા વાળા. એટલે આ એલોપેથિક ટ્રીટમેન્ટને ઝટ સ્વીકારી શકતા નહોતા. ડાયાલિસિસ થતા હતા. પણ ભાઈનું મન અને મોઢું બંને એક જ રટ પકડીને બેઠું હતું : અહીંથી ચાલ્યા જઈએ. અહીં તો ટ્રીટમેન્ટ લંબાતી જ જાય છે. અને એકાદ બે કેસ એવા જોયેલા પણ ખરા કે રાજસ્થાનથી આવ્યા હતા ટ્રીટમેન્ટ માટે અને ખેતર વેચાઈ ગયા હોય. રોગ એવો હતો કે હોસ્પિટલની ટ્રીટમેન્ટ એવી હતી, કંઈ નક્કી થઈ શકતું નહોતું. છેવટે જુલાઈની મધ્યમાં પાછા આવ્યા. બેની પ્રેગ્નન્ટ હતી એવી સ્થિતિમાં ભાઈ માટે શિહોરી માના દર્શન કરવા ડુંગર ચડીને ગઈ હતી! મહામૃત્યુંજય મંત્રના જાપ માટે તેણે બ્રાહ્મણને કહ્યું.  પણ તબિયત સુધરવાની નામ નહોતી લેતી. ૧૪ ઓગસ્ટે રાત્રે ફરી જોરદાર તબિયત બગડી. બીજી તરફ, ઓફિસમાં, મારા સાહેબ, ઉમેશ શાહ, જન્માષ્ટમી કે ૧૫ ઓગસ્ટની રજામાં પોરબંદર ગયા હોવાથી, પૂર્તિની જવાબદારી મારા પર. છતાં ૧૫મીએ ભાઈની તબિયત બતાવવા જવું જ પડ્યું. (વિચાર કરો, ૧ મે, ૧૯૯૮એ હું જોઈન થયો હતો. જૂનમાં મારે દોઢ મહિનો નડિયાદ રહેવું પડ્યું ને ઓગસ્ટમાં ફરી જવાનું થયું અને એ પણ એવા સમયે, જ્યારે મારા પર પૂર્તિની જવાબદારી હતી. એ વખતે મેં સૌરાષ્ટ્ર સમાચારના દીપકભાઈ શાહને ફોન કર્યો અને કહ્યું તો તેમણે નિશ્ચિંત રીતે જવા કહી દીધું! એ ભલા માણસ એ ઓગસ્ટ પછીના સપ્ટેમ્બરમાં બીજી તારીખે જ આ દુનિયા છોડીને ચાલ્યા ગયા!) અમદાવાદમાં કિડની હોસ્પિટલમાં રહ્યા પણ ત્યાં હિપેટાઇટિસ ડિટેક્ટ થયો. આથી અલગ વોર્ડમાં રહેવાનું થયું. આ વોર્ડ, તેનો બાથરૂમ, તે સમયે અમને એવો ગંદો લાગ્યો હતો કે નરક જ ભાળી ગયા હોય તેવું લાગ્યું હતું. આ અલગ વોર્ડ અને સામે અલગ બિલ્ડિંગના વોર્ડ વચ્ચે એક જ મેટ્રન. તેનું કામ હોય તો ત્યાં બોલાવવા જવાનું. ભાઈને ફિશ્ચુલા (ડાયાલિસિસ માટે પરમેનન્ટ કાણું પાડે તે)નું ઓપરેશન કરવાનું હતું ત્યારે વોર્ડબોય નહીં. હું સ્ટ્રેચરમાં લઈ ગયો સામેની બિલ્ડિંગમાં. આવી પરિસ્થિતિમાં પણ બા હિંમત હારી નહીં.

એ પછીના ઓક્ટોબરની ૨૩મી તારીખે ભાઈનો દેહાંત થઈ ગયો. કારતક સુદ ત્રીજ! કારતક સુદ ચોથે તેમનો અગ્નિસંસ્કાર અને પાંચમે – લાભપાંચમે મારો જન્મદિન!

ભાઈ આખી જિંદગી ક્યારેય માંદા નહોતા પડ્યા. તેમના પગ પણ ક્યારેય નથી દુખ્યા અને તાવ તો બહુ ઓછી વાર આવ્યો. તેમનું બોડી એકદમ સ્ટાઉટ  છેક છેલ્લે સુધી હતું . પણ ૧૯૯૬ પછી બહુ જ માંદા પડ્યા અને બહેનોના લગ્નપ્રસંગો ઉકેલવાના આવ્યા…આ બધા સમય દરમ્યાન સગાવ્હાલા સાથે સંબંધોનાં સમીકરણો બદલાઈ રહ્યા હતા. કેટલાકે મોઢું ફેરવી લીધું હતું તો કેટલાકે આવા જ સમયે વાંકું પાડ્યું હતું. જેનો ભાઈને જબરદસ્ત આઘાત લાગ્યો હતો. (તેમની બીમારી પાછળ આ પણ મોટું કારણ હતું જ. ખાસ તો ૧૯૯૮માં તાવ આવ્યો ત્યારે.) આવા બદલાયેલાં સમીકરણો  અને કુટુંબના મુખ્ય મોભી – આધાર  ભાઈ પણ હવે રહ્યા નહીં. બા પર કુટુંબના મોભી તરીકે જવાબદારી આવી ગઈ. બહેન શીલા – બનેવી મનીષભાઈને સંજોગોવશાત અમારી સાથે ભાવનગર રહેવા આવવું પડ્યું. એ વખતેય સમાજના સવાલો હતા. બીજી તરફ, મોટી બહેનની મિસડિલિવરી અને ભાઈના મૃત્યુ ઉપરાંત નોકરી અને આ સંજોગોના કારણે મારે એમસીએ અધૂરું છોડી દેવું પડ્યું તેનાથી આઘાત ત્રેવડાયો હતો. આ બધા સંજોગામાં બાનો એક જ જવાબ રહેતો : “સૌ સારાં વાનાં થઈ જશે.”  ભાઈ પૂજા પાઠમાં નહોતા માનતા એટલે તેઓ  હતા ત્યાં સુધી બા પૂજાપાઠ કરતી નહોતી, પણ તેઓ ગયા પછી બાએ જબરદસ્ત પૂજાપાઠ શરૂ કર્યા. તેના કારણે હોય કે ગમે તે કારણે, તેનામાં જબરદસ્ત હિંમતનો સંચાર થયો હતો. આ બધા સંજોગોમાં હવે બીજી એક મુશ્કેલી તેમાં ઉમેરાઈ હતી…મારાં લગ્નની ચિંતા.

કોઈક કારણે એ વખતે હું લગ્ન માટે તૈયાર નહોતો. પણ તેમ છતાં કન્યા જોવાનું મેં ચાલુ કર્યું, પણ મારી અનિચ્છાના કારણે કે ગમે તેમ, લગ્નનો મેળ પડતો નહોતો. ભાઈના ગયા પછી તેમના પૈસાથી લઈને બધી બાબતોમાં ઓફિસોના મેં અને બાએ સાથે ધક્કા ખાધા. કોઈ મદદે આવતું નહોતું. નોમિનેશન નહીં કરવાની ભૂલ થઈ ગઈ હતી. પણ એ બધું મુશ્કેલીથી પાર પાડ્યું. કોઈકે કહ્યું તો બે વાર નારાયણ બલિ કરાવ્યો, એક વાર ભાઈ હતા ત્યારે અને એક વાર ભાઈના ગયા પછી. જે જાણતા હશે તેમને ખબર હશે કે નારાયણ બલિમાં પણ કોઈ પ્રસંગની જેટલી જ ઉપાધિ-ભાગદોડ હોય છે. આ બધામાં મારી બા ઉપરાંત મારી બહેનોનો પણ સાથ સારો મળ્યો.

આ બધા કપરાસંજોગોની વચ્ચે બાને જો કોઈએ આનંદ આપ્યો હોય તો તે ઉદિતે. બેનીના દીકરાએ. ભાઈના અવસાનના માત્ર ચાર જ મહિનામાં તેનો જન્મ થયો. અને તે માત્ર બા માટે જ નહીં, અમારા બધા માટે આનંદને ઉદિત કરીને લાવ્યો. તેનું નટખટપણું, તેની સેન્સ ઓફ હ્યુમર, તેની ઇન્ટેલિજન્સી..આ બધું જ આનંદ પમાડે તેવું હતું. મારી બા તો ફરી વાર બા બની ગઈ હતી. મોટી બહેનને એલ.આઈ.સી.ની સર્વિસ. તે પણ શિહોરમાં. ભાવનગરથી અપડાઉન કરવું પડે. એટલે ઉદિત પહેલેથી અમારી સાથે રહ્યો. તેના નટખટપણાના કારણે તે દોડાદોડી કરે, તોફાન કરે તો બા પણ તેની પાછળ દોડાદોડી કરતી. સદનસીબે બાની તબિયત સારી હતી. કાઠિયાવાડી બોલીમાં કહીએ તો ‘કડેધડે’ હતી. બધું જ કામ કરી લેતી. ઉદિતને સાચવવાનું કામ પણ.મોટી બહેનને ત્યાં પણ, તેને સર્વિસ હોવાથી પતરી પાડવાની હોય કે અથાણાં બનાવવાનાં હોય કે તે માંદી હોય તો બા દોડીને જતી. ઉદિત બીમાર હોય તો ડોક્ટર પાસે તેને લઈ જતી. આમ ઉદિતના કારણે દિવસ સારી રીતે પસાર થઈ જતો. જોકે ઉદિત પણ સાંજે તો બેની સાથે પાછો ચાલ્યો જતો. મારે સાંજની જ નોકરી હતી. અને એકલપણું સાંજે કે રાત્રે જ વસમું લાગતું હોય છે. દિવસ તો પસાર થઈ જાય છે, રાત કાઢવી બહુ મુશ્કેલ હોય છે. એમાંય ખાસ તો પતિ વગર. સંતાન ન હોય તો ચાલે પણ પતિને પત્ની કે પત્નીને પતિ વગર ન ચાલે. પરંતુ રાત્રે હું આવું ત્યારે મેં ક્યારેય બાને રડતી જોઈ નથી. કદાચ હું નહીં હોઉં ત્યારે રડી લેતી હશે? ખબર નથી.

ધીમેધીમે સારો સમય શરૂ થવા લાગ્યો હતો. મારો પગાર પણ વધતો હતો. પણ ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’માં હું કાયમી – પરમેનન્ટ નહોતો થયો. અને એ વખતના પત્રકારત્વમાં ‘કાયમી’ થવું મહત્ત્વનું હતું. એવામાં ૨૦૦૩માં ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં મને નોકરી મળી ગઈ! મારે અમદાવાદ રહેવું પડશે તેવું નક્કી થયું. હું ૧૯૯૧માં મુંબઈ ભણવા ગયો હતો ત્યારે મારી તબિયત બગડી ગઈ હતી અને તે વર્ષ બગડ્યું હતું. એનાં કડવાં સંસ્મરણોના કારણે અમદાવાદમાં પણ મારી તબિયત સારી રહેશે? મને ફાવશે કે નહીં ફાવે? આ બધી અનેક ચિંતા હતી, પણ બાએ મને હા પાડી. બા ફરી એકલી પડી જવાની હતી, કેમ કે શીલા તો ૨૦૦૧માં પાછી મહેસાણા ચાલી ગઈ હતી. મોટી બહેનને એલ.આઈ.સી.માં સર્વિસ હતી. એટલે બાને સાથ હતો તો માત્ર ઉદિતનો. પણ ઉદિતેય સાંજે તો મોટી બહેન સાથે તેના ઘરે પાછો ચાલ્યો જવાનો હતો. રાત્રે હું પણ ઘરે પાછો, મોડો તો મોડો, પણ આવીશ, તેવી કોઈ આશા નહોતી, કારણકે હું તો અમદાવાદ હતો. હા, શનિવારે વીક ઓફ હોય ત્યારે અચૂક ભાવનગર બા પાસે હોઉં. મહિનામાં એકાદ શનિવાર શીલાને ત્યાં મહેસાણા જાઉં.

૨૦૦૪માં મારી સગાઈ થઈ અને ૨૦૦૫માં મારાં લગ્ન. અગાઉ બહેનોના લગ્નમાં ખાસ ધામધૂમ નહોતી થઈ અને મારાં લગ્નમાં પણ મારી ઈચ્છા ધામધૂમની નહોતી, પણ ઘરમાં બધાનો મત ધામધૂમથી લગ્ન કરવાનો હતો. એટલે બધી રીતે સરસ રીતે લગ્ન થયાં. બેન્ડ બાજા બારાત કે સાથ. વ્યવહાર પણ સરસ રીતે ઉકેલાયો. લગ્ન પછી ઘરમાં અમે બા, માસી, મામા બધાં જ અંતાક્ષરી રમ્યા. બધાં કહે છે કે એ અંતાક્ષરી રમવાની જે મજા આવી હતી તે ફરી ક્યારેય આવી નથી. ‘દિવ્ય ભાસ્કર’માં મારો પગાર પણ સારો હતો. પોતાનો ફ્લેટ લેવાઈ ગયો હતો. કોઈ વાતે ચિંતા નહોતી, પણ બાને ઉદિતનો સાથ છૂટ્યો અને ઉદિતને બાનો. એ અણકહી, અપ્રગટ ચિંતા હતી. ઉદિતને પણ બા વગર એડજસ્ટમેન્ટના પ્રોબ્લેમ હતા. તે સરખી રીતે જમે નહીં. જોકે ઉદિતનાં દાદાદાદી બહુ જ સારા છે અને તેઓ તેમના બંને દીકરા સાથે રહેવા આવી ગયાં હતાં. વળી, અમદાવાદમાં નવું નવું અને ફ્લેટમાં ખાસ ઓળખાણ નહીં. વળી, ભાવનગર જેવી બોલચાલ અમદાવાદમાં રહે નહીં. એટલે ઘણી વાર જેલમાં પુરાઈ ગયા જેવું લાગતું. એવામાં પાછી લગ્ન પછી તરત જ ક્રિષ્નાને એસ.એલ.ઈ. નામના લુપસ રોગનો હુમલો થયો. (એ વાત પછી ક્યારેક). એક તરફ ક્રિષ્નાની ખરાબ તબિયત અને બીજી તરફ વહાલા ઉદિતને વધરાવળનું ઓપરેશન. બા ભાવનગર ગઈ. આ તરફ, ત્રણ ચાર મહિના તો ક્રિષ્નાને તેના ઘરે રહેવાનું થયું, પણ તબિયત એવી ખરાબ હતી કે ચિંતા તો હતી જ. એમાંથી પણ ધીમે ધીમે બહાર આવ્યા.

ધીમે ધીમે હવે બાને અમદાવાદ પણ ફાવવા લાગ્યું હતું. સવારે સવારે તે પ્રહલાદનગર ગાર્ડનમાં ચાલવા જતી થઈ. ત્યાં લાફિંગ ક્લબમાં જતી. ત્યાં તેની આ ઉંમરે (સિનિયર સિટિઝનની ઉંમરે) બહેનપણી પણ બની હતી. ૨૦૦૫ની દિવાળી વખતે એક બહેનપણી – બહેને કોડિયાં બનાવ્યાં હતા અને તેમને ઘરે ઘરે વેચવા જવા હતા, તો બા તેમને કંપની આપવા સાથે ગઈ હતી! એ દિવાળી પર મારે સારું બોનસ આવ્યું હતું. મારી ઈચ્છા બા ચાર ધામની જાત્રા પર જાય તેવી હતી. પણ સગવડ એવી નહોતી કે બધાં જઈ શકીએ. એટલે હું ઈચ્છતો હતો કે મારી બા એકલી જઈ આવે. પણ તેણે ના પાડી. તેણે કહ્યું કે તારે મને કંઈ આપવું જ હોય તો મને સોનાની બુટ્ટી લઈ દે. બા, હું અને ક્રિષ્ના એ જ દિવસે – ધનતેરસે જઈને બુટ્ટી લઈ આવ્યા. હું કમાવા લાગ્યો એ પછી બાને મારી એ પહેલી ભેટ હતી! બીજી ભેટ હતી ડિસેમ્બરમાં તેના જન્મદિવસે હું સાંઈબાબાની લાઇટિંગવાળી ફોટોફ્રેમ લઈ આવ્યો તે! તેના જન્મદિવસની પહેલી ઉજવણી અને મારા તરફથી પહેલી ભેટ! આટલાં વર્ષોમાં અમે કદાચ બાનો જન્મદિવસ જ નહોતો ઉજવ્યો! (ભાઈનો તો ઉજવ્યો જ નહોતો). ખબર નહીં કેમ, ભાઈઅને બાના જન્મદિવસની ઉજવણીનો વિચાર ક્યારેય ઝબુક્યો જ નહોતો. હા, મારા બંને જન્મદિવસ (લાભપાંચમ અને ૧૯ નવેમ્બર) અને બંને બહેનોના જન્મદિવસ (બેનીનો દેવદિવાળી અને શીલાનો ૧ મે)  ઘરમાં ઉજવાતા. પણ ભાઈ અને બાના જન્મદિવસ? આશ્ચર્ય થાય છે, પણ કદાચ એ બંને આવી બાબતોમાં માનતા જ નહીં. તેમની મેરેજ એનિવર્સરી પણ લગભગ રાજ કપૂરના જન્મદિન ૧૪ ડિસેમ્બરે જ હતી, પણ તેય ક્યારેય ઘરમાં ઉજવાતી નહોતી. પરણ્યા પછી મેરેજ એનિવર્સરીનું મહત્ત્વ મને બરાબર સમજાય છે.

પણ બાના એ પહેલા જન્મદિવસની ઉજવણી આખરી બની રહી! ૧૯૯૩માં જે સૂકી ઉધરસ થઈ હતી તે બાના શરીરમાં ઘર કરી ગઈ હતી તે વધી ગઈ હતી. ૨૦૦૫માં હૃદયની બીમારીનું નિદાન થયું. ૨૦૦૫ની આખરમાં અને ૨૦૦૬ની શરૂઆતમાં જે અતિ ઠંડી પડી તેમાં તકલીફ વધી ગઈ. ૩૧મી ડિસેમ્બર, ૨૦૦૫. દુનિયા આખી વર્ષને વિદાય કરવાની ઉજવણી કરી રહી હતી, ત્યારે બાની અંતિમ વિદાયના છેલ્લા દિવસો આવી ગયા હતા…

૩૧મીએ તબિયત બહુ બગડી. ૧લીએ મેડિલિન્કમાં દાખલ કરી. હોસ્પિટલમાં પણ ચિંતા કરતી હતી. પૈસાની સગવડ ક્યાંથી થશે? કોની પાસેથી પૈસા લીધા છે? ફલાણી વ્યક્તિ પાસેથી પૈસા લીધા હોય તો બેની પાસેથી પૈસા લઈ પહેલાં તેને ચુકવી દેજે નહીંતર તારે આખી જિંદગી સાંભળવું પડશે. આવી બધી ચિંતા. મારા કરતાંય વધુ ચિંતા વચલી બહેનની હતી. ૩જીએ આઈસીયુમાંથી નોર્મલ વોર્ડમાં તેને ખસેડવામાં આવી. ૧લી અને ૨જીએ તો મેં રજા પાડી હતી, પણ ૩જીએ મારે ‘નવરંગ’ પૂર્તિનું કામ શરૂ કરવાનું હતું. મંગળવારના એ ગોઝારા દિવસે સવારે ખૂબ તબિયત બગડી હતી. વેન્ટિલેટર પર હોવા છતાં શ્વાસ બરાબર નહોતા લેવાતા. ડોક્ટરો નોર્મલ છે નોર્મલ છે કહ્યા કરે. ડોક્ટરો પણ ટ્રેઇની જેવા લાગતા હતા. આખરે ખરેખર શ્વાસ બરાબર લેવાતો થયો. એટલે ઘરે જમીને એકબે કલાક ઓફિસે જઈને કામ પતાવી આવું અને પછી ચા લઈને પાછો હોસ્પિટલે જઈશ એવું નક્કી કરીને નીકળ્યો. ઓફિસે કામ કરતો હતો પણ ત્યારે ખબર નહોતી કે હોસ્પિટલે બાને નોર્મલ વોર્ડમાં શિફ્ટ કર્યા પછી હાર્ટ એટેક આવી ગયો હતો ને તે જીવલેણ સાબિત થવાનો હતો. હોસ્પિટલેથી ક્રિષ્નાનો ફોન આવ્યો અને પહોંચ્યો ત્યારે પમ્પિંગ ચાલુ હતું. એક તરફ રડવું આવતું હતું અને બીજી તરફ ડોક્ટરો પર ગુસ્સો. પણ કદાચ ભગવાનનું જ તેડું હશે તે ડોક્ટરો પણ લાચાર બની ગયા હશે. બાએ આ દુનિયા છોડી દીધી.

ભાઈ અને બા વગર જે ક્યારેય નહીં રહેલો , જ્યારે વડોદરાથી સામાન ભાવનગર લાવવાનો હતો ત્યારે ભાઈ અને બા બંને વગર જેને તકલીફ ખૂબ જ પડી હતી, તેવો હું ૧૯૯૮માં ભાઈ વગરનો અને ૨૦૦૬માં ભાઈ અને બા બંને વગરનો બની ગયો…મને નોકરી મળી જ હતી, ‘સિનેવિઝન’ નામની ફિલ્મની કોલમથી દીકરાની શરૂઆત પત્રકારત્વમાં થઈ હતી (કોઈ પત્રકારને પૂછજો, અખબારમાં કોલમ લખવાનું સરળતાથી નથી મળતું), એમસીએ થવાની પણ આશા તો એ વખતે હતી જ ત્યારે ભાઈ ચાલ્યા ગયા. અને જ્યારે દીકરાએ ઘરનું સરસ ઘર લઈ લીધું, જ્યાં ભાવનગરની જેમ, એકાંતરે પાણી કાપ નહોતો, મોટું ઘર હતું, હવે પુત્રવધૂ પણ હતી, પગાર-મોભો પણ સારો હતો, દીકરાને મોટામોટા ફિલ્મકલાકારો અને અન્ય હસ્તીઓને મળવાનું થતું હતું, પૈસાની પણ ખેંચ નહોતી, એવા સમયે જ બા પણ ચાલી ગઈ. કદાચ એ સંતોષ સાથે કે પોતાના જેવી જ, ક્રિષ્ના સાથે પરણાવીને તેની આખરી જવાબદારી પૂરી થઈ છે.

Advertisements

Author:

A journalist who loves his country most than any other thing. I am ever learning man. Reading, writing , Hindi films, television, music and learning new things are my passion. I like to be innovative.

9 thoughts on “બાનો એક જ મંત્ર હતો : સૌ સારાં વાનાં થઈ જશે.

  1. JP///// I have read about BHAI earlier, but doesn’t aware with your BAA. You have posted interestingly. I know your struggling career, as well as Family.

    I still remember, we both have faced the interview of “Divya Bhaskar” togather, and when we had little time, we tried to enter in “Fun Republic” and we have asked watchmen “whether we have to obtain a ticket to enter in Mall?” it was really memorable thing.

    But your hardwork, honesty, passion brought prosperity to you. about “BAA” its a interesting story.

    Salute to you and your family.

  2. really nice
    ડર આજ ક્યાં છે માનવીને પાપના બોજાતણો
    ભગવાન કેરા ન્યાયની તલવાર ત્યાં છે લટકતી

  3. Very very sensitive one, Jaywantbhai. A famous American author Washington Irving has stated about Mother, “A mother is the truest friend we have, when trials heavy and sudden, fall upon us; when adversity takes the place of prosperity; when friends who rejoice with us in our sunshine desert us; when trouble thickens around us, still will she cling to us, and endeavor by her kind precepts and counsels to dissipate the clouds of darkness, and cause peace to return to our hearts.”
    Hates off to you and your family.

  4. સાચી વાત સર માં ની તોલે બીજું કોઈ આવી સકે નહિ , હું આજ કાલ દૈનિકમાં કામ કરતો ત્યારની વાત છે મને માત્ર રૂ ૧૫૦૦ સેલેરી મળતી અને મારું ટીફીન રૂ ૧૮૦૦નુ આવતું મહીને ૩૦૦ રૂ ખૂટતા અન્ય ખર્ચ અલગ , પરંતુ મારી માં ના કારણે મને કોઈજ મુશ્કેલી ન પડતી કારણ કે મને મારી માં દર મહીને રૂ. ૨૦૦૦ મારા બાપુથી છુપાઈને આપતા એનો મતલબ એ નથી કે બાપુ મને ચાહતા નથી પરંતુ માં એ વ્યકતી છે જે બાળકનું દુખ ન કહ્યા છતાં જાણી જાય છે જેમ મારી માં મને કહ્યા વગર મહીને રૂ ૨૦૦૦ આપતી જયારે બાપુને ખબર પણ ન હતી કે મારા દીકરાને મહિનાનો ખર્ચ ઉપાડવા માટે પણ ઘણું બધું સહન કરવું પડે છે ખરે ખર માં તે માં બીજા બધા વગડાના વા.
    nagji pirana bhuj – kutch

  5. Very sentimental article. Jagu was persisting that i bring the printed copy of this. She kept on saying that i spend hours on computer but i am not satisfying her one wish. Today i will carry the print. ‘All mothers are equal’. I am sure one who reads this is creating a simultaneous memory of his/her own mother. Mothers have suffered a lot but may be our prosperity today is their satisfaction!

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s