ધાર્મિક સહિષ્ણુતા : અમેરિકાએ આયનો જોવાની જરૂર છે

તાજેતરમાં અમેરિકા પ્રમુખ બરાક ઓબામાએ ભારતની મુલાકાત વખતે ધાર્મિક સહિષ્ણુતાના પાઠ ભણાવ્યા. અમેરિકા પરત જઈને પણ નેશનલ પ્રેયર બ્રેકફાસ્ટ વખતે તેમણે ભારતમાં ધાર્મિક હિંસામાં વધારા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી. જોકે, હંમેશ મુજબ, આપણા મોટા ભાગના સેક્યુલર મિડિયાએ તેને સમગ્ર પરિપ્રેક્ષ્યમાં રજૂ કરવાના બદલે તેનો એક અંશ જ રજૂ કર્યો. ઓબામાએ એમ કહ્યું કે માત્ર મુસ્લિમો જ ધર્મના નામે હિંસા કરે છે તેવું નથી. ખ્રિસ્તીઓ પણ તેમાંથી બાકાત નથી. ઓબામા જ્યારે ભારતની પંચાત કરી રહ્યા હતા ત્યારે તેમને ખબર નહીં હોય કે થોડા જ દિવસોમાં એવું બનશે કે અમેરિકા ખુલ્લું પડી જશે…

આમ તો, અમેરિકા રચાયું ત્યારથી જ અશ્વેતોની દશા શ્વેત લોકોએ ખરાબ રાખી છે. અને કાયદો બન્યા છતાં એમાં કોઈ ધરખમ સુધારો નથી આવ્યો. તાજેતરમાં ફર્ગ્યુસનમાં જે બન્યું તેની આપણને ખબર જ છે. શ્વેત પોલીસ કર્મચારીએ એક અશ્વેતને મારી નાખ્યો. અમેરિકાનું ન્યાયતંત્ર પણ શ્વેત તરફી છે જે આ કેસથી ખબર પડી ગઈ કેમ કે શ્વેત પોલીસ કર્મી નિર્દોષ છૂટી ગયો.

આ વાત ઉખેળવાનું કારણ હમણાં નડિયાદના પિંજના વતની સુરેશભાઈ પટેલ સાથે અમેરિકાની શ્વેત પોલીસે કરેલો અતિ ખરાબ વ્યવહાર જેના કારણે સુરેશભાઈને ગંભીર ઈજા પહોંચી અને લગભગ લકવા જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ. સુરેશભાઈનો વાંક શું હતો?

સુરેશભાઈ અમેરિકાના અલબામા શહેરમાં તેમના એન્જિનિયર પુત્ર ચિરાગ, પુત્રવધૂ અને તેમના દોઢ વર્ષના બાળક પાસે રહેવા ગયા હતા. તેમને ગુજરાતીમાં રૂઢ થઈ ગયેલા અંગ્રેજી શબ્દો જ બોલતા આવડતા હતા. તેમને રહેવા ગયાને બે સપ્તાહ જ થયા હતા. ૬ ફેબ્રુઆરીની વાત છે. તેઓ ફૂટપાથ પર ચાલી રહ્યા હતા ત્યારે પોલીસે તેમને ધક્કો માર્યો, મેદાન પર પાડી દીધા અને હાથકડી પહેરાવી દીધી. અમેરિકા પોલીસની આ સામાન્ય રીતરસમ છે. પોલીસે જોકે આમ કરતાં પહેલાં તેમની પૂછપરછ કરી પરંતુ અંગ્રેજી ન આવડતું હોવાથી સુરેશભાઈએ માત્ર એટલું કહ્યું, “નો ઇંગ્લિશ. ઇન્ડિયન. વોકિંગ.” હકીકતે કોઈએ પોલીસને ફરિયાદ કરી હતી કે કોઈક શંકાસ્પદ વ્યક્તિ ગેરેજને જોતા જોતા જઈ રહી છે. આપણે ત્યાં પોલીસને આવી ફરિયાદ કરી હોય તો આવતા વાર થાય એટલી નિષ્ક્રિય છે જ્યારે અમેરિકામાં પોલીસ વધુ પડતી સક્રિય અને શંકાશીલ છે. તેણે સુરેશભાઈની વાતને સમજ્યા વગર તેમની સાથે એટલું ખરાબ વર્તન કર્યું કે જાણે તેઓ કોઈ રીઢા ગુનેગાર હોય.

અમેરિકામાં સામાન્ય રીતે તો આવી ફરિયાદના કિસ્સામાં આરોપી પોલીસને કંઈ થતું નથી હોતું, પણ આ કિસ્સામાં, પોલીસ અધિકારી એરિક પાર્કરની ધરપકડ થઈ છે. પોલીસે સ્વીકાર્યું છે કે જે પોલીસ કર્મીઓએ આ વર્તન કર્યું છે તે અપેક્ષા મુજબનું નથી. ચિરાગ પટેલના વકીલોને લાગે છે કે પોલીસે બરાબર કાર્યવાહી કરી છે. જોકે પોલીસે પહેલાં તો સુરેશભાઈ પટેલને જ દોષી ઠરાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. હવે જોવાનું એ છે કે ફર્ગ્યુસન કેસની જેમ ન્યાયતંત્રમાં એરિક સહિતના પોલીસ કર્મીઓ નિર્દોષ છૂટે છે કે પછી સુરેશભાઈને ન્યાય મળે છે.

અમેરિકામાં બિનખ્રિસ્તીઓ, અશ્વેતો કે ઘઉંવર્ણા લોકો પ્રત્યે ભારોભાર ઝેર પ્રવર્તે છે અને તેના અનેક દાખલા છે. અલબત્ત, ૨૦૦૧માં ટ્વિન ટાવર પર અલ કાયદાના હુમલા પછી આ દાખલાઓમાં વધારો થયો છે. દાઢીવાળા એટલા બધાને મુસ્લિમો માની લેવાય છે. શીખો પણ ત્યાં જેને હેટ ક્રાઇમ કહે છે તેના ભોગ બની રહ્યા છે. હજુ સુરેશભાઈના સમાચારની શાહી સૂકાઈ નહોતી ત્યાં મંગળવાર ૧૦ ફેબ્રુઆરીએ નોર્થ કેરોલિનામાં ક્રેગ સ્ટીફન હિક્સે તેના પડોશી અને ૨૩ વર્ષના યુવાન મુસ્લિમ દિહ શેડ્ડી બરાકાત, તેની પત્ની યુસૂર મોહમ્મદ અબુ સલ્હા અને તેની સાળી રઝાન મોહમ્મદ અબુ સલ્હાને ઠાર મારી દીધા. એમ કહે છે કે આ ક્રેગને વંશીયતાના આધાર પર ભારોભાર નફરત હતી. અને તે અલગ વંશીયતાવાળા વિદ્યાર્થીઓને લક્ષ્ય બનાવતો હતો. તેની પાસે ભારે માત્રામાં હથિયારો પણ મળી આવ્યા હતા.

નોંધવા જેવી વાત એ છે કે પ્રમુખ ઓબામાએ આ ત્રણ મુસ્લિમોની હત્યાને વખોડતું નિવેદન આપી દીધું પણ સુરેશભાઈના કિસ્સામાં તેમણે કંઈ કહ્યું હોય તેવું જાણમાં નથી આવ્યું.

એક અહેવાલ મુજબ, અમેરિકામાં વંશ, ધર્મ અને તેની જાતીયવૃતિ કેવા પ્રકારની છે તેના આધારે હિંસા થતી હોય છે જેને હેટ ક્રાઇમ કહેવાય છે. ૨૦૧૧માં અમેરિકામાં કુલ ૬,૨૨૨ હેટ ક્રાઇમ બન્યા હતા. તેમાંથી ૪૭ ટકા વંશીય હેતુવાળા હતા. ૨૧ ટકા જાતીય વૃત્તિના કારણે હતા. દર રોજ ઓછામાં ઓછા ૮ અશ્વેત, ૩ શ્વેત, ૩ ગે, ૩ યહૂદી અને ૧ લેટિનો વ્યક્તિ આવા નફરતના કારણે થતા ગુનાનો ભોગ બને છે. અમેરિકામાં દર કલાકે એક હેટ ક્રાઇમનો ગુનો બને છે.

અમેરિકામાં આવા ગુનાઓમાં જે ગુનેગાર હોય છે તેને મોટા ભાગે માનસિક રીતે વિકૃત (સાઇકો) ગણાવી દેવાય છે અને હેટ ક્રાઇમના ગુનાઓ પર ઢાંકપિછોડો કરાય છે જેથી અમેરિકાનો ટ્રેક રેકોર્ડ બગડે નહીં.

ડેનવેરમાં એક થિયેટરમાં બેટમેન ફિલ્મ ‘ડાર્ક નાઇટ રાઇઝિસ’નું પ્રિમિયર ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે નકાબ પહેરીને આવેલા એક જેમ્સ હોમ્સ નામના ૨૪ વર્ષીય યુવાને કંઈ કારણ વગર આડેધડ ગોળીબાર શરૂ કરી દીધો અને ૧૨ નિર્દોષ લોકો માર્યા ગયા. ઇ.સ.૨૦૧૨માં બનેલી આ કરુણ ઘટનામાં હોમ્સે શા માટે ગોળીબાર કર્યો તો પોલીસ કહે : તેનો હેતુ (મોટિવ) જાણી શકાયો નથી! ભલા માણસ, કોઈ કારણ વગર આમ નૃશંસ હત્યા કરે? અને જો ખરેખર અમેરિકનો માનસિક રીતે આવા વિકૃત થઈ ગયા હોય તો તેના કારણો– પછી તે ખોરાક હોય, હોલિવૂડની હિંસક ફિલ્મો હોય કે શસ્ત્રો રાખવાની પરવાનગી…જે કંઈ હોય તેને નક્કી કરીને આવું ન થાય તે જોવું જોઈએ.

આ જ વર્ષમાં વિસ્કોન્સિનમાં વેડ માઇકલ પેજ નામના માણસે શીખ ગુરુદ્વારામાં આડેધડ ગોળીબાર કરવા માંડ્યો હતો. તેના ગોળીબારમાં છ લોકો માર્યા ગયા. પોલીસ આવી પહોંચતા તેની ગોળી પેજને વાગી અને પેજે પોતાના માથામાં ગોળી મારી દીધી. આ ઘટનામાં પણ પોલીસે ગુનેગારનો હેતુ શો હતો તે કહેવાની ના પાડી દીધી હતી અને કહ્યું કે ગોળીબાર કરનાર વ્યક્તિ તો મરી ગઈ છે, હવે તેનો હેતુ કેવી રીતે ખબર પડે?!

શીખો સામેના હેટ ક્રાઇમની જો યાદી બનાવવા બેસીએ તો જગ્યા ઓછી પડે. તેમ છતાં કેટલાંક ઉદાહરણો પર અછડતી નજર. ૧૫ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૧. એટલે કે ૧૧ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૦૧ના રોજ ત્રાસવાદી હુમલાના ચાર દિવસ બાદ એરિઝોનાના મેસામાં ૪૯ વર્ષીય બલબીરસિંહ સોઢીને તેના ગેસ સ્ટેશન બહાર મારી નખાયા. ૧૮ નવેમ્બર, ૨૦૦૧ના રોજ ન્યૂયોર્કમાં એક ગુરુદ્વારાને ત્રણ કિશોરોએ સળગાવી દીધું. ૧૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૧ના રોજ લોસ એન્જેલસમાં સુરીન્દરસિંહ સિધીને તે ઓસામા બિન લાદેન હોવાનો આરોપ મૂકીને બે જણાએ ઢોર માર માર્યો. ૬ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૨ના રોજ ડેલ શહેરમાં ઉપરોક્ત બલબીરસિંહ સોઢીના ભાઈ સુખપાલસિંહ ટેક્સી ચલાવતો હતો ત્યારે ઠાર મરાયો.૨૦ મે, ૨૦૦૩ના રોજ ફોએનિક્સમાં ૫૫ વર્ષના શીખ ઇમિગ્રાન્ટ અને ટ્રક ડ્રાઇવર અવતારસિંહ તેના દીકરાને લેવા ગયો હતો ત્યારે તેને ઠાર મરાયો. તેને મારનારના શબ્દો હતા: “તું જ્યાંથી આવ્યો છો ત્યાં પાછો જા.” ૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૦૩ના રોજ ન્યૂયોર્કમાં એક શીખ પરિવારને દારૂડિયાઓએ ઢોર માર માર્યો ત્યારે પણ આ જ શબ્દો હતા, “તું જ્યાંથી આવ્યો છે ત્યાં પાછો જા.”

૧૩ માર્ચ, ૨૦૦૪ના રોરજ ફ્રેસ્નોમાં ગુરુદ્વારામાં તોડફોડ કરાઈ અને ભીંત પર લખવામાં આવ્યું : “રેગ્સ ગો હોમ” અને “ઇટ્સ નોટ યોર કંટ્રી”. ૨૪ મે, ૨૦૦૭ના રોજ ક્વીન્સમાં ૧૫ વર્ષના શીખ વિદ્યાર્થીના વાળ બળજબરીથી એક તેનાથી મોટા વિદ્યાર્થીએ કાપી દીધા. મોટા વિદ્યાર્થીએ તેને વીંટી બતાવતા કહ્યું હતું, “આ વીંટી અલ્લાહ છે. જો તું મને તારા વાળ કાપવા નહીં દે તો આ વીંટી સાથે હું તને મુક્કા મારીશ. ૧૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૮ના રોજ ન્યૂયોર્કમાં ૬૩ વર્ષના બલજીતસિંહને ગુરુદ્વારાની બહાર તેની પડોશમાં રહેતા ડેવિડ વૂડ નામના એક માણસે હડપચી અને નાક તોડી નાખ્યું. વૂડે અગાઉ પણ ગુરુદ્વારામાં આવતા માણસોને પરેશાન કરવા પ્રયાસ કર્યા હતા. ફોએનિક્સમાં ઇન્દરજીતસિંહ જસ્સાલને ઠાર મારવામાં આવ્યો. આ ઘટનામાં પણ ગુનેગારનો હેતુ જાણી શકાયો નહીં.

માત્ર હિન્દુ, શીખ કે મુસ્લિમોને જ નિશાન બનાવીને હેટ ક્રાઇમ આચરાતા નથી. ૧૯૯૨માં એક જાપાનીઝ વિદ્યાર્થી જે વિનિમય પ્રોગ્રામમાં અમેરિકાના લુઇઝિયાના ગયો હતો અને બહુ થોડું અંગ્રેજી આવતું હતું તેને એક પાર્ટીમાં જવું હતું, પરંતુ ભૂલથી ખોટા ઘરની ઘંટી તેણે વગાડી દીધી. એમાં તો ઘરના માલિક રોડની પીઇર્સે તેને ઠાર મારી દીધો! ખટલો ચાલ્યો પણ રોડની નિર્દોષ છૂટી ગયો!

૨૦૦૩માં વિયેતનામથી આવેલી, ૨૫ વર્ષીય અને બે બાળકોની માતા કાઉ ટ્રાન રસોડામાં શાક સુધારી રહી હતી ત્યારે પોલીસે તેને ઠાર મારી. પોલીસનું કહેવું હતું કે ટ્રાને તેને છરી બતાવી હતી! એટલે શું રસોડામાં છરી પણ ન રાખવી?

આપણે ત્યાં અમેરિકાના વખાણ બહુ થાય છે, પણ અમેરિકાની પરિસ્થિતિ ભારતથી જુદી નથી. તેના કાયદા કડક હશે, પોલીસ ત્વરિત હશે પરંતુ ઘણી બધી રીતે ભારત જેવી જ સ્થિતિ, અમુક હદે તો ભારત કરતાં બદતર સ્થિતિ ત્યાં પ્રવર્તે છે, પરંતુ મિડિયાના પ્રચારમાં અને ગુલામી માનસિકતા હોવાના કારણે આપણને અમેરિકા સ્વર્ગ સમું ભાસે છે. અહીં કોઈ નેતા બળાત્કારના કારણ માટે સ્ત્રીના કપડા જવાબદાર ઠરાવે તો તેને ખાપ કે તાલિબાની માનસિકતાવાળા ગણાવાય છે, પણ અમેરિકામાંય હમણાં એક રિપબ્લિકન સાંસદ, નામે, ડેવિડ મૂરેએ યોગ કરવા માટે પહેરાતા પેન્ટ, જેને યોગ પેન્ટ નામે ઓળખાય છે, તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માગણી કરતો ખરડો રજૂ કર્યો હતો. મૂરેભાઈનું કહેવું હતું કે આવા પેન્ટથી લોકોની વૃત્તિ ભડકે છે. તેમણે નગ્ન થઈને ચલાવાતી સાઇકલ પર (એટલે સાઇકલ પર નહીં, નગ્ન ચલાવવા પર) પ્રતિબંધ મૂકવા પણ માગણી કરી હતી. જોકે, આ ખરડો પસાર થઈ શક્યો નથી.

ભારતને ધાર્મિક સહિષ્ણુતાના પાઠ ભણાવતા ઓબામાને કહેવાનું મન થાય કે પહેલાં આયનો જુઓ, પછી અમને સલાહ આપો.

(તા.ક.: આ લેખ જે દિવસે છપાયો તે દિવસના સમાચારપત્રોમાં સમાચાર હતા કે અમેરિકામાં એક મંદિર પર હુમલો થયો છે અને મંદિરની દીવાલ પર ગેટ આઉટ લખવામાં આવ્યું હતું.)

(ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિમાં વિશેષ કૉલમમાં તા.૧૮/૨/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો).

Advertisements

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s