લાખો ડોલરની નોકરી છોડી લોકો કેમ નિવૃત્તિ લઈ રહ્યા છે?

વિચાર કરો કે સર્ચ એન્જિન ગૂગલમાં છ વર્ષથી નોકરી કરતા હોય, ચીફ ફાઇનાન્શિયલ ઑફિસર જેવો હોદ્દો હોય, જ્યારે જોડાયા ત્યારે વાર્ષિક ૪.૫ લાખ ડોલરનો બેઝિક સેલેરી હોય અને ૩૦ વર્ષનો અનુભવ હોય તેવી કોઈ વ્યક્તિ નોકરી છોડે ખરી?

જવાબ નામાં જ આવે. કમ સે કમ ભારતમાં તો ખરો જ, કારણકે ભારતમાં છેલ્લાં પંદરેક વર્ષથી લોકોની ભૌતિકતા પાછળ આંધળી દોટ લાગેલી છે, સ્માર્ટ ફોન, સારી કાર, ડબલ ડોર ફ્રીઝ, ઓવન, વોશિંગ મશીન, સારું ઘર, દરેકના પર્સનલ વાહન, મોટું એલઇડી ટીવી…આ બધું જ અને આ ઉપરાંત જેટલાં સાધન આવતા જાય તે બધા જ લોકોને જોઈએ. અને તે માટે દિવસરાત નોકરી (ઘણી વાર તો બે નોકરી) કરવા તૈયાર છે. લગભગ બધાં ક્ષેત્રો અને કંપનીમાં નવ કલાકની નોકરી સામાન્ય છે. ઘણી વાર બાર કલાક પણ થઈ જાય. સામાન્ય રીતે માણસની ક્ષમતા છ કલાક કામ કરવાની જ છે. છથી વધુ કલાક કામ કરે તો તે વેઠ જ ઉતારે. આ ઉપરાંત તેને અઠવાડિયામાં એક રજા જરૂરી હોય છે, પરંતુ ઘણી કંપનીઓ હવે રજાના દિવસે પણ કામ કરવાની ફરજ પાડે છે. કંપનીઓ એવું માને છે કે તેમને ત્યાં નોકરી કરનારા તેમના ગુલામ જ છે. તેથી ઑફિસ અવર્સ દરમિયાન તો તેમની પાસે કામ કઢાવે જ છે, પરંતુ ઘરે હોય ત્યારે પણ વોટ્સએપ વગેરે દ્વારા તેમને સતત કામમાં રાખે છે.

પરિણામે નોકરી કરતો માણસ સતત સ્ટ્રેસમાં રહે છે. માંદગી, લગ્ન-મરણ, સંતાનની શાળામાં વાલી મીટિંગ જેવા બધા પ્રસંગે જઈ શકતો નથી. પત્ની પણ નોકરી કરતી હોય તો આ સ્ટ્રેસ બેવડાય છે (અને હવે ઘણા ખરા દંપતીમાં બંને નોકરી કરતા હોય છે.) ઝઘડા થાય છે. સંતાન નાનું હોય તો તેને આયાના ભરોસે અથવા પ્લે ગ્રૂપમાં મૂકી આવવામાં આવે. આથી સંતાનને માબાપની હૂંફ મળવી જોઈએ તે મળતી નથી. યુવાની હોય તો તો ઠીક, પરંતુ મોટી ઉંમરે પણ આપણે ત્યાં કોઈ નોકરી છોડવા તૈયાર થતું નથી. સારા પગાર મળતા હોય તો કોણ છોડે?તેવી દલીલ તૈયાર જ હોય.

જોકે લેખની શરૂઆતમાં કહ્યું તેમ ગૂગલના સીએફઓ પેટ્રિક પિશેટ્ટે લાખો ડોલરના વાર્ષિક પગારને જતો કરી, પોતાની આકર્ષક કારકિર્દી છોડી દીધી. કોના માટે?

કુટુંબ માટે!

પિશેટ્ટને ધક્કો મારીને કાઢવાના હતા એટલે તેમણે રાજીનામું નથી આપ્યું. તેઓ ગૂગલમાં ઘણા લોકપ્રિય હતા. મળતાવડા હતા. પિશેટ્ટે કંપનીમાં ઘણી આર્થિક શિસ્ત લાવી દીધી હતી.

પિશેટ્ટે ગૂગલ પ્લસ પર પોસ્ટ લખી નોકરી છોડવાનું કારણ આપ્યું કે બસ, કુટુંબથી બહુ દૂર રહ્યો. હવે સાથે રહેવું છે, ખાસ કરીને પત્ની તમર સાથે, કારણ હવે બે બાળકો કોલેજમાં જાય છે. તેણે લખ્યું તે શબ્દશ: આમ છે:-

“સીએફઓ તરીકે લગભગ સાત વર્ષ કામ કર્યા પછી હું મારા કુટુંબ સાથે વધુ રહી શકાય તે માટે ગૂગલમાંથી નિવૃત્તિ લઈ રહ્યો છું…. આપણે નોકરીમાં ઘણું આપીએ છીએ. મેં પણ આપ્યું છે. મારે કોઈ સહાનુભૂતિ જોઈતી નથી. હું માત્ર મારા વિચારો તમારી સમક્ષ વર્ણવું છું કારણકે ઘણા લોકો કામ અને અંગત જિંદગી વચ્ચે સંતુલન કેળવવા સંઘર્ષ કરે છે.  ગયા સપ્ટેમ્બરની વાત છે. આફ્રિકાના માઉન્ટ કિલિમાંજારોમાં તમર (પત્ની) અને હું ઉનાળાની મજા માણી રહ્યાં હતાં. પણ એક દિવસે અમને ખૂબ દૂર સેરેન્ગેટીમાં મેદાન દેખાયું.

અને તમરે કહ્યું, “ચાલો, આપણે આફ્રિકા જોઈએ. પછી ભારત જઈએ. આપણે ફર્યા જ કરીએ. પછી બાલી જઈએ. ગ્રેટ બેરિયર રીફ…એન્ટાર્ક્ટિકા… ”

મને યાદ છે, મેં તમરને સીએફઓ પ્રકારના ડહાપણથી જવાબ આપ્યો હતો – મને આ રીતે ફરવાનું ગમશે જ. પરંતુ આપણે પાછા ફરવાનું છે. હજુ એ સમય નથી આવ્યો. હજુ તો ગૂગલમાં ઘણું બધું કરવાનું છે. મારી કારકિર્દી…ઘણા લોકો મારા પર આધાર રાખીને બેઠા છે.

તે પછી તેણીએ વેધક સવાલ પૂચ્યો: “પરંતુ ક્યારે એ સમય આવશે? આપણો સમય? મારો સમય?” કેટલાંક સપ્તાહો પછી, હું કામ પર પાછો ચડ્યો, પરંતુ એ પ્રશ્ન હજુ મારા મનમાં પડઘાયા જ કરતો હતો… હું કેટલાંક સત્યો પર આવ્યો:

પહેલું. સંતાનો હવે કૉલેજમાં છે. બંને પર અમને ગર્વ છે. તેનો યશ સ્વાભાવિક જ તમરને મળવો જોઈએ. પરંતુ વાસ્તવિકતા એ પણ છે કે તમર અને મારા માટે હવે કોઈ રાહ જોનારું રહ્યું નથી. અમારી હવે કોઈને જરૂર નથી.

બીજું, આ ઉનાળામાં હું અવિરત કામના ૨૫-૩૦ વર્ષ પૂરાં કરીશ. અત્યાર સુધી મારો અનુભવ ખૂબ જ અદ્ભુત રહ્યો છે. મેં હંમેશાં કામ કર્યું છે – મારે જ્યારે નહોતું કરવું જોઈતું ત્યારે પણ. (એટલે કે રજાના દિવસોમાં, બીમારી વખતે કૌટુંબિક પ્રસંગે..વગેરે.) તેનો મને અપરાધભાવ પણ અનુભવાય છે. મેં મારા કામને, કામ પર મારા સાથીઓને, મારા મિત્રોને, નેતૃત્વ કરવાની અને વિશ્વને બદલવાની તકને ચાહ્યાં છે.

ત્રીજું, તમર અને હું અમારી ૨૫મી લગ્નજયંતિ ઉજવીશું. જ્યારે અમારાં સંતાનોને તેમના મિત્રો અમારા લાંબા લગ્નજીવનની સફળતાનું રહસ્ય પૂછશે તો તેઓ હસતા કહેશે કે અમે- મેં અને તમરે બહુ ઓછો સમય સાથે ગુજાર્યો છે જેના લીધે એ કહેવું વહેલું થશે કે અમારું લગ્નજીવન ખરેખર સફળ છે કે કેમ…”

બાવન વર્ષના પિશેટ્ટે ધાર્યું હોત તો હજુ આઠ વર્ષ આરામથી નોકરી કરી શકત અને તે પછી પણ રતન તાતા કે નારાયણ મૂર્તિની જેમ ચાલુ રહી શકત. તાતા કે મૂર્તિની ટીકા નથી. અમે ફિલ્મોદ્યોગ કે રાજકારણની એવી વાતમાં પણ નથી માનતા કે ૬૦ કે ૮૦ના થયા એટલે હવે નિવૃત્ત થઈ જવું જ જોઈએ. જો તમે સંપૂર્ણ તંદુરસ્ત હો, વિચારશીલ હો, નવું અપનાવવા તૈયાર હો તો સક્રિય રહેવામાં વાંધો નથી, પણ કામના ભોગે કુટુંબને તરોછોડાય તે ઠીક નથી.

પિશેટ્ટ જેવાં અનેક ઉદાહરણો પશ્ચિમી જગતમાં મળી આવશે. આપણા મનમાં પશ્ચિમી જગત એટલે ભૌતિકવાદ પાછળ આંધળી દોટ એવી છાપ છે જે ઘણા અંશે સાચી છે, પરંતુ ત્યાં સ્થિતિ હવે બદલાઈ રહી છે અને અહીં ભારતમાં આપણે અધ્યાત્મભર્યા જીવન કે પરિવાર સાથે સુખી જીવનના બદલે ભૌતિકવાદ તરફ ભાગી રહ્યા છીએ.

સપ્ટેમ્બર, ૨૦૧૪માં ઇન્ટરનેટ ડેટાબેઝ કંપની મોન્ગોડીબી ઇન્કના સીઇઓ મેક્સ શિરેસને સીઈઓ તરીકે રાજીનામું આપ્યું. તેનું કારણ પણ એ જ હતું કુટુંબ સાથે રહેવા માટે. મેક્સ શિરેસન ત્રણ સંતાનોના પિતા છે.

મેક્સના રાજીનામાથી કોર્પોરેટમાં ઉચ્ચ સ્તરે ચર્ચા જાગી જેનો વિષય હતો- પિતા સમક્ષના પડકારો. એવું નથી કે વર્કિંગ વૂમન જ મુશ્કેલીઓ અનુભવે છે. વર્કિંગ ફાધર પણ ઘણી મુશ્કેલીઓ અનુભવતા હોય છે. મેક્સ શિરેસને વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં આ વાતનો પડઘો છે. તે કહે છે, “સીઈઓ તરીકે મારે સનફ્રાન્સિસ્કોથી ન્યૂ યોર્ક વારંવાર આવવું-જવું પડતું હતું. મને લાગ્યું કે હું આ લાંબો સમય નહીં કરી શકું. કેટલાક સમયથી મારી કારકિર્દીને ધીમી પાડી દેવાનું મારા મનમાં રમ્યા રાખતું હતું. પરંતુ હવે મને લાગ્યું કે યોગ્ય સમય આવી ગયો છે. મોન્ગોડીબી એવા તબક્કે છે કે નવા નેતૃત્વમાં પરિવર્તન આરામથી થઈ શકશે.. જ્યારે માત્ર ૨૦ કર્મચારીઓ જ હતા ત્યારથી લઈને ૪૦૦એ પહોંચ્યા ત્યાં સુધી મેં નેતૃત્વ કર્યું.

કુટુંબની વાત કરીએ તો, મારી પત્ની મને હંમેશાં ટેકારૂપ રહી છે. તે મારી ભોગ માગી લેતી કારકિર્દી વિશે સમજતી હતી. પરંતુ તેનાથી તેના પર બોજો આવી ગયો અને હું મારાં સંતાનોને જેટલો જોઈએ તેટલો સમય આપી શકતો નહોતો. મારો દીકરો હવે માધ્યમિક શાળામાં આવ્યો છે. ઘણા સમયથી કુટુંબને વધુ સમય આપવાની ઈચ્છા હતી. ઘણા પિતા તેમના કુટુંબ માટે કારકિર્દીને અપનાવતા હોય છે, ત્યજતા હોય છે. મેં જે કંઈ કર્યું તે નવું નથી, સામાન્ય જ છે. જોકે આ નિર્ણય લેવો ઘણો અઘરો હતો. તમે કારકિર્દીમાં આગળ વધતા જાવ ત્યારે તમને વધુ આગળ ને આગળ જવાની ભૂખ ઉઘડે છે. પરંતુ ક્યારેક એક પદ નીચે રહેવું તે શ્રેષ્ઠ નિર્ણય છે જો તમે ત્યાં રહો તો તમારું કુટુંબજીવન બચે છે. હવે હું પિતા તરીકે મારાં સંતાનોને ગૃહકાર્ય કરવામાં, વંચાવવામાં મદદ કરીશ, રાત્રે હું તેમની પાસે હોઈશ. સ્કૂલે જઈશ. માતાપિતાનું સુખ કંઈ આનંદના સમયમાં જ કે ખાસ પ્રસંગોમાં જ નથી. નાનીનાની ક્ષણોમાં પણ તમે તમારાં પત્ની અને બાળકો સાથે રહી શકો.”

ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજમેન્ટ કંપની ‘પિમકો’ના સીઇઓ મોહમ્મદ અલ બ્રાયને પણ આ જ કારણસર નોકરી છોડી હતી. એકવાર તેની દસ વર્ષની દીકરીએ તેમને ૨૨ મુદ્દાની યાદી પકડાવી હતી. તેમાં તેણે એ અગત્યના પ્રસંગો લખ્યા હતા જે મોહમ્મદે કામના કારણે ગુમાવી દીધા હતા! અને મોહમ્મદે નોકરી છોડી દીધી!

માર્ક અને લોરેન ગ્રેઉટમેન દંપતી પર એક સમયે ૪૦,૦૦૦ ડોલરનું દેવું હતું અને દર મહિને ૧,૦૦૦ ડોલરની ખાધ હતી. તેઓ દેવામાંથી તો બહાર આવ્યા જ, સાથે બીજાને પણ તેમની વેબસાઇટ MarkandLaurenG.com. દ્વારા દેવામાંથી કઈ રીતે બહાર આવવું અને આર્થિક ખર્ચ કેવી રીતે કાબૂમાં રાખવા તે શીખવવા લાગ્યાં. માર્કને એક વાર તેના ૯ વર્ષના દીકરા એન્ડ્રુએ પૂછ્યું હતું કે “ડેડ, તમને ખબર છે મારો મનગમતો દિવસ કયો હતો?” માર્કને એમ કે તે તેના જન્મદિવસ, નાતાલ કે વેકેશનના કોઈ દિવસની વાત કરશે. પરંતુ એન્ડ્રુએ તો કહ્યું કે તેનો સ્પેશિયલ દિવસ એ હતો જ્યારે બાપદીકરાએ ઘરની પછવાડે પાવડાથી માટી ભરી હતી. માર્કે એન્ડ્રુ અને અન્ય સંતાનો સાથે આવી ઘણી યાદગાર ક્ષણો ગુમાવી દીધી હતી.

૨૦ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૪ના રોજ માર્કે નોકરી છોડી દીધી અને તે ઘરેથી કામ કરતો પિતા બન્યો. તેનાથી તેમને ઘણી સારી ક્ષણો જીવવા મળી. લોરેન કહે છે, “માર્કે નોકરી છોડી ત્યારે તેના મિત્રોની પ્રતિક્રિયા ભયજનક હતી. મને તો તેનો નિર્ણય સાચો લાગ્યો હતો” માર્ક કહે છે, “પુરુષ નોકરી છોડે છે ત્યારે ઘણું અઘરું હોય છે. મારા નિર્ણયથી ઘણાને આશ્ચર્ય અને આઘાત લાગ્યો હતો. પણ જ્યારે સ્ત્રી નોકરી છોડે છે ત્યારે આવી પ્રતિક્રિયા મળતી નથી.” લોરેન કહે છે, “પરંપરાગત રીતે સવારના નવથી પાંચ નોકરી કરવા સિવાય કમાવાના ઘણા રસ્તા છે.” માર્ક કહે છે, “જો કુટુંબ માટે કોઈ કારકિર્દીનો ભોગ આપે તો તેને આવકારવો જોઈએ.”

બ્રિટનના દૈનિક સમાચારપત્ર ‘ઓબ્ઝર્વર’ની પોલિટિકલ એડિટર ગેબી હિન્સ્લફે બે વર્ષના દીકરા માટે થઈને તેની નોકરી છોડી દીધી હતી. તે એક વાર રજા માણવા દૂર વેલ્શ પેનિન્સ્યુલા ગઈ હતી ત્યાર આખો દિવસ મજા કરી પરંતુ રાત્રે કોઈએ હવામાન જોવા ટેલિવિઝન ચાલુ કર્યું અને સમાચાર આવ્યા કે જેમ્સ પર્નેલે કેબિનેટમાંથી રાજીનામું આપ્યું છે. પત્રકાર માટે આવું બને એટલે રજા પૂરી થઈ જાય. તેણે ઑફિસે ફોન કર્યો અને બિસ્તરાં પોટલાં બાંધવાનાં ચાલુ કર્યાં. તેના દીકરાએ કહ્યું, “મમ્મી, ન જા.” ત્યાર પછી ગેબીને લાગ્યું કે તેના કુટુંબ સાથે વધુ વાર અન્યાય તે નહીં કરી શકે. તેણે રાજીનામું આપી દીધું.

ભારતીય ક્રિકેટની દીવાલ ગણાતા રાહુલ દ્રવિડે ૨૦૧૨માં નિવૃત્તિનો જાહેર કર્યો ત્યારે તેણે પણ કહેલું કે તે તેના દીકરાને સ્કૂલે મૂકવા જવા, કરિયાણું લેવા જેવાં કામો કરવા માગે છે.

અત્યારે આપણે ત્યાં રાહુલ દ્રવિડ જેવા લોકો ઓછા છે. રાજકારણ હોય કે નોકરી, કોઈને છોડવું ગમતું નથી, આપણી સંસ્કૃતિમાં ભલે કહેવાયું હોય – સંતોષી નર સદા સુખી અને તેન ત્યક્તેન ભૂંજિતા. આ બધાં સુવાક્યો બધાં બોલશે ખરા, પણ પાળે છે કેટલા?

(ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિમાં ‘વિશેષ’ કૉલમમાં તા.૧૮/૩/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

Advertisements

One thought on “લાખો ડોલરની નોકરી છોડી લોકો કેમ નિવૃત્તિ લઈ રહ્યા છે?

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s