Posted in gujarat guardian, technology

છુપા કેમેરા: ટૅક્નૉલૉજી સે બચકે કહાં જાઓગે?

આધુનિકતા સાથે અનેક ખતરાઓ પણ આવે છે. સિક્યોરિટી કેમેરાના ગુણગાન આજકાલ બહુ જ ગવાય છે અને તે ઘણી હદે ઉપયોગી પણ છે. પરંતુ માણસ બધું ટૅક્નૉલૉજી પર છોડી દે તે પણ ખતરનાક બાબત છે. એક બાબત એ પણ છે કે ચોર કે અપરાધી કાયદાના રક્ષક કરતાં બે ડગલાં ઘણી વાર આગળ હોય છે. એટલે સિક્યોરિટી કેમેરા હોય તો તેના પર કપડું ઢાંકીને ચોરી કરવાના દાખલા બને છે. પણ આપણે વાત કરવી છે ટૅક્નૉલૉજીના દુરુપયોગની.

તાજેતરમાં માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન સ્મૃતિ ઈરાનીએ ફેબ ઇન્ડિયાના ગોવાના ટ્રાયલ રૂમમાંથી છુપો કેમેરો પકડ્યો. સ્મૃતિ ઈરાનીએ કરેલી હિંમત પછી તો ફેબ ઇન્ડિયાના કોલ્હાપુર સ્ટોરમાંથી પણ કેમેરો પકડાયો. આ બધાં આધુનિક સમાજનાં ભયસ્થાનો છે. પહેલાં તો સ્ટોર રૂમનું વલણ બદલી નાખ્યું. અગાઉ આવા કેમેરા મૂકવાની જરૂર નહોતી પડતી કારણકે મોટા ભાગે માણસોની દાનત સારી રહેતી હતી.  બીજું, તમે સ્ટોર રૂમનું વલણ એ રીતે બદલી નાખ્યું કે પહેલાં તો તમારે જનરલ સ્ટોરમાં જવું હોય તો દુકાનદાર પાસે વસ્તુઓ માગવી પડતી. પણ મોટી કંપનીઓ પ્રોવિઝન અથવા કરિયાણાના ધંધામાં કૂદી અને તેમણે અમેરિકા જેવું ચલણ કરી નાખ્યું. તમારે જે વસ્તુઓ જોઈતી હોય તે વસ્તુઓ જે તે ઘોડા(રેક)માંથી લેતા જાવ. તેના માટે સાથે લગેજ કેરિયર જેવી ચાલણ ગાડી (શોપિંગ કાર્ટ) રાખો. પહેલાં દુકાનદાર પાસે તમે જે લિસ્ટ લઈને જતા તે પ્રમાણેની વસ્તુઓ તમને આપી દેતા. પરંતુ આવા મોલમાં એવું થતું નથી. વિવિધ સ્કીમ, સસ્તા ભાવ અને ફ્રીની લાલચ ઊડીને આંખે વળગે તેમ મૂકાઈ હોય છે અને મોલમાંથી ખરીદી કરનારા મોટા ભાગના લોકો કબૂલે છે કે જરૂર કરતાં વધુ ખરીદી થઈ જાય છે.

આ તો અલગ વાત થઈ, પરંતુ અમેરિકા જેવા દેશોમાંથી આ પ્રકારના મોલનું ચલણ આવ્યું તેમ માનસિકતા પણ અમેરિકા જેવી જ થઈ ગઈ. લોકોમાં ભોગવાદ અથવા કન્ઝ્યુમરિઝમ આવી ગયું. નૈતિકતાનાં મૂલ્યો ઘટી ગયાં. ચોરી કરવી કે મહિલાઓને નગ્ન જોવી, તેમનો ઉપભોગ કરવો આ બધામાં કોઈ છોછ સંકોચ રહ્યો નહીં. આથી આવા મોલમાં કેમેરા મૂકાવા લાગ્યા જેથી કોઈ વસ્તુ સરકાવીને પૈસા ચુકવ્યા વગર બહાર ન જઈ શકે. સિક્યોરિટી ગાર્ડ પણ મૂકવો પડ્યો. જ્યારે મૂળ કરિયાણાની દુકાનમાં ન તો કેમેરા હોય કે ન સિક્યોરિટી ગાર્ડ. વળી, તે તમારા ઘરે તમને ડિલિવરી કરી જાય અને ઉધાર રાખે તે જુદા. હા, થોડા પૈસા વધારે જરૂર લે, પણ તે તમારા ઘરની નજીક પણ હોય. જ્યારે આવા મોલમાં જવા માટે તમારે ફરજિયાત વાહન લઈને જવું પડે. હવે જે મોટી કંપનીઓ કરિયાણાના ધંધામાં આવી તેમણે ધંધાની ભેળસેળ કરી નાખી. કરિયાણુંય વેચે ને હોઝિયરી પણ વેચે, બૂટ-ચંપલેય વેચે ને કપડાંય વેચે. સ્ટેશનરી પણ વેચાય ને કમ્પ્યૂટરને લગતી ચીજો પણ વેચાય. સબ બંદર કા વેપારી.

તો, આવા સિક્યોરિટી કેમેરાનો અલગ ધંધો ચાલુ થઈ ગયો. મોટા-મોટા મોલમાં ગ્રાહકો વત્તા કર્મચારીઓ પર નજર રાખવા માટે કેમેરા મૂકાવા લાગ્યા. પણ મોલના અળવીતરા માલિક કે મેનેજર કે પછી કર્મચારીઓ આ કેમેરાનો દુરુપયોગ કરવા લાગ્યા. અગાઉ કહ્યું તેમ કરિયાણાના ધંધા સાથે કપડાં વેચાવા લાગ્યા. એટલે તેના માટે ટ્રાયલ રૂમ રાખવો પડે. તે રૂમમાં મહિલાઓ પણ જવાની. આથી કેમેરા દ્વારા તેનું શૂટિંગ થવા લાગ્યું. અને ગુજરાતીમાં જેને છાનગપતિયાં કહી શકાય અને અંગ્રેજીમાં જેને માટે શબ્દ છે વોયેરિઝમ, તેનો વિકૃત આનંદ ઉઠાવવા લાગ્યા. કેટલીક વેબસાઇટો પર તો આવાં શૂટિંગ અપલોડ પણ થવા લાગ્યા.

આધુનિક સમાજના આવા વિકૃત આનંદ આપતા કે તમારી પોલ ખોલતાં ભયસ્થાનો માત્ર ટ્રાયલ રૂમના કેમેરા પૂરતા નથી. આજે મોબાઇલ અનેક કામો આપતો થઈ ગયો છે. મોલની જેમ તેણે પણ પોતાની અંદર અનેક વસ્તુઓને સમાવી લીધી છે. તે માત્ર ફોન કરવાનું સાધન નથી. તેના દ્વારા ફોટા પણ પાડી શકાય અને હવે તો સ્માર્ટ ફોન દ્વારા શું-શું ન કરી શકાય તેવો પ્રશ્ન થઈ પડે તેવાં કામો તે કરી આપે છે. હવે આ મોબાઇલમાં રહેલા કેમેરાથી મહિલાઓ છૂપી રહેતી નથી. રસ્તે જતા હોય અને મહિલાઓનો બીભત્સ હાલતમાં ફોટો પડી જાય. તમને લાગે કે વ્યક્તિ ફોન પર વાત કરી રહ્યો છે, પણ તેવા દેખાવ સાથે કાં તો ફોટો પાડતો કેમેરો ચાલુ હોય કાં તો વિડિયો ઉતારતો કેમેરા. બસ, રેલવેમાં મુસાફરી કરતી વખતેય આ મોબાઇલથી શૂટિંગ કરીને અથવા ફોટા પાડીને તેનો વિકૃત આનંદ ઉઠાવાય છે.

હવે ગેઝેટ એવાં મળવાં લાગ્યા છે કે તમે ઘરના બાથરૂમમાં નળના રિપેરિંગ માટે પ્લમ્બરને બોલાવો અને તે કેમેરા મૂકીને ચાલ્યો જાય. અને પોતાની દુકાને બેસીને તે લાઇવ શૂટિંગ જોતો હોય આવું બની શકે. માત્ર મહિલાઓ માટે જ આ ભયસ્થાનો છે તેવું નથી. આ ભયસ્થાનો પુરુષ કે સ્ત્રી એવો કોઈ ભેદ જોતા નથી. ઘણી કંપનીઓએ આવા સિક્યોરિટી કેમેરા મૂકી દીધા છે અને તેનો પ્રચાર પણ કરાય છે, જેથી કર્મચારીઓ શિસ્તમાં રહે. પરંતુ આનાથી કર્મચારીઓ પર બિનજરૂરી દબાણ આવી ગયું છે. કર્મચારીએ સતત કામ કરતા રહેવું પડે અથવા તેવો દેખાવ કરવો પડે કેમ કે જો તે વાતચીત કરતો, લઘુશંકા માટે ઊભો થતો કે બોસ વિરુદ્ધ વાત કરતો દેખાય તો તેની સામે શિસ્તભંગનાં પગલાં લેવાઈ શકે કે તેને બીજી રીતે હેરાન કરવામાં આવી શકે. જે કર્મચારી દાંડ છે, કામચોર છે, તેમના માટે આવા કેમેરા જરૂરી છે, પણ ‘સૂકા ભેગું લીલું બળે’ની જેમ જે કર્મચારી શિસ્તમાં જ રહે છે અને પૂરતું કામ કરે છે તેણેય સતત તાણમાં રહીને કામ કરતા હોવાનો દેખાવ કરવો પડે છે. અલબત્ત, આવી કંપનીઓમાં પુરુષ અને મહિલા હોય અને તેમની વચ્ચે છાનગપતિયાં ચાલતા હોય તો આવા કેમેરામાં કેદ થઈ જાય છે. અને તેનો વિકૃત આનંદ ઉઠાવાય. આવી મહિલા બ્લેકમેઇલના શિકાર પણ બની શકે. આ જોતાં આવા કેમેરાના લીધે ફરજિયાત તમારે નૈતિક મૂલ્યો ધરાવવા પડે તેવી સારી બાબત પણ બની શકે. તમારે જો બ્લેકમેઇલ ન થવું હોય કે કેમેરામાં પકડાવું ન હોય તો પૂરતું કામ કરવું પડે, ઑફિસમાં ફરજિયાત સદાચાર રાખવો પડે.

પરંતુ માત્ર કંપનીમાં જ શું કામ, માનો કે તમે હોટલ કે સસ્તા ગેસ્ટહાઉસમાં જાવ તો ત્યાંય આ છૂપો કેમેરા તમારી પાછળ જ છે અને તે એવો ભેદ નથી કરતો કે તમે વ્યભિચાર કરો છો કે સાચે જ પતિ-પત્ની છો. તમને ખબર પણ ન હોય અને તમારી કામક્રીડાનું શૂટિંગ થતું હોય, તેનો વિકૃત આનંદ ઉઠાવાતો હોય. પોતે તો વિકૃત આનંદ ઉઠાવે, પરંતુ વૉટ્સ એપ દ્વારા કે અમુકતમુક આવી વેબસાઇટ દ્વારા આવી વિડિયો ક્લિપ પાછી ચડાવીને (અપલોડ કરીને) તેના જેવા સમરસિયા (વિકૃતો)ને બતાવે.

વિચાર કરો કે, એન. ડી. તિવારી આંધ્રપ્રદેશના રાજ્યપાલ હતા ત્યારે તેમની કથિત કામક્રીડાનું શૂટિંગ સીડીમાં થયું હતું. કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવીનો કહેવાતો સેક્સ વિડિયો ઇન્ટરનેટ પર આવ્યો હતો. મોટા સ્થાને બેઠેલા લોકોય આવાં આધુનિક ભયસ્થાનોથી સલામત નથી. ઉલટું, કદાચ તેઓ સામાન્ય નાગરિકો કરતાં વધુ અસલામત છે કેમ કે તેમના દુશ્મનો વધુ હોવાના અને દુશ્મની કાઢવા માટે સૌથી મોટું હથિયાર ચરિત્રહનન જ છે. ગુજરાતના એક પૂર્વ રાજકારણીને પક્ષમાં હાંસિયા પર લાવવા એક શક્તિશાળી નેતાના ઈશારે સેક્સ સીડી કાંડ કરાયું જ હતું ને. થોડા સમય પહેલાં, હિન્દી ફિલ્મોની બાળ અભિનેત્રી તરીકે જાણીતી પરંતુ હવે યુવાન થયા પછી દક્ષિણ ફિલ્મોમાં વધુ સક્રિય એવી હંસિકા મોટવાનીનો સ્નાન કરતો કથિત વિડિયો આવ્યો હતો. આવો જ એક વિડિયો પ્રીતિ ઝિન્ટાનો પણ કહેવાય છે. આ હિરોઇનોનો વિડિયો નહીં હોય તેમ માની લઈએ તોય વિચાર કરવા જેવો પ્રશ્ન એ છે કે સ્ત્રીઓ સ્નાન કરતો હોય તેવો વિડિયો શૂટ કેવી રીતે કરાયો? તેનો એક તર્ક એવો છે કે આ હિરોઇનો અથવા તેના જેવી દેખાતી સ્ત્રીઓ હોટલમાં ઉતરી હોય ત્યારે બાથરૂમમાં કેમેરા મૂકીને શૂટ કરી લેવાયો હોય અથવા તો તેમના ઘરમાં ઉપર કહ્યું તેમ પ્લમ્બર કે કોઈએ કેમેરા મૂકી દીધો હોય.

બીજી તરફ, લોકોને પોતાને પણ આવું અભદ્ર શૂટિંગ કરવાનો શોખ જાગ્યો છે. થાઇલેન્ડમાં તો ઘણી યુવતી-સ્ત્રીઓને શોખ જાગ્યો હતો કે પોતાના સ્તનોને અર્ધ ઢાંકીને અથવા અર્ધ ઉઘાડા રાખીને તેના ફોટા પોતે પાડીને (જેને આજકાલની ભાષામાં સેલ્ફી કહેવાય છે) તે ફોટા ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ જેવી સોશિયલ મિડિયાની વેબસાઇટ પર મૂકે. ભારતમાંય ઘણી સ્ત્રીઓને આવો શોખ હોય છે. તેઓ પોતાના ફોટા આવી વેબસાઇટ પર અપલોડ કરતા હોય છે, તેને મોટા પ્રમાણમાં લાઇક મળે તેથી પોરસાય છે, પરંતુ તેઓ ભૂલી જાય છે કે આ વેબસાઇટ પરથી ઇમેજ સેવ કરી શકાય છે અને પછી ફોટોશોપમાં તેની સાથે વિકૃત ચેડા કરી શકાય છે. હમણાં અમદાવાદમાં એક એવો કિસ્સો આવ્યો હતો કે બનેવીએ સાળીની સાથે શારીરિક સંબંધની માગણી કરી. સાળીએ ના પાડી, તો બનેવીએ તેના સેક્સી ફોટા માગ્યા અને કહ્યું કે તે તેનાથી કામ ચલાવી લેશે અને સાળીએ વૉટ્સએપથી મોકલાવી પણ દીધા! તેના આધારે બનેવીએ શારીરિક સંબંધની માગણી બળવતર બનાવી અને સાળીએ ના પાડી તો ફેસબુક પર આ ફોટા અપલોડ કરી દીધા. સાળીએ પછી અમદાવાદ સાઇબર ક્રાઇમમાં ફરિયાદ કરી. બનેવીનો સો ટકા વાંક પણ સાળીનો વાંક પણ કહેવાય કે નહીં? તેણે શા માટે પોતાના સેક્સી ફોટા આપવા જોઈએ?

ફોટા તો હજુ સમજ્યા, પરંતુ કેટલાકને હવે પોતાની કામલીલાનો વિડિયો ઉતારવાનો પણ શોખ જાગ્યો છે. આવી વ્યક્તિના જ્યારે સંબંધ વિચ્છેદ થાય અને સંબંધ એટલી હદે વણસી જાય પછી એ વિડિયોને ફરતો કરી દેવામાં આવે છે. અભિનેત્રી કરીના કપૂર- શાહિદ કપૂરના તેમજ રિયા સેન- અસ્મિત પટેલના આવા કથિત વિડિયો લીક થયા હતા. કરીના કપૂરના વિડિયો બાબતે તો કહેવાય છે કે કરીના કે શાહિદે તેનો ફોન કોઈને વેચ્યો પરંતુ તેમાંથી ડેટા ડિલિટ કરવાનું ચૂકી ગયા અને પરિણામે આ વિડિયો તેમાં રહી ગયો. જેતે ફોન ખરીદનારે તે વિડિયો ફરતો કરી દીધો.

ભયસ્થાન માત્ર મહિલા માટે નથી, હવે તો તમે જાણીતા હો કે અજાણ્યા, દરેક માટે તે એકસરખું જ છે. તમે માનો કે સામેવાળો વૉટ્સએપમાં તો ડેટા ડિલિટ કરી નાખતો જ હોય કારણકે તેમ ન કરે તો ફોનની મેમરી ભરાઈ જાય, પરંતુ તેમાંય સ્ક્રીનશોટ લઈ લેવાતા હોય છે. જે તે રાજકારણીઓના તો ટ્વિટરના પણ સ્ક્રીનશોટ લઈ લેવાય છે જેથી તે ભવિષ્યમાં તેનું વલણ બદલે તો તેની સામે જૂનું ટ્વિટ ધરી દેવાય છે. રાજકારણીઓ આજકાલ પોતાના એક પ્રાઇવેટ નંબર રાખતા હોય છે અથવા તો તે પોતાના સિવાયના ફોન પરથી કોલ કરતા હોય છે અને તેમને એમ હોય છે કે પોતે કંઈ પકડાશે નહીં (કારણકે ગોધરા પછીનાં રમખાણોમાં આપણે જોયું તેમ કોલ ડિટેઇલ પણ કઢાવાઈ હતી), પણ હવે તેનોય બંદોબસ્ત થઈ ગયો છે. હવે સ્માર્ટ ફોનમાં કોલ રેકોર્ડિંગની એપ જેવી સુવિધા હાથવગી છે કે કોઈ તમને ફોન કરે તો તેનો ફોન તમે રેકોર્ડ/ટેપ કરી શકો. આમ આદમી પાર્ટીના ઝઘડામાં આપણે જોયું જ છે કે કેજરીવાલ રાજેશ ગર્ગ નામના ‘આપ’ના પૂર્વ ધારાસભ્યને કૉંગ્રેસના છ સભ્યોને તોડીને નવો પક્ષ રચવા માટે કહેતા પકડાયા હતા. પોતાના સભ્યો-જનતાને ખુલ્લેઆમ સ્ટિંગ કરી લેવા કહેનાર કેજરીવાલના તો આવા કેટલાંય સ્ટિંગ બહાર આવ્યાં છે.

સૌથી પહેલા રાજકારણી જે સ્ટિંગનો શિકાર બન્યા અને તેમની કારકિર્દી સમાપ્ત થઈ ગઈ તે ભાજપના પૂર્વ પ્રમુખ બાંગારુ લક્ષ્મણ. જોકે તે વખતે અત્યાર કરતાં નૈતિકતાનાં ધોરણ એટલાં ઊંચાં ખરાં, કે સ્ટિંગમાં પકડાયા પછી તેમને પ્રમુખ પદેથી હટાવી દેવાયા અને પછી ક્યારેય ઊંચું સ્થાન ન મળ્યું, આજે તો આપણે જોયું તેમ સ્ટિંગ પછી પણ કેજરીવાલ ઠાઠથી દિલ્હીના મુખ્યપ્રધાન અને ‘આપ’ના વડા પદે ‘બેજવાબદાર’ (કેમ જવાબદારી બે હોય તેને બેજવાબદાર ન કહી શકાય?) છે. અભિષેક મનુ સિંઘવીને કૉંગ્રેસમાંથી થોડો સમય લો પ્રોફાઇલ કરી દેવાયા હતા પરંતુ તેઓ ફરી પ્રવક્તા તરીકે ગોઠવાઈ ગયેલા.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની સરકાર પોતાના સ્ટિંગ ન થઈ જાય તે માટે ઘણી કાળજી રાખે છે અને કોઈ મુલાકાતી ઑફિસમાં આવે તો તેણે પોતાનો મોબાઇલ અને પેન વગેરે બહાર જમા કરાવીને પછી જ અંદર જઈ શકાય છે. આનું કારણ એ છે કે સ્પાય એટલે કે જાસૂસી કરતા કેમેરા હવે પેનમાં ફિટ થઈ શકે તેવા આવે છે. અરે! તમારા ચશ્મા પણ છૂપા કેમેરાનું કામ કરે છે. રૂ.૨,૫૦૦થી રૂ.૫,૦૦૦માં મળતા આવા સનગ્લાસીસ ફોટા પાડી શકે છે અને તે ફોટાને કમ્પ્યૂટર કે ફોનમાં પણ ટ્રાન્સ્ફર કરી શકાય છે. તો, બટન કેમરા એવા આવે છે કે તે બટન કેમેરા તમારા શર્ટ પર લગાડી દેવામાં આવે તો કોઈને ખબર પણ ન પડે કે તે કેમેરા છે. તેને સિગારેટના પેકેટ પર કે ચ્યુઇંગ ગમના પેકેટ પર પણ લગાડી શકાય છે. તે રૂ.૧,૦૦૦થી રૂ.૨,૦૦૦માં આવે છે. તો સિમ સ્પાય કેમેરાની વાત નિરાળી છે. તેમાં મોબાઇલમાં જે સિમ કાર્ડ આવે તેને આ સિમ સ્પાય કેમેરામાં ફિટ કરી દેવાનું. પછી તે સિમ કાર્ડનો જે નંબર હોય તેના પર કોલ કરો એટલે એ કેમેરા એક્ટિવેટ થઈ જાય. તેનાથી વિડિયો રેકોર્ડિંગ પણ થઈ શકે. આ જ રીતે ઘડિયાળમાં કે કીચેઇનમાં ફિટ થઈ શકે તેવા કેમેરા પણ આવે છે. ‘આપ’ના મોટી સંખ્યામાં સ્ટિંગ આવ્યા પછી આ સ્પાય ગેઝેટના વેચાણમાં રાતોરાત વધારો થઈ ગયો છે, તેમ દિલ્હીના ‘મેઇલ ટુડે’ સમાચારપત્રનું કહેવું છે.

(ગુજરાત ગાર્ડિયનની  બુધવારની પૂર્તિમાં ‘વિશેષ’ કૉલમમાં તા.૮/૪/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

Advertisements

Author:

A journalist who loves his country most than any other thing. I am ever learning man. Reading, writing , Hindi films, television, music and learning new things are my passion. I like to be innovative.

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s