aarthi-agarwal-who died due to liposuction
આરતી અગરવાલ જેનું લિપોસક્શન બાદ મૃત્યુ થયું

ઘણી હિરોઇનો, મોડલો કે અન્ય ક્ષેત્રની સેલિબ્રિટી યુવતીઓને જોઈને આપણે આશ્ચર્યચકિત થઈ જતા હોઈએ છીએ કે ભગવાને શું સૌંદર્ય આપ્યું છે! એક-એક અંગ જાણે ભગવાને માપ લઈને વ્યવસ્થિત બનાવ્યું છે! તે વ્યક્તિને જોઈને આપણને થાય કે જોતાં જ રહી જઈએ. સુનંદા પુષ્કરનું જ્યારે મૃત્યુ થયું ત્યારે તેમની ઉંમર ૫૨ વર્ષની હતી. પરંતુ તેમની દેહાકૃતિ જોઈને લાગે જ નહીં કે આટલી ઉંમર હશે. હેમામાલિની, રેખા, શોભા ડે જેવી ૫૦ વર્ષ ઉપરની ઉંમરની હિરોઇનો, લેખિકા કે અન્ય સેલિબ્રિટીને જોતાં એમ થાય કે તેમણે પોતાના સૌંદર્યની શું જાળવણી કરી છે! એક ખૂબ મોટા રાજકીય નેતા જ્યારે યુવાન હતા ત્યારે ટકલુ જેવા હતા. પરંતુ અત્યારે તેમને જુઓ તો ઠીક-ઠીક વાળ છે. તેમનું મોઢું પણ પહેલાં કરતાં અદ્ભુત ચમકે છે.

પરંતુ આ બધી ચમક ઈશ્વરદત્ત સૌંદર્યની નથી હોતી, માનવસર્જિત સર્જરીની હોય છે. એ તો બધાં હવે જાણે જ છે કે કોઈ પણ અંગની હવે સર્જરી કરીને તેને રૂપાળું બનાવી શકાય છે. દાંત, સ્તન, પેટ, નિતંબ, મોઢું આ બધાં અંગો. તાજેતરમાં તો દક્ષિણ આફ્રિકામાં શિષ્નનું સફળ પ્રત્યારોપણ (ટ્રાન્સપ્લાન્ટ) થયું. અંગોને માત્ર રૂપાળા જ નથી બનાવી શકાતા, પરંતુ તેમનાં કદ વધારી-ઘટાડી પણ શકાય છે. શેરલીન ચોપરા નામની અભિનેત્રીએ પોતાનાં સ્તન વધારવા માટે સર્જરી કરાવી હતી. આવી તો ઘણી હિરોઇનો છે જે સ્વીકારતી નથી કે તેમણે સર્જરી કરાવી છે, પરંતુ તેમના શરીરમાં ફેરફાર સ્પષ્ટ ચાડી ખાઈ જ જાય કે આ બધો સર્જરીનો પ્રતાપ છે.

સર્જરીનો પ્રતાપ ઘણી વાર તાપ પણ આપી જાય. ૬ જૂનના રોજ ‘પાગલપન’ નામની હિન્દી તેમજ તમિલ-તેલુગુ ફિલ્મોમાં કામ કરનારી અભિનેત્રી આરતી અગરવાલનાં મૃત્યુએ કૉસ્મેટિક સર્જરીનાં ભયસ્થાનોને ફરી વાર ઉજાગર કરી દીધાં. આરતી અગરવાલે લિપોસક્શન કરાવ્યું પછી તેનું મૃત્યુ થયું હતું. તેને હૃદયરોગનો હુમલો આવી ગયો. આરતી અગરવાલ એક માત્ર કિસ્સો નથી. આવા તો ઘણા કિસ્સા બનતા રહે છે પરંતુ મિડિયામાં ઓછા હાઇલાઇટ થાય છે. ઘણા ડૉક્ટર સર્જરી માટે જાહેરખબર પાછળ (જેને મિડિયાની ભાષામાં શુદ્ધ જાહેરખબર કહેવાતી નથી, પણ એડવર્ટોરિયલ કહેવાય છે, સામાન્ય રીતે તે કોઈ સમાચાર કે લેખ જેવું જ લાગે, પણ હોય જાહેરખબર) લાખો-કરોડો રૂપિયા ખર્ચતા હોય છે ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે આવા સમાચારને બહુ મહત્ત્વ ન અપાય તે માટે તેઓ થોડાક વધુ રૂપિયા ખર્ચી શકે. કાશ! આરતી અગરવાલે તેનાં સૌંદર્યને જાળવી રાખવા, વધુ પાતળી દેખાવા લિપોસક્શન કરાવ્યું તે પહેલાં તેનાં જોખમો જાણી લીધાં હોત!

દક્ષિણની ફિલ્મોમાં કામ કરવા માટે સામાન્ય રીતે સ્ત્રીઓ સ્થૂળ હોય તે પસંદ કરાય છે. પરંતુ પોતે વધુ મેદસ્વી હોય તે સ્ત્રીને સામાન્ય રીતે પસંદ હોતું નથી. કદાચ આ કારણોસર પાતળા થવા માટે આરતી અગરવાલે પોતાની ચરબી ઘટાડવા માટે લિપોસક્શન કરાવવાનું પસંદ કર્યું. તે અમેરિકાના ન્યૂ જર્સીના એટલાન્ટિક શહેરમાં એટલાન્ટીકેર રિજનલ મેડિકલ સેન્ટરમાં લિપોસક્શન કરાવવા ગઈ. તેને સર્જરી પછી તેને શ્વાસ લેવામાં પણ મુશ્કેલી થવા લાગી હતી. અંતે હૃદય બંધ પડી જવાથી તેનું મૃત્યુ થયું.

લિપોસક્શનથી આ અને આવી ઘણી સમસ્યાઓ થવાની શક્યતા રહે છે. આ સર્જરીને લિપોપ્લાસ્ટી, લિપોસ્કલ્પચર સક્શન, લિપેક્ટોમી અથવા લિપો જેવાં નામે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ટૂંકમાં કહેવું હોય તો આ સર્જરીમાં તમારા સ્થૂળ દેખાતાં અંગો પરથી વધારાની ચરબી કાઢી લેવાની પ્રક્રિયા કરાય છે. સામાન્ય રીતે, સ્ત્રીઓમાં હાથ, પેટ, સાથળો, નિતંબ, ગળું, વગેરે અંગો પર, તો પુરુષોમાં છાતી, પેટ આ સર્જરી કરાતી હોય છે. ૧૯૬૦ના દાયકામાં આ સર્જરીનો વિચાર થયો હતો. યુરોપમાં સર્જનો ક્યોરટેજ ટૅક્નિકથી ચરબી દૂર કરતા હતા પરંતુ તેનાથી સારાં પરિણામો મળતાં નહોતા. ૧૯૭૪માં બે ઇટાલિયન ગાયનેકોલોજિસ્ટ અર્પાડ અને જ્યોર્જિયો ફિશ્ચરે આધુનિક લિપોસક્શન ટૅક્નિક શોધી હતી. અમેરિકા અને યુકેમાં તો મોટા પાયે આ સર્જરી કરાય છે. એક અંદાજ પ્રમાણે, અમેરિકામાં દર વર્ષે ૪ લાખ લોકો પર આ સર્જરી થાય છે.

લિપોસક્શનનાં જોખમો ઘણાં છે. તે કાયમી રીતે સ્થૂળતા દૂર કરતું નથી. તેના માટે દર્દીએ સર્જરી પછી પણ આરોગ્યપ્રદ જીવનશૈલી વિતાવવી પડે  (જે આવા મનોરંજન ક્ષેત્રની વ્યક્તિઓ માટે ઘણી વાર શક્ય નથી હોતું). જો તેમ ન કરો તો ચરબીના કોષો પહેલાં કરતાં પણ મોટા બને અને તમે ફરી સ્થૂળ બની જાવ તેવી શક્યતા રહે. ઉપરાંત આ સર્જરી હેઠળ કેટલી માત્રામાં ચરબી દૂર કરવી તે પણ નિશ્ચિત છે. સામાન્ય રીતે તે પુખ્ત ઉંમરની વ્યક્તિ પર જ કરવામાં આવે છે. આ સર્જરી એકથી ચાર કલાક ચાલે છે.

જો દર્દી બળતરા દૂર કરવાની દવા કે એસ્પિરિન લેતો હોય તો તેને શરીરે ઉઝરડા પડવાની સંભાવના છે. જો એક સરખા સ્તરમાં ચરબી દૂર ન કરાઈ હોય તો તમારી ચામડી ઉબડખાબડ, તરંગો જેવી દેખાઈ શકે. આ ફેરફાર કાયમી રીતે રહેવાની શક્યતા છે. ત્વચાની નીચે પ્રવાહી જમા થઈ શકે. જેને એડીમા કહે છે. આપણે તેને ગુજરાતીમાં સોજા કહીએ છીએ. લિપોસક્શનથી તમને કેટલાક ભાગોમાં ખાલીપણું પણ લાગી શકે. આ સ્થિતિ કાયમી હોઈ શકે અને કામચલાઉ પણ. સ્કિન ઇન્ફેક્શન પણ થાય. તે જો મોટી માત્રામાં હોય તો જીવન પર જોખમ પણ ખરું. લિપોસક્શનમાં ઘૂસાડાતી કેન્ન્યુલાથી આંતરિક અવયવમાં કાણું પડવાની શક્યતા રહે છે. આવું થાય તો તાત્કાલિક તેની સર્જરી કરાવવી પડે. ફેટ ઇમ્બોલિઝમ પણ થઈ શકે. સામાન્ય રીતે, આ સ્થિતિ હાડકામાં ફ્રૅક્ચર, દાઝી જવાના કારણે થતી હોય છે. ઢીલી પડેલી ચરબીના ટુકડાઓ તૂટી જઈને રક્તશિરાઓમાં ફસાઈ જઈ શકે. તબીબી ભાષામાં આને મેડિકલ ઇમર્જન્સી ગણવામાં આવે છે. આનાથી તરત જ મૃત્યુ થઈ શકે. હેમરેજ પણ થઈ શકે. આ ઉપરાંત દર્દીની કિડની અને હૃદયને પણ જોખમ રહેલું છે. આરતી અગરવાલના કેસમાં પણ આવું જ થયું હોવાની સંભાવના છે.

પહેલી વાત તો એ છે કે લિપોસક્શન માત્ર તંદુરસ્ત વ્યક્તિ પર જ થવું જોઈએ, પરંતુ પૈસા કમાવવાની લ્હાયમાં કેટલાક ડૉક્ટરો આવું જોતા નથી હોતા. બીજું, ખર્ચ બચાવવા, કેટલાક ડૉક્ટરો લોકલ એન્સ્થેશિયાથી કામ ચલાવે છે. એનેસ્થેશિયાનો કેટલો ડોઝ રાખવો તે માટે તબીબી ટીમમાં એનેસ્થેટિસ્ટ હોવો જરૂરી છે. એનેસ્થેટિક ડ્રગ તરીકે લિડોકેઇન અપાય છે. તેની આડઅસર પણ હૃદયને બંધ પાડી શકે છે. ઉપરાંત તેનાથી માથું ખાલી લાગવું, સુસ્તી, તંદ્રા, કાનમાં સતત અવાજ સંભળાવો, બોલવામાં લોચા વળવા, જીભ અને મોઢામાં ખાલી લાગવી, સ્નાયુ ખેંચાઈ જવા, જકડાઈ જવા આવી આડઅસરો પણ થઈ શકે છે.

ઉપરાંત લિપોસક્શનમાં ચરબી પાંચ લિટરથી વધુ કાઢવી ન જોઈએ, પરંતુ કેટલાક ડૉક્ટરો પૈસા મેળવવા માટે આ કામ કરવા પણ તૈયાર થઈ જાય છે અને પાંચ લિટરથી વધુ ચરબી દૂર કરી આપે છે. આ પણ જીવને જોખમમાં મૂકનારું છે. માનો કે પાંચ લિટરથી વધુ ચરબી કાઢી લીધી તો તે પછી દર્દીને હૉસ્પિટલમાં ૨૪ કલાક ઑબ્ઝર્વેશન હેઠળ રાખવો જોઈએ જેથી તેને કોઈ કૉમ્પ્લેક્શન નથી થતાં ને તે ધ્યાનમાં આવે. પરંતુ કેટલીક વાર દર્દી તૈયાર નથી હોતા (કારણકે બિલ વધુ આવે) તો કેટલીક વાર ડૉક્ટરો દર્દીને એડ્મિટ નથી રાખતા. પરિણામે ઘરે જઈને દર્દીને કોમ્પ્લેક્શન થાય તો ખબર પડતી નથી. લિપોસક્શનમાં ડૉક્ટર પ્રવાહીને ઇન્જેક્ટ કરી શકે છે, તેનાથી હૃદયની સમસ્યા, ફેફસામાં પ્રવાહી ભરાવાની સમસ્યા અથવા કિડનીની તકલીફો થઈ શકે છે.

લિપોસક્શનના કારણે મૃત્યુ પામનાર આરતી અગરવાલ એકલદોકલ કિસ્સો નથી. ૧૪ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૫ના રોજ કેથરીન કેન્ડો કોર્નેજો નામની માત્ર ૧૯ વર્ષની યુવતીનું પ્લાસ્ટિક સર્જરીના કારણે અવસાન થઈ ગયું. કેથરીને ક્વીન ઑફ ડુરાનનો ખિતાબ એક્વાડોરમાં જીત્યો હતો. તેની કમર પાતળી હતી, પરંતુ તેને એક ઈંચ વધુ પાતળી કરવી હતી. તે એક્વાડોરના ગાયાક્વિલમાં એક ક્લિનિકમાં લિપોસક્શન કરાવવા ગઈ હતી. ૧૦ કલાક પછી તેના પરિવારને જાણ કરાઈ કે કેથરીન હવે આ દુનિયામાં નથી રહી. પરિવારનો દાવો છે કે ડૉક્ટરોની અનૈતિક પ્રૅક્ટિસના કારણે કેથરીનનું મૃત્યુ થયું છે. ડૉક્ટરો તેને સર્જરી કરાવવા સલાહ આપ્યે રાખતા હતા. ક્લિનિકના વકીલનું કહેવું છે કે તેનું મૃત્યુ હૃદય બંધ પડવાથી થયું હતું પણ પરિવાર પાસે રહેલા ઑટોપ્સીના રિપોર્ટમાં સેરેબ્રલ એડીમાના કારણે મૃત્યુ થયું હોવાનું કારણ આવ્યું છે. દુઃખદ વાત તો એ છે કે કેથરીન જે સ્પર્ધા જીતી તે સ્પર્ધામાં ઈનામ તરીકે આ સર્જરી મળી હતી! એનો અર્થ એ પણ હોઈ શકે કે આવી સૌંદર્ય સ્પર્ધાના આયોજકો અને ડૉક્ટરો વચ્ચે સાંઠગાંઠ હશે.

આમાં સર્જરીની વૈજ્ઞાનિકતા વિશે સવાલ ઉઠાવવાનો ઈરાદો નથી, સર્જરી જો નિયમસર કરવામાં આવે તો પરિણામદાયક હશે જ અને ઘણા બધાએ તેનો લાભ ઉઠાવ્યો હોવાથી જ લોકો તેની પાછળ દોટ મૂકતા હશે, પરંતુ વાંધો કેટલાક ડૉક્ટરોની અનૈતિક અને પૈસા કમાઈ લેવાની દાનત સામે છે. જેમ કે ૨૪ ઑક્ટોબર, ૨૦૧૪ના રોજ યુકેના ‘ધ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ’ નામના અખબારના અહેવાલ પ્રમાણે, ૨૪ વર્ષની એક બ્રિટીશ યુવતી, જેનું નામ જાહેર કરાયું નથી, તેનું મૃત્યુ થાઈલેન્ડમાં કૉસ્મેટિક સર્જરી કરાવતી વખતે થયું હતું. આનાથી ‘સર્જિકલ ટુરિઝમ’ સામે પ્રશ્નાર્થો ખડા થયા છે. બેંગકોકમાં આ યુવતીની પીઠમાં ત્રણ ઈંચનો ઘા જોવા મળ્યો હતો. તેણે અગાઉ અહીં જ સર્જરી કરાવી જ હતી અને બીજી વાર ઓપરેશન કરાવવા આવી હતી. ઓપરેશન દરમિયાન એન્સ્થેટિક ડ્રગ અપાયા પછી તેનો શ્વાસ બંધ થઈ ગયો હતો. ઉપરાંત જે ડૉક્ટર સોમ્પોબ સાએનસિરીએ તેની સર્જરી કરી તે આવી સર્જરી માટે સર્ટિફાઇડ નહોતો.

આ કિસ્સો એવી સેલિબ્રિટીઓ માટે આંખ ઉઘાડનારો છે જે પોતાની સર્જરી છુપાવવા વિદેશમાં સર્જરી કરાવવા જાય છે. ભારતમાં સર્જરી કરાવે તો ઓળખ જાહેર થઈ જવાની શક્યતા રહે. તેથી મોડલો, હીરો, હિરોઇનો, રાજકારણીઓ, લેખકો વિદેશમાં સર્જરી કરાવતા હોય છે. પરંતુ જો આવા લેભાગુ ડૉક્ટર પાસે સર્જરી કરાવી લે તો જીવન મુશ્કેલીમાં મૂકાઈ જાય. અમેરિકાની જાણીતી નવલકથાકાર ઓલિવિયા ગોલ્ડસ્મિથનું મૃત્યુ પણ કોસ્મેટિક સર્જરીના કારણે થયેલાં કોમ્પ્લિકેશનના લીધે થયું હતું. તે ઇલેક્ટિવ ફેશિયલ સર્જરી કરાવવા ગઈ હતી અને સર્જરીના અમુક કલાકોની અંદર જ તે ઇરિવર્સિબલ કોમામાં સરી પડી. ઓલિવિયાનું મૃત્યુ ૧૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૦૪ના રોજ થયું. તે પછી ફેબ્રુઆરીમાં કનેક્ટિકટના યુરોલોજિસ્ટ એલન જે. મલિત્ઝની ૫૪ વર્ષીય પત્ની ફેસલિફ્ટ દરમિયાન ગુજરી ગઈ. મલિત્ઝને પણ ઉપર જણાવ્યું તે લિડોકેઇનનું ઇન્જેક્શન એનેસ્થેટિક ડ્રગ તરીકે આપવામાં આવ્યું હતું. આ બંને મૃત્યુ જ્યાં થયા હતા તે મેનહટ્ટન આય, કેર એન્ડ થ્રોટ હૉસ્પિટલમાં ભારે હોહા મચી ગઈ હતી. સરકારે પણ તપાસ આદરી હતી. આ બંને હૉસ્પિટલો તો સારવાર માટે ઘણી ખ્યાતિપ્રાપ્ત હતી. ત્યાં ઘણાં સંશોધનો પણ થતાં હતાં, પરંતુ આ બંને કેસોએ આ હૉસ્પિટલો પર કાળો ધબ્બો લગાવી દીધો. માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ અમેરિકામાં પણ સંવેદનાહીન ડૉક્ટરો જોવા મળે છે તેનો આ શુદ્ધ કેસ છે જેમાં આ બંને કેસ પછી ડૉક્ટરોએ, હૉસ્પિટલે કે સરકારી સંસ્થાએ કોઈ કારણ આપ્યું નહીં કે દર્દીઓનાં મૃત્યુ શા માટે થયાં.

મેડિકલ નિગ્લીજન્સી અથવા તબીબી બેદરકારી એ અલગ લેખનો વિષય છે, અહીં કહેવાનો અર્થ એ જ છે કે સૌંદર્ય કુદરતે જે આપેલું છે તેનાથી જ સંતોષ માનવો. સૌંદર્ય જાળવી રાખવા માટે જે પણ ઉપાયો કરો તેના વિશે પહેલાં પૂરી માહિતી મેળવી લેવી. નહીં તો ઉપર જણાવ્યાં તેવાં પરિણામો આવી શકે છે. હિન્દીમાં કહે છે ને કે જાન હૈ તો જહાં હૈ.

(ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિમાં ‘વિશેષ’ કૉલમમાં તા.૧૭/૬/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

2 thoughts on “કૉસ્મેટિક સર્જરી: સૌંદર્ય પામવા માટે જાન જોખમમાં ન મૂકો

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.