Posted in gujarat guardian, television

ચીન જેવું પગલું ભારતમાં લેવાય તો?

ઘણી વાર લાગે છે કે ચીનમાં લોકશાહી નથી એટલે જ તે મહાસત્તા બની રહ્યું છે. એક જ પક્ષ – સામ્યવાદી પક્ષનું ત્યાં શાસન છે અને એટલે તે એવા એવા નિર્ણયો લે છે જે આપણે ત્યાં ભારતમાં તો વિચારી પણ ન શકાય. ભારતમાં કોઈ સાંસદ આવા નિર્ણયનો વિચાર તરતો પણ મૂકે તો દિવસોના દિવસો સુધી તેના પર ચર્ચા ચાલે, હોબાળો થઈ જાય. તાજેતરમાં આવા બે નિર્ણયો ચીને લીધા. એક તો મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં રોજા રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. ધાર્મિક અંતિમવાદ અથવા ત્રાસવાદી ભયના કારણે તેણે આ નિર્ણય કર્યો છે તેમ તેનો બચાવ છે. આપણી આ કૉલમનો આ વિષય નથી. બીજો નિર્ણય આપણી કૉલમનો વિષય જરૂર છે. અને તે એ છે કે ચીને સેલિબ્રિટીઓને ટીવી શોમાં હોસ્ટ બનવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

ચીનમાં અખબાર, પ્રકાશન, રેડિયો, ફિલ્મ અને ટેલિવિઝનના વહીવટી તંત્રએ આદેશ આપ્યો છે કે અભિનેતા કે અભિનેત્રી સહિત કોઈ સેલિબ્રિટીને ટીવી શોના સંચાલક (હોસ્ટ) બનાવવા નહીં. તેની પાછળ કારણ એવું આપ્યું છે કે તેઓ અયોગ્ય ટીપ્પણીઓ કરે છે. ચીનમાં સેન્સરશિપ બહુ કડક છે. તે માત્ર અખબારોને જ લાગુ નથી પડતી પરંતુ જેને ભારતમાં સોફ્ટ મનાય છે તેવા ટીવી મનોરંજનને પણ લાગુ પડે છે. ભારતના ટીવી શોના દૃષ્ટિકોણથી વિચારીએ તો, ટીવી શોમાં મજાક-મસ્તી, ગંભીરતા વગેરે અનેક રીતે બાબતો આવરી લેવાતી હોય અને શોને જીવંત રાખવા સંચાલકે ટીકા-ટીપ્પણી-પ્રશંસા કરવી પડતી હોય છે. તેમાં એવું કંઈક બોલાઈ જવું સ્વાભાવિક છે જે રૂચિકર ન હોય. એમાંય જો ફિલ્મના કલાકારો હોય તો, તેમના વિશે સામાન્ય માન્યતા એવી હોય છે જે કે તેમનું જીવન નૈતિકતાસભર હોતું નથી. આથી તેમની ટીપ્પણી, ચેષ્ટા, એવી હોય જે કૌટુંબિક રીતે રૂચિકર ન હોય.

ચીનમાં તો સરકાર સ્પષ્ટ કહે છે કે ટીવી શોના જે હોસ્ટ હોય છે તે શો માટે, દર્શકો માટે અને જીવંત પ્રસારણની ગતિને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે. આથી સેલિબ્રિટીને હોસ્ટ બનાવવા યોગ્ય નથી. વળી, ચીનમાં ટીવીના શોની વ્યાખ્યામાં માત્ર મનોરંજનના શોને જ આવરી નથી લેવાયા, પણ તેમાં સમાચાર, કોમેન્ટરી અને ઇન્ટરવ્યૂનો પણ સમાવેશ કરાયો છે. (સમાચારના શો પણ મનોરંજક હોય છે એવું કોણ બોલ્યું?!) શોના રેકોર્ડિંગ પહેલાં હોસ્ટ અને ગેસ્ટ બંનેએ ટ્રેનિંગ મેળવવી જોઈએ તેમ પણ સરકાર કહે છે. ચીનમાં એક જાપાન વિરોધી સિરિયલમાં એવું દર્શાવાયું હતું કે એક મહિલા તેના નીચેના અંતવસ્ત્રમાં ગ્રેનેડ છુપાવીને લઈ જાય છે જે જાપાની સૈનિકોને મારવા માટે હોય છે. આ સિરિયલની પણ તપાસ ચાલી રહી છે.

આપણે ત્યાં આવી કોઈ સેન્સરશિપ જ નથી. પરિણામે ‘દિયા ઔર બાતી’માં વચ્ચે ચાલેલા સંખ્યાબંધ એપિસોડમાં માયા, રાજકુમાર અને પ્રેમા નામના ત્રણ હિન્દુઓને ત્રાસવાદી બતાવાયા હતા. કોઈએ કોઈ વાંધો ન લીધો. જોવાની વાત તો એ હતી કે એ વખતે નરેન્દ્ર મોદીની જ સરકાર હતી. ટીવી પર આવતી જાહેરખબરો અને ફિલ્મોની જાહેરાતોને પણ કોઈ સેન્સરશિપ લાગુ નથી પડતી. હા, ટીવી પર ફિલ્મો દેખાડાય તેમાં જરૂર સંવાદો અને દૃશ્યોમાં કાતર મૂકાય છે. પરિણામે હમણાં જે મેગી પર પ્રતિબંધ મૂકાયો તેના જેવી અનેક જાહેરખબરો ચાલે છે. (ડિયોડ્રન્ટ કે કોન્ડોમની અશ્લીલ જાહેરખબરોની તો વાત જ નથી, પરંતુ જે ભારતીય સંસ્કૃતિને ધરમૂળથી બદલી નાખે તેવી હોય છે તેવી જાહેરખબરોની વાત છે) મેગીની એક જાહેરખબર જેમાં જાણીતાં અભિનેત્રી ઝરીના વહાબે માતા તરીકે કામ કર્યું હતું તેમાં બતાવાય છે કે દીકરી પુખ્ત વયની થતાં એક જ શહેરમાં માબાપથી જુદી રહેવા લાગે છે! આ આપણી સંસ્કૃતિમાં જ નથી કે દીકરી મોટી થાય એટલે અલગ રહેવા લાગે, પરંતુ આવી જાહેરખબરોનો મારો થાય એટલે કાચી વયના દીકરા-દીકરી પર શું અસર પડે? નવી આવનારી ફિલ્મોના ટ્રેલર પણ ગમે ત્યારે ગમે તે ચેનલ પર વચ્ચે ટપકી પડે છે અને તેમાં ભરપૂર અશ્લીલતા દેખાડાય છે. પરંતુ આ જ ફિલ્મો જ્યારે ચેનલ પર આખી બતાવવામાં આવે ત્યારે તેમાંથી સંવાદો અને એ દૃશ્યો કાપી નાખવામાં આવે છે. જે વાત આખી ફિલ્મના પ્રસારણને લાગુ પડે તે તેના ટ્રેલરને લાગુ ન પડે?

અને આવું જ એમ ટીવી, વી ટીવી, બિન્દાસ જેવી યુવા વર્ગને ટાર્ગેટ કરતી ચેનલો પર આવતી સિરિયલો અને ચેનલ પર દર્શાવાતાં ગીતો – પોપ ગીતોનું છે. ‘ઇમોશનલ અત્યાચાર’ નામના પ્રોગ્રામમાં તો પ્રેમી-પ્રેમિકાની બેવફાઈ જ બતાવવામાં આવે છે. અને પછી બેવફાઈ પકડાય એટલે ગાળાગાળી, ઝઘડા બતાવાય છે. આ ચેનલો તો માનો કે માત્ર યુવા વર્ગ માટે જ છે (તે ન જ ચલાવી લેવાય તે ન જ ચલાવી લેવાય, પરંતુ) સબ ટીવી જેવી કોમેડી અને પારિવારિક સ્વચ્છ મનોરંજનનો દાવો કરતી ચેનલ પર ‘સબ કા સપના મની મની’ નામનો કાર્યક્રમ આવે છે તેમાં પૈસા માટે જે કામ કહેવામાં આવે તે કરવાનું હોય છે. તેના એક પ્રોમોમાં બતાવાયું હતું કે એક દંપતી રેસ્ટોરન્ટમાં જમતું હોય છે ત્યાં એક જણ જઈને પેલી સ્ત્રીને કહે છે કે હું તારો પતિ છું. આથી સ્વાભાવિક છે કે તે સ્ત્રી અને તેનો પતિ ચોંકી જાય. શરૂઆતમાં આનાકાની છતાં પેલો માણસ જે પૈસા જીતવા આવું કામ કરતો હોય છે તે પોતાની વાત પકડી રાખે છે. (આ પ્રકારે ઉલ્લુ બનાવવાનું અગાઉ સાયરસ ભરૂચાના ‘એમ ટીવી બકરા’, ‘છુપા રુસ્તમ’ વગેરે અનેક શોમાં આવી ચુક્યું છે) હવે તમે જ પેલા દંપતીની જગ્યાએ હો અને માનો કે કોઈ વ્યક્તિ ‘અગ્નિસાક્ષી’ના નાના પાટેકરની જેમ પરાણે ગળે પડે તો તમને કેટલો ગુસ્સો આવે? આ પ્રકારના શોમાં તો પછી એવું બતાવાય છે કે જે વ્યક્તિ ઉલ્લુ કે બકરા બન્યા હોય તેમને ખબર પડે કે આ કોઈ શો માટે શૂટિંગ છે એટલે તે હસીને વાત માંડી વાળે, પરંતુ તમે કલ્પના કરો કે તમારી સાથે ખરેખર આવું બન્યું હોય તો તમને કેટલો ગુસ્સો આવે? અને માનો કે જો ટીવી કેમેરા ચાલુ ન હોય તો તમે આવી વ્યક્તિને બે અડબોથ લગાવી દો કે નહીં?

આ તો થઈ સિરિયલોની વાત. રિયાલિટી શો પણ કંઈ કમ નથી. તે તો કેટલાય ગણાં ઉતરતા, હલકી કક્ષાના છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં તો આવા શોની ભરમાર આવી ગઈ. પણ માનો કે ચીનની જેમ અહીં પણ એવી સરમુખત્યાર જેવી સરકાર હોય (જે લોકો અત્યારની સરકારને સરમુખત્યાર જેવી ગણે છે તેમણે વિચારવું જોઈએ, આવું ખરેખર છે?) તો કઈ સેલિબ્રિટી પર સંચાલક કે નિર્ણાયક તરીકે આવવા પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ? (આપણે એટલી છૂટ આપીએ કે બધી સેલિબ્રિટી પર નહીં, પરંતુ જે અતિ ખરાબ સેલિબ્રિટી હોસ્ટ કે જજ છે તેમના પર જ પ્રતિબંધ મૂકાય તેમ કલ્પીએ.)

પહેલાં તો રાખી સાવંતનું નામ આવે. રાખી સાવંતે ‘સ્વયંવર’માં તો નાટકો કર્યાં જ હતાં, પરંતુ હોસ્ટ તરીકે ‘રાખી કા ઈન્સાફ’માં બેશરમીની હદ વટાવી દીધી હતી. મોટા ભાગે અતિ થર્ડ કેટેગરીના જુનિયર આર્ટિસ્ટ હોય તેવા લાગતા લોકો આ શોમાં આવીને પોતાની ફરિયાદ કરતા અને રાખી તેમનો ન્યાય તોળતી! એક એપિસોડમાં તો હદ એટલી વટી ગઈ હતી કે તેમાં ફરિયાદી યુવતી કોઈ સંસ્કારી પુરુષ પણ જે ગાળો બોલતાં ખચકાય તેવી ગાળો બોલવા લાગી હતી અને મારામારી કરવા લાગી હતી. પરંતુ શોના નિર્માતાએ આ અનએડિટેડ એટલે કાપકૂપ વગર જ બતાવ્યું! હોસ્ટ તરીકે રાખીએ પણ કોઈ દરમિયાનગીરી ન કરી કે નિર્માતાને આવી ગાળાગાળી ન દેખાડવા કોઈ વિનંતી કરી. (રાખીનું વ્યક્તિત્વ આમેય ક્યાં અજાણ્યું છે?) આ જ શોની બીજી સિઝન આવી ત્યારે તેનું નામ ‘ગજબ દેશ કી અજબ કહાનિયાં’ રખાયું હતું. આ દેશના અનેક પ્રેરણાદાયક, હકારાત્મક કિસ્સાઓ છે, પરંતુ આ શોમાં સાવ વિચિત્ર (વિયર્ડ) કિસ્સાઓ જ બતાવાતા હતા. એક એપિસોડમાં એવું બતાવાયું કે એક પુરુષે લગ્ન તો કર્યા છે અને તે પૂરેપૂરો પુરુષ પણ છે, પરંતુ તે હંમેશાં સાડી અને દાગીના પહેરીને સ્ત્રી જેવો દેખાય છે. આ એપિસોડમાં રાખી જે વલ્ગારિટીથી પુરુષને સાડી પહેરવા વિશે, સુહાગ રાત કેવી રીતે મનાવી તે વિશે પૂછે છે તે સાંભળીને ભારોભાર ગુસ્સો આવી જાય.

હિન્દી ફિલ્મમાં સંગીતકાર તરીકે જેમના માટે ખૂબ જ માન ઉપજે, પરંતુ તેમણે ટીવી શોમાં નિર્ણાયકો તરીકે દાખવેલા અત્યંત ખરાબ વર્તન માટે ઈચ્છા થાય કે ચીન જેવો નિર્ણય ભારતમાં લેવાય તો સારું એ બે સંગીતકાર એટલે અનુ મલિક અને હિમેશ રેશમિયા. ઇન્ડિયન આઈડોલમાં થોડાં વર્ષો પહેલાં જ્યારે અનુ મલિક નિર્ણાયક તરીકે આવતા હતા ત્યારે સ્પર્ધકોને એટલી ખરાબ રીતે ઉતારી પાડતા હતા કે વાત ન પૂછો. તો હિમેશ રેશમિયા પણ સારેગમપમાં ખૂબ જ ઉદ્ધત વર્તન કરતા હતા. તેમના ‘મુઝે તેરે ઘર મેં રોટી ચાહિયે’વાળા એપિસોડની ચર્ચા તો બહુ જ ચાલી હતી. બહુ થોડા સમય માટે ચાલેલા ‘કમઝોર કડી કૌન’માં હોસ્ટ તરીકે ફિલ્મ-ટીવી અભિનેત્રી નીના ગુપ્તા પણ ખૂબ જ ખરાબ વ્યવહાર સ્પર્ધકો સાથે કરતી હતી. એ માન્યું કે એ શોનું ફોર્મેટ જ એવું હતું પરંતુ નીના ગુપ્તા પ્રત્યે ધિક્કારની લાગણી ઉપજ્યા વગર ન રહે.

અમિતાભ બચ્ચન જેટલી શાલીનતાથી ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ને સંચાલિત કર્યો અને સંચાલનનું એક ઉચ્ચ ઉદાહરણ પ્રસ્તુત કર્યું એ જ શોમાં શાહરુખ ખાને જે સ્પર્ધકો છોડી જવા માગતા હોય તેમને ભેટવાની પરંપરા કરીને શોમાં હલકાઈ લાવી દીધી. ભારતમાં પારકી સ્ત્રીને ભેટવાનું સામાન્ય મનાતું નથી અને એટલે જ આધેડ ઉંમરની પ્રાધ્યાપિકા એવી સ્પર્ધકે તો શાહરુખને ભેટવાની ના પાડી લઈ તેનું રીતસર નાક કાપી લીધું હતું. પરંતુ શાહરુખે તંત ન છોડતાં તેની વૃદ્ધ માતાને ભેટીને પોતાનું ધાર્યું કર્યું જ હતું. ‘સચ કા સામના’ શોમાં પણ ઘણી ગંદકી ઉજાગર કરાતી હતી. શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે સત્ય બોલવું જોઈએ, પરંતુ અપ્રિય સત્ય નહીં. જ્યારે આ શોમાં તો સેલિબ્રિટીના તમામ ખરાબ પાસાં ઉજાગર કરાતા હતા. પરંતુ એક વાત સ્વીકારવી પડે કે રાજીવ ખંડેલવાલનું સંચાલન પ્રમાણમાં શિષ્ટ હતું. ‘બિગ બોસ’માં તો જેમણે ખરાબ કામો કર્યાં હોય અથવા વિવાદની રીતે નામ કર્યું હોય તેવા લોકોને જ લવાય છે અને લગભગ પોર્નસ્ટાર કહેવાય તે કક્ષાની વ્યક્તિઓને લાવવામાં આવે છે, ગુંડાઓને લવાય છે, જેમને કોઈ ઓળખતું ન હોય તેવા ડિઝાઇનરો જે અત્યંત વિચિત્ર હેરસ્ટાઇલ અને કપડાં પહેરતા હોય છે તેમને બિગ બોસના ઘરમાં નિવાસી બનાવાય છે અને પછી અંદર અંદર ઝઘડા દેખાડાય, ફિલ્મોની જેમ ઉત્કટ પ્રણયનાં દૃશ્યો દેખાડાય છે. વળી, આ શો રાત્રે ૯ વાગ્યે જ આવે છે. સોની ટીવી પર એક સમયે આવેલી સિરિઝ કોમેડી સર્કસ અને અત્યારે લાઇફ ઓકે પર આવતા કોમેડી ક્લાસીસમાં તો વલ્ગારિટીની તમામ હદો તોડી નાખવામાં આવી છે. કોમેડી વિથ કપિલમાં પણ ક્યારેક સીમા ઉલ્લંઘન કરાય છે. વળી, આ શો વિશે એક વાત એ સમજાતી નથી કે તેમને કોઈ સ્ત્રી કલાકારો નહીં મળતી હોય? તો પછી પુરુષોને સ્ત્રીની ભૂમિકા શા માટે કરાવાય છે?

લોકશાહીમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા હોય તે જરૂરી છે, પરંતુ આ સ્વતંત્રતા સ્વચ્છંદતામાં ન પરિણમે અને ભારતીય સંસ્કૃતિનાં મૂલ્યોને તોડે નહીં તે જોવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

(ગુજરાત ગાર્ડિયન  દૈનિકની શુક્રવારની પૂર્તિમાં ‘ટેલિટૉક’ કૉલમમાં તા.૨૬/૬?૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

Advertisements

Author:

A journalist who loves his country most than any other thing. I am ever learning man. Reading, writing , Hindi films, television, music and learning new things are my passion. I like to be innovative.

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s