Posted in hindu, sikka nee beejee baaju

નવું વર્ષ ક્યારે? કાલે? કે ચૈત્ર સુદ એકમે? કે ૧ જાન્યુઆરીએ?

(આ લેખ મુંબઈ સમાચારની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૩૦/૧૦/૨૦૧૬ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયો)
તમારા કબાટના ચોર ખાનામાં ૧૦૦૦ની નોટોનું બંડલ છે પણ તમને ખબર નથી. અને તમે સામેવાળાની સંપત્તિ જોઈને ખુશ થાવ છો. તમે સરસ મજાનાં કપડાંથી સુસજ્જ છો પરંતુ કોઈ નાગુફૂગું ટેણિયું તમને કહી જાય છે કે તમે તો ગંદા છો. આવી જ સ્થિતિ હિન્દુઓ સાથે સર્જાઈ છે. આપણી પાસે ઘણું બધું છે જે પાશ્ચાત્ય કે અરબી સંસ્કૃતિ પાસે નથી પરંતુ હજારો વર્ષની ગુલામીના કારણે અને તે પછી શૈક્ષણિક-મિડિયા અને અન્ય ક્ષેત્રે ચાલુ રહેલા સતત વિચારોના મારાને લીધે આપણે એવું જ સમજી બેઠા છે કે વિદેશનું બધું સારું- આપણું બધું ખરાબ.
આજે દિવાળી છે અને આવતી કાલે ગુજરાતીઓ નૂતન વર્ષ મનાવશે. આ નૂતન વર્ષથી એક સંકલ્પ લેવા જેવો છે. બનશે તેટલું આપણું જે કંઈ સારું છે-આપણા બાપદાદા જેવા ઋષિઓ, વૈજ્ઞાનિકો આપણા માટે મૂકતા ગયા છીએ તે જાણશું, તેનો પ્રચાર કરીશું અને જે કંઈ ખૂટે છે તે જોડીશું, બને તો સુધારીશું પણ ખરા.
આપણામાંથી કેટલાને ખબર છે કે આવતી કાલથી વિક્રમ સંવત ૨૦૭૩ શરૂ થઈ રહ્યું છે? આપણામાંથી કેટલાં માબાપો તેમનાં સંતાનોને (ભલે સંતાનો અંગ્રેજી માધ્યમમાં ભણતા હોય) હિન્દુ પંચાંગ (કેલેન્ડર)ના મહિનાઓ- કારતક, માગશર…વગેરે યાદ કરાવે છે? કેટલા લોકોને શરદ, હેમંત, શિશિર વગેરે છ ઋતુઓ વિશે ખબર છે? આપણાં માતાપિતાએ આપણને આ જ્ઞાનનો વારસો આપ્યો. હવે આપણી ફરજ છે કે આપણે આપણાં સંતાનોને આપણા શુદ્ધ વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાનનો વારસો આપીએ.
શું આપણે આપણાં સંતાનોને પૂનમ, અમાસ વગેરે આપણી તિથિનું જ્ઞાન આપ્યું છે? હજુ આજેય કડિયા-દાડિયા જેવા ઘણા લોકો આ તિથિ પ્રમાણે જ ચાલે છે અને પૂનમ-અમાસના દિવસે રજા રાખે છે. કદાચ એનું કારણ એ છે કે પૂનમ-અમાસના દિવસે ચંદ્રની કળાની અસર મન પર થતી હોવાથી ચિંતા, ઉચાટ, હતાશા, વધુ ઉત્સાહ વગેરેની લાગણી થતી હોવાથી કામ બરાબર નહીં થતું હોવાની કે અકસ્માત થવાની માન્યતાના લીધે તેઓ આમ કરતા હશે તેવું મને લાગે છે.
શું આપણને એ ખબર છે કે આપણે જે તારીખ મહિના-કેલેન્ડર પ્રમાણે ચાલીએ છીએ તેને ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર કહેવાય છે? તે ખ્રિસ્તી કેલેન્ડર છે. પોપ ગ્રેગરી તેરમાના નામ પરથી તે રાખવામાં આવ્યું છે. તેના પહેલાં જુલિયન કેલેન્ડર વપરાતું હતું. તે સુધારીને અત્યારે આપણે જે કેલેન્ડર વાપરીએ છીએ તે બનાવાયું. ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર સોલાર અથવા સૂર્ય મુજબનું કેલેન્ડર છે. આપણું પંચાગ ચંદ્રની કળાના આધારે ચાલનારું છે. ચંદ્ર મુજબ આપણી તિથિ નક્કી થાય છે. ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર મુજબ, ૨૦૧૬ વર્ષ થયાં. તે પહેલાંના વર્ષોને એ.ડી. અથવા બી.સી. ગણવામાં આવે છે. એ.ડી. એટલે એન્નો ડોમિની (ઇન ધ યર ઑફ અવર લૉર્ડ) અને બી.સી.એટલે બીફૉર ક્રાઇસ્ટ. ઈશુ ખ્રિસ્ત જન્મ્યા તે પછી જે કંઈ વર્ષની ગણતરી થાય તે એ.ડી. તરીકે થાય અને તેમના જન્મ પહેલાંના વર્ષને બી.સી. તરીકે ગણાય.
ઈ.સ. ૨૦૦૦ના વર્ષમાં ખ્રિસ્તીઓના નિયંત્રણવાળા મિડિયા, મહાસત્તાઓના પ્રભાવના કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં ૨૧મી સદીમાં પ્રવેશવાના પ્રસંગને ધામધૂમથી મનાવાયું ત્યારે હકીકતે માનવ સભ્યતા તો બાવનમી સદીમાં પ્રવેશી હતી! તમે કહેશો કે વિક્રમ સંવત તો ૨૦૭૩ વર્ષનું છે તો બાવનમી સદી કેવી રીતે કહેવાય?
હકીકતે આપણે યુગાબ્દની ગણતરી વિસરી ગયા છીએ. અત્યારે ૫૧૧૮મું યુગાબ્દ ચાલી રહ્યું છે! મહાભારતના રાજા યુધિષ્ઠિરના રાજ્યાભિષેકથી યુગાબ્દ સંવત્સરની શરૂઆત થઈ હતી. આ તો મહાભારત કાળની વાત થઈ પણ આપણી સભ્યતા તો એ કરતાંય જૂની કેમ કે તે પહેલાં તો ભગવાનના મત્સ્ય, કુર્મ, વરાહ, નરસિંહ, વામન, રામ વગેરે અનેક અવતાર થઈ ગયા. પરંતુ ગ્રેગોરિયનમાં જેમ ઈશુ પછી વર્ષની ગણતરી શરૂ થઈ તેમ રાજા યુધિષ્ઠિરના સમયથી યુગાબ્દની શરૂઆત થઈ હોવી જોઈએ તેમ આપણે અનુમાન કરી શકીએ. પણ એ યુગાબ્દ ગણીએ તોય આપણે તો અત્યારે બાવનમી સદીમાં જીવીએ છીએ, બાકીની પ્રજા ભલે ૨૧મી સદીમાં જીવતી હોય.
અને ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર હજુ પણ સમગ્ર વિશ્વએ અપનાવ્યું નથી. સાઉદી અરેબિયાએ તાજેતરમાં જ એટલે કે ૧ ઑક્ટોબર ૨૦૧૬ના રોજ અપનાવ્યું! ઈ.સ. ૧૯૩૨થી અત્યાર સુધી તેના આખા દેશનો વ્યવહાર ઈસ્લામ કેલેન્ડર પ્રમાણે જ ચાલતો હતો. અને ઈસ્લામ કેલેન્ડર પણ આપણા કેલેન્ડરની જેમ ચંદ્ર પર જ ચાલે છે. તેણે ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર સરકારી કર્મચારીઓને પગાર ચૂકવવા માટે અપનાવ્યું છે. આની પાછળ કારણ એવું મનાય છે કે ઈસ્લામી કેલેન્ડરમાં પણ ૧૨ મહિના જ હોય છે પરંતુ વર્ષના અંતે કુલ ૩૫૪ દિવસ જ થાય છે. એટલે કે અંગ્રેજી કેલેન્ડર મુજબ ૩૬૫ દિવસનો જે પગાર ચુકવવાનો થાય તે ત્યાં ૩૫૪ દિવસમાં ચુકવવો પડતો હતો. એટલે ઓછો પગાર ચુકવવા તેણે આ નિર્ણય કર્યો છે. અફઘાનિસ્તાન અને ઈરાન હજુ પણ પર્શિયન કેલેન્ડરને વળગી રહ્યા છે. ઇથોપિયામાં તો દેશના પંથ તરીકે ખ્રિસ્તી પંથ સ્વીકારાયેલો છે પરંતુ ત્યાં તેનું ઇથોપિયન કેલેન્ડર ચાલે છે જે ત્યાંના ઑર્થોડૉક્સ તેવાહેદો ચર્ચ, ઇસ્ટર્ન કેથોલિક ચર્ચ અને કૉપ્ટિક ઑર્થોડૉક્સ ઑફ એલેક્ઝાન્ડ્રિયા ચર્ચ મુજબ છે. અરે! ભારતના પૂર્વ ભાગ અને પાકિસ્તાનના પૂર્વ ભાગ એવા બાંગ્લાદેશમાંય બાંગ્લા કેલેન્ડર છે. એ નવા નિશાળિયા જેવા દેશે અને તે પણ ઈસ્લામ દેશ હોવા છતાં બંગાળ (એ વખતે ગૌડ રાજ્ય તરીકે જાણીતું હતું)ના હિન્દુ રાજા શશાંકના માનમાં સૂર્ય સિદ્ધાંત પર ચાલુ થયેલા બાંગ્લા કેલેન્ડરને અપનાવ્યું છે (જોકે તેને પછી મુસ્લિમ શાસકો અલાઉદ્દીન શાહ અને અકબરના નામે ચડાવી દેવાની કોશિશ થઈ) પણ આપણે ત્યાં આવું થાય તો પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્યપ્રધાન મમતા બેનર્જી સહિતના સેક્યુલર રાજકારણીઓ અને બુદ્ધુજીવીઓ ઉકળી ઉઠે! એમ તો આપણેય સત્તાવાર રીતે તો શક સંવતને રાષ્ટ્રીય કેલેન્ડર તરીકે માન્ય કર્યું છે. તદનુસાર આખા દેશનું નવું વર્ષ ચૈત્ર શુક્લ એકમથી શરૂ થાય છે પણ આ કેલેન્ડરને મરાઠી કેલેન્ડર તરીકે વિસારે પાડી દેવાયું છે. હિન્દુ તિથિ ભલે ન અપનાવાઈ, પણ નાણાં વર્ષ શરૂ આ સમય આસપાસ જ થાય છે. યાદ કરી જુઓ, ચૈત્ર શુક્લ એકમ લગભગ માર્ચ-એપ્રિલમાં આવે અને નવું નાણાકીય વર્ષ ૧ એપ્રિલે શરૂ થાય છે.
ઈરાન અને અફઘાનિસ્તાનના (પર્શિયન) કેલેન્ડર મુજબ નવું વર્ષ ૨૧ માર્ચે શરૂ થાય છે. બેબીલોન સંસ્કૃતિમાં પણ વસંત ઋતુના સમયગાળામાં જ એટલે કે માર્ચની મધ્યમાં નવું વર્ષ ઉજવાતું હતું. ખ્રિસ્તીઓના ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરના પહેલાંના કેલેન્ડરોમાં (જુલિયન કેલેન્ડર વગેરે) અગાઉ ૧ માર્ચથી નવું વર્ષ શરૂ થતું હતું. ૧૫૩ બી.સી.થી જ ૧ જાન્યુઆરીને નવું વર્ષ મનાવવાનું ખ્રિસ્તીઓએ પણ શરૂ કર્યું. જુલિયન કેલેન્ડરમાં ૧ જાન્યુઆરીને નવા વર્ષ તરીકે માન્યતા મળેલી પરંતુ મધ્ય યુગમાં તેને ખ્રિસ્તી પંથ વિરુદ્ધ ગણાવી ૨૫ ડિસેમ્બરને નવા વર્ષ તરીકે મનાવવાનું શરૂ કરાયેલું. ઈ. સ. ૧૫૮૨માં ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર આવ્યું અને વળી ૧ જાન્યુઆરી એ નવા વર્ષનો દિવસ બન્યો. જોકે મજાની વાત એ છે કે ખ્રિસ્તીઓના પ્રૉટેસ્ટંટ પંથના પ્રભુત્વવાળા દેશો આ કેલેન્ડરને અપનાવતા ગયા પરંતુ આપણી પર જે રાજ કરતા હતા તે બ્રિટિશરોના દેશ- બ્રિટનમાં ૧ જાન્યુઆરી નવું વર્ષ તરીકે માન્ય નહોતું. ત્યાં પણ માર્ચમાં જ નવું વર્ષ ઉજવાતું હતું. બ્રિટને છેક લગભગ બસ્સો વર્ષ પછી ઈ. સ. ૧૭૫૨માં ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર અપનાવ્યું!
તો શા માટે આપણે પણ આપણા સૌથી પ્રાચીન એવા કેલેન્ડર મુજબ સરકારી અને ખાનગી કામ શરૂ ન કરવું જોઈએ? આપણો ઇતિહાસ શા માટે નવેસરથી આપણા કેલેન્ડર મુજબ ન લખાવો જોઈએ?
નવું વર્ષ શરૂ થવા માટે માર્ચ-એપ્રિલનો વસંતનો ગાળો ઉત્તમ છે. જાન્યુઆરીમાં ઠંડી અને નિરસતા હોય છે. બીજી તરફ, દિવાળી કે વસંત ઋતુની મજા અને રંગત કંઈક જુદી જ હોય છે. ત્યારે ગુલાબી વાતાવરણ હોય છે. દિવાળીએ હજુ ગરમીએ વિદાય લીધી નથી હોતી જ્યારે વસંતમાં હજુ ગરમીની શરૂઆત હોય છે. પરંતુ જ્યારે આપણે ચૈત્ર શુક્લ એકમને સત્તાવાર નવું વર્ષ સ્વીકાર્યું છે (પરંતુ કાર્યપદ્ધતિમાં અપનાવ્યું નથી) ત્યારે તેને જ વળગી રહેવું જોઈએ. એ સમયે કાપણી-લણણીની ઋતુ હોય છે. આથી એકંદરે પ્રજાના દરેક વર્ગમાં ખુશી હોય છે.
કેટલાક દલીલ કરવાના કે ભારતની અંદર પણ અલગ-અલગ દિવસે નવું વર્ષ મનાવાય છે. બધા પંથોનાં નવાં વર્ષ અલગ-અલગ છે. પારસીઓનું નવ વર્ષ ૨૧ માર્ચે આવે છે. (એટલે તો ઈરાનમાં પણ તે ૨૧ માર્ચે મનાવાય છે.) પરંતુ જે લોકો શહેનશાહી કેલેન્ડર પ્રમાણે ચાલે છે તે મુજબ અલગ-અલગ મહિનાઓમાં નવું વર્ષ આવી શકે છે. શીખો અને પંજાબીઓ વૈશાખ શુક્લ એકમે વૈશાખી અથવા બૈશાખીને નવા વર્ષનો પ્રથમ દિવસ ગણે છે. ગુજરાતમાં કારતક સુદ એકમે નવું વર્ષ મનાવાય છે. તો મેળ કેવી રીતે બેસાડવો? જોકે ભારતમાં મોટા ભાગે કાશ્મીરથી લઈ દક્ષિણમાં તમિલનાડુ સુધી ચૈત્ર સુદ એકમને નવા વર્ષનો દિવસ ગણીને ઉજવાય છે. તેથી ચૈત્ર શુક્લ એકમને આપણે સત્તાવાર નવા વર્ષના દિવસ તરીકે સ્વીકાર્યો તે બરાબર જ છે.
બીજી દલીલ અંગ્રેજી ભાષાની જેમ જ કેલેન્ડર બાબતે પણ એ જ હશે કે તેને અપનાવવું કેમ? અત્યારે તો બધું ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર મુજબ જ ચાલે છે. તો જવાબ એ છે કે આપણે ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર અપનાવ્યું તે પહેલાં પણ અલગ કેલેન્ડર મુજબ વહીવટ ચાલતો હશે. તેને યુગાબ્દ પ્રમાણે કે વિક્રમ સંવત પ્રમાણે ઢાળવામાં વખત લાગશે પરંતુ અશક્ય નથી. (સાઉદી અરેબિયાએ ગ્રેગોરિયન અપનાવ્યું તો તેને તકલીફ નહીં પડે?)
ત્રીજી દલીલ એ હશે અને જે વાજબી પણ છે કે હિન્દુ કેલેન્ડર સમજવું સામાન્ય માનવી માટે મુશ્કેલ છે. પંચાંગ બનાવતા નિષ્ણાતો તેને સરળ બનાવી શકે. વળી, ઉત્તર ભારત અને ગુજરાત વગેરેમાં હિન્દુ કેલેન્ડરમાં પણ તફાવત છે. ઉત્તર ભારતમાં હિન્દુ કેલેન્ડર પંદર દિવસ આગળ ચાલે છે. જેમ કે ગુજરાતમાં અષાઢ વદ એકમ ચાલતી હોય ત્યારે ત્યાં શ્રાવણ મહિનાની એકમ હોય. જોકે તેમ છતાં દિવાળી વગેરે તહેવારો તો સમગ્ર દેશમાં એક જ દિવસે આવે છે. એટલે પંચાગ નિષ્ણાતોના જે કોઈ સંગઠન હોય તે એ વિસંગતતીઓને સરખી કરી શકે.
દિવાળી અને નૂતન વર્ષની શુભેચ્છાઓ.

Advertisements

Author:

A journalist who loves his country most than any other thing. I am ever learning man. Reading, writing , Hindi films, television, music and learning new things are my passion. I like to be innovative.

2 thoughts on “નવું વર્ષ ક્યારે? કાલે? કે ચૈત્ર સુદ એકમે? કે ૧ જાન્યુઆરીએ?

  1. Sir, I am a teacher in Gujrat. I want to republish your article નવું વર્ષ ક્યારે? આજે? કે ચૈત્ર સુદ એકમે? કે ૧ જાન્યુઆરીએ? In a PDF for WhatsApp audience. I assure you that I will unmistakably write your name as writer along with your article.will you please permit me for the same?

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s