Posted in sadhana, sarvottam karkirdee margadarshan

રાષ્ટ્રગીત: સિનેમાગૃહોમાં જ કેમ, તેના માનમાં ઊભા કેમ થવાનું?

(સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન માટે ‘સાંપ્રત’ કૉલમમાં લખેલો લેખ)

૨૮ નવેમ્બરે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે એક મહત્ત્વનો આદેશ આપ્યો કે દેશભરનાં તમામ સિનેમાગૃહોમાં ફિલ્મ દર્શાવતા પહેલાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવું ફરજિયાત છે અને તે વખતે હાજર તમામ લોકોએ ઊભા થવું પડશે. થિયેટરમાં આવવાના અને બહાર જવાના દરવાજા બંધ કરી દેવામાં આવે જેથી રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે કોઈ વ્યવધાન ન આવે. જ્યારે રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે પડદા પર રાષ્ટ્રધ્વજ જ દેખાડવો પડશે.

આ સિવાય સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે કહ્યું કે રાષ્ટ્રગીતનો કોઈ રીતે વ્યવસાયિક ઉપયોગ ન થઈ શકે જેથી કોઈ તેનો પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે આર્થિક લાભ ઉઠાવી શકે. રાષ્ટ્રગીતનો નાટકીય ઉપયોગ ન થઈ શકે કે તેને મનોરંજન કાર્યક્રમનો હિસ્સો ન બનાવી શકાય. આવું એટલા માટે કારણકે જ્યારે રાષ્ટ્રગીત વાગે છે ત્યારે ત્યાં હાજર બધા લોકોનું કર્તવ્ય છે કે તેના પ્રત્યે પૂરતું સન્માન પ્રદર્શિત કરવું પડે. રાષ્ટ્રગીતની નાટકીય પ્રસ્તુતિ સંપૂર્ણ રીતે કલ્પનાથી પર છે.

રાષ્ટ્રગીત કે તેનો કોઈ હિસ્સો કોઈ વસ્તુ પર છાપી ન શકાય અથવા તેને તે રીતે અથવા એ જગ્યાઓ પર પ્રદર્શિત ન કરી શકાય જ્યાં તેનું અપમાન થવાની (સન્માન ન થવાની) શક્યતા હોય. રાષ્ટ્રગીતના ગાયન-વાદનથી શિષ્ટાચારના નિયમ જોડાયેલા છે જેનાં મૂળ આપણી રાષ્ટ્રીય ઓળખ, રાષ્ટ્રીય એકતા અને સંવૈધાનિક દેશભક્તિની ભાવનામાં છે. રાષ્ટ્રગીતનું કોઈ પણ સંક્ષિપ્ત સંસ્કરણ (વર્ઝન) કોઈ પણ કારણથી બનાવવા અને તેનું પ્રદર્શન કરવાની અનુમતિ કોઈને પણ નથી.

સર્વોચ્ચે કહ્યું કે ભારતના દરેક નાગરિકની પવિત્ર ફરજ છે કે તે બંધારણમાં આપેલા આદર્શોનું પાલન કરે. આમાંનો એક આદર્શ છે રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રધ્વજ માટે સન્માન દર્શાવવાનો. સમય આવી ગયો છે કે દેશના નાગરિકો સમજે કે તેઓ એક રાષ્ટ્રમાં રહે છે અને તેમની ફરજ છે કે તેઓ રાષ્ટ્રગીત માટે સન્માન દાખવે. રાષ્ટ્રગીત એ બંધારણીય દેશભક્તિનું પ્રતીક છે. આ બાબતે કોઈ જુદા વિચાર કે વ્યક્તિગત અધિકારોના વિચારને કોઈ સ્થાન નથી. રાષ્ટ્રગીત અને રાષ્ટ્રધ્વજ માટે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સન્માન દર્શાવે છે ત્યારે માતૃભૂમિ માટેના પ્રેમ અને સન્માનનું પ્રતિબિંબ દર્શાય છે.

સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો આ આદેશ એક જાહેર હિતની અરજી પર આવ્યો હતો. મધ્યપ્રદેશના રહેવાસી શ્યામનારાયણ ચૌકસેએ આ અરજી દાખલ કરી હતી. આ અરજી પાછળની ભૂમિકા એવું છે કે જ્યારે ચૌકસે વર્ષ ૨૦૦૨માં કરણ જૌહરની ફિલ્મ ‘કભી ખુશી કભી ગમ’ જોવા થિયેટરમાં ગયા ત્યારે આ ફિલ્મના ભાગરૂપે એક દૃશ્યમાં રાષ્ટ્રગીત વાગ્યું. તેને માન આપવા ચૌકસે પોતાની જગ્યા પર ઊભા થયા. પાછળ બેઠેલા બીજા દર્શકો ઊભા ન થયા. (તેમના મનમાં રાષ્ટ્રગીત માટે માન નહોતું.) તેથી તેમણે વિરોધ કર્યો અને ચૌકસેની મજાક ઉડાવી. ચૌકસેએ સિનેમાગૃહના મેનેજરને ફરિયાદ કરી પણ તે બહેરા કાને પડી. તે પછી તેમણે રાષ્ટ્રગીતને સન્માન આપવા માટે ઝુંબેશ ઉપાડી અને જબલપુર ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં અરજી કરી. અરજીમાં તેમણે કહ્યું હતું કે કરણ જૌહરે પોતાની ફિલ્મમાં રાષ્ટ્રગીતનો ખોટો ઉપયોગ કર્યો છે. ઉપરાંત જ્યારે હૉલમાં આ ધૂન વાગી ત્યારે તેના સન્માનમાં કોઈ ઊભું ન થયું. ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ચૌકસેના પક્ષમાં આદેશ આપતા કહ્યું કે કરણ જૌહરે પોતાની ફિલ્મમાંથી આ દૃશ્ય કાઢવું પડશે પરંતુ નિર્માતા-નિર્દેશક કરણ જૌહરે સર્વોચ્ચમાંથી આ નિર્ણય પર સ્થગન આદેશ (સ્ટે) મેળવી લીધો.

તે પછી પણ ચૌકસેએ હાર ન માની. તેઓ અનેક વર્ષ સુધી આ મુદ્દા પર માહિતી મેળવતા રહ્યા. એટલે સુધી કે વર્ષ ૨૦૧૪માં તમિલનાડુનાં મુખ્યપ્રધાન જયલલિતાના શપથગ્રહણ સમારંભમાં બાવન સેકન્ડની જગ્યાએ માત્ર ૨૦ સેકન્ડ જ રાષ્ટ્રગીત વગાડવા સામે તેમણે ભોપાલમાં અરજી કરી હતી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૬માં તેમણે આ બાબતે ફરી યાચિકા કરી જેમાં તેમણે કહ્યું કે કોઈ પણ વ્યાવસાયિક પ્રવૃત્તિ માટે રાષ્ટ્રગીતના વલણ પર રોક લગાવવી જોઈએ અને મનોરંજનમાં નાટક (ડ્રામા) બનાવવા માટે રાષ્ટ્રગીતનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ. અરજીમાં એમ પણ કહેવાયું હતું કે રાષ્ટ્રગીત એક વાર શરૂ થાય તે પછી તેને અંત સુધી વગાડવું જોઈએ. વચ્ચેથી બંધ ન કરવું જોઈએ. ચૌકસેની મહેનત રંગ લાવી અને સર્વોચ્ચે પહેલી જ સુનાવણીમાં ઉપર મુજબ આદેશ આપ્યો.

જોકે સિનેમાઘરોમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાની પ્રથા નવી નથી! ભારત અને ચીન વચ્ચે ૧૯૬૨ના વર્ષમાં યુદ્ધ થયું ત્યારે મધ્યપ્રદેશના કૉંગ્રેસી નેતા દ્વારકાપ્રસાદ મિશ્ર (જે બાદમાં રાજ્યના મુખ્યપ્રધાન બનેલા)ની સલાહ પર તત્કાલીન કૉંગ્રેસ સરકારે (જવાહરલાલ નહેરુએ) દેશની જનતામાં દેશભક્તિની લાગણી જગાડવા માટે સિનેમાઘરોમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવું અનિવાર્ય બનાવ્યું હતું. યુદ્ધ થયું ત્યારે ઈન્દિરા ગાંધીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય નાગરિક પરિષદ બનાવાઈ હતી. દ્વારકાપ્રસાદ મિશ્ર તે વખતે જનસંપર્ક સમિતિના અધ્યક્ષ હતા. તે વખતે પણ સિનેમાઘરોના દરવાજા બંધ રાખવાનો નહેરુ સરકારે આદેશ આપ્યો હતો અને તે વખતે પડદા પર રાષ્ટ્ર ધ્વજ અને મહાત્મા ગાંધીજીનું ચિત્ર દેખાડવું ફરજિયાત હતું. તે વખતે થિયેટરમાં ફિલ્મના અંતમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડાતું હતું. તે વખતે એક સાંસદે પૂછેલું કે રાષ્ટ્રગીત ફિલ્મની પહેલાં વગાડવું જોઈએ, કારણકે અંત વખતે લોકો ઘરે જવાની ઉતાવળમાં હોય છે. ત્યારે તત્કાલીન માહિતી અને પ્રસારણ ખાતાના નાયબ પ્રધાન શામ નાથે કહ્યું હતું કે દુનિયામાં ક્યાંય રાષ્ટ્રગીત ફિલ્મની પહેલાં વગાડાતું નથી. આથી અમે પણ આવો જ નિર્ણય કર્યો છે.

પહેલાં થિયેટરોમાં રાષ્ટ્રગીતનું નાનું સંસ્કરણ (વર્ઝન) વગાડાતું એટલે કે આખું નહોતું વગાડાતું પરંતુ ૨૩ માર્ચ ૧૯૬૩ના રોજ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પરિષદની જન સંપર્ક સમિતિની બેઠક થઈ તે પછી આખું (એટલે કે ટાગોરે લખેલું આખું ગીત નહીં, પરંતુ જે અધિકારિક રીતે નક્કી થઈ છે તેટલી કડીનું) જ રાષ્ટ્રગીત વગાડવું ફરજિયાત છે.

મધ્યપ્રદેશના વરિષ્ઠ પત્રકાર દીપક તિવારીએ ‘રાજનીતિનામા મધ્યપ્રદેશ’ પુસ્તકમાં આ વાતનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. દીપક તિવારી મુજબ, ચીનનું આક્રમણ દેશ પર ભારે વિપત્તિનો સમય હતો. તે દિવસોમાં સામાન્ય જનતામાં દેશ પ્રત્યે સમર્પણનો ભાવ જાગૃત કરવાની જરૂર હતી. આ હેતુથી જ કેન્દ્રીય નાગરિક પરિષદ બનાવાઈ હતી.

૧૯૬૧માં નહેરુની અધ્યક્ષતામાં રાષ્ટ્રીય એકતા પરિષદે ભલામણ કરી હતી કે શાળા-કૉલેજોમાં શરૂઆત રાષ્ટ્રગીત ગાવાથી થવી જોઈએ. આ ભલામણનો અમલ સૌ પહેલાં જમ્મુ-કાશ્મીર અને મદ્રાસ (તે વખતે મદ્રાસ રાજ્ય હતું) તેમજ કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશોએ કર્યો હતો. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ અને પંજાબે પછી અમલ કરેલો.

માત્ર સિનેમા, કૉલેજોમાં જ નહીં, ટીવી પર પણ રાષ્ટ્રગીત વગાડવામાં આવતું હતું. તે વખતે ટીવી ઘરઘરમાં નહોતું, પરંતુ ૩ જૂન ૧૯૬૪ના રોજ ઉત્તર પ્રદેશનાં સાંસદ સરલા ભદૌરિયાએ સરકારને પ્રશ્ન કરેલો કે ટીવી પર જ્યારે રાષ્ટ્રગીત વગાડવામાં આવે છે ત્યારે  દિલ્લીમાં લોકો ટીવી સામે ઊભા નથી થતા, બેઠા જ રહે છે, ત્યારે માહિતી અને પ્રસારણ પ્રધાન સત્યનારાયણ સિંહાએ જવાબ આપેલો કે સરકારને આ બાબતની જાણ નથી.

સિનેમાગૃહોમાં ફરજિયાત રાષ્ટ્રગીત વગાડવા, તે માટે ઊભા થવા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ કર્યો છે અને તેના લીધે લિબરલો-સેક્યુલરોને પેટમાં ફરી દુઃખાવો ઉપડ્યો છે. એટલે અમેરિકાના ‘હફિંગ્ટન પૉસ્ટ’ના આર્ટિકલમાંથી ઉછીના તર્ક-કુતર્ક લઈને તેનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. આમેય લિબરલોના વિચારોનું ઉદ્ભવસ્થાન ક્યારેય ભારત નથી રહ્યું. કાં તો સોવિયેત સંઘ (રશિયા) અથવા અમેરિકા. નોટબંધી હોય કે રાષ્ટ્રગીત, કોઈ પણ બાબત વિદેશોમાં થતી હોવી જોઈએ. જો તે ન થાય કે તે નિષ્ફળ હોય તો ભારતમાં પણ તે નિષ્ફળ થશે તેવી (ખોટી) ત્રિરાશિ તેઓ બેસાડતા હોય છે.

સંજય લીલા ભણશાળીની ફિલ્મ ‘દેવદાસ’નો સંવાદ છે- બાબુજીને કહા ગાંવ છોડ દો, સબને કહા પારો કો છોડ દો, પારોને કહા શરાબ છોડ દો, આજ તુમને કહ દિયા હવેલી છોડ દો, એક દિન આયેગા જબ વો કહેગા દુનિયા હી છોડ દો.

આ દુનિયામાં બે પ્રકારના લોકો હોય છે- સારા અને ખરાબ. ખરાબ હંમેશાં સારા પર અતિક્રમણ કરે છે અને જો સારા લોકો પાછા હટતા જાય તો તેને પાછા જ હટતા જવું પડે છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં કાશ્મીરમાંથી હિન્દુઓ પર આક્રમણ શરૂ થયું. ઘણા બધા હિન્દુઓ જમ્મુ ચાલ્યા ગયા. કેટલાક દિલ્લી આવી ગયા. તો જમ્મુમાં તેમના પર હુમલાઓ થવા લાગ્યા. દિલ્લીમાં બૉમ્બ ધડાકા થવા લાગ્યા.

આવું જ ઘણું બધું આ રાષ્ટ્રના સ્વાભિમાનનાં પ્રતીકો સાથે થયું છે. લિબરલો-કટ્ટર મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે વંદેમાતરમ્ ને રાષ્ટ્રગીત તરીકે પસંદ ન કરાયું. રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે અપનાવ્યું. ચાલો, વાંધો નહીં. વંદેમાતરમ્ ને રાષ્ટ્રીય ગીત તરીકે અપનાવાયું તેમાંય તેમના વિરોધને માન્ય રાખીને માત્ર પહેલી બે કડી જ રખાઈ. અન્ય ત્રણ કડી ગવાતી નથી. કારણકે તેમાં મા દુર્ગાની સ્તુતિ છે. અને હવે પહેલી બે કડીવાળા વંદેમાતરમ્ નો પણ કટ્ટર મુસ્લિમો વિરોધ કરે છે. તે કેવું!

આઝાદી પહેલાં ફરકાવાતા રાષ્ટ્રધ્વજમાં વંદેમાતરમ્ લખાયેલું હતું. પરંતુ ૧૯૪૭માં સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિ પછી તેને સત્તાવાર રીતે રાષ્ટ્રધ્વજનો દરજ્જો ન મળ્યો. તેમાંથી પણ વંદેમાતરમ્ શબ્દ ગયો. ધ્વજના રંગ પણ સાંપ્રદાયિકતાના આધારે નક્કી કરાયા. સ્વયં પંડિત જવાહરલાલ નહેરુએ ૧૯૩૧માં પટ્ટાભી સીતારામય્યાને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે “આપણે એ સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ કે આપણા ધ્વજમાં રંગ પાછળ કોઈ સાંપ્રદાયિક ગણતરીઓ ન હોવી જોઈએ. કોઈ રંગ કોઈ સમુદાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો નથી કે કરશે નહીં.” પરંતુ પછી સાંપ્રદાયિક ગણતરીથી જ તિરંગાને સ્થાન અપાયું. તેમાં પહેલાં માત્ર ભગવા અને લીલા રંગ જ હતા પરંતુ સફેદ રંગ અન્ય સંપ્રદાયોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો હતો.

જેના માટે એક તર્ક એવો પણ છે કે તે ઇંગ્લેન્ડના રાજા જ્યૉર્જના માનમાં ગવાયું હતું તે નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના જન ગણ મનને રાષ્ટ્રગાન તરીકે અપનાવાયું (તે વખતના દૈનિક અમૃત બઝાર પત્રિકા જે અત્યારે એબીપી ટીવી ચેનલ પણ ધરાવે છે તેમાં તો એવું લખાયેલું કે કૉંગ્રેસે રાજા જ્યૉર્જ પ્રત્યે વફાદારીનો ઠરાવ પણ પસાર કરેલો!) તેમાં પણ માત્ર એક કડી જ રખાઈ અને બીજી ચાર ન રખાઈ. ચાલો, તેનો કંઈ વાંધો નથી. અને હવે લિબરલો એ રાષ્ટ્રગીત ‘જનગણમન’ વાગવા સામે પણ વિરોધ કરે છે, તેના માનમાં ઊભા થવા સામે પણ વાંધો ઉઠાવે છે!

વંદેમાતરમ્ સામે કટ્ટર મુસ્લિમો વાંધો ઉઠાવે છે તો રાષ્ટ્રગીત સામે ખ્રિસ્તી પંથનો એક પેટા સંપ્રદાય! જેહોવાસ વિટનેસીસ નામના આ સંપ્રદાયનાં ત્રણ બાળકોએ શાળામાં રાષ્ટ્રગીત ગાવાનો પણ વિરોધ કર્યો હતો. (હિન્દુવાદીઓની ટીકા કરતા લિબરલો આ વાત લખશે પણ આ બાળકો ખ્રિસ્તી પંથના હતા તેમ લખતા ડરશે) તેના વિરુદ્ધ કેરળ વિધાનસભામાં હંગામો થયો હતો અને તે વખતે (૧૯૮૫માં) કેરળમાં અને કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર હતી. આ બાળકો શાળામાં રાષ્ટ્રગીત વાગતી વખતે ઊભા થયાં હતાં પરંતુ તેમણે ગાયું નહોતું. કારણકે તેમની ઉપાસનાપદ્ધતિ તેની પરવાનગી આપતી નથી. આ પંથના લોકો દુનિયામાં ક્યાંય રાષ્ટ્રગીત નથી ગાતા. કટ્ટર મુસ્લિમો પણ વંદેમાતરમ્ માટે આવું જ તો કહે છે કે તેઓ અલ્લાહ સિવાય કોઈને નમન કરતા નથી. આમ, આ પંથો માટે તેમનો પંથ (રિલિજિયન) પહેલાં અને દેશ પછી આવે છે. અત્યારે અમેરિકામાં પણ આવો જ એક વિડિયો પ્રચલિત છે. ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ અમેરિકા ફર્સ્ટ નામના ટ્વિટર હેન્ડલ પરથી મૂકાયેલા આ વિડિયોમાં અમેરિકાના રાષ્ટ્રગીત વખતે મુસ્લિમ ભાઈ ઊભા થતા નથી.

ઉપરોક્ત બાળકોના કેસમાં કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપ્યો અને કહ્યું કે રાષ્ટ્રગીતમાં એવું કંઈ નથી કે તેનાથી તમારી ઉપાસના પદ્ધતિની લાગણી દુભાય. તેણે ત્રણ બાળકો બીજોય એમ્યુએલ, તેની બહેન બિનુ અને બિન્દુની હકાલપટ્ટીને માન્ય રાખી. તેઓ અનુક્રમે દસ, નવ અને પાંચમા ધોરણમાં ભણતા હતા. વિચાર કરો, કે આવડાં બાળકોને કેવું કટ્ટર સાંપ્રદાયિક શિક્ષણ ઘરમાં અપાયું હશે! મામલો સર્વોચ્ચમાં ગયો. સર્વોચ્ચે ઉચ્ચ ન્યાયાલય વિરુદ્ધ ચુકાદો આપ્યો. આ સમયે કેન્દ્રમાં રાજીવ ગાંધીની કૉંગ્રેસ સરકાર હતી. અને રાજીવ ગાંધી પોતાને સર્વોચ્ચની ઉપર સમજતા હતા. થોડા સમય પહેલાં જ તેમણે કટ્ટરવાદી મુસ્લિમોને ખુશ કરવા શાહબાનો કેસમાં સર્વોચ્ચના ચુકાદાને પલટાવી નાખતો ખરડો પસાર કર્યો હતો. આથી પોતાને રાષ્ટ્રવાદી બતાવવા તેમણે ૧૨ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૬ના રોજ જાહેર કર્યું કે (શાહબાનો કેસની જેમ) આ મામલામાં પણ સર્વોચ્ચનો ચુકાદો પલટાવવા સરકાર બંધારણમાં અનુકૂળ સુધારો કરશે. (ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા, ૧૩ સપ્ટેમ્બર ૧૯૮૬) રાજીવ ભક્ત મોહમ્મદ યુનૂસે તો એમ કહી નાખ્યું કે જેમણે આ ચુકાદો આપ્યો છે તે ન તો ભારતીય છે, ન તો જજ! જોકે તે પછી થોડા જ સમયમાં બૉફૉર્સ કૌભાંડ ચગ્યું અને ચૂંટણી આવતાં સરકાર ગઈ પરિણામે સર્વોચ્ચનો આ ચુકાદો સંસદમાં ખરડો પસાર કરીને રાજીવ ગાંધી સરકાર પલટી ન શકી.

ત્યારે કોઈ ઉહાપોહ ન થયો કારણકે લિબરલોને-સેક્યુલરોને ઘી-કેળાં હતાં. ઈન્દિરા ગાંધીના સમયમાં સિનેમાગૃહોમાં સરકારનો પ્રચાર કરતી દસ્તાવેજી ફિલ્મો થિયેટરમાં મૂવી પહેલાં બતાવવી ફરજિયાત હતી. પરંતુ તેનો કોઈ વિરોધ નહોતો. હકીકતે તો સિનેમેટોગ્રાફ ઍક્ટની કલમ ૧૨ (૪) મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર શૈક્ષણિક હેતુ માટે, વિજ્ઞાનની ફિલ્મ, સમાચાર કે સાંપ્રત બનાવોને લગતી દસ્તાવેજી ફિલ્મ મૂળ ફિલ્મ પહેલાં દર્શાવવા સિનેમાગૃહોને બાધ્ય કરી શકે છે. વિચારો કે જો વર્તમાન સરકાર આવો કોઈ નિર્ણય કરે તો કેવો વિરોધ થાય?

અત્યારે સર્વોચ્ચના ચુકાદા પછી પણ જબરો વિરોધ થયો છે. અને વિરોધમાં કોઈ સીમા બાકી નથી રાખી. લિબરલો જાત-જાતની દલીલો કરી રહ્યા છે. માત્ર સિનેમાગૃહોમાં જ શું કામ? અરે ભાઈ. તમે તો દલીલ કરવાના કે સવારે ઉઠવાનું શું કામ? રાત્રે સૂવાનું શું કામ? તમારું ચાલે તો રાત કો ખાઓ પીઓ દિન કો આરામ કરો. પરંતુ દુનિયામાં કેટલાક નિયમો હોય છે. તમે તો પ્રશ્ન કરવાના કે પેન્ટ નીચે જ શા માટે પહેરવાનું? ઉપર કેમ નહીં? શર્ટને ઉપરના બદલે નીચે પહેરીએ તો ન ચાલે? સિનેમાગૃહોમાં એટલા માટે રાષ્ટ્રગીત કારણકે તેની સાઇકૉલૉજિકલ અસર થતી હોય છે. ટોળાની એક માનસિક અસર સર્જાતી હોય છે. જેમ ૩૧મી ડિસેમ્બરે થતી ઉજવણીમાં દેખાદેખીમાં લોકો જોડાતા હોય તો પછી થિયેટરમાં અંધારામાં ફિલ્મ જોતી વખતે તેની માનસિક અસર નથી થતી? ફિલ્મની હિરોઇનને તેની સાસુ દુઃખ દેતી હોય કે હીરોને હેરાન કરાતો હોય ત્યારે તેની સાથે દર્શક જોડાતો નથી? તો પછી સ્વાભાવિક છે આ રાષ્ટ્રગીતની પણ અસર થાય જ. રાષ્ટ્રગીત માટે ઊભા કેમ થવાનું? માન આપવાની એ એક રીત છે. તમે ઘરમાં બેઠા હો અને કોઈ મહેમાન આવે તો ઊભા થઈ જાવ છો અને મહેમાન બેસે પછી જ બેસો છો. કોઈ શોમાં કોઈ વ્યક્તિ સારું ગાય કે નાચે ત્યારે તેને માન આપવા ઊભા થાય તેને સ્ટેન્ડિંગ ઓવેશન કહે છે. સ્કૂલમાં શિક્ષક વર્ગખંડમાં આવે ત્યારે બધા વિદ્યાર્થી કેમ ઊભા થઈ જાય છે?

વિકલાંગનું શું? તો તેના માટે તો સર્વોચ્ચે છૂટ આપી જ દીધી છે. તેમ છતાં એક વાત વિચારવા જેવી છે. અત્યારે મોટા ભાગના થિયેટર મોલના ટોચના માળે છે તો દિવ્યાંગ ગમે તેમ મેળ કરીને લિફ્ટમાં ઉપર પહોંચીને થિયેટરમાં પગથિયા ઉતરીને પોતાની બેઠક સુધી પહોંચે જ છે ને. તો તે બાવન સેકન્ડ પૂરતો આજુબાજુવાળાનો સહારો લઈને ઊભો/ઊભી ન રહી શકે? અને કોઈ તકલીફ હોય તો પહેલાં જ આજુબાજુવાળાને કહી દે જેથી તેના પ્રત્યે કોઈ રોષે ન ભરાય. લોકો પણ એટલા તો અબૂધ-ગમાર નથી કે કારણ વગર મારવા લાગે. ફિલ્મના મૂડનું શું? તમે મૂડને ચોવીસ કલાક સાથે રાખો છો? ઘરમાં ઝઘડો થયો હોય તો તેની ઑફિસના કામ પર અસર થવા દો છો? ફિલ્મ જોતા પહેલાં ન ગમતી જાહેરખબર દર્શાવાય તો તેની અસર ફિલ્મ જોવા પર થાય છે?

જે દેશમાં સામ્યવાદીઓ એવું કહેતા હોય કે આ દેશ તો અનેક રાષ્ટ્રોનો સમૂહ છે ત્યાં આવો ચુકાદો આપવો પડે અને તે ખેદજનક જ છે. બાકી તો રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે ઊભા થવાનું જ હોય અને ગાવાનું જ હોય. આ શાળામાંથી જ શીખવાડવું જોઈએ. પરંતુ શાળામાં પણ આ દેશ પ્રત્યે સન્માન જાગે તેવું શિક્ષણ અપાતું ન હોય ત્યાં શું વાત કરવી? થોડોક સરકારનો વાંક, થોડો મિડિયાનો વાંક…આ બધાના કારણે નેગેટિવિટી એટલી પ્રસરી રહી છે કે આપણને આ દેશ પ્રત્યે ગૌરવ થતું જ નથી. ઘણાં માતાપિતા તેમનું બાળક જન્મે ત્યારથી જ તેને વિદેશ મોકલવાની પેરવી શરૂ કરી દેતાં હોય છે. હજારો વર્ષની વિદેશી મુસ્લિમ અને અંગ્રેજોની ગુલામીનાં મૂળિયાં અને તે પછી ચાલુ રહેલી સાંસ્કૃતિક ગુલામીના કારણે આપણને આ દેશની એકેય વાત સારી નથી લાગતી. આ જ કારણે આવો ચુકાદો આપવો પડે છે.

મૂળ તો લિબરલોની દલીલ વાતોને આડા પાટે ફંટાવવાનો પ્રયાસ જ હોય છે. નોટબંધી આવશે તો કહેશે કે શું બધી જનતા કાળું નાણું ધરાવે છે? મોલમાં સુરક્ષા તપાસ થશે તો કહેશે કે શું અમે આતંકવાદી છીએ? પણ એ જ લિબરલો અમેરિકામાં લેક્ચર આપવા જશે તો હોંશે હોંશે કપડાં ઉતરાવી તપાસ કરાવડાવશે. કેમ કે ત્યાં ડૉલર મળે છે.

આ દેશને પોતાનો માનતા હો તો બીજા કોઈ પ્રશ્ન આવે જ નહીં. તેના માટે કોઈ દલીલ આવે જ નહીં. પરંતુ લિબરલોની તકલીફ એ છે કે તેમને અહીં કોઈ કાયદા પાળવા નથી અને અમેરિકા વગેરે વિદેશોમાં કમાણી કરી અહીં સરકાર સામે વાંધા-વચકા ઉઠાવતા રહેવા છે.

મૂળ પ્રશ્ન માત્ર એટલો જ છે કે દેશ માટે બાવન સેકન્ડ ઊભા રહેવામાં પેટમાં કેમ ચૂંક ઉપડે છે?

Advertisements

Author:

A journalist who loves his country most than any other thing. I am ever learning man. Reading, writing , Hindi films, television, music and learning new things are my passion. I like to be innovative.

One thought on “રાષ્ટ્રગીત: સિનેમાગૃહોમાં જ કેમ, તેના માનમાં ઊભા કેમ થવાનું?

  1. મનનીય સમજવા જેવો સુંદર લેખ.

    સર્વોચ્ચ અદાલતનો પણ વાંક ન ગણાય..? તેના આવા દરેક ચુકાદાને અમુક “જાને-માને લોગ”જ અવગણતાં હોય કે ન માનતા હોય, તેમને માટે સજા કરવી જરૂરી છે. એક વાર દાખલો બેસાડશે તો આવા દરેક જગ્યાએ ટાંગ લગાડતાં “લેભાગુ-તકસાધુ” લોકો જરૂર ઠેકાણે આવી જશે.

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s