તુમ જિસ સ્કૂલ મેં પઢે હો ઉસકે હેડમાસ્ટટર રહ ચૂકે હૈં


તુમ જિસ સ્કૂલ મેં પઢે હો ઉસ સ્કૂલ કે હમ હેડમાસ્ટર રહ ચૂકે હૈં…

આ ડાયલોગ જ્યારે જ્યારે બોલાશે ત્યારે આપણી આંખમાં અને મગજમાં એ તાદૃશ થશે. ડાયલોગના જમાનામાં, હાથ અને આંખોથી એક્સ્પ્રેશન કરવાના જમાનામાં શારીરિક અને અભિનય બંને રીતે અમિતાભની બરાબરીની ઊંચાઈના અદાકાર એટલે વિનોદ ખન્ના.

એ બધાના મન કા મીત બની ગયા એમાં એમની એક્ટિંગ જવાબદાર તો હતી જ પરંતુ સાથે નસીબ પણ હતું જ. બાકી ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે શત્રુઘ્ન અને વિનોદ સિવાય બહુ ઓછા લોકો છે જે ટાઇપકાસ્ટ થયા વગર રહ્યા.

જી હા, વિનોદજીએ શત્રુઘ્નની જેમ શરૂઆત કરી હતી ખલનાયક તરીકે પણ પછી તેમને નાયક તરીકે ફિલ્મો મળવા લાગી. પણ બંને પ્રકારની ભૂમિકાઓ એટલી બખૂબી ભજવી કે વિલન તરીકે દેખાય તો ધૃણા ઉપજે અને નાયક તરીકે જેવા દેખાય કે તરત થિયેટરમાં સીટીઓ વાગી ઊઠે. રાજેશ ખન્ના સામે ‘આન મિલો સજના’ અને ‘સચ્ચા ઝૂઠા’ તો ધર્મેન્દ્ર સામે ‘મેરા ગાંવ મેરા દેશ’ કરી. જી હા, ધર્મેન્દ્ર-અમિતાભની ‘શોલે’ પહેલાં એવી જ કથાવસ્તુ ધરાવતો ‘મેરા ગાંવ મેરા દેશ’ આવેલી જેમાં વિનોદ ખન્નાએ ખૂંખાર ડાકુ જબ્બરસિંહની ભૂમિકા ભજવેલી. ગુલઝારની ‘મેરે અપને’ પણ વિનોદની કારકિર્દીની યાદગાર ફિલ્મોમાં સ્થાન પામી.

સાયરા બાનો (હેરાફેરી), શબાના આઝમી (અમર અકબર એન્થની, પરવરિશ, લહુ કે દો રંગ), ડિમ્પલ કાપડિયા (ઇન્સાફ, લેકિન, લીલા, દબંગ, દબંગ ૨), શ્રીદેવી (ચાંદની, પથ્થર કા ઇન્સાન, ફરિશ્તે) , મીનાક્ષી શેષાદ્રી (જુર્મ, મહાદેવ, પોલીસ ઔર મુજરિમ), વિદ્યા સિંહા (ઇનકાર), ભાનુપ્રિયા (સૂર્યા), ઝિન્નત અમાન (કુર્બાની), પરવીન બાબી (ધ બર્નિંગ ટ્રેન), હેમા માલિની (કુદરત, મીરા, રિહાઈ), અમૃતા સિંહ (બટવારા, સીઆઈડી), રેખા (આપ કી ખાતિર), તનુજા (ઇમ્તીહાન), રાખી (મુકદ્દર કા સિકંદર), સીમી ગરેવાલ (હાથ કી સફાઈ), રીના રોય (ઇન્સાન)…અનેક એવી સુંદર અભિનેત્રી છે જેમની સાથે વિનોદે જોડી જમાવેલી.

અમિતાભ સાથે એ જમાનામાં સીધી સ્પર્ધા હતી વિનોદની. પણ કેટલીક બાબતમાં અમિતાભ આગળ રહ્યા છે તો કેટલીકમાં વિનોદ. વિનોદે ઘણી ફિલ્મો ખરાબ પસંદ કરી પણ એ વાત તો સ્વીકારવી પડશે કે એમણે ખલનાયક અને નાયક બંને પ્રકારના રોલ બખૂબી ભજવ્યા. તેમણે અલગ અલગ નિર્દેશકો સાથે કામ કરવાનું અને અલગ અલગ ભૂમિકાઓ કરવાનું જોખમ લીધેલું. અમિતાભ રાજકારણમાં નિષ્ફળ રહ્યા પરંતુ વિનોદે સફળતા મેળવી. ૧૯૯૮, ૧૯૯૯, ૨૦૦૪ અને ૨૦૧૪ એમ ચાર વાર ગુરદાસપુરમાંથી ચૂંટાયા. ઘણા કલાકારો રાજકારણી બન્યા, સંસદમાં ચૂંટાયા પણ બહુ ઓછા આવા સફળ રહ્યા. પોતાના મતવિસ્તારને ચૂંટાયા પછી ભૂલી જાય, જેમ કે ગોવિંદા. નરગીસ, જાવેદ અખ્તર, લતા મંગેશકર, રેખા વગેરે રાજ્યસભામાં નિમાયાં પણ તેમાંથી બહુ ઓછાએ રાજ્યસભાને ગંભીરતાથી લીધી. વિનોદ ગુરુદાસપુર મતવિસ્તારમાં ઘણા લોકપ્રિય હતા. વિનોદ તો પહેલી એનડીએ સરકારમાં સાંસ્કૃતિક બાબતોના અને પર્યટન પ્રધાન બન્યા અને બાદમાં વિદેશ રાજ્ય પ્રધાન જેવું મહત્ત્વનું ખાતું મળ્યું. અમિતાભે ૧૯૯૨માં કામચલાઉ નિવૃત્તિ લીધેલી જે ચાર કે પાંચ વર્ષ ચાલેલી. વિનોદે ૧૯૮૨ની આસપાસ નિવૃત્તિ લીધી.

આટલી સિદ્ધિ મેળવનારી વ્યક્તિએ જ્યારે સફળતાની ટોચે હતી ત્યારે જ સંન્યાસરૂપી નિવૃત્તિ લઈ તે અરસામાં વમળ સર્જી દીધાં હતાં. એમને ઓશો તરફ વાળવાની બાબતને પુણ્ય કહો તો પુણ્ય અને પાપ કહો તો પાપ (કેમ કે એનાથી આપણા પ્રિય અભિનેતા આપણાથી દૂર થઈ ગયા), એ પૂર્વ નિર્દેશક મહેશ ભટ્ટના શિરે જાય છે. ઓશો રજનીશ એ સમયમાં નવી હવા લઈને આવેલા. એમના આશ્રમમાં વિનોદને લઈ જવામાં મહેશની મહત્ત્વની ભૂમિકા રહી હતી. માતાનાં મૃત્યુ પછી વિનોદ હતાશ હતા. ફિલ્મોદ્યોગની ચમકદમક પાછળ રહેલા અંધકારને એ જોઈ શકેલા એટલે કોઈકને એ બહારી ચમકદમક આપઘાત તરફ દોરી જાય તો વિનોદ જેવાને સંન્યાસ તરફ દોરી ગયો. ઓશોના નવા પ્રકારના સંન્યાસ આશ્રમમાં પણ તેમને શાંતિ ન મળી જેની અપેક્ષા સાથે અમેરિકા ગયેલા. ત્યાં તેમણે માળી તરીકે કામ કર્યું, પાયખાનાં સાફ કર્યાં, વાસણ ઉટક્યાં હતાં! જરા પણ સુપરસ્ટારનો ગર્વ ન નડ્યો તેમને! મહેશ તો પહેલાં જ પાછા ફરી ગયેલા. રજનીશ વિનોદ પૂણે આશ્રમ સંભાળે તેમ ઈચ્છતા હતા પણ વિનોદ પાછા ફરી ગયા. આ અગાઉ મુંબઈમાં ફિલ્મો કરતા ત્યારે રજનીશ તરફ (આધ્યાત્મિક) આકર્ષણ જાગતાં તેઓ સોમથી શુક્ર ફિલ્મો કરતા અને શનિ રવિ પૂણે રજનીશ પાસે જતા. આના લીધે તેમની ફિલ્મો પર અસર પડી હતી. તેમણે અનેક ફિલ્મોનાં નાણાં પાછા આપી દીધેલા. બાકી એ સમયે તેમને ‘ઇન્સાન’માં જિતેન્દ્ર કરતાં વધુ મહેનતાણું મળેલું એ તો ઠીક, પણ ‘અમર અકબર એન્થની’, ‘પરવરિશ’, ‘હેરાફેરી’ અને ‘ખૂનપસીના’માં અમિતાભ કરતાં વધુ રૂપિયા તેમને મળેલા! એટલે તેમના ચાહકો માને છે કે વિનોદે જો ફિલ્મો છોડી ન હોત તો અમિતાભ કરતાં અગ્રેસર હોત!

અમિતાભ અને વિનોદ બંને એંગ્રી યંગ મેનની છબી ધરાવતા પણ કોમિક ટાઇમ સેન્સ બંનેની જોરદાર હતી. ‘હેરાફેરી’નાં અસરાની સાથે જુગાર અને સાયરાબાનો સાથે શરૂઆતનાં બંને દૃશ્યો જોઈ લો! બંને અભિનેતાઓ બરાબરીના લાગશે. અમિતાભ અને વિનોદના દીકરાનાં નામ ‘અ’ પરથી. એકના દીકરાનું નામ અભિષેક તો બીજાનું નામ અક્ષય! બંને સારા અભિનેતા છતાં પિતાની તુલનામાં સફળતા મેળવી ન શક્યા. વિનોદના બીજા દીકરા રાહુલને તો અક્ષય જેટલીય સફળતા ન મળી. બીજી સામ્યતા એ પણ કે બંનેએ વરદરાજન નામના ગુંડા પરથી મણિરત્નમ્ ની નાયકનની હિન્દી રિમેક ‘દયાવાન’ અને ‘અગ્નિપથ’માં કામ કરેલું.

એક તફાવત એ કે વિનોદને પુનરાગમન પછી સફળતા મળેલી પણ એ ચાલુ ન રહી. વિનોદનાં પુનરાગમન પછી પરિવાર વિખાઈ ગયેલો કારણકે કોલેજકાળમાં પ્રેમિકા પછી પત્ની બનેલી ગીતાંજલી વિનોદના સંન્યાસને સાંખી ન શક્યાં અને બંનેએ છૂટાછેડા લઈ લીધેલા. તે પછી કવિતા સાથે લગ્ન કર્યાં. કવિતા એટલે ઉદ્યોગપતિ સરયુ દફ્તરીની દીકરી. એ વખતે વિનોદ ૪૩ના હતા અને કવિતા ૩૦નાં! કવિતા સાથે લગ્ન પહેલાં વિનોદનું નામ સોનુ વાલિયા અને અમૃતા સિંહ સાથે સંકળાઈ ચૂકેલું.  (અમૃતાએ ક્રિકેટર રવિ શાસ્ત્રીને દેખાડી દેવા વિનોદને ‘બટવારા’ના આઉટડોર શૂટિંગ દરમિયાન કેવી રીતે પટાવેલા તેની એ વખતે બહુ ગોસિપ થતી.) પણ વિનોદનો રાશિ સ્વામી શુક્ર પાવરફૂલ હશે. એટલે જ, એમણે એક ઇન્ટરવ્યૂમાં સ્વીકાર્યા પ્રમાણે, એમને કૉલેજકાળમાં ઘણી ગર્લફ્રેન્ડ હતી. તેમણે ઓશો સાથે જોડાઈને સંન્યાસ લીધો તો તેમને સેક્સી સંન્યાસીનું બિરુદ મળેલું!

કોલેજ સમયે વિનોદ સાયન્સના વિદ્યાર્થી હતા પણ એ વખતે પિતા હોવા જોઈએ તેવા જ હતા. વેપારી પિતા વિનોદને શું કરવું છે તે પૂછવાના બદલે તેણે શું કરવાનું છે તેનો આદેશ જ આપતા. પિતા સાથે આકરા મતભેદ થતા જેનું સમાધાન દરેક પરિવારની જેમ મા જ લાવતાં. આથી વિનોદને એન્જિનિયરના બદલે કોમર્સ ભણી સંતોષ માનવો પડેલો. ‘મુગલ એ આઝમ’ જોઈ તેમને ફિલ્લમ લાઈનમાં આવવાના ધખારા થયા અને એક પાર્ટીમાં સુનીલ દત્ત સાથે ભેટો પણ થયો. એ વખતે દત્તસાહબ પોતાના ભાઈ સાથે બે હીરોવાળી ફિલ્મનું વિચારતા હતા, પરંતુ પિતાએ સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી. જોકે તેમના નસીબમાં એક્ટિંગ લખાયેલી હતી તેથી બે વર્ષ પછી એ જ દત્તસાહબની ફિલ્મ મન કા મીતમાં એમને તક મળી ગઈ. પણ પિતાની ના આડે ઊભી હતી. આ વખતે માતા મનાવવામાં સફળ રહ્યાં. પતિને સમજાવ્યાં કે એક તક આપો, ચાલે તો ઠીક છે, નહિ તો પાછો આવી જશે. જોકે વિનોદને પાછા ફરવાનું ન થયું.

વિનોદ ૧૯૮૭માં ફિલ્મોમાં પાછા ફર્યા, સફળ રહ્યા, પોતાનાથી ૧૩ વર્ષ નાની કવિતા સાથે લગ્ન કર્યા જેમાંથી સાક્ષી નામનો પુત્ર અને શ્રદ્ધા નામની દીકરી થયાં. સાક્ષી સંજય લીલા ભણશાળીની ફિલ્મથી પદાર્પણ કરવાના સારા સમાચાર હતા તો એ રેવ પાર્ટીમાં પકડાયાના ખરાબ સમાચાર પણ હતા. શ્રદ્ધાના વિશે ખાસ કોઈ સમાચાર નથી. વિનોદે અક્ષય માટે ‘હિમાલયપુત્ર’ બનાવેલી પણ એ હિમાલય જેવી જ ફ્લોપ રહી. એક રસપ્રદ વાત એ છે કે માધુરી દીક્ષિત અને ડિમ્પલ કાપડિયાએ પિતા વિનોદ અને પુત્ર અક્ષય બંને સાથે પ્રેમિકા તરીકે કામ કરેલું! બીજી રસપ્રદ વાત એ છે કે પિતા વિનોદ અને પુત્ર અક્ષય બંનેએ ‘આપ કી ખાતિર’ નામની ફિલ્મોમાં કામ કર્યું. જોકે બંને ખાસ સફળ ન રહી તેમ છતાં વિનોદવાળી ફિલ્મ ‘બમ્બઈ સે આયા મેરા દોસ્ત’ ગીત માટે જાણીતી બની ગઈ. શરૂઆતમાં આ ગીત માત્ર ચાર લાઇનનું જ હતું પરંતુ ફિલ્મના સંગીતકાર બપ્પી લહરીના કહેવા મુજબ, લોંગ પ્લે રેકોર્ડમાં એ ફિટ નહોતું આવતું તેથી ગીત મોટું બનાવાયું અને વિનોદે આગ્રહ રાખ્યો કે તેમના પર જ એ પિક્ચરાઇઝ થાય. તેમ થયું પણ ખરું. બપ્પીદા અનેક કાર્યક્રમોમાં ગા ગા કરે છે એ ગીત ‘દિલ મેં હો તુમ’ (સત્યમેવ જયતે) પણ વિનોદ પર જ ફિલ્માવાયેલું.

વિનોદ ફિલ્મોદ્યોગમાં છેક સુધી ‘વોન્ટેડ’ રહ્યા. તેમણે ખુમારીવાળા પિતાની ભૂમિકા ‘વોન્ટેડ’માં આબાદ ભજવી. સલમાન ખાન કોઈ ટપોરી નહિ પણ ગુંડાઓનો સફાયો કરવા નીકળેલો અંડર કવર પોલીસ છે એ રહસ્યનું વિનોદ ઉદ્ઘાટન કરે છે અને સાથે તેમની હત્યા પણ થાય છે. એ દૃશ્ય અમીટ બની ગયું છે.

પણ એમની કેન્સગ્રસ્ત દર્દી તરીકેની તસવીરનું વાઇરલ દૃશ્ય એમના ચાહકોમાં અરેરાટી ફેલાવી ગયું. એ વખતે કંઈ બહાર ન આવ્યું પણ આજે ૨૭મી એપ્રિલે રિલાયન્સ હૉસ્પિટલમાંથી એ ગોઝારા સમાચાર આવ્યા. યોગાનુયોગ તો જુઓ કે ‘કુર્બાની’ અને ‘દયાવાન’ જેવી ફિલ્મો સાથે કરનાર અને સારા મિત્ર એવા ફિરોઝ ખાનની પુણ્યતિથિએ જ મિત્ર વિનોદે વિદાય લીધી! વિનોદ ‘અમર’ હતા અને રહેશે.

Advertisements

One thought on “તુમ જિસ સ્કૂલ મેં પઢે હો ઉસકે હેડમાસ્ટટર રહ ચૂકે હૈં

  1. શૈલેશ પંડ્યા

    ધારા પ્રવાહ અને ગાગર માં સાગર સમાન લેખ,

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s