સરખડી: વૉલિબૉલનું પર્યાય બની ગયું છે ગુજરાતનું આ ગામ

(મુંબઈ સમાચાર, ઉત્સવ પૂર્તિ તા.૨૩/૭/૧૭ની કવરસ્ટોરી)

સામાન્ય રીતે ગામડાં વિશે કહેવાતા શિક્ષિત (ખાસ કરીને કૉન્વેન્ટિયા) લોકોની માન્યતા કેવી હોય છે? બધી રીતે પછાત હોય તેને ગામડિયા કહેવામાં આવે છે. ગામડામાં સ્ત્રીઓનું સન્માન નથી થતું, ત્યાં અભ્યાસમાં પાછળ હોય અને ખેલમાં તો ખાસ, તેવું લોકો માનતા હોય છે. પરંતુ જો અભ્યાસ કરવામાં આવે તો ગામડામાં જ સાચું હીર છુપાયેલું હોય છે. કહેવાતા શિક્ષિતોને ગામડિયા કહેવાતા લોકો ભૂ પીવડાવી દેવાની તાકાત રાખતા હોય છે.

આ જ રીતે ગુજરાત વિશે આ માન્યતા દૃઢ છે કે ગુજરાત શારીરિક બાબતોમાં પાછળ છે. બુદ્ધુજીવી ગુજરાતી કૉલમિસ્ટો પણ ગુજરાતીઓને ઉતારી પાડવાની એકેય તક ચૂકતા નથી. ખાસ કરીને, રમત ક્ષેત્રે કે સૈન્ય ક્ષેત્રે. થોડા સમય પહેલાં ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્ય પ્રધાન અખિલેશ યાદવે પણ એક પણ શહીદ ગુજરાતનો ન હોવાનું કહી પોતાના જ્ઞાનની અધૂરપ પ્રદર્શિત કરી હતી.

રમતગમત ક્ષેત્રે ગુજરાતના અનેક ખેલાડીઓ અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે ચાહે તે ઈરફાન પઠાણ હોય, પાર્થિવ પટેલ હોય, ગીત શેઠી હોય કે લજ્જા ગોસ્વામી. યાદી બનાવવા બેસીએ તો લાંબી થાય. પરંતુ આપણે વાત કરવી છે ગામડામાંથી આગળ આવેલી મહિલા ખેલાડીઓની.

ગત જૂન માસમાં બ્રિક્સ (બ્રાઝિલ, રશિયા, ભારત, ચીન, દક્ષિણ આફ્રિકાનું સંગઠન) રમતો યોજાઈ ગઈ. આ સ્પર્ધામાં વૉલિબૉલની અંડર ૨૦ ટીમની કેપ્ટન કોણ હતી જાણો છો? ચેતના વાળા. ૧૯ વર્ષીય ચેતના વાળા એક ગામડાની ખેલાડી છે. આ ગામનું નામ છે સરખડી. કદાચ ગુજરાતના ઘણા લોકોએ પણ આ ગામનું નામ નહીં સાંભળ્યું હોય. સરખડી (અગાઉ અમરેલી અને હાલ) ગીર-સોમનાથ જિલ્લાના કોડિનાર તાલુકામાં આવેલું ગામ છે.

માત્ર ચેતના જ નહીં, આ ગામ આખું વૉલિબૉલ પ્રત્યે સમર્પિત ગામ છે તેમ કહીએ તો ખોટું નથી. માત્ર ૪,૨૦૦ની વસતિ ધરાવતા આ ગામની ૨૦૦ મહિલા ખેલાડીઓ અને ૧૦૦ પુરુષ ખેલાડીઓ વૉલિબૉલ રમે છે! ચેતનાનો તો આખો પરિવાર જ વૉલિબૉલને સમર્પિત છે. ચેતનાની બહેન શિલ્પા, પિતરાઈ બહેન કિંજલ વાળા, કિંજલની સગી મોટી બહેન પરિતા, દેવાંશી આ બધા વૉલિબૉલ ખેલાડીઓ છે. કિંજલને પગમાં ઈજા થવાથી તે બ્રિક્સ સ્પર્ધામાં ભાગ નહોતી લઈ શકી.

અને આ બહેનોને તૈયાર કરનારા તેમજ ગામ આખામાં આટલી હદે વૉલિબૉલનું વાતાવરણ સર્જનારા વ્યક્તિનું નામ છે વજ્રંગ વાળા! પરિતા-કિંજલ તેમની દીકરી થાય તો ચેતના-શિલ્પા ભત્રીજી! ફિલ્મ ‘દંગલ’ની ફોગટ બહેનોની કથા યાદ આવી ગઈને? જી હા, આ બિલકુલ તેના જેવી જ કથા છે પરંતુ આ કથા તરફ બહુ ઓછાનું ધ્યાન ગયું છે.

વજ્રંગભાઈ સરખડીમાં જે. આર. વાળા હાઇસ્કૂલમાં ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ અને વ્યાયામ શિક્ષક છે. સરખડીથી ફોન પર વાત કરતા, તેમને પૂછ્યું કે કઈ રીતે તેમણે ગામમાં વૉલિબૉલ પ્રત્યે આટલી બધી ચાહના જગાવી? ખાસ તો વૉલિબૉલમાં મહિલા ખેલાડીઓને ટી-શર્ટ અને શૉર્ટ પહેરવાનાં હોય છે. જ્યારે ગામડામાં તો આવાં વસ્ત્રોની મનાઈ જ હોય છે. એમાંય વાળા એટલે ક્ષત્રિય પરિવારમાં તો બહેનો-દીકરીઓ ઘરની બહાર પણ ખાસ ન નીકળે.

વજ્રંગભાઈ કહે છે, “દરિયા કિનારા પાસે આવેલું આ આખું ગામ ‘વાળા’નું છે. હું પોતે ઇન્ટર યુનિવર્સિટી રમેલો છું. વૉલિબૉલ અને કબડ્ડીનો ખેલાડી રહી ચૂક્યો છું. જ્યારે હું શાળામાં જોડાયો ત્યારે ભાઈઓની ટીમ તો જતી હતી, પણ મને થયું કે બહેનોની ટીમ કેમ નહીં? એટલે બહેનોની ટીમ તૈયાર કરી.”

બહેનોની ટીમ તૈયાર તો કરી પરંતુ વૉલિબૉલનો ગણવેશ કોણ પહેરે? એક તો ક્ષત્રિયોના પરિવારો, અને એમાંય ગામડું. કપડાંની માન-મર્યાદા હજુ પણ ગામડામાં સચવાઈ છે. અને આ વાત તો પાછી ૧૯૯૨-૯૩ની જ્યારે કહેવાતા આધુનિકરણની હવા એટલી બધી ભારતને સ્પર્શી નહોતી. ત્યારે શું થયું તે વજ્રંગભાઈના મોઢે જ સાંભળો:

“એ ટુર્નામેન્ટ હતી તો રાજ્ય કક્ષાની પણ ગણવેશ તો પહેરવો પડે. પરંતુ ગણવેશ માટે કોઈ માન્યું નહીં. પરંતુ ટીમ તો મોકલવી જ હતી. એટલે બહેનો ઘાઘરા, શર્ટ, હાથમાં બંગડી અને પગમાં છડા સાથે ભાગ લેવા અમદાવાદ ગઈ!”

વજ્રંગભાઈની ભત્રીજી અને વૉલિબૉલની અંડર-૨૦ ટીમની કેપ્ટન ચેતના કહે છે, “ટીમ અમદાવાદ ગઈ, પરંતુ આયોજકોએ તેને ડિસ્ક્વૉલિફાઈ કરી દીધી…એમ કહીને કે તમે મેચ રમવા આવ્યા છો, જોવા નહીં.’ જો એ વખતે આયોજકોએ ભાગ લેવા દીધી હોત તો…! કેમ કે એ વાત તો ૧૯૯૨-૯૩ની હતી, જ્યારે ગત વર્ષે પણ ઑલિમ્પિકમાં ઇજિપ્તની ડૉઆ ઍલ્ઘોબાશીએ બીચ વૉલિબૉલમાં (એમાં તો બિકિની પહેરવાની હોય છે) હિજાબ પહેરીને ભાગ લીધો હતો. તેની સાથે સાથી ખેલાડીઓએ પણ હિજાબ પહેર્યો હતો. જો ઑલિમ્પિકમાં આ રીતે છૂટ અપાતી હોય તો રાજ્ય કક્ષામાં આટલો અપવાદ તો રાખવો જોઈએ. ઠીક છે.

આ અનુભવ પછી વજ્રંગભાઈ હિંમત ન હાર્યા. તેઓ કહે છે, “મેં તેમને પ્રેક્ટિસ કરાવવાનું ચાલુ જ રાખ્યું. સ્કૂલ દરમિયાન અને સ્કૂલ પછી.” તેમણે ગામનાં વાલીઓને મહામહેનતે સમજાવ્યા કે વૉલિબૉલનો ગણવેશ પહેરવા દ્યો. એમાં કંઈ ખોટું નથી. દીકરીઓને ઘરે મૂકવા જવી પડતી તો જતા.

આનું પરિણામ વર્ષ ૨૦૦૭માં તેમને મળ્યું જ્યારે ગુજરાતને ગૉલ્ડ મેડલ મળ્યો. ત્યારથી મેડલોનો ક્રમ ચાલુ થઈ ગયો જે આજ પર્યંત ચાલુ છે. એક, બે, ત્રણ એમ ગુજરાતને મેડલો મળતા જ રહે છે. સરખડીની માટી અને વજ્રંગભાઈના કૉચિંગનો આ કમાલ છે.

ચંડીગઢમાં ૪૧મી જુનિયર નેશનલ વૉલિબૉલ ચેમ્પિયનશિપ રમાઈ ત્યારે ૧૨ ખેલાડીઓ પૈકી નવ ખેલાડીઓ તો સરખડી ગામની હતી! વજ્રંગભાઈ કહે છે, “ત્યાં બધા એવું જ કહેતા કે કે એક તરફ ગાંવ હૈ ઔર દૂસરી તરફ ઇન્ડિયા.’ આમ, સરખડી વૉલિબૉલનો પર્યાય બની ગયું છે.

વજ્રંગભાઈની દીકરી અને તે કરતાંય વૉલિબૉલ ખેલાડી તરીકે ઓળખ મેળવી ચૂકેલી કિંજલ કઈ રીતે આ રમત તરફ વળી? તે કહે છે, “હું બીજા-ત્રીજા ધોરણમાં હતી. બાળકો જેમ કોઈ ને કોઈ રમત રમતા હોય છે. હું ત્યારે વૉલિબૉલ રમતી! ધીમેધીમે મજા આવતી ગઈ. પછી તો રોજેરોજ દિવસમાં બે વાર પ્રેક્ટિસ કરવા લાગી. ખૂબ મહેનત કરવા લાગી. આખા ગામમાં વૉલિબૉલનું વાતાવરણ હતું. લગભગ દરેક ઘરમાંથી કોઈને કોઈ વૉલિબૉલ રમે જ છે.”

‘દંગલ’માં તો બબિતા અને ગીતા પોતાને કડક તાલીમ આપનારા પિતા માટે ગીત ગાય છે, “બાપુ સેહત કે લિયે તૂ તો હાનિકારક હૈ.” કિંજલને તેના પિતા આવા હાનિકારક લાગ્યા ક્યારેય? કિંજલ કહે છે, “ના ક્યારેય નહીં. હા, મેચ વખતે જરૂર કડક હોય, પરંતુ તેઓ પોતાની વાણી, રમત પ્રત્યેની અદમ્ય ઈચ્છા અને જનૂનથી જ નિયંત્રણ કરે છે. ક્યારેય હાથ પણ ઉગામ્યો નથી.” ઉલ્લેખનીય છે કે ગામડામાં તો કંઈ પણ ખોટું થાય તો માબાપ સંતાનને માર મારે તેમાં કોઈ નવાઈ નથી.

જોકે કિંજલની પિતરાઈ ચેતના વાળા કહે છે, “સર તો દંગલના મહાવીરસિંહ કરતાંય વધુ કડક છે.” બની શકે કે કિંજલને નાનપણથી પિતા સાથે રહીને ટેવ પડી ગઈ હોય એટલે પિતા એટલા બધા કડક ન લાગતા હોય. પરંતુ બીજી પ્રૉફેશનાલિઝમની વાત એ પણ જોવા જેવી છે કે ચેતના તેના કાકા થતા હોવા છતાં વજ્રંગભાઈને સર કહીને જ સંબોધે છે. રમતની વાત આવે ત્યારે કાકા-ભત્રીજીના સંબંધ ભૂલી જવાના. ચેતનાને બ્રિક્સમાં રશિયાની ટીમ સૌથી વધુ ખતરનાક લાગી. સામાન્ય રીતે વૉલિબૉલમાં ઊંચાઈનું મહત્ત્વ છે. સારી એવી ઊંચાઈ ધરાવતા ખેલાડીઓ મેદાન મારી જાય છે. ભારતના ખેલાડીઓની ઊંચાઈ સરેરાશ રીતે ઓછી જોવા મળે છે. આ સંદર્ભે ચેતના કહે છે, “હવે છોકરીઓની ઊંચાઈ વધુ જોવા મળે છે. ખાસ તો કેરળની છોકરીઓ ઊંચાઈ વાળી હોય છે. પરંતુ ઊંચાઈ એ અવરોધ નથી બનતી. જો તમે બુદ્ધિનો ઉપયોગ કરીને રમો તો વાંધો ન આવે.”

કિંજલ અને ચેતના કોડિનારની સોમનાથ આર્ટ્સ કૉલેજમાં અંગ્રેજીમાં બી.એ.ના ત્રીજા વર્ષમાં અભ્યાસ કરે છે. કિંજલ જેને મોટા દીદી કહે છે તે મોટાં બહેન પરિતા વડોદરામાં સયાજી ગાયકવાડ સ્પૉર્ટસ યુનિવર્સિટીમાં પી.જી. ડિપ્લૉમા ઇન સ્પૉર્ટ્સ કૉચિંગ કરીને અત્યારે વૉલિબૉલ કૉચ છે. તો ચેતનાના મોટાં બહેન શિલ્પા પણ ૮ જાન્યુઆરી ૨૦૦૭ના રોજ સ્કૂલ ગેમ્સ ફૅડરેશન ઑફ ઇન્ડિયાની ગ્વાલિયર ખાતે રમાયેલી સ્પર્ધા જેમાં ગુજરાતને ગૉલ્ડ મળ્યો હતો તેમાં એક ખેલાડી તરીકે હતાં. આ ટીમમાં કિંજલનાં મોટાં બહેન પરિતા પણ હતાં.

કિંજલ કહે છે, “અમે રાજ્ય કક્ષાએ ચેમ્પિયન થયા, પછી રાષ્ટ્રીય કક્ષાએ. હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યૂથ ઇન્ડિયાની કેપ્ટન બની થાઇલેન્ડ ખાતે રમી આવી છું. વીમેન્સ નેશનલમાં ૨૦૧૪માં સિલ્વર મેડલ અને ૨૦૧૫માં ગૉલ્ડ મેડલ મળ્યો છે.”

સ્ત્રીઓને માસિક દરમિયાન તકલીફ પડે છે. એ સમયે કેવી કાળજી લે છે? કિંજલ કહે છે, “ખાસ તકલીફ નથી પડતી, પણ હા, અમે લાઇટલી રમીએ.”

ચેતના કહે છે, “અમારી પાસે પાંચ ગૉલ્ડ મેડલ, ત્રણ-ચાર સિલ્વર મેડલ અને બે બ્રૉન્ઝ મેડલ છે. ૧૧-૧૯ ઑક્ટોબર ૨૦૧૪ દરમિયાન થાઇલેન્ડમાં યૂથ ઇન્ડિયા ટીમ તરફથી રમી હતી.” આ નાના એવા ગામડાએ વૉલિબૉલમાં કુલ સાત સુવર્ણ, સાત રજત, ૧૨ કાંસ્ય અને ૨૪ નેશનલ એવોર્ડ જીત્યા છે.

રાષ્ટ્રીય ટીમમાં તો બધા પ્રાંતોની ખેલાડીઓ હોય. કેપ્ટન તરીકે તેમની સાથે કઈ ભાષામાં વાતચીત કરો છો? ચેતના કહે છે, “આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે અંગ્રેજી બોલવાની જરૂર પડે છે. પરંતુ ટીમમાં તો અમે અંદરોઅંદર હિન્દીમાં જ વાત કરીએ કારણકે પ્રતિસ્પર્ધી ખેલાડીઓને સમજ ન પડવી જોઈએ. કેરળની છોકરીઓને હિન્દીમાં તકલીફ હતી, તો અમે તેમને હિન્દી શીખવાડ્યું.” આ માટે ચેતના અને કિંજલ અંગ્રેજીના ક્લાસ દ્વારા અંગ્રેજી પણ શીખે છે.

આજે ટૅક્નૉલૉજી ગામેગામ પહોંચી ગઈ હોવાથી, કૉચ વજ્રંગભાઈ અને ખેલાડીઓ ટૅક્નૉલૉજીનો પણ ભરપૂર ઉપયોગ કરે છે. તેઓ યૂ ટ્યૂબ પર વૉલિબૉલની મેચો જોઈ પોતાનું મૂલ્યાંકન અને બીજી ટીમોનું મૂલ્યાંકન કરે છે, તેમાંથી બોધપાઠ લે છે.

સ્ત્રી હોવાથી મેક-અપ કપડાં ઘરેણાંનો શોખ વૉલિબૉલની આડે નથી આવતો? ઍર હૉસ્ટેસ, ટીવી પત્રકાર કે એવી બીજી કોઈ ગ્લેમરસ કારકિર્દીનું આકર્ષણ નથી? કિંજલ કહે છે, “જ્યારે વૉલિબૉલ રમતા હોય ત્યારે મેક-અપ, કપડાં વગેરે ભૂલી જવાનું. કોઈનાં લગ્ન હોય ત્યારે અમારો એ શોખ પૂરો કરી લઈએ. જ્યાં સુધી કારકિર્દીની વાત છે, બીજી કોઈ રમત કે બીજા કોઈ ક્ષેત્ર પ્રત્યે આકર્ષણ જ નથી.”

સરકાર તરફથી કેવી સુવિધાઓ આ ગામ અને તેની ખેલાડીઓને મળે છે? વજ્રંગભાઈ કહે છે, “ખૂબ જ સારી. મુખ્ય પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વર્ષ ૨૦૧૦થી ખેલ મહાકુંભ શરૂ કર્યો તેના લીધે વિશેષ લાભ થયો છે. દેવાંશી વાળા જેવી ખેલાડી ખેલ મહાકુંભની વૉલિબૉલ સ્પર્ધાથી આગળ આવી છે. ઉપરાંત ૨૦૧૪માં આનંદીબહેન પટેલ મુખ્યપ્રધાન હતાં ત્યારે શક્તિદૂત યોજના જાહેર કરાઈ હતી જેના હેઠળ ખેલાડીઓને સહાય આપવામાં આવે છે. આ યોજના હેઠળ, કિંજલ અને ચેતનાને બે-બે લાખ રૂપિયાની સહાય મળી છે. સેન્ટર ઑફ ઍક્સલન્સી હેઠળ ૬૦ હજારની રકમ વર્ષે તેમજ ૨૫ બહેનોને દર મહિને રૂ. ૭૫૦નું સ્ટાઇપેન્ડ મળે છે. પૂર્વ સરપંચ મહેશ વાળાએ સાધનો ડૉનેટ કર્યા હતા. બીજી શાળાઓની મદદ લઈ સ્પૉન્સરશિપ પણ મેળવીએ છીએ. હાલના સરપંચ સંજય વાળા પણ રાષ્ટ્રીય ખેલાડી છે. ગત ૩૦ જૂને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના હસ્તે ચેતનાનું શક્તિદૂત યોજના અંતર્ગત સન્માન પણ કરાયું હતું. સ્પૉર્ટ્સ ઑથૉરિટી ઑફ ગુજરાતના ડાયરેક્ટર જનરલ સંદીપ પ્રધાન આ ગામની મુલાકાતે આવ્યા હતા ત્યારે બે-ત્રણ કલેક્ટરની હાજરીમાં તેમણે કહેલું કે ગુજરાતને ખેલમાં ટોચ પર લઈ જવું છે અને હરિયાણા જેવી પ્રવૃત્તિઓ આવાં ગામોમાં પણ થાય તેવું કરવું છે.”

હિન્દીમાં ‘દંગલ’ જેવી ફિલ્મ એક રૅસલર કૉચ પર બની શકે તો ગુજરાતીમાં કેમ નહીં? આવો વિચાર કોઈને આવ્યો છે? કારણકે હવે તો ગુજરાતી ફિલ્મોમાં અવનવા વિષયો આવતા થયા છે. વજ્રંગભાઈ કહે છે, “હા, પીયૂષભાઈ ફોંફડી નામના એક ભાઈ આવ્યા હતા. તેમણે આ બાબતે રસ દાખવ્યો છે.”

વજ્રંગભાઈએ અત્યારે વધુ ને વધુ પ્રતિભાઓ ખેલાડીઓના રૂપમાં મળે તે માટે ઝુંબેશ ચાલુ કરી છે. બહારગામનાં કેટલાંક ભાઈ-બહેન તેમના ઘરે રહીને પ્રેક્ટિસ કરે છે. આથી તેમની ઈચ્છા છે કે આ ગામમાં હૉસ્ટેલ બને તો ઉત્તમ સુવિધા મળે અને તેનો લાભ ગામની બહારનાં બાળકો પણ લઈ શકે. ઉપરાંત એક ઇન્ડૉર સ્ટેડિયમ પણ બને તેવી તેમની અને ખેલાડીઓની લાગણી છે.

આશા રાખીએ કે વર્તમાન મુખ્યપ્રધાન વિજયભાઈ રૂપાણી આ બાબતે પહેલ કરી સરખડી ગામને આ સુવિધાઓ આપશે.

Advertisements

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s