(સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧/૧૧/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત લેખ.)

કૉંગ્રેસના અચ્છે દિન આવી રહ્યા છે? આ સવાલ ઠેરઠેર, ગલીએ-ગલીએ અને પાનના ગલ્લેગલ્લે પૂછાઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસ ગુજરાતના નવસર્જનના સૂત્ર સાથે આગળ વધી રહી છે પરંતુ લાગે છે કે કૉંગ્રેસનું નવસર્જન થઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને રાહુલ ગાંધીનું નવસર્જન થઈ રહ્યું છે. રાહુલ ગાંધીજી અત્યાર સુધી નોન સિરિયસ પોલિટિશિયન તરીકે વર્તી રહ્યા હતા. જેમ કોઈ વ્યક્તિ પોતાની તરુણાવસ્થાથી બેફિકર થઈને બેજવાબદાર રીતે વર્તતો હોય પરંતુ જ્યારે તેના પર કુટુંબની જવાબદારી આવી પડે એટલે તે ગંભીર થઈને જવાબદારી ઉપાડી લે તેમ રાહુલજીમાં જોવા મળી રહ્યું છે.

દર થોડા સમયે બેફિકર થઈને કોઈને કહ્યા વગર વેકેશનમાં વિદેશ ચાલ્યા જવું, ગંભીર મુદ્દે ચર્ચા તો શું ટ્વીટથી પણ ભાગવું આ બધું તેઓ કરતા હતા અને નિવેદનો પણ કેટલાંક એવા આપી બેસતાં હતાં કે કૉંગ્રેસના પ્રવક્તાઓને ભારે પડે. પરંતુ ગત સપ્ટેમ્બર મહિનાથી શું ચમત્કાર રાતોરાત થઈ ગયો છે તે સમજવું કૉંગ્રેસના લોકો માટે પણ મુશ્કેલ છે. એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે કૉંગ્રેસે અમેરિકાની એજન્સીથી માંડીને પ્રશાંત કિશોર, કર્ણાટકની દિવ્યા સ્પંદના ‘રમ્યા’ની સોશિયલ મિડિયાથી માંડીને એક ફોજ ઉતારી છે.

ઉપરાંત ગુજરાતમાં સોશિયલ મિડિયામાં આ વખતે કૉંગ્રેસને હરહંમેશની જેમ ભાજપથી દાઝેલા પત્રકારોની પડદા પાછળ મદદ મળી રહી છે. આ પત્રકારો ભાજપ વિરોધી જે બાબતો છે તેનાથી કૉંગ્રેસને તો અવગત કરાવે જ છે પરંતુ સાથોસાથ પોતે જે માધ્યમોમાં કામ કરે છે તેના પર એ સમાચારો મૂકી કૉંગ્રેસને આક્ષેપો કરવા ખોરાક પૂરો પાડે છે. ઉપરાંત ભાજપ સામે હિન્દુત્વના એવા સમર્થકો પણ મેદાને છે જ જેઓ કોઈને કોઈ કારણસર ભાજપથી નારાજ છે. પાટીદાર આંદોલન ભાજપે મોટું થવા દીધું અને તેની સામે અલ્પેશ ઠાકોરના આંદોલન પ્રત્યે પણ નિશ્ચિંત રહ્યો તે હવે ભાજપને ભારે પડી રહ્યું છે. બરાબર ચૂંટણીના પાંચ મહિના અગાઉ જીએસટીનો એકાએક અમલ, તેમાં ઊંચા દરો, સિસ્ટમ વિશે અવઢવ, વેબસાઇટ ક્રેશ થવી, દંડની જોગવાઈ, એમાં પાછું આકરી ડેડલાઇન, પેપરવર્ક, સીએ દ્વારા પોતાના ભાવ વધારી દેવા આ બધી બાબતોથી ભાજપની કૉર વૉટબૅન્ક ગણાતા વેપારીઓ પણ દુઃખી થઈ ગયા. નોટબંધીને મિડિયા મુદ્દો ગણાવે છે અને તે કેટલાક માટે હોઈ શકે પરંતુ નોટબંધી પછી થયેલી ચૂંટણીઓ જેમાં ગુજરાતની પેટા ચૂંટણીઓ આવી જાય છે, તેમાં ભાજપને એકંદરે સારી સફળતા મળી છે. એટલે એ ખાસ ચિંતાનો વિષય નથી.

કૉંગ્રેસ માટે શંકરસિંહ વાઘેલા જેવા કદાવર નેતાનું રાજીનામું ચિંતાનો વિષય હોવો જોઈતો હતો, પરંતુ કૉંગ્રેસ તે બાબતે જરા પણ ચિંતિત જણાતી નથી. શંકરસિંહ વાઘેલાએ જનવિકલ્પ પક્ષ પસંદ કર્યો પરંતુ કદાચ શંકરસિંહજી બંને પક્ષોથી દાઝેલા હોય તેમ જનવિકલ્પના શરૂઆતી આક્રમક હૉર્ડિંગ અને ટ્વીટ બાદ એકાએક ભારે નિષ્ક્રિય છે. આમ આદમી પાર્ટીના વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા, મન ભટ્ટ સહિતના નેતા-કાર્યકર્તાઓ કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ રહ્યા છે. કૉંગ્રેસ અને શરદ યાદવવાળા જનતા દળ (છોટુ વસાવા વાંચો) વચ્ચે ગઠબંધન થઈ ગયું છે. આમ, આ વખતે ત્રીજો મજબૂત પક્ષ નહીં હોવાથી ભાજપ વિરોધી મતો વિભાજિત થવાની શક્યતા ઘટી જતાં કૉંગ્રેસના ફાયદામાં સ્થિતિ પૂરેપૂરી સર્જાઈ છે.

વિકાસ ગાંડો થયો એ સૂત્ર કૉંગ્રેસનું હતું કે કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિના ભેજાની ઉપજ એ સોશિયલ મિડિયાના ઢગલો સંદેશાઓમાંથી શોધવું અઘરું છે. બધા પોતપોતાની રીતે તેના જનક વિશે વાત કરે છે. એક વાત ચોક્કસ છે કે તેમાં ઘણા લોકો જોડાયા હતા.

કૉંગ્રેસ પહેલી વાર એક સાચી રણનીતિથી આગળ વધી રહી હતી. રાહુલજી હોય કે સોનિયાજી કે પછી મનમોહનજી, દર વખતે સભા સંબોધી ચાલ્યા જતા હતા. ગુજરાતની ચૂંટણીને અહીંના સ્થાનિક નેતાઓના ભરોસે છોડી દેતા હતા. આ વખતે રાહુલજી સ્થાનિક નેતાઓના ભરોસે કંઈ મૂકવા માગતા નથી. આથી ઉમેદવારોની પસંદગી માટે રાહુલજીએ ખાનગી સર્વે કરાવ્યો છે. દર વખતે સ્થાનિક નેતાઓ જીતવાની ક્ષમતા ન ધરાવતા, પરંતુ પોતાના મળતીયા હોય તેવા ઉમેદવારોને ટિકિટ અપાવી કૉંગ્રેસ માટે પરાજયની સ્થિતિ સર્જતા હતા. આ વખતે રાહુલ પોતે ત્રણ ત્રણ દિવસ ગામડાઓમાં પ્રવાસ કરે છે, લોકો સાથે સંવાદ કરે છે. એ વાત તો રાહુલજી પોતે પણ સ્વીકારે છે કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીજી કે ભાજપના અન્ય નેતાઓ જેવી વાક્પટુતાની સિદ્ધિ તેમને પ્રાપ્ય નથી. તેથી સંવાદ તેમના માટે સારો વ્યૂહ છે.

આમ છતાં ૨૧ ઑક્ટોબરથી કૉંગ્રેસ માટે સ્થિતિ બદલાઈ છે. એમાં તો કૉંગ્રેસ પણ છાના ખૂણે સ્વીકારશે કે ગુજરાતમાં નરેન્દ્રભાઈ મોદીના શાસનમાં ઘણો સારો વિકાસ થયો હતો અને એટલે જ સતત ત્રણ વાર તેમના નેતૃત્વમાં ભાજપ જીત્યો. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં પણ આનંદીબહેન પટેલ અને વિજયભાઈ રૂપાણીની સરકારોએ મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના, બિન અનામત સવર્ણ આયોગ, શ્રમિકો માટે અન્નપૂર્ણા યોજના સહિત ઘણાં સારાં પગલાં લીધાં છે, પરંતુ છેલ્લા એકાદ વર્ષથી નોટબંધી-જીએસટી, વગેરેના કારણે, ગુજરાતમાં આવેલા પૂર, ભારે વરસાદ અને તેમાં બગડેલા રસ્તાઓ, પેટ્રોલ-ડીઝલના સતત વધતા ભાવ, ગેસ સિલિન્ડર મોંઘા થવા, ગેસ સબસિડી સમાપ્ત કરવા જેવા પગલાંઓના કારણે મધ્યમ વર્ગ દુઃખી થઈ ગયો હતો. મધ્યમ વર્ગ બોલકો છે અને વૉટ્સએપ-ફેસબુક પર સતત સંદેશાઓ કરતો રહે છે. તેથી એક ચિત્ર ભાજપ વિરુદ્ધ બની ગયું. કૉંગ્રેસ માટે આ હકારાત્મક બાબત હતી પરંતુ ૨૧ ઑક્ટોબરે અલ્પેશ ઠાકોરનું કૉંગ્રેસમાં જોડાવું નિશ્ચિત બની ગયું. હાર્દિક પટેલનો કૉંગ્રેસને ટેકો અઘોષિત રીતે ઘોષિત થઈ ગયો. ભલે હવે તે પોતાનો પાટીદાર સમાજમાં વિરોધ થતાં રાહુલજીને ચીમકી આપતો હોય. અલ્પેશ ઠાકોર માટે રાહુલે પોતે ખાસ આવીને પોતાનું કદ નિશંક ઘટાડ્યું છે. અને તેમની હાજરીમાં કૉંગ્રેસના વિપક્ષના નેતા મોહનસિંહ રાઠવા એ મતલબનું કહે કે પહેલો ધારનો પીવા મળે તો પી લે જો, પણ મત તો કૉંગ્રેસને જ આપજો, તેનાથી ન માત્ર અલ્પેશ ઠાકોરની દારૂબંધી માટેની લડતની હવા નીકળી ગઈ, ન માત્ર અલ્પેશ ઠાકોરનું સત્તાલક્ષી વલણ છતું થયું, પરંતુ સાથે કૉંગ્રેસની છબી પણ ખરડાઈ છે.

તેમાં પાછું સુરતથી પકડાયેલા આતંકવાદી અહમદ પટેલની ટ્રસ્ટી તરીકેની હૉસ્પિટલમાં કાર્ય કરતા હતા તેવા ભાજપના આક્ષેપોએ ફરીથી ભાજપનો ગમતો આતંકવાદ, રાષ્ટ્રવાદને ચર્ચામાં લાવી દીધો છે. આ બધાં છતાં કૉંગ્રેસ માટે ચિંતાજનક બાબતો તો કંઈક બીજી જ છે અને તે છે આંતરિક જૂથબંધી. અને તેનો ઇતિહાસ આજનો નથી, વર્ષોનો છે…

ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ તે પછી પહેલા મુખ્યપ્રધાન બનેલા અમરેલીના ડૉ. જીવરાજ મહેતા સામે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત કૉગ્રેસના લોકો જ લાવવાના હતા. જીવરાજ મહેતાએ રસિકલાલ પરીખને ગૃહ પ્રધાન બનાવ્યા તે હાઇ કમાન્ડને નહોતું ગમ્યું. તેથી ધારાસભ્યોમાં ભાગલા પડ્યા. જીવરાજ મહેતાની વિરુદ્ધ બળવંત મહેતાને ઊભા કરાયા. અત્યારની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં તે વખતે વિધાનસભાની બેઠક મળતી હતી ત્યાં ધારાસભ્યોની બેઠકમાં જીવરાજ મહેતા પાસેથી મુખ્યમંત્રીનું પદ લઈ લેવાયું. જો એ વખતે ઇલેક્ટ્રોનિક મિડિયા હોત તો? આ તમાશો કેટલો ચગ્યો હોત?

૧૯૬૧માં ભાવનગરના અધિવેશનમાં કૉંગ્રેસ પ્રમુખ નીલમ સંજીવ રેડ્ડી (જે બાદમાં કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર બન્યા, પરંતુ ઈન્દિરા ગાંધીના આંતરિક બળવાના કારણે હારી ગયા અને બાદમાં જનતા પક્ષની સરકાર વખતે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ બનેલા.) તેમણે તે વખતે કહેલું કે કૉંગ્રેસેના નેતાઓ દસ વર્ષથી વધુ સમય સત્તામાં ન રહેવા જોઈએ. જીવરાજ મહેતાએ આ વાત ગુજરાતને જ લાગુ કરવાનો વિરોધ કરતો પત્ર લખેલો.

કૉંગ્રેસની આંતરિક જૂથબંધી ૧૯૬૯થી વધી ગયેલી જેમાં ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન હિતેન્દ્ર દેસાઈને ભોગ બનવું પડ્યું હતું. ૧૯૭૧માં કૉંગ્રેસના ૫૦ નેતાઓએ પક્ષ છોડ્યો, તેના કારણે હિતેન્દ્ર દેસાઈએ ૩૧ માર્ચ ૧૯૭૧ના રોજ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. એ વખતે પૉસ્ટર વૉર ચાલેલી. એક પૉસ્ટરમાં લખાયેલું, “૧૯૩૪માં ગાંધીજીએ કૉંગ્રેસ છોડી, તમે ક્યારે છોડશો?”    અસ્થિરતાનો એ સમય કેવો હતો તે વિચારો! હિતેન્દ્ર દેસાઈના રાજીનામાં પછી ઈન્દિરા ગાંધીવાળી કૉંગ્રેસમાંથી રાજ્યપાલે કાંતિલાલ ઘીયાને આમંત્ર્યા. પરંતુ તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા અને હિતેન્દ્ર દેસાઈ સ્વતંત્ર અને બીજેએસ પક્ષના ટેકાથી ૭ એપ્રિલ, ૧૯૭૧ના દિવસે ફરીથી મુખ્યપ્રધાન બન્યા! જોકે તેઓ માત્ર ત્રીસ દિવસ જ સત્તામાં રહી શક્યા. હિતેન્દ્ર દેસાઈએ તો વિધાનસભાના વિસર્જનની ભલામણ કરી હતી પરંતુ મુખ્યપ્રધાનની સલાહ અવગણાઈ! ૧૩ મે ૧૯૭૧ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદી દેવાયું!

૧૯૭૨માં ચૂંટણીમાં ૧૬૮ પૈકી ૧૩૨ બેઠકો સાથે કૉંગ્રેસ (આઈ)નો ભવ્ય વિજય થયો. ઘનશ્યામ ઓઝા મુખ્યપ્રધાન અને કાંતીલાલ ઘિયા ઉપમુખ્યપ્રધાન બન્યા. ઉપમુખ્યપ્રધાન પદની એ વખતથી શરૂઆત થઈ! ફરીથી કૉંગ્રેસમાં બળવો થયો અને ચીમનભાઈ પટેલ મુખ્યપ્રધાન બન્યા. ઈન્દિરાની ઈચ્છા વિરુદ્ધ આમ થયું એટલે કેન્દ્ર તરફથી મળતા ઘઉંના પૂરવઠામાં કાપ મૂકાયો જેના પગલે ચીમનભાઈએ વિદ્યાર્થીઓને મળતી ફૂડ સબસિડીમાં કાપ મૂક્યો અને તે મોંઘવારીના પગલે કૉંગ્રેસના (દિલ્લી સ્થિત) નેતૃત્વએ નવનિર્માણ આંદોલનને જન્મ આપ્યો જેને વિપક્ષોએ હાઇજેક કરી લીધું.

માધવસિંહ સોલંકી ‘ખામ’ થિયરી જેવા જ્ઞાતિવાદી-કોમવાદી સમીકરણો સાથે રેકોર્ડબ્રેક બહુમતીથી સરકાર બનાવ્યા, પરંતુ આંતરિક જૂથબંધી તેમને પણ નડી. એક ટીવી ચેનલને આપેલા સ્ફોટક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે કૉંગ્રેસના જ અસંતુષ્ટ નેતાઓએ તે સમયે કોમી રમખાણો કરાવ્યાં હતાં. ગુજરાત સમાચારને સળગાવવામાં તેમના ગૃહ પ્રધાન અમરસિંહ ચૌધરી (મુખ્યપ્રધાન બનવાની મહેચ્છાના કારણે) નિમિત્ત હતા તેમ તેમણે સ્વીકાર્યું છે.

અમરસિંહ ચૌધરી મુખ્યપ્રધાન બન્યા ત્યારે માધવસિંહ સોલંકીના જૂથે તેમને ઉથલાવવા માટે કોઈ કસર ન છોડી. કૉંગ્રેસના છેલ્લા મુખ્યપ્રધાન છબીલદાસ મહેતા ગણાય છે. તેમની સામે તે જ સરકારના ગૃહ પ્રધાન નરેશ રાવલે જાહેરમાં આક્ષેપ કર્યો હતો, “આ સરકાર અસામાજિક તત્ત્વો દ્વારા ચાલી રહી છે.” કારણ એ હતું કે અત્યારે એન્કાઉન્ટરના કારણે સુખ્યાતિ અને કુખ્યાતિ મેળવનાર ડી. જી. વણઝારાએ તે વખતે કથિત દાણચોર ઈભલા શેઠની ધરપકડ કરી હતી પરંતુ ગાંધીનગરના દબાણના કારણે શેઠને છોડી દેવો પડ્યો હતો અને વણઝારાની બદલી કરી દેવાઈ હતી.

આ પછી પણ દર ચૂંટણીએ કૉંગ્રેસની આંતરિક જૂથબંધી ઝળકે જ છે. જગદીશ ઠાકોર અને કુંવરજી બાવળિયાએ પોતાને કૉંગ્રેસમાં અન્યાય થતો હોવાની લાગણી ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બર આસપાસ જ વ્યક્ત કરી હતી.

આ વખતે આયાતી અલ્પેશ ઠાકોરના કારણે ૬૦-૭૦ બેઠક પર ઉમેદવારોની પસંદગી નવેસરથી કરવી પડશે તેવા અહેવાલ છે અને તેમાં હાર્દિક પટેલ-જિજ્ઞેશ મેવાણીનો ઉમેરો થશે ત્યારે કૉંગ્રેસમાં જૂથબંધી વધશે. એટલે કૉંગ્રેસના વિજય આડે જૂથબંધી બહુ મોટો પડકાર હતો અને રહેશે.

Advertisements

One thought on “કૉંગ્રેસના અચ્છે દિનની આડે જૂથબંધીનું પાંદડું

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.