(સંજોગ ન્યૂઝની વિચાર વલોણું કૉલમમાં તા. 05/11/17ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

તાજેતરમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને ગુજરાત એ બે રાજ્યો હૉસ્પિટલોમાં બાળકોનાં મૃત્યુના કારણે ચર્ચામાં રહ્યાં. ઉત્તર પ્રદેશના ગોરખપુરમાં ઑક્સિજન બાટલાના અભાવના કારણે મૃત્યુ થયાં. ડૉક્ટરો અને સરકારોની સંવેદનહીનતા બહાર આવી. જોકે સરકાર હોય કે સરકારી હૉસ્પિટલ કે ખાનગી હૉસ્પિટલો, મૂળ પ્રશ્ન માનવતાનો છે, સંવેદનાનો છે, જેનો અભાવ સર્વત્ર મહદંશે દેખાય છે.

તમે સરકારી કે ખાનગી બૅન્કોમાં જાવ અને વૃદ્ધ હો તો, અંગ્રેજીમાં ફૉર્મ (હવે તો વિદેશોમાં પણ ફૉર્મ ગુજરાતી, પંજાબી વગેરે ભારતીય ભાષાઓમાં ત્યાંની એશિયન વસતિના કારણે બહાર પડાય છે તો ભારતમાં કેમ નહીં તે એક પ્રશ્ન છે) હોય, અંગ્રેજી સમજાતું ન હોય કે ફૉર્મના પેજ બચાવવા કન્ડેન્સ કરાયેલા ફૉન્ટ વંચાતા ન હોય તો બૅન્ક કર્મચારીઓ ફૉર્મ ભરાવવામાં પણ મદદ ન કરે તેવું બનતું હોય છે. હૉટલોમાં રૂમની લેટ સર્વિસ, રૂમમાં અપાતી ટુવાલ, શેવિંગ ક્રીમ, ટૂથબ્રશ, સ્લિપર જેવી સુવિધાઓ ન અપાય-માગવી પડે, પૂરતું ગરમ પાણી ન આવતું હોય, તેવું પ્રતિ દિવસના હજાર-બે હજાર ચૂકવવા છતાં પણ થાય. ફ્લાઇટમાં જતા હો ત્યાં તમને ફ્લાઇટ મોડી ઉપડે તો પોણી કલાક સુધી કારણ જણાવવામાં ન આવે તેવું બને. તમે કેબલ સર્વિસ પ્રૉવાઇડર પાસેથી હવે ફરજિયાત બનેલા સેટ ટૉપ બૉક્સ લીધું હોય પરંતુ ફ્રી કેટલીક ચેનલો પણ તમને ન જોવા મળે તેવું બને છે.
તમે બૅન્ક કે મોબાઇલ કસ્ટમર કેરમાં ફૉન કરો તો ફૉન એન્ગેજ્ડ આવે, ઇ-મેઇલ કરો તો ટૂંકમાં જવાબ આવી જાય કે વધુ વિગત મોકલો અથવા તો અમે ૨૪ કલાકમાં તમારો પ્રશ્ન ઉકેલી આપીશું, પરંતુ પ્રશ્ન ઉકેલાય નહીં, છેવટે કંટાળીને તમે ટ્વિટર પર ગામના ચોતરામાં બધાની વચ્ચે આ કંપનીઓને ટેગ કરીને લખો ત્યારે તમને કંઈક જવાબ મળે. મફતનું મેળવવાની આશા ઘણા લોકોને ઘણી હોય છે. બૉનસની પ્રથા એવી છે કે તમે જે કંપનીમાં કામ કરતા હો તેના તરફથી ખુશ થઈને દિવાળી નિમિત્તે સદ્ભાવના પ્રસરાવવા માટે બૉનસ આપે. પરંતુ તમે સિક્યોરિટી ગાર્ડ તરીકે કોઈ ફ્લેટમાં કામ કરતા હો ત્યારે તમે ઘરે ઘરે બોણી લેવા નીકળી પડો અને તેમાંય લોકો પોતાની મરજી અને યથાશક્તિ મુજબ આપે ત્યારે હકથી કહો કે પેલાએ તો આટલા આપ્યા છે તો તમારે પણ આટલા આપવા જ જોઈએ તે કેટલું વાજબી? પેટ્રોલ પંપમાં હવા પૂરતી વ્યક્તિ પણ દરેક સ્કૂટર કે કારવાળા જે ત્યાં હવા પૂરાવે છે તેની પાસે દિવાળીએ બોણી માગે તે ઉચિત ગણાય?

ખાનગી કંપનીમાં કામ કરતા હો અને તમારા હકના પીએફ માટે બીજું કંઈ ન કરવાનું હોય પરંતુ એક સહી જ કરવાની હોય તો પણ તમે તેમની કંપની કેમ છોડી તેવા કે કોઈ બીજા કારણસર દ્વેષભાવ રાખીને માલિક સહી ન કરી આપે અને વર્ષ ઉપરાંત સમયથી ટટળાવે, ધક્કા ખવડાવે તે કેટલું ન્યાયી ગણાય?

મૂળ વાત હૉસ્પિટલની હતી. હૉસ્પિટલમાં દાખલ થતી વખતે અને ડિસ્ચાર્જ વખતે કેટલી માથાકૂટ કરવી પડતી હોય છે તે કોઈનાથી અજાણ્યું નથી. દિવાળી અને ૩૧ ડિસેમ્બર જેવા સમયે ડૉક્ટરો બહારગામ જતા રહે કે સ્થાનિક સંગીત-ડાન્સના કાર્યક્રમોમાં ગયા હોય તેના કારણે દર્દીઓને હાલાકી પડતી હોય છે. ડૉક્ટરોનો આવા સમયે વાંક નથી, પરંતુ તેમના જવાથી દર્દીઓને પડતી મુશ્કેલીઓનો હલ શું? ડૉક્ટરો બે મિનિટમાં રોજ રાઉન્ડ મારીને જતા રહે પછી હૉસ્પિટલ જુનિયર ડૉક્ટરો અને સિસ્ટર તથા વૉર્ડબોયના ભરોસે જ હોય છે અને ઘણી વાર તેઓ ગપ્પા મારતા હોય, ટીવી પર પોતાના મનપસંદ કાર્યક્રમો-ફિલ્મો જોવામાં વ્યસ્ત હોય, મોબાઇલ જોવામાં વ્યસ્ત હોય તેવું ઘણા બધાનો અનુભવ હશે. મોટા ભાગની હૉસ્પિટલમાં દર્દીની સાથે એક જ સગાને રાખવાની છૂટ હોય છે. આવા સમયે દર્દીને કોઈ મુશ્કેલી પડે- ચાહે તે મળ કે મૂત્ર વિસર્જનની હોય કે કપડાં બદલાવવાની ત્યારે હૉસ્પિટલનો સ્ટાફ જોઈએ તેવી મદદ ન કરે અને તોય ડિસ્ચાર્જ વખતે બક્ષિસની આશા રાખે તે કેવું! ડિસ્ચાર્જ સવારના ૧૧ વાગ્યાનો મળી ગયો હોય તોય કોણ જાણે હૉસ્પિટલની પ્રૉસિજર એવી તે કેવી હોય છે કે તમે દર્દીને ઘરે લઈ જવા હૉસ્પિટલના ગેટની બહાર નીકળો ત્યારે સાંજના પાંચ વાગી ગયા હોય! બિનજરૂરી ટેસ્ટ, બિનજરૂરી દવાઓ કરાવે તે તો વાત જૂની થઈ ગઈ. સરકારે જનતાના લાભ માટે સ્ટેન્ટ સસ્તા કર્યા તો હૉસ્પિટલોએ બીજા ખર્ચમાં વધારો કરી દીધો! ઘૂંટણની સર્જરી માટે ‘ની ઇમ્પ્લાન્ટ’ સસ્તા કર્યા પરંતુ હૉસ્પિટલોએ બીજા ખર્ચને વધારી દીધા. સરવાળે દર્દીઓને તો નુકસાન ગયું. મેડિક્લેઇમ ચૂકવનારી કંપનીઓને ફાયદા થયા.

તમે હૉસ્પિટલમાં ટ્રીટમેન્ટ લેતા હો પરંતુ તમારે કંપનીમાં રજા માટે તેનું સર્ટિફિકટ જોઈતું હોય તો તમે તમારી ટ્રીટમેન્ટ કરતો ડૉક્ટર તેમજ સીએમઓ ચલકચલાણું રમે અને પછી સર્ટિફિકેટ ન આપે તે કેવું! પરંતુ તબીબી ક્ષેત્રનો આવો અનુભવ માત્ર ભારતનો જ છે તેવું નથી. અમેરિકા અને બ્રિટનની જનતાને તેમના દેશોમાં પણ કડવા અનુભવો થાય છે…

૨૦૧૧ના અમેરિકન કૉલેજ ઑફ ફિઝિશિયન એક્ઝિક્યુટિવ (એસીપીઇ) સર્વેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ત્રણ ચતુર્થાંશ ડૉક્ટરોને આ પ્રકારના અક્કડ અને કઠોર વલણની ચિંતા છે. તમામ પ્રતિસાદીઓએ કહ્યું કે તેનાથી દર્દીઓની ટ્રીટમેન્ટ પર અસર પડે છે. એસીપીઇના સીઇઓ બેરી સિલબૉએ અહેવાલમાં કહ્યું હતું કે અનેકો દ્વારા શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો છતાં અમારા વ્યવસાયમાં અનેક ડૉક્ટરો ખરાબ રીતે વર્તે છે.

ન્યૂ યૉર્ક શહેરની સિવિલ હૉસ્પિટલોમાં ઇન્સેન્સિટિવ સ્કીમ દાખલ કરાઈ જેમાં ફિઝિશિયનોનો પગાર દર્દીઓના અનુભવો સાથે સીધા જોડી દેવામાં આવ્યા. મતલબ કે જેટલા વધુ દર્દી જણાવે કે તેમને તેમની ટ્રીટમેન્ટથી સંતોષ છે તેના આધારે પગાર વધારાની વાત રહે.

બ્રિટનમાં પણ ડૉક્ટરોના ખરાબ વર્તનની નવાઈ નથી. એકાદ ઉદાહરણની વાત કરીએ તો જ્યૉર્જ એજન્ટ હસમુખા વ્યક્તિ હતા. ૮૧ વર્ષના પૂર્વ સેઇલર તેમના મિત્રોને પબમાં મળતા અને આનંદથી જીવતા. પરંતુ સુપરબગ સી. ડિફિસાઇલથી પીડિત આ વ્યક્તિને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરાયા ત્યારે તેની સાથે નર્સોએ ખરાબ વર્તન કર્યું. તેમની પથારી બગડી જતી તો તે માટે તેમને ઠપકો અપાતો. જ્યારે તેઓ પોતાની પથારી સાફ કરવા કહેતા તો નર્સો તેમની મજાક ઉડાડતી. તેમની ૪૮ વર્ષીય દીકરી મારીયા એજન્ટે પણ કહ્યું કે ખુશમિજાજની વ્યક્તિ એવા તેઓ હૉસ્પિટલમાં ખૂબ જ હતાશ થઈ ગયા. થોડાં સપ્તાહોમાં જ તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું. આવા તો અનેક કેસો યુકેમાં જોવા મળે છે, જેમાં દર્દીઓ અને તેમનાં સગાઓ સાથે નર્સોએ કે ડૉક્ટરોએ અપમાનજનક કે ખરાબ ભાષામાં વર્તન-વાતચીત કર્યાં હોય. ૨૦૧૧માં જનરલ મેડિકલ કાઉન્સિલના આંકડાઓમાં જાહેર થયું કે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં ડૉક્ટરો સામેની ફરિયાદમાં ૪૦ ટકા જેટલો જબ્બર ઊછાળો થયો છે.
યુકેનું ક્ષેત્રફળ ૨.૪૩ હજાર ચો. કિમી છે અને ભારતનું ૩.૨૮ ચો. કિમી. છે. યુકેમાં દર વર્ષે ૬,૦૦૦ બાળકો અને યુવાનો મરે છે. તેમાંથી બે તૃત્તીયાંશ જેટલા બાળકો પાંચ વર્ષથી નીચેના છે અને તેમાંય બહુમતી એક વર્ષથી નીચેના છે.

આમ, મૂળ પ્રશ્ન માણસોની સંવેદનશીલતાનો છે. બાકી કાગડા બધે કાળા જ છે.
(નોંધ: આ લેખની વાત પરથી કોઈએ એવું ન માનવું કે તબીબી ક્ષેત્રે બધા જ ડૉક્ટરો કે અન્ય મેડિકલ સ્ટાફ સંવેદનહીન છે ઘણા ડૉક્ટર ઓછી ફી લેતા હોય છે, ફી માફ કરતા હોય છે, ઘણી વાર ગરીબ દર્દી પાસે જવાનું ભાડું ન હોય તો પણ આપતા હોય છે તો નર્સો-વૉર્ડબોય વગેરે પણ સેવા કરવામાં પાછી પડતા નથી હોતા.)

Advertisements

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.