(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૦-૧૨-૧૭)

બે આંખની શરમ નડે. આ શબ્દ આપણે અવારનવાર સાંભળતા આવ્યા છીએ. આ ઉક્તિનું બહુ  મહત્ત્વ આપણા સમાજજીવનમાં રહ્યું છે. બે આંખની શરમના કારણે ઘણા લોકો ખોટું કરતા અટકી જતા. બે આંખની શરમના કારણે ઘણા ખોટા માર્ગે લપસતા બચી જતા. બે આંખની શરમના કારણે ઘણા વિવાહજીવન બચી જતા. બે આંખની શરમના કારણે કેટલાકનું વ્યાજ માફ થઈ જતું.

આ બે આંખની શરમ હવે ક્યાંક ગાયબ થઈ રહેલી જણાય છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ હોય તો તે છે સોશિયલ મિડિયા અને અભિનય જગત. ફિલ્મો, સિરિયલો અને ટીવીમાં વડીલો સામે તોછડાઈ, ઉદ્ધતાઈ અને અવિવેક ભરપૂર દેખાડવામાં આવે છે. તેમનો ઉપહાસ કરાતો દર્શાવાય છે. સોશિયલ મિડિયા એ આભાસી દુનિયા છે. તેમાં પૉસ્ટ મૂકતી વખતે કે કૉમેન્ટ કરતી વખતે આ બે આંખની શરમ નડતી નથી. આભાસી દુનિયામાં કોઈ પણ મોટી વ્યક્તિ હોય તે મજાકને પાત્ર બની જાય છે. નરેન્દ્ર મોદી હોય કે રાહુલ ગાંધી, અમિતાભ બચ્ચન હોય કે કેઆરકે ખાન, કોઈ આમાંથી બચી શકતું નથી. હમણાં અભિનેતા રાજકુમાર રાવે પણ કેન્દ્રીય મંત્રી સ્મૃતિ ઈરાનીની અટક સંદર્ભે તેમની હાજરીમાં જ અશોભનીય ટીખળ કરી હતી. કોઈની વિરુદ્ધમાં મત વ્યક્ત કરતી વખતે ઘસી ઘસીને ધાર કાઢેલા શબ્દો વાપરવામાં આવે છે. વાત ગાળાગાળી સુધી પણ પહોંચી જાય છે. મોટા મોટા લેખકો-કલાકારો પણ પોતાની વિરુદ્ધ મત વ્યક્ત કરનારને ભૂંડાબોલી ગાળો લખતા અચકાતા નથી. ત્યારે આવા લેખકોનું અસલી સ્વરૂપ બહાર આવી જાય છે. કેટલાક તો દારૂ પીને અચેતન અવસ્થામાં મન ફાવે તેવું લખે છે. બહુ વિરોધ થાય તો ટ્વીટ કે ફેસબુક પૉસ્ટ ડિલીટ કરી નાખે. વિરોધ અતિશય વધે તો માફી માગી લે. કેટલાક રાખી સાવંત પ્રકારના લોકો વિવાદ પેદા કરવા જ બેફામ લખતા કે બોલતા હોય છે. અમુક સમયે પોતાનું માર્કેટ ડાઉન થતું લાગે એટલે વિવાદાસ્પદ લખી નાખે કે બોલી નાખે, પછી વિરોધ થાય ત્યારે માફી માગવાની ઘેર ગઈ, પણ પોતાના વિવાદાસ્પદ લખાણના સંદર્ભમાં ફરી પાછું વિવાદાસ્પદ લખે છે અને દુનિયાભરના (ખોટા) સંદર્ભોને ટાંકે છે.

ફેસબુક-ટ્વિટરનો ચેપ વૉટ્સએપને પણ લાગ્યો છે. એક પરિવાર અથવા એક વ્યવસાય અથવા એક વિચારના લોકોનું ગ્રૂપ બનાવ્યું હોય તેમાં નાનીનાની વાત પર બે આંખની શરમ રાખ્યા વગર લોકો ઝઘડી બેસે છે. પોતાને ન ફાવે તો શાંતિથી વિરોધ કરતાં આવડતું જ નથી જાણે. કેટલાક ઈચ્છતા હોય છે કે આવાં ગ્રૂપો પોતાના કહેવા પ્રમાણે જ ચાલે. કેટલાક લોકો પોતે જવલ્લે જ પૉસ્ટ કરે પરંતુ એ લોકો ટાંપીને બેઠા હોય છે કે ગ્રૂપમાં કોણ ક્યારે ભૂલ કરે? બસ, કોઈએ ભૂલ કરી નથી ને તેની જરાય બે આંખની શરમ રાખ્યા વગર કડક શબ્દોમાં વિરોધ કર્યો નથી. તમે કોઈ ગ્રૂપમાં જોડાવ છો તેનો અર્થ તેના કોઈ એક એડ્મિનને તો ઓળખો જ છો. આપણે ત્યાં તો કોઈ નાનામાં નાની ગણાતી વ્યક્તિને પણ નામ અને પાછળ ભાઈ કે બહેન લગાડીને બોલાવવાનો રિવાજ છે. તમારી સમક્ષ કોઈ અજાણી વ્યક્તિ હોય તો પણ તેનું નામ જાણી લીધા પછી તેને તમે નામથી જ બોલાવશો.

પરંતુ ખબર નહીં કેમ, વૉટ્સએપમાં આવા વાંકદેખુઓ કોઈ ભૂલ કરે કે તરત ફરિયાદ કરશે અને એ ફરિયાદમાં એડ્મિનનું નામ નહીં લખે, પણ “એડ્મિન, આને સીધો કરો”- તેવું જ લખશે. વૉટ્સએપમાં @ સાથે કોઈને ટેગ કરીને તેને જાણવા જોગ સંદેશો, જન્મદિનની શુભેચ્છા પણ મૂકી શકાય છે, પરંતુ તે ટેગ કર્યા પછી જો માનવાચક ભાઈ કે બહેન અથવા અંગ્રેજીમાં હોય તો મિ. કે મિસ વગેરે મૂકવામાં આવે તો સારું લાગે. પરંતુ આવું થતું નથી. કદાચ કોઈ દલીલ કરે કે આ બધું તો ઇન્ફૉર્મલ અથવા અનૌપચારિક કહેવાય. ઓળખીતામાં માનવાચક ને એવું બધું શું? તો સામે પ્રશ્ન એ થાય કે જે લોકો આવું કરે છે તેમને પોતાને તો પાછું માન મેળવવું ગમતું જ હોય છે. અને ઇન્ફૉર્મલ હોય તો પણ, બધાને પોતાને માન વગર બોલાવાય તેવું પસંદ ન પણ હોય તે ખ્યાલ રાખવો જરૂરી છે.

કેટલાક લોકો તો તેમને સંદેશા મોકલવામાં આવે તો તેના જવાબમાં સ્માઇલીથી પ્રતિક્રિયા આપવાની તસદી પણ લઈ શકતા નથી. આવા લોકો પાછા નરેન્દ્ર મોદીની જેમ અતિશય વ્યસ્ત હોય તેવું નથી હોતું.

તમને કોઈ ગ્રૂપમાં કોઈની ભલામણથી ઉમેરવામાં આવે અથવા તમે તે ગ્રૂપમાંથી નીકળી ગયા છો કે તમને નિયમભંગ બદલ કાઢી મૂકવામાં આવ્યા છે પરંતુ તમારા મિત્રની ભલામણથી જ્યારે તમને ફરીથી તેમાં જોડવામાં આવે ત્યારે તમારી જો ઈચ્છા ન હોય તો પર્સનલ મેસેજ કરીને જાણવું જોઈએ કે તમને શા માટે ફરીથી એડ્ કરવામાં આવ્યા છે. પછી વિનયપૂર્વક સંદેશો મૂકીને ગ્રૂપ છોડવું જોઈએ.

ગ્રૂપના નિયમો હોય તો તેનું ચુસ્ત પાલન કરવું જોઈએ. કેટલાંક ગ્રૂપમાં નિયમો હોય કે ગૂડમૉર્નિંગ, ગૂડનાઇટ વગેરે સંદેશાઓ ન મૂકવા. કવિતાઓ, સુવિચારો, ભગવાનના ફોટા વગેરે મૂકી ગ્રૂપને ભરી ન દેવું. રાત્રે ૧૧ વાગ્યા પછી સંદેશા ન મૂકવા. ગ્રૂપ મુજબ તેના નિયમોનું પાલન થવું જોઈએ, નહીંતર ગ્રૂપ છોડી દેવું જોઈએ. બધા જ ગ્રૂપ બધા જ પ્રકારના સંદેશાઓ માટે નથી હોતા તેટલી નાની વાત મોટા દરજ્જાના લોકો સમજી શકતા નથી. જ્યારે તેમને એડ્મિન તરફથી કહેવામાં આવે ત્યારે તેમને ખોટું લાગી જાય અને ગ્રૂપ છોડી ચાલ્યા જાય છે. આ બધું આભાસી દુનિયા હોવાથી થાય છે. જો વાસ્તવિક દુનિયા હોય તો આવું થવાની શક્યતા ઓછી રહે છે.

મેં ઘણાં એવાં ઉદાહરણ જોયાં છે કે ફેસબુક પર કોઈની પૉસ્ટ પર બેફામ કૉમેન્ટ કરી હોય અથવા તો કોઈના સંદર્ભમાં નામ વગર લખ્યું હોય પરંતુ જ્યારે એ બે વ્યક્તિ રૂબરૂ મળે ત્યારે ખૂબ જ સુમધૂર સંબંધો દેખાય. સોશિયલ મિડિયામાં કોઈ પણ રાજકારણી, કલાકાર કે લેખક વિરુદ્ધ બેફામ લખનાર પત્રકાર પણ જ્યારે એ જ રાજકારણી, કલાકાર કે લેખકનો ઇન્ટરવ્યૂ લેતા હોય ત્યારે વિચારોમાં વિરોધ હોય તો પણ શબ્દોમાં ખૂબ જ મર્યાદા હોય છે. (કરણ થાપર, પૂણ્ય પ્રસૂન વાજપેયી, રવીશ કુમાર, વિજય ત્રિવેદી જેવા અપવાદ ગણી શકાય.)

જ્યારે રૂબરૂ મળે ત્યારે એકબીજાના શરીરમાંથી નીકળતા તરંગો કામ કરતા હોય કે આંખમાંથી નીકળતાં કિરણો, પણ એ વાત ચોક્કસ છે કે બે આંખની શરમ નડે છે. આજે જોકે ટીવી પર રાજકારણ પરની ડિબેટમાં આ બે આંખની શરમ દૂર કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. અર્નબ ગોસ્વામી, અનીશ દેવગન, અંજના ઓમ્ કશ્યપ જેવાં એન્કરો ચર્ચા જ એવી કરાવે છે કે તેમાં સ્વસ્થ રીતે બહુ ઓછા લોકો ચર્ચા કરી શકે છે. મેં તો જાણ્યું છે કે ચેનલના એડિટરો જ ઈચ્છતા હોય છે કે જો ગરમાગરમ ચર્ચા થાય તો જ ટીઆરપી મળે. પરંતુ આ ટીઆરપીના ખેલમાં લોકોને તમે અંદરોઅંદર ઝઘડતા કરી દીધા છે તેનું શું? નેતાઓ કે કલાકારો ઝઘડે એટલે તેમના સમર્થકો પણ ઝઘડે. વચ્ચે જ્યારે શાહરુખ ખાન સલમાન ખાન સાથે ઝઘડેલો ત્યારે ટ્વિટર પર તેના સમર્થકો પણ ઝઘડતા હતા! હવે એ બંને ફરી મિત્રો બની ગયા છે. શું સમર્થકો વચ્ચે ફરીથી સંવાદનો-સુમેળનો તંતુ સધાયો હશે? આવું જ નેતાઓનું છે. નેતાઓના સમર્થકો અંદરોઅંદર વિવાદ કરે છે, પરંતુ કયો નેતા ક્યારે પક્ષપલ્ટો કરી નાખે અથવા પોતાનો વિચાર બદલી નાખે તે કહી શકાય ખરું?

આમીર ખાન દેશમાં અસહિષ્ણુતા વિશે બોલ્યો કે તેની પત્ની કિરણ રાવને ભારતમાં ડર લાગે છે તો તેની વિરુદ્ધ હિન્દુવાદીઓ તૂટી પડ્યા. આમીર ખાનની સ્નેપડીલ એપ ઘણાએ અનઇન્સ્ટૉલ કરી નાખી જેના પરિણામે આમીર ખાનને સ્નેપડીલની જાહેરખબર ખોવી પડી. પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સરસંઘચાલક મોહનરાવ ભાગવતે લતા મંગેશકર દ્વારા અપાતા માસ્ટર દીનાનાથ મંગેશકર એવૉર્ડ આમીર ખાનને આપ્યો. આમીર ખાન પણ ફિલ્મફેર સહિત કોઈ એવૉર્ડ સમારંભમાં જતો નથી. પરંતુ આ એવૉર્ડ લેવા તે હસતો હસતો આવી ગયો. ભાગવતજીએ પણ સસ્મિત ચહેરે તેને આ એવૉર્ડ આપ્યો. આ બંનેના સમર્થકોનું શું?

બે આંખની શરમ જ્યારે રૂબરૂ મળે ત્યારે નડે છે. જ્યારે પ્રત્યક્ષ મળો અને વાત કરો ત્યારે વ્યક્તિને જાણી શકાય છે. વિચાર તો ક્યારેય કોઈ બે વ્યક્તિના બધી બાબતોમાં સમાન ન જ હોય, પરંતુ તેના કારણે વ્યક્તિનો વિરોધ કરવા માંડીએ તે ખોટું છે. નરેન્દ્ર મોદી આવા જ વિરોધના શિકાર બન્યા છે.

આ બે આંખની શરમના કારણે જ પહેલાં લગ્નસંબંધ નક્કી કરતી વખતે વચ્ચે બંને પક્ષે કોઈ જાણીતી વ્યક્તિને હાજર રખાતી. લગ્ન પછી જ્યારે પણ વર-વધૂ વચ્ચે કે સાસરિયા-પિયરિયા વચ્ચે સંબંધ વણસે તેવી પરિસ્થિતિ થતી ત્યારે એ જાણીતી વ્યક્તિ સમાધાન કરાવતી. મકાન ખરીદવા જતી વખતે બિલ્ડરને પરિચિત વ્યક્તિને લઈ જવાનું પસંદ કરાતું. ઓળખાણવાળી વ્યક્તિને દુકાનદાર નમતું જોખતા. સમાધાન કરવા માટે આ ‘નમતું જોખવા’નો રૂઢિપ્રયોગ એટલે જ આવ્યો. જો ચીજ ખરાબ નીકળે તો દુકાનદાર પાછી પણ લઈ લે. આજે ઑનલાઇન શૉપિંગ થાય છે ત્યારે કોઈ ઓળખાણ નથી હોતી, તેથી જેની ચીજ લીધી હોય તે ચીજને પાછી લે તેની કોઈ ગેરંટી નથી હોતી, કારણકે ઘણી વાર ચીજ ખરીદતી વખતે જ ફૂદડી કરીને ટર્મ્સ એન્ડ કન્ડિશન લખી નાખી હોય છે.

હવે પરિવારમાં પણ માતાપિતા પોતે જ પોતાનાં સંતાનોને બે આંખની શરમ નહીં રાખવા શીખવાડે છે. તેના કારણે હવે કહેવાતા પ્રેમી-પ્રેમિકા ઊભા હોય અને રસ્તા પરથી વડીલ નીકળે તો બે આંખની શરમ નડતી નથી. પહેલાં નવયુવાન સિગરેટ પીતો હોય અને શિક્ષક પસાર થાય તો સિગરેટ છુપાવી દે કે ફેંકી દે તેવું આજે બનતું નથી. રસ્તા પરથી અજાણી મહિલા નીકળે અને બે વ્યક્તિ સામાન્ય વાતચીતમાં પણ ગાળ બોલતા હોય તો અટકી જાય તેવું થતું નથી, કારણકે બે આંખની શરમ ગાયબ છે.

3 thoughts on “…કારણકે બે આંખની શરમ ગાયબ છે!

  1. બહુજ સરસ અને સાચું લખ્યું છે. ફક્ત રવીશ કુમાર બાબતે મને એમ લાગે છે કે તે સંયમિત રીતે વાત કરે છે. કરણ થાપર કાયમ અવિવેકી લાગે છે.

  2. Bapujee Mahatma Gandhi guajrati nahin chho !
    Asli Gujarati chho Feroz Khan , Rauhl Gandi ka dadaji !

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.