(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૧૦/૬/૧૮)
(ગત અંકથી ચાલુ)
(લેખાંક-૧ વાંચવા ક્લિક કરો: https://jaywantpandya.wordpress.com/2018/06/03/hina-khan-priyanka-chopra-cultural-terrorism/)
ગયા રવિવારે આપણે હીના ખાન, પ્રિયંકા ચોપરા, ઇંગ્લેન્ડમાં નારીવાદીઓ પુરુષોના હોજમાં તરણ કરવા ઘૂસી ગઈ વગેરે ઉદાહરણો જોયાં અને તે પછી એ પણ જોયું કે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપમાં મજૂર વર્ગ બુર્જુઆ (મૂડીવાદી મધ્યમ વર્ગ) સામે સંઘર્ષે ન ચડ્યો એટલે ઈટાલીના ઍન્ટૉનિયો ગ્રામસ્કી અને હંગેરીના જ્યૉર્જી લ્યુકાસે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરી અપનાવી. ગ્રામસ્કીને તો ઈટાલીના ફાસિસ્ટ (જેની ગાળ નરેન્દ્ર મોદીને પડે છે, પણ હકીકતે કૉંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના પિતા સ્ટીફેનો માઇનો મુસૉલિનીના પરમ વફાદાર હતા. જુઓ ‘આઉટલુક’ના ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮ના અંકમાં સોનિયાજીના પિતાનો ઇન્ટરવ્યૂ) મુસોલિનીએ પકડીને જેલમાં પૂરી દીધો હતો. જ્યારે જ્યૉર્જી લ્યુકાસે હંગેરીમાં સંસ્કૃતિ મંત્રી તરીકે આ ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરી અમલમાં મૂકી હતી.
તેણે સીધું શિક્ષણ સંસ્થાઓ દ્વારા બાળકોનું જ બ્રેઇન વૉશ ચાલુ કર્યું હતું. તેમના મનમાંથી ખ્રિસ્તી પંથ પ્રત્યેની આસ્થા મટાડવાનો તેનો ઈરાદો હતો અને એટલું જ નહીં તેઓમાં સેક્સની ભાવના ભડકે તે રીતે ચિત્રો સહિતની સામગ્રી મૂકાતી. પરંતુ ભારતમાં જ માત્ર નૈતિકતામાં માનતા લોકો હોય તેવું નથી. હંગેરીમાં પણ હતા. તેઓએ વિરોધ કર્યો. રોમાનિયાએ હંગેરી પર હુમલો કર્યો ત્યારે કાયર લ્યુકાસને ભાગી જવું પડ્યું. આ વાત હતી ૧૯૧૯ની.
૧૯૨૩ સુધી બધું બરાબર ચાલ્યું. ૧૯૨૩માં જર્મની (સામ્યવાદના જનક મનાતા કાર્લ માર્ક્સ પણ જર્મનીના હતા)ના ફ્રૅન્કફર્ટમાં ‘માર્ક્સિસ્ટ સ્ટડિઝ વીક’ માટે માર્ક્સવાદીઓ ભેગા થયા ત્યારે ફરીથી ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’નો મુદ્દો સળવળ્યો. ત્યારે આ ભાગેડુ જ્યૉર્જી લ્યુકાસ ફેલિક્સ વેઇલ નામના યુવાન ધનવાન વ્યક્તિને મળ્યો. અત્યાર સુધી સામ્યવાદીઓ માત્ર આર્થિક ક્રાંતિમાં જ માનતા હતા જેમાં મજૂરોએ બુર્જુઆને મારી હટાવવાના હતા. પરંતુ જ્યૉર્જી લ્યુકાસ નવી થિયરી લઈને આવ્યો હતો. તેના માર્ક્સવાદમાં સાંસ્કૃતિક (ખરેખર તો વિકૃતિ) દૃષ્ટિકોણ હતો જેનાથી વેઇલ પ્રભાવિત થયો.
આમ, સામ્યવાદી હોય કે અન્ય કોઈ પણ વાદી, તેને મૂડી વગર ચાલે નહીં. લ્યુકાસને પણ ધનની જરૂર હતી અને એટલે જ તેણે વેઇલને પકડ્યો હતો. વેઇલ આ નવા વિચારને ધન દ્વારા પોષવા તૈયાર થયો. આ રીતે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સૉશિયલ રિસર્ચ જે પછીથી ફ્રૅન્કફર્ટ સ્કૂલ તરીકે જાણીતી બની તેને ધન મળવા લાગ્યું.
૧૯૩૦માં મેક્સ હૉર્કહૈમર નવા ડાયરેક્ટર બન્યા. નવી ટીમે સિગમંડ ફ્રૉઇડ (જેના ઘણા વિચારોને દુનિયાના ઘણા લોકો ફગાવે છે, ખાસ કરીને સેક્સની બાબતમાં. કેટલાક તો એમ પણ માને છે કે ફ્રૉઇડ પોતે જ વિકૃત હતો. ફ્રૉઇડ વિશે એક અલગ લેખ થઈ શકે તેમ છે) અને માર્ક્સના વિચારોની ભેળસેળ કરી. આ રીતે કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમનો જન્મ થયો.
માર્ક્સિઝમમાં એવો વાદ હતો કે શ્રમજીવી વર્ગને સામંતો, જમીનદારો વગેરે (જેને સામ્યવાદીઓ રૂલિંગ ક્લાસ ગણે છે) દબાવે છે, તેમનું શોષણ કરે છે, તેમના પર અત્યાચારો કરે છે. પરંતુ આ જે નવી થિયરી આવી – કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ- તેમાં તો એવું દર્શાવવામાં આવ્યું કે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિની સંસ્થાઓ દ્વારા દરેક વ્યક્તિનું માનસિક રીતે શોષણ થાય છે. ભારતના સંદર્ભમાં અહીં પશ્ચિમીના બદલે હિન્દુ ધર્મ મૂકી દેવો. અર્થાત્ ભારતમાં એવું ઠસાવવામાં આવે છે કે હિન્દુ ધર્મ એ શોષણખોરોનો ધર્મ છે.
દરમિયાનમાં જર્મનીમાં ૧૯૩૩માં નેશનલ સૉશિયલિસ્ટ (હિટલર)ની સરકાર આવી. આથી મેક્સ હૉર્કહૈમરને ભાગવું પડ્યું. તે પહેલાં જીનેવા ગયો અને પછી ન્યૂયૉર્કમાં. ૧૯૩૪માં કૉલમ્બિયન યુનિવર્સિટીના પ્રમુખે મેક્સને પોતાની સંસ્થા દેશની બહાર અમેરિકામાં (જે રીતે તિબેટના લોકો ભારતમાં પોતાની સરકાર ચલાવે છે તેમ) ચલાવવા મંજૂરી આપી. આમ, અમેરિકામાં રહીને આ થિયરી અમેરિકી સંસ્કૃતિ સામે ચલાવવામાં આવી. જોકે અહીં મજાની વાત એ હતી કે અમેરિકામાં જે શાસકો હતા તેમણે પણ મૂળ ભારતીય વતની (નેટિવ ઇન્ડિયન)ની સંસ્કૃતિને દબાવીને પોતાની ખ્રિસ્તી સંસ્કૃતિ લાદી હતી. હવે તેમની સામે કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમની થિયરી આવી હતી.
મેક્સની સ્કૂલે જે સામગ્રી પ્રસિદ્ધ કરી તેમાંની એક હતી- ક્રિટિકલ થિયરી. આ થિયરીમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનાં તમામ પાસાંની ટીકા કરવામાં આવી હતી. પરિવાર, લોકશાહી, એક સમાન કાયદો, વાણીની સ્વતંત્રતા અને બીજું ઘણું બધું.
આ પછી બીજું પુસ્તક આવ્યું- ઑથૉટેરિયન પર્સનાલિટી. તેમાં પુરુષ અને મહિલાઓ બાબતે અમેરિકાના વિચારોની ટીકા કરવામાં આવી. આમ, આ સ્કૂલની થિયરીમાં દુનિયાને બે વિભાગમાં વહેંચી દેવાઈ- શોષણખોરો અને પીડિતો. પહેલાં આ વ્યાખ્યા માત્ર મજૂરો અને સામંતો પૂરતી હતી, પરંતુ આ નવી વ્યાખ્યામાં હવે શોષણખોરોમાં પુરુષો સહિત ઘણાનો સમાવેશ થતો હતો. આમ, આમાંથી જન્મ થયો નારીવાદ અથવા ફેમિનિઝમનો. તેમની દલીલ હતી કે આ તો શોષણખોરોએ પુરુષો અને મહિલાઓ વચ્ચે તફાવત રાખ્યો છે, બાકી તેમની વચ્ચે કોઈ તફાવત જ નથી. (તેમનું ચાલે તો તેઓ જેણે પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે શારીરિક-માનસિક એમ બધી રીતે તફાવત રાખ્યો છે તે કુદરત અથવા ઈશ્વરને પણ શોષણખોરમાં ખપાવી દે).
મેક્સની ટોળીમાં બીજા બે જણા પણ હતા- થિયોડર એડૉર્નો અને હર્બર્ટ માર્ક્યુઝ. બીજું વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયું તે પછી મેક્સ અને એડૉર્નો જર્મની ભેગા થઈ ગયા (કારણકે હિટલરની હાર થઈ હતી એટલે હવે તેમનામાં હિંમત આવી હતી). પરંતુ હર્બર્ટ અમેરિકા જ રહ્યો.
હર્બર્ટે ‘ઇરૉઝ એન્ડ સિવિલાઇઝેશન: અ ફિલૉસૉફિકલ ઇન્ક્વાયરી ઇન ટૂ ફ્રૉઇડ’ નામનું પુસ્તક લખ્યું. આમાં પણ કાર્લ માર્ક્સ અને સિગમંડ ફ્રૉઇડના વિચારોની ભેળસેળ હતી. તેમાં ‘પૉલિમૉર્ફસ પર્વર્સિટી’ (જે ફ્રૉઇડનો કન્સેપ્ટ હતો) માટે અનુરોધ કરાયો. તેમાં પરંપરાગત નિયમોની બહાર સેક્સની મજા લેવાનો વિચાર મૂકાયો હતો. અર્થાત્ લફરા કરો અને મજા કરો! આ પુસ્તકે આ રીતે અમેરિકામાં ૧૯૬૦ના દશકમાં સેક્સ્યુઅલ ક્રાંતિના પાયા નાખ્યા. ૧૯૬૦ પછી જ અમેરિકામાં લગ્ન બહારના સેક્સને સ્વીકૃતિ મળવા લાગી અને તેની પાછળ હર્બર્ટનું આ પુસ્તક અને તેની પાછળ એન્ટૉનિયો ગ્રામસ્કી તેમજ જ્યૉર્જી લ્યુકાસનો ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’નો સિદ્ધાંત હતો.
હર્બર્ટે પોતાના ઉપરોક્ત પુસ્તકમાં માત્ર શ્રમથી જ સ્વતંત્રતા નહોતી વિચારી, તમામ પ્રકારની સ્વતંત્રતા વિચારી હતી જે ખરેખર તો સ્વચ્છંદતા જ હતી. ગુલઝારનું ગીત યાદ આવે છે ને? ‘સારે નિયમ તોડ દો, નિયમ પે ચલના છોડ દો, ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ.’ આપણા ફિલ્મના મોટા ભાગના કલાકારો-બલરાજ સહાની, એ. કે. હંગલ, કે. એ. અબ્બાસ (જેમણે રાજ કપૂરની ‘આવારા’, ‘જાગતે રહો’ વગેરે લખી હતી), ઋત્વિક ઘટક, ઉત્પલ દત્ત, સલીલ ચૌધરી વગેરે સામ્યવાદથી પ્રભાવિત સંસ્થા ‘ઇપ્ટા’ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન)ના સભ્યો હતા. એટલે જ આપણી ફિલ્મોના પ્રારંભિક કાળને બાદ કરો તો તે પછી આવેલી ફિલ્મોમાં જ્યૉર્જી લ્યુકાસની ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરીનો પડઘો હળવા સૂરે દેખાતો- ગરીબ અને વંચિતને પીડિત બતાવાતો અને સામે પક્ષે કથિત ઉચ્ચ વર્ણની વ્યક્તિને શોષણખોર જ બતાવાતો. સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના તમામ નિયમોને તોડવાની વાત થતી. પરંતુ તે વખતે ફિલ્મોના વિતરકો બહુ પ્રભાવશાળી હતા. આથી તેઓ વાર્તામાં-ગીતોમાં ફેરફાર કરાવતા. અને દર્શકો પણ એટલા આધુનિક વિચારસરણીથી પ્રભાવિત નહોતા. તેથી ફિલ્મોમાં વાર્તા ગમે તે હોય, અંતે તો નૈતિકતાનો વિજય દેખાડવો જ પડતો.
પરંતુ ૧૯૮૦માં કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ અથવા કલ્ચરલ ટેરરિઝમ ભારતની યુનિવર્સિટીઓમાં કલ્ચરલ સ્ટડિઝના રૂપે છવાયું. ૧૯૬૯માં ઈન્દિરા ગાંધી સામે મોરારજી દેસાઈ અને તેમના સાથીઓનો પડકાર જોતાં ઈન્દિરાજીને સામ્યવાદીઓનો સહારો લેવો પડ્યો. પરિણામે શિક્ષણ સંસ્થાઓ, ઇતિહાસ વગેરે દરેક સંસ્થાઓમાં સામ્યવાદી વિચારસરણીના લોકો ઘૂસ્યા. એટલી હદે ઘૂસ્યા કે આજના પ્રખર સામ્યવાદી સીતારામ યેચૂરીના નેતૃત્વમાં જેએનયુના વિદ્યાર્થીઓએ ઈન્દિરાજીને યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડેલી. ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા, પૂણે પણ આવી સંસ્થાઓમાં સામેલ છે. જેએનયુ હોય, પશ્ચિમ બંગાળની જાદવપુર હોય કે એફટીઆઈઆઈ વગેરેમાં લ્યુકાસ જેવા કેટલાક અધ્યાપકો તેમના વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસના બહાને વૈશ્વિક વિચારવાનું કહે છે. ફ્રી સેક્સ બાબતે પ્રેરે છે જેથી તેઓ પોતે પણ વ્યભિચાર કરી શકે. તેથી તેમને ભારત કરતાં વધુ ચિંતા પાકિસ્તાનની હોય છે. અફઝલ ગુરુની હોય છે. તેમને કાશ્મીરમાં સેના બળાત્કારી લાગે છે. દુઃખની વાત એ છે કે હમણાં એક ટેલિવિઝન ચર્ચામાં એક ગુજરાતી મહિલા ઉદ્યોગપતિ (મોટા ભાગે ભાગ્યેશ સોનેજી)એ પણ કહ્યું કે શિક્ષણમાં તો દાઉદના પણ સમર્થકો હોવા જોઈએ અને દાઉદના વિરોધી પણ! શું આપણે આવું શિક્ષણ રાખવું છે જેમાંથી દાઉદના સમર્થકો નીકળે?
આ રીતે એકતા કપૂર હોય કે પછી રામગોપાલ વર્મા, મોટા ભાગના ફિલ્મકારો ફ્રી સેક્સ અને લિબર્ટીની વાત કરતા થઈ ગયા છે. આ લોકો જાણેઅજાણે કલ્ચરલ ટેરરિઝમની થિયરી પર ચાલી રહ્યા છે. પરિવાર, લોકશાહી, વાણીની સ્વતંત્રતા, હિન્દુ ધર્મ આ બધા પર રોજ દિવસ પડે ને નવો આઘાત થઈ રહ્યો છે. રૅન્ડી ડી. શિલરે ‘ધ નેકેડ લૅફ્ટિસ્ટઃ અ કન્ઝર્વેટિવ્સ પર્સ્પેક્ટિવ ટૂ અંડરસ્ટેન્ડિંગ લિબરલ્સ ઍન્ડ સૉશિયલિસ્ટ્સ’ નામના પુસ્તકમાં અંતિમ પ્રકરણ લખ્યું છે તેનું નામ ‘કલ્ચરલ શૉક’ રાખ્યું છે.
આ લિબરલો, સામ્યવાદીઓ પોતાની કોઈ ને કોઈ હરકત દ્વારા રોજ આપણને સાંસ્કૃતિક આઘાત પહોંચાડતા રહે છે. સોનમ કપૂરે તાજેતરમાં મંગળસૂત્રને કાંડા પર ઘડિયાળની જેમ બાંધી આવો આઘાત આપ્યો હતો. ચાહે તે એમ. એફ. હુસૈન હોય, હીના ખાન હોય કે પ્રિયંકા ચોપરા (જેની ગયા સપ્તાહે આપણે વાત કરી હતી) કે પછી ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની શ્વેતા કૌશલ જેને ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’માં પોતાના ભાવિ ભરથાર યુવરાજના કુટુંબના મિલનથી ખુશી થતાં દોડવા લાગતી સોનમ કપૂરની એ ખુશીમાં ‘સંસ્કારી ઑર્ગેઝમ’ દેખાય છે, તે બધાં પોતાનાં લખાણો, પોતાનાં વક્તવ્યો, પોતાની કલા-સંસ્કૃતિ દ્વારા નવું કરવાના બહાને સાંસ્કૃતિક આઘાત આપી રહ્યા છે. જરા વિચાર કરજો કે ૨૦૦૧માં એકતા કપૂરની ‘ક્યોંકિ સાસ કભી બહુ થી’ સિરિયલ શરૂ થઈ, તે પછી કેટલા પરિવારો તૂટ્યા?
હર્બર્ટની વિચારસરણી તો આજે ભારતમાં ઠેરઠેર ફેલાઈ ગઈ છે. સ્ત્રી હોય, દલિત હોય, મુસ્લિમ હોય, ખેડૂત હોય કે પછી નોકરિયાત હોય, દરેકને પોતે શોષિત જ લાગે છે. દરેકને હિન્દુ ધર્મ સાથે જોડાયેલી વાતો હવે બંધનકારી અને પોતાનું શોષણ કરનારી લાગે છે. હિન્દુ અને ખ્રિસ્તી પંથમાં આવા આઘાતો પહોંચાડી શકાય છે પરંતુ મુસ્લિમોમાં કટ્ટરવાદીઓ આવા આઘાત પહોંચાડનારની સામે કોઈ પણ હદે જઈ શકે છે અને તેના દાખલા છે, તેથી ત્યાં આવો કોઈ ચાળો આ લોકો કરી શકતા નથી.
જો સંઘ, હિન્દુ મહાસભા, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય, ગાયત્રી પરિવાર, સ્વાધ્યાય પરિવાર, આર્ટ ઑફ લિવિંગ, સદ્ગુરુ જગ્ગી વાસુદેવ વગેરે હિન્દુવાદી સંસ્થાઓ તેમજ જૈનો-શીખો વગેરેની સંસ્થાઓએ ખરેખર આ દેશ-પોતાનો ધર્મ બચાવવો હશે તો માત્ર રાજકીય, મજદૂર કે ધર્મના ક્ષેત્રે ધ્યાન આપવાથી નહીં ચાલે. બાળકોને ભણતરથી જ કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટ બનાવતી અને પોતાની કલા દ્વારા કલ્ચરલ ટેરરિઝમ ફેલાવતી વિચારસરણીને શિક્ષણ, કલા અને સાહિત્ય વગેરે ક્ષેત્રમાં મજબૂત પગપેસારો કરી ઉખાડી ફેંકવી પડશે.
(સમાપ્ત)

Advertisements

One thought on “અમેરિકામાં ફેમિનિઝમ અને સેક્સ ક્રાંતિનો પ્રણેતા- કલ્ચરલ ટેરરિઝમ વાદ!

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.