(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૭/૧૮)

શું આ દેશ ઉચ્ચ ન્યાયાલયો અને સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયોને સોંપી દેવો જોઈએ? આ આત્યંતિક સવાલ આજકાલ લોકોમાં પૂછાઈ રહ્યો છે તેનું કારણ છે તાજેતરમાં અમદાવાદમાં જોવા મળેલું ચમત્કારિક પરિણામ. હાઇ કૉર્ટે ટ્રાફિકની બાબતે પોલીસને કડક ફટકાર લગાવી. ત્યાર પછી એ. કે. સિંહના નેતૃત્વમાં પોલીસે જે ઝુંબેશ ચલાવી છે તેની જેટલી પ્રશંસા કરીએ તેટલી ઓછી છે. પહેલી વાર લોકો પોતાના વિડિયો બનાવી પોલીસને ધન્યવાદ કહી રહ્યા છે. રેડિયો અને ટીવી પર લોકો કહી રહ્યા છે કે આ ઝુંબેશના કારણે રૉડ ખુલ્લા દેખાય છે અને તેમને પરિવહનમાં પહેલાં લાગતા સમય કરતાં હવે ઓછો સમય લાગે છે. સામે પક્ષે સરકાર અને પોલીસના પણ વખાણ કરવા પડે કારણકે ભૂતકાળમાં (શાહબાનો કેસ સહિતના કેસોમાં) સરકારો સર્વોચ્ચના ચુકાદાને પણ ઘોળીને પી ગઈ હોવાના દાખલા આપણી સામે છે જ.

બીજી તરફ પાર્કિંગની બાબતે પણ હાઇ કૉર્ટે મ્યુનિસિપાલ કૉર્પોરેશનનો ઊધડો લીધો (હિન્દી ચેનલોના દુષ્પ્રભાવમાં હવે આડે હાથ લીધા એવું લખાય ત્યારે દુઃખ થાય છે કારણકે ગુજરાતીમાં ઘણા શબ્દો છે જ, ખોટી નકલ કરવાની ક્યાં જરૂર છે?) અને મોલ-થિયેટરોમાં પાર્કિંગની ખોટી ફી વસૂલાતી હતી તે બંધ થઈ! હવે બીજાં શહેરોમાં પણ આ સારો ‘ચેપ’ પ્રસરે તો સારું. મહારાષ્ટ્રમાં તો થિયેટરોમાં પોતાનો નાસ્તો લઈ જવાની છૂટ પણ અપાઈ તે પણ મુંબઈ ઉચ્ચ ન્યાયાલયને જ આભારી છે. હજુ આ અંગે ગુજરાતની સરકાર જાગી નથી. કદાચ ગુજરાત હાઇ કૉર્ટ કે સુપ્રીમ કૉર્ટ ચુકાદો આપશે તે પછી આંખ ખુલે.

હકીકતે આપણે ત્યાં અમેરિકાના આયાતી ઉપભોક્તાવાદ અને મૂડીવાદના પ્રભાવમાં કોઈ પણ બાબતમાં ફી નખાય કે ટેક્સ નખાય ત્યારે કેટલાક લોકો આપણા મનમાં એવું સૂત્ર (તે પણ અમેરિકાથી આયાતી સૂત્ર જ છે) ઠસાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે કે There ain’t no such thing as a free lunch. કોઈ ચીજ મફતમાં ન મળે. અહીં આપણે એમ નથી કહેતા કે (૧૯૯૧ પહેલાંની) કૉંગ્રેસની કે અત્યારે કેજરીવાલની વિચારધારા પ્રમાણે બધું મફતમાં આપીને સરકારી તિજોરી ખાલી કરી નાખો. પરંતુ સાથે અમેરિકા હોય કે બીજા દેશો, તેમાં નાગરિકોને જે સુવિધા રૉડથી માંડીને શિક્ષણ સુધીની મળે છે તે પણ જોવું જોઈએ. પશ્ચિમાંધ લોકો આવી વાત ક્યારેય નહીં કરે.

આપણા પર સદીઓ સુધી મોગલો અને અંગ્રેજો ભારતના કેટલાક હિસ્સા પર (આખા ભારત પર ક્યારેય તેમનો કબજો નહોતો) રાજ કરી ગયા અને અંગ્રેજી શિક્ષણ પદ્ધતિ મૂકતા ગયા. તેના કારણે અંગ્રેજી-ઉર્દૂ જેવી ભાષાથી માંડીને સંસ્કૃતિની બાબતે પણ આપણે ત્યાં કેટલાક લોકો હજુ માનસિક રીતે દાસવૃત્તિ જ ધરાવે છે. મિડિયામાં પણ અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને (હવે ચીન અનેક રીતે સાંસ્કૃતિક આક્રમણ કરી રહ્યું હોવાથી) ચીન જ છવાયેલા રહે છે. અને એટલે ફિનલેન્ડ જેવા દેશ વિશે ક્યારેય આપણે ત્યાં ચર્ચા જ નથી થતી.

ફિનલેન્ડમાં પ્રાથમિકથી માંડીને ઉચ્ચ શિક્ષણ નિ:શુલ્ક છે, અને માત્ર પોતાના દેશના નાગરિકો માટે જ નહીં, બીજા દેશના નાગરિકો માટે પણ! કારણકે ત્યાં શિક્ષણને મૂળભૂત અધિકાર ગણવામાં આવ્યો છે. આપણે ત્યાં તો કૉંગ્રેસ સરકાર દ્વારા લવાયેલા રાઇટ ટૂ ઍજ્યુકેશનના અમલમાં પણ શાળાઓ દાખડા કરે છે. સરકાર પગલાં ભરવામાં આનાકાની કરે છે. હાર્દિક પટેલ-અલ્પેશ ઠાકોર જેવા લબરમૂછિયા નેતાઓ ઘડીબેઘડી આંદોલન કરી સમેટી લે છે અને ચર્ચામાં આવી જાય છે. કૉંગ્રેસ મૌન તમાશો જોતી રહે છે.

યુરોપમાં ફિનલેન્ડ પહેલો દેશ છે જે બેરોજગારોને પ્રતિ માસ ૫૬૦ યુરો આપે છે! આપણા અંદાજે ૪૫ હજાર રૂપિયા થયા! આવો પગાર તો ઘણા કુશળ રોજગાર ધરાવનારાઓને પણ આપણે ત્યાં નથી મળતો! ફિનલેન્ડમાં બાળક જન્મે તો તેના ખર્ચની ચિંતા માતાપિતાએ કરવી નથી પડતી. સરકાર જ ખર્ચ ઉઠાવે છે. પહેલું બાળક જન્મે અને તે ૧૭ વર્ષનું (એટલે કે પુખ્ત વયનું ન) થાય ત્યાં સુધી ત્યાંની ‘કેલા’ નામની સંસ્થા પહેલા બાળક માટે મહિને ૯૪.૮૮ યુરો (એટલે અંદાજે ૭૬૩૦.૭૭ રૂપિયા) ચુકવે છે. બીજું બાળક જન્મે તો ૧૭ વર્ષ સુધી તેના માટે ૧૦૪.૮૪ યુરો (અંદાજે ૮૪૩૧.૮૦ રૂપિયા) મળે છે. ત્રીજા બાળક માટે ૧૩૩.૭૯ યુરો, ચોથા બાળક માટે ૧૫૩.૨૪ યુરો મળે છે. પાંચમા અને તે પછી જેટલાં બાળક થાય તે દરેક બાળક દીઠ ૧૭૨.૬૯ યુરો મળે છે. (અહીં વસતિ વધારતી રહેતી પ્રજાતિએ ત્યાં સ્થળાંતર થઈ ન જવું જોઈએ?) આનું કારણ એ છે કે બાળકનો જન્મદર ત્યાં ઓછો છે.

આ ભથ્થું વળી ટૅક્સ ફ્રી આવક છે (આપણે ત્યાં તો પગારમાંથી કરકસર કરી કરીને બચાવેલી મૂડીમાંથી કરેલી એફ.ડી. પાકે ત્યારે તેના પર પણ ટૅક્સ ઠોકી દેવાયો છે). માતાને જ બાળક માટે આ ભથ્થું મળે છે પરંતુ જો બાળક ૧૫ વર્ષનું થઈને અલગ રહેવા જાય તો પછી બે વર્ષ સુધી આ ભથ્થું બાળકને મળવા લાગે છે. માતાપિતાની કેટલી આવક છે અને સંપત્તિ કેટલી છે તે આ ભથ્થું આપતી વખતે જોવાતું નથી.

વળી, ફિનલેન્ડમાં બાળક માટે પિતાનું મહત્ત્વ પણ સમજાયું છે. આથી ત્યાં પિતા બનનાર પુરુષને નવ સપ્તાહની પૈતૃક રજા અપાય છે જેના માટે તેમને પગારના સિત્તેર ટકા રકમ મળે છે. પિતા તેમનાં બાળકો સાથે સમય પસાર કરે તે માટે ‘ઈટ્સ એ ડેડી ટાઇમ!’ નામની રીતસર ઝુંબેશ ચાલે છે.

ફિનલેન્ડમાં નોકરીના પણ ફાયદા છે. વર્ષે ૧૨ જાહેર રજા, નોકરીના પહેલા વર્ષે દર મહિને બે રજા, પહેલા વર્ષ પછી દર મહિને ૨.૫ રજા, કુલ ૩૦ દિવસની આખા વર્ષમાં રજા મળે. ચાર અઠવાડિયાનું ઉનાળુ વેકેશન અને એક સપ્તાહનું શિયાળુ વેકેશન મળે. દર વર્ષે ૪૦૦ યુરો (૩૨૧૫૭.૪૮ રૂપિયા)નું રમતગમત ભથ્થું મળે. કંપનીની કાર ગ્રેડ ૧૫માં આવતા કર્મચારીને મળે. કારમાં ઈંધણ પૂરાવવા ફ્યુઅલ કાર્ડ મળે. લંચ વાઉચર પણ મળે.

ફિનલેન્ડ સૌથી સ્થિર, સલામત અને શ્રેષ્ઠ સુશાસન ધરાવતો, ઓછામાં ઓછો ભ્રષ્ટ અને સામાજિક રીતે પ્રગતિશીલ દેશ ગણાય છે. એટલે એમાં કોઈ આશ્ચર્ય નથી કે ગયા માર્ચમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના રિપોર્ટમાં તેને સૌથી સુખી દેશ તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. ફિનલેન્ડનો જીડીપી યુએસ કરતાં અને તેના પડોશી નૉર્ડિક દેશો (ડેન્માર્ક, સ્વીડન, આઈસલેન્ડ, નૉર્વે)ના જીડીપી કરતાં નીચો છે. અમેરિકાનું સ્થાન સુખી દેશોની યાદીમાં ઉત્તરોત્તર ગબડતું જાય છે તે બતાવે છે કે જીડીપીથી સુખ મળતું હોવાની ખાતરી નથી. અને (પહેલાં માનસિક રીતે બ્રિટિશ અને) હવે માનસિક રીતે અમેરિકી થઈ ગયેલા આપણે જીડીપીની આંધળી દોટમાં પડ્યા છીએ. એક ક્વાર્ટર માટે જીડીપી નીચો જાય એટલે અર્થશાસ્ત્રીઓ ચર્ચા કરવા લાગે છે, વિપક્ષો બૂમરાણ મચાવવા લાગે છે.

ફિનલેન્ડની વાત એટલા માટે માંડી કે કેટલાક બુદ્ધુજીવીઓ આપણને માનસિક રીતે અમેરિકન ગુલામ બનાવવા મચી પડેલા છે. અમેરિકામાં આમ ને અમેરિકામાં તેમ. અરે કુપમંડુકો! અમેરિકા સિવાયની દુનિયા પણ છે. જરા અમેરિકાના કુવામાંથી બહાર નીકળો!

એટલે નાગરિકોને જે પાયાની સુવિધા મળવી જોઈએ તેનો હજુ આપણા વિશ્વમાં સૌથી મોટા છઠ્ઠા નંબરના થઈ ગયેલા અર્થતંત્રમાં નથી મળતી. હાઇ કૉર્ટ અને સુપ્રીમ કૉર્ટના જજોનો એ બદલ ધન્યવાદ કરવો જોઈએ. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે તો પછી સરકારની ભૂમિકા શું? સરકાર કેમ પહેલ નથી કરતી? પોલીસ કેમ પોતાની ફરજ બરાબર ન નિભાવે? આ જુલાઈ મહિના પહેલાં સરકારના મંત્રીઓ કે પોલીસ અધિકારીઓ ક્યાંક જતા હશે તો શું તેમને રૉડ પર ટ્રાફિકની સમસ્યા નહીં નડતી હોય? તેમને પાર્કિંગની તકલીફ નહીં પડતી હોય? શું થિયેટરમાં ફિલ્મ જોવા જતી વખતે સરકાર કે તંત્રને ત્યાંથી ફરજિયાત મોંઘો નાસ્તો ખરીદવો પડે તે નહીં નડતું હોય? પરંતુ મોટા ભાગના લોકો જ્યારે કોઈ પદ પર કે નોકરીમાં લાગે છે ત્યારે ‘હોતા હૈ, ચલતા હૈ, દુનિયા હૈ’ જેવા મંત્રમાં જ માને છે. બહુ ઓછા એ. કે. સિંહ કે અનુપમસિંહ ગેહલોત જેવા હોય છે જે પોતાના હોદ્દા થકી નહીં, પોતાના કામ થકી લોકચાહના મેળવી જાય છે.

હાઇ કૉર્ટમાં કે સુપ્રીમ કૉર્ટમાં કેટલાક મુદ્દે તો સરકાર કોઈ ચોક્કસ વલણ જ નથી લેતી. જેમ કે સજાતીય સંબંધોની બાબતમાં મોદી સરકારે સુપ્રીમ કૉર્ટ પર છોડી દીધું! આર.એસ.એસ.થી માંડીને રામદેવ બાબા સજાતીય સંબંધોના આ પ્રકૃતિ વિરોધી ‘ચેપ’ની વિરુદ્ધ છે પરંતુ સરકારે કોઈ વલણ ન લીધું. અગાઉ કૉંગ્રેસની યુપીએ સરકાર કાળાં નાણાં બાબતે ‘સિટ’ બનાવવા સુપ્રીમના આદેશ છતાં ઠાગાઠૈયા કરતી હતી. ઈન્દિરા ગાંધીની ગરબડ કરીને જીતાયેલી ચૂંટણી, ભ્રષ્ટાચારના કેસોમાં દોષિત સાંસદોને ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ, ૩૫૬ કલમનો દુરુપયોગ કરીને કૉંગ્રેસ દ્વારા વિપક્ષોની સરકારને બરતરફ કરવી, અફઝલ ગુરુ જેવા ત્રાસવાદીઓને ફાંસી, સંજય દત્ત જેવા ત્રાસવાદમાં સહાયકને જેલ, રામમંદિર, વીઆઈપી કલ્ચર, નરેન્દ્ર મોદીને ૨૦૦૨નાં રમખાણોના કેસમાં રાહતથી માંડીને ટ્રિપલ તલાક જેવા અનેક મુદ્દા છે જે સુપ્રીમ કે હાઇ કૉર્ટના કારણે ઉકેલાયા છે કે ઉકેલાશે. પરંતુ ફરીને પ્રશ્ન એ જ થાય કે તો પછી સરકારે શું કરવાનું? માત્ર ટૅક્સ જ વસૂલવાનો? (આ આત્યંતિક વાત છે તે મને ખબર છે પરંતુ ટ્રાફિકથી માંડીને ઘણા પ્રશ્ને સરકાર હાઇ કૉર્ટ-સુપ્રીમની ફટકાર પછી જાગે છે તેથી આમ લખવાની ફરજ પડે છે.)

One thought on “કૉર્ટોની ફટકાર પછી જ સરકારી તંત્રની આંખ કેમ ઊઘડે છે?

  1. JaywantbhI, good article. I think comparison with Finland appears some what irrelevant, having numbers of factors play their role in shaping the country.

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.