gujarat, society

ટ્રાફિક: કાયદાનું પાલન ન થાય તો પણ બળતરા, થાય તો ઓર બળતરા

ટ્રાફિક…ટ્રાફિક…ટ્રાફિક…

જ્યાં જુઓ ત્યાં આ જ ચર્ચા. પહેલાં તો બધા ખુશ થયા. પણ ધીમેધીમે દસમાંથી છ વ્યક્તિઓના પગ નીચે રેલો આવ્યો (કારણકે પેલા સો મેં સે અસ્સી બેઇમાન ફિર ભી મેરા ભારત મહાન જેવી સ્થિતિ છે. ફ્લેટ હોય કે દુકાન, લારી હોય કે પાથરણાવાળા, મંદિર હોય કે મસ્જિદ કે પછી ચર્ચ, મોકો મળે એટલે જગ્યા પર ગેરકાયદે દબાણ કરવાની તક ઘણા નથી છોડતા.) એટલે જાતજાતની ચર્ચા શરૂ થઈ. શરૂઆતમાં ટ્રાફિક બાબતે ખુશી વ્યક્ત કરી વિડિયો મૂકનાર એક બહેને એક ટીવી ચર્ચામાં કહ્યું, “માણેકબાગ એસબીઆઈ જવું હોય તો ક્યાં કાર પાર્ક કરવી?” બહેન, આ દેશના રસ્તાઓ માટે કાર યોગ્ય વાહન નથી જ. એમાંય ઇનોવા, સેદાન જેવી મોટી કાર માટે તો નથી જ. એ બધું પશ્ચિમમાં એટલે ચાલે કે ત્યાં જનસંખ્યા ઓછી છે. તેમને સિટીની અંદર કરતાં એક શહેરથી બીજા શહેર દૂર જવાનું હોય એટલે ત્યાં કાર સગવડભરી બની જાય છે.

જોકે પશ્ચિમમાં પણ ૧૯૬૦ના દાયકાથી કારની વપરાશ પર નિયંત્રણ મૂકાવાં લાગ્યાં છે. નૉર્વેમાં ૨૦૧૯ સુધીમાં તમામ ખાનગી વાહનો પર પ્રતિબંધ મૂકાવાનો છે. કૉલમ્બિયાના બૉગોટોમાં સિક્લૉવિયા નામનો કાર્યક્રમ યોજાય છે જેમાં દર અઠવાડિયે ૭૫ માઇલના રસ્તાઓ વાહનોની અવરજવર માટે બંધ થઈ જાય છે. બૉગોટામાં માત્ર બાઇક (એટલે પેલું હીરો હોન્ડા નહીં, ત્યાં સાઇકલ માટે બાઇક શબ્દ વપરાય છે) માટે ૨૦૦ માઇલ રસ્તાઓ છે! પેરિસમાં વાયુ પ્રદૂષણના લીધે સિટી સેન્ટરમાં કાર પર પ્રતિબંધ છે. ત્યાં ૨૦૨૫ સુધીમાં ડીઝલનાં વાહનો પર જ પ્રતિબંધ આવી જવાનો છે. (આપણે ત્યાં આવું થાય તો આ પ્રજાતિઓ હાય તોબા મચાવી દે. અમારે કયું વાહન ચલાવવું, અમારે શું ખાવુંપીવું એના પર પણ પ્રતિબંધ! આ ‘બાન’ સરકાર ન ચાલે.) લંડનમાં ૨૦૨૦ સુધીમાં ડીઝલ કાર પર પ્રતિબંધ મૂકાવાનો છે. બર્લિનમાં ડઝનેક જેટલા નવા બાઇક સુપરહાઇવે બનવાના છે જે ૧૩ ફીટ પહોળા હશે અને કાર તેમજ પદયાત્રીઓથી અલગ જ હશે!

મેડ્રિડના મેયર પોતાની ખુરશી ૨૦૧૯ સુધીમાં ખાલી કરે તે પહેલાં તેઓ શહેરના મુખ્ય વિસ્તાર ગ્રાન વિયામાં માત્ર બાઇક (સાઇકલ), બસ અને ટેક્સીને જ આવવાની છૂટ આપશે. પ્રદૂષણ કરતી કારોના માલિકોએ પાર્કિંગ માટે વધુ ચાર્જ ભરવો પડશે. ગ્રીસના એથેન્સ (જેના વખાણ કરતા કેટલાક બુદ્ધુજીવીઓ થાકતા નથી)માં ૨૦૨૫ સુધીમાં સિટી સેન્ટરમાં ડીઝલ કારો પર પ્રતિબંધ મૂકાશે. ઈટાલીના મિલનમાં સિટી સેન્ટરમાં પ્રદૂષણ કરતી કારો પર પ્રતિબંધ છે. આવું જ બ્રુસેલ્સ બાબતે પણ ૨૦૧૮ સુધીમાં થવાનું છે. જર્મની (જે ઑટો મેન્યુફેક્ચરિંગનું હબ ગણાય છે)ના હેમ્બર્ગમાં શહેરી વિસ્તારોમાં ૪૦ ટકા વિસ્તાર કાર ફ્રી ગ્રીન નેટવર્ક બનાવવાના છે. ડેન્માર્કમાં કૉપનહેગનમાં ૫૦૦ કિલોમીટરનું બાઇસિકલ નેટવર્ક બનાવવાના છે જે આજુબાજુના પરાને જોડતો હશે. મેક્સિકોમાં લાઇસન્સ પ્લેટ નંબરના આધારે રસ્તા પર જવા પ્રતિબંધ છે. જાપાનના ટૉક્યોએ તો ૨૦૦૦માં જ ડીઝલ વાહનો પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે! (બાય ધ વે, ભાવનગરની ઘોઘાગેઇટથી ખારગેઇટ સુધી ઊભી બજારમાં રાત્રે વાહન પર વર્ષોથી પ્રતિબંધ છે.)

પહેલી વાત તો એ છે કે ઑટો હબ બનવામાં ખોટું નથી પરંતુ બૅન્કો દ્વારા કાર લૉન શરૂ થઈ અને કાર કંપનીઓ દ્વારા જાતજાતની સ્કિમ એટલે લોકો કાર ખરીદવા લાગ્યા. એમાં મધ્યમ વર્ગ પણ આંટે ચડી ગયો. દેખાડા માટે કાર ખરીદવા લાગ્યા. એમાંય કેટલાક તો બેટરી ન ઉતરી જાય એટલે સવારે કાર કાઢે એક આંટો મારે અને ફરી મૂકી દે ત્યારે રિવર્સમાં લેતી વખતે ટૂંટૂં જેવો હૉર્નનો અવાજ લોકોની નીંદર બગાડે કે પૂજાપાઠમાં ખલેલ પહોંચાડે. જ્યારે ફ્લેટ બન્યા હોય ત્યારે બિલ્ડરે શું વિચાર કર્યો હશે કે લોકોનાં ઘરમાં વ્યક્તિ દીઠ એક સ્કૂટર અને એક કાર હશે? દા.ત. અમારા ફ્લેટ તો ૧૯૯૯ના બનેલા છે. તે વખતે આવો વિચાર થઈ શક્યો હોત? અને તેમાંય મોટી કાર….

કોઈ પણ સરકારે કાં તો અરવિંદ કેજરીવાલ સરકારની જેમ એકીબેકીનો નિયમ વહેલામોડા લાવવો પડશે અથવા ઓછામાં ઓછું, કાર પર તો પ્રતિબંધ મૂકવો જ પડશે. બહુ ચોખ્ખી વાત છે. જેટલી જગ્યામાં તમે હજાર ઉંદર કે પચાસ કૂતરા સમાવી શકો તેમાં દસ હાથી માંડ આવે. પરિણામે ટ્રાફિક જામ થાય જ. ‘ગુજરાત સમાચાર’માં હતો (૨૦૧૨ કે ૧૩ આસપાસ) ત્યારે ચીનમાં બે દિવસ સુધી કેટલાય કિમી ટ્રાફિક જામના સમાચાર આવ્યા ત્યારે આગાહી કરી હતી કે ભારતમાં પણ જો કારની સંખ્યા આ રીતે જ વધતી રહી તો આવું થશે જ. આજે થઈ રહ્યું છે. ભલે બે દિવસ સુધી નહીં તોય ટ્રાફિક જામ તો થઈ જ રહ્યો છે. વળી, મોટા ભાગની કારમાં એક માણસ જ મુસાફરી કરતો હોય તો ટ્રાફિક જામ ઉપરાંત ઈંધણ, પ્રદૂષણની રીતે પણ વિચારવું પડે. આજે અમદાવાદમાં એસજી હાઇવે પર ભારે વાહનોના જવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો તો પણ પકવાન ચાર રસ્તા પાસે કે થલતેજ પાસે સિગ્નલ આગળ કેટલો ટ્રાફિક જામ થાય છે! પહેલા ધડાકે સિગ્નલ લીલું થાય ત્યારે જવા મળતું નથી. એમાં સર્વિસ રોડ પરનાં વાહનો વચ્ચે ઘૂસે તે અલગ! ટ્રાફિકના નામે લોકો અંધાધૂંધી કરી રહ્યા છે.

એમાં મહાકાય કાર ઑવરટૅક કરવા જાય ત્યારે તે તેના કદના કારણે રોંગ સાઇડ તો હોય જ છે પરંતુ સાથેસાથે એટલો રસ્તો રોકી લે છે કે સામેથી વાહન આવતું હોય તો તે વાહનને ફૂટપાથ પર ચડાવવું પડે તેવી સ્થિતિ થઈ જાય છે! કેટલીક કારો ઑવરટૅક તો કરવા જાય પણ પછી સામેથીય એ જ રીતે વાહનો રસ્તાની મધ્યથી જમણી તરફ દબાણ કરી આવતા હોય ત્યારે એટલે ઓવરટેક કરવા જતી કાર અચાનક ડાબી બાજુ આવે, હવે તેની ડાબી બાજુ માનો કે બાઇક કે સ્કૂટરવાળા હોય અને તેની ડાબી બાજુથી કોઈ કાર ઑવરટેક કરવા પ્રયાસ કરતી હોય તો બાઇક કે સ્કૂટરવાળાનો તો સેન્ડવિચ જેવી હાલત થાય. કારોનું આવું જ પ્રમાણ વધતું રહ્યું તો વહેલા મોડા બાઇક કે સ્કૂટરવાળાએ આંદોલન કરી વાહન ચલાવવા પોતાના માટે અલગ રસ્તો માગવો પડશે!

સામે પક્ષે પ્રદૂષણ અને ટ્રાફિક જામની સમસ્યા નિવારવી હોય તો સરકારે પણ જાહેર પરિવહન માટે દરેક ખૂણે અંતરિયાળ વિસ્તારમાં રહેતા લોકોને સુવિધા મળે તેવી જોગવાઈ કરવી પડશે. બીઆરટીએસ માટે વચ્ચે સ્ટેશન બનાવી નાખ્યાં પણ પૂરપાટ દોડતાં વાહનો વચ્ચે રસ્તો ઓળંગીને સ્ટેશન પર જવું એ રોજ સર્કસના ખેલાડી જેવો જીવસટોસટનો ખેલ છે. અમદાવાદ સહિતનાં શહેરોમાં રિક્ષાવાળા પણ બેફામ પૈસા વસૂલે છે. મીટરને ગણકારતા નથી. કેટલીક રિક્ષામાં સર્વિસ મેઇનટેનન્સ ન કરાવતા હોવાથી કે જૂની રિક્ષાના લીધે હજુ પણ તેઓ ધૂમાડા ઓકતી હોય છે. તેમની સામે પણ પર્યાવરણલક્ષી દંડાત્મક પગલાં લેવાવાં જોઈએ. અને હા, મુંબઈ જેવું પણ ન ચાલે જ્યાં જાહેર પરિવહનની સુવિધા તો ખૂબ સારી છે પરંતુ વસતિ એટલી બધી વધી ગઈ છે કે ટ્રેનમાં લટકતા જવું પડે છે. એટલે મેટ્રો સિટી પર બોજો ઘટાડવા નાનાં શહેરો, ગામોનો વિકાસ એ પહેલી પ્રાથમિકતા આપવા જેવું કામ છે.

ટ્રાફિક ઝુંબેશની સાથે મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનવાળા પણ ભળ્યા. મંડ્યા દબાણો હટાવવાં. લૉ ગાર્ડન પાસે ખાણીપીણી બજાર ચાલતું હતું તેને બંધ કરાવ્યું. એમાં કેટલાક બોલકા લોકોને એવું પેટમાં દુઃખ્યું જાણે તેમની લારી ન ઉઠાવી લેવાઈ હોય? મિડિયાના એક વર્ગે પણ મરશિયાં ગાયાં. કેટલાકે ગરીબોના પેટ પર લાત મારવાનું ગાણું પણ ગાયું. પહેલી વાત તો એ કે લૉ ગાર્ડન પાસે જે ખાણીપીણી ચાલતી હતી તે કોઈ ગરીબ નહોતા. તેમના મેનૂમાં જે ચીજો હતી તેના ભાવ ઓછા નહોતા. બીજું કે એમ રસ્તા પર કોઈ ઊભું રહી જાય, પાંચ-દસ કે પચ્ચીસ વર્ષ ધંધો કરે એટલે એ જગ્યા તેની થઈ જાય? ન કોઈ દુકાન ભાડું કે દુકાન ખરીદવાની ભાંજગડ, નહીં કોઈ ટૅક્સ ભરવાની લપ્પનછપ્પન, માત્ર મ્યુનિ. કે પોલીસને હપ્તો આપી દેવાનો. તો હૉટલ કે દુકાનવાળાનો શું વાંક? માત્ર એ જ કે એ આવી રીતે પોતાની ગરીમા જાળવવા રસ્તા પર ઊભા નથી રહી શકતા? લૉ ગાર્ડન પાસેની કેટલાક ખાણીપીણીવાળાની તો ઠેરઠેર શાખાઓ (દા.ત. ઑનેસ્ટ, અશરફી કુલ્ફીવાલા) ખુલી ગઈ છે, છતાં તેની તરફેણવાળા ગરીબના પેટ પર પાટુંની દલીલ કરે ત્યારે હસવું જ આવે. હા, એ વાત ચોક્કસ કે અત્યાર સુધી આ બધું ચાલ્યું તે તંત્રના ભ્રષ્ટાચાર અને આંખ આડા કાનના લીધે ચાલ્યું. અને હા, દબાણ હટાવવા કે ટ્રાફિક માટે પોલીસ-મ્યુનિ.ની જીપો ફરી જ છે. એટલે રાતોરાત કાઢી મૂકાયા તેવું નથી જ.

આ જ મિડિયા પાછું રોજ ટ્રાફિક જામની કે દબાણની વાતો કરતું હોય અને તંત્રની ટીકા કરતું હોય પણ જ્યારે આવી કાર્યવાહી થાય ત્યારે રોદણાં રોવે એ ક્યાંનો ન્યાય! ખાણીપીણી બજાર હેરિટેજ નથી. અને હેરિટેજ હોય તો પણ જેમજેમ પરિસ્થિતિ, સંજોગો બદલાય તો ક્યારેક તેને ખસેડવા પણ નિર્ણય લેવો પડે. અમદાવાદમાં ખાણીપીણીવાળા આજે ઠેરઠેર છે. બસ, ટ્રેન ઔર ખાણીપીણી, ઇસ કે પીછે ભાગના નહીં. એક જાયે તો દૂસરી આતી હૈ. કોઈ પણ સ્થિતિ કાયમ નથી હોતી. સમય પ્રમાણે બદલાય જ છે. ગૂગલ સર્ચ એન્જિનમાં કેટલા ફેરફારો આવ્યા? પહેલાં તસવીરો આરામથી સૅવ થતી હતી. હવે બંધ કર્યું ને? પહેલાં કોઈ પણ ફિલ્મી ગીત કોઈ પણ પ્રૉગ્રામમાં આરામથી વગાડી શકાતું. હવે વગાડી શકાય છે? કૉપીરાઇટના પ્રશ્ન આવે છે ને? યૂટ્યૂબવાળા વિડિયો હટાવી લે છે ને? વધુવાર કૉપીરાઇટ ભંગ કરો તો તમારું ખાતું પણ બંધ થઈ જાય ને? ત્યાં રોદણાં રોઈ શકો કે એ બાપા…મારી તેમાંથી આવક થતી હતી તે તમે બંધ કરી? હવે હું ક્યાં જઈશ? મુજ ગરીબના પેટ પર તમે લાત મારી….કાયદા અને નિયમનું પાલન જો ન થાય તો પણ બળતરા પરંતુ થાય તો ઓર બળતરા.

પણ હા, ટ્રાફિક પોલીસ અને તંત્રએ હજુ મોટા ભાગે હિન્દુ વિસ્તારોમાં જ કાર્યવાહી કરી છે. જુહાપુરા, દરિયાપુર, શાહપુર વગેરે વિસ્તારોમાં કાર્યવાહી કરવાની હિંમત હજુ સુધી નથી થઈ. ઢોર મામલે માલધારીઓ સામે પગલાં ખાસ ભરાતાં નથી. પોલીસની મદદ વગર મ્યુનિ.ની ટીમ કંઈ કરી શકતી નથી. આવા કોઈ પણ પંથના-જ્ઞાતિના માથાભારે લોકો સામે કડક પગલાં લેવાં જ જોઈએ. લારીગલ્લા જેવા નાના લોકો કે વેપારી જેવી અહિંસક અને અસંગઠિત પ્રજાને જ ભોગ ન બનાવાય.

શાકભાજીની લારીવાળાઓને માટે કોઈક રસ્તો વિચારવો જોઈએ કારણકે તેઓ વ્યાજ પર પૈસા લઈ ધંધો કરતા હોય છે. દરેક વિસ્તારમાં લોકોને નજીક પડે તે રીતે મ્યુનિ. હસ્તગત જગ્યામાં શાકબજાર ઊભું કરવું જોઈએ. લોકોને પણ અનુકૂળતા રહે અને શાકભાજીવાળાનો ધંધો પણ ચાલે. નાના વેપારી કે લારીગલ્લા/પાથરણાંવાળાને પણ કોઈ નિશ્ચિત જગ્યા બીજે ફાળવી શકાય (જેમ કે નહેરુનગર પાસે બેસતા લોકોને શેલ્બી હૉસ્પિટલ નજીક જગ્યા ફાળવાઈ છે જ)

પણ આ ઝુંબેશ કાયમી નહીં ચાલે તો તેનો કોઈ અર્થ નથી. ૨૦૦૯માં પણ આવી ઝુંબેશ ચાલી હતી પરંતુ આજે નવ વર્ષ પછી ફરી ઝુંબેશ ચલાવવાનો વારો આવ્યો એટલે લોકોને વધુ તકલીફ પડે છે. અને હા, આટલી કડક ઝુંબેશ ચલાવી છે તો સાથોસાથ હૉર્ન ફ્રી ઝૉન બનાવી લોકોને હૉર્ન વગર વાહન ચલાવવાની પણ ટેવ પાડો. કેટલાક તો એમ્બ્યુલન્સની જેમ કાર કે બાઇક ચલાવતા હોય છે. સતત હૉર્ન પણ વગાડે અને કોઈનો વિચાર કર્યા વગર પૂરપાટ ચલાવે.

આ દેશમાં મોટા ભાગે કાયદાનું પાલન થતું જ નહતું, લોકોએ એવું સમજી લીધું હતું કે કાયદોફાયદો તો સમજ્યા હવે. પરંતુ હવે કેન્દ્રથી લઈને રાજ્ય સુધી ઘણી જગ્યાએ કાયદાનું પાલન કરનારી સરકારો આવી છે તે સારી વાત છે. આ માટે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીથી લઈ મુખ્ય પ્રધાન વિજય રૂપાણી તેમજ અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કમિશનર વિજય નહેરા (જેમણે કડક હાથે સફાઈ કર્મચારીઓની આડોડાઈ પણ બંધ કરાવી), પોલીસ કમિશનર એ. કે. સિંહ (જેમણે પોતાના ખભે લઈ લીધું કે જો હું પરિણામ ન આપી શકું તો આ નોકરીમાં રહેવા લાયક નથી.)ને અભિનંદન આપવા જ જોઈએ. જીએસટી હોય કે આવકવેરો, દરેકમાં કાર્યવાહી થઈ રહી છે. બૉગસ કંપનીઓ પકડાઈ રહી છે. ઇડીના દરોડા પડી રહ્યા છે. મોટા આર્થિક અપરાધીઓ સામે પણ તવાઈ આવી રહી છે. ભાગેડુ આર્થિક અપરાધીની સામે નવો ખરડો પસાર થયો છે. ગુજરાતમાં દબાણ હટાવ અને ટ્રાફિકના નિયમોનું પાલન કરો ઝુંબેશ ચાલી રહી છે. ભેળસેળવાળી ખાણીપીણીની લારીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે. એટલે કેટલાક લોકોને તકલીફ પડવાની જ. ભલે પડતી.

Advertisements

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s