આ લખતી વખતે હૈયું રડી રહ્યું છે કારણ આર. કે. સ્ટુડિયોને વેચાવા કાઢ્યો છે. કપૂર પરિવાર માટે હવે તે ધોળો હાથી છે!

પણ આ ધોળા હાથી એક સમયે કેટકેટલું મનોરંજન પૂરું પાડવાનું નિમિત્ત બન્યો! ૧૯૫૧માં દીર્ઘદૃષ્ટા રાજ કપૂરે મુંબઈના ચેમ્બૂરમાં બનાવેલા આ સ્ટુડિયોમાં ‘આવારા’ના ડ્રીમ સિક્વન્સ, જે કદાચ હિન્દી ફિલ્મોના ‘ખયાલો મેં…ખયાલો મેં..હમ કાલે હૈં તો ક્યા હુઆ’ પ્રકારના સપનામાં ગવાતાં ગીતો/દૃશ્યોમાં પ્રથમ હતું, તેનું શૂટિંગ અહીં થયું હતું.

રાજજીની ફિલ્મોમાં એકએક દૃશ્ય, તેના પાર્શ્વ (બેકગ્રાઉન્ડ) સંગીત પર કેટલી મહેનત થતી હશે, કલ્પના કરો! ‘બરસાત’નું એ દૃશ્ય જેમાં રાજ વાયોલિન વગાડે છે અને પ્રેમઅગ્નિમાં શેકાતી નરગીસ તોફાની રાતે વિફરેલી નદીમાં પિયુને મળવા હોડીમાં ચાલી નીકળે છે, એમ માનીને કે તેના પિતા સૂઈ ગયા છે, પણ એને ખબર નથી કે જમાનો જોઈ ચૂકેલા પિતા હાઉસ બૉટમાં ‘પરદેસી’ બાબુ હોય અને તેને મળવા દીકરી સમય, સ્થિતિની પરવા કર્યા વગર અડધી રાતે દોડી જાય તો કયા બાપને નીંદર આવે! અને એ રાજ વાયોલિન વગાડતો હોય ત્યારે દોડીને નરગીસ તેની ભુજાઓમાં સમાઈ જાય અને કહે, “અબ તો મૈં આ ગઈ હૂં, અબ તો બજાના બંધ કરો”. આ દૃશ્ય અમર બની ગયું અને તે વાયૉલિનનો પીસ પણ આર. કે. ફિલ્મોના પાર્શ્વ સંગીતનો અભિન્ન હિસ્સો બની ગયો! આ દૃશ્ય આર.કે. ફિલ્મ્સનો લૉગો બની ગયું અને આર. કે.સ્ટુડિયોનો પણ! ‘શ્રી ૪૨૦’માં ‘પ્યાર હુઆ ઇકરાર હુઆ હૈ’ ગીતમાં રણધીર, ઋષિ અને બહેન ઋતુ એ ભાઈબહેનોએ ફૂટપાથ પર રેઇનકૉટ પહેરીને ચાલતા નીકળવાનું હોય પણ બાળરાજા તો મન હોય તો માને! ઋષિએ ના પાડી તો નરગીસે ચોકલેટ આપી બે વર્ષના બાળ ઋષિને મનાવી લીધા! આ આર. કે. સ્ટુડિયોએ જેવી હોળી જે દિગ્ગજથી લઈને નાના કલાકાર સહિતના લોકો સાથે મનાવી તે હવે ક્યાં!

અને આ સ્ટુડિયોએ કેટકેટલી ફિલ્મોનું શૂટિંગ પોતાને ત્યાં થતું જોયું હશે! આવારા, બરસાત, શ્રી ૪૨૦, જિસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ, સંગમ, મેરા નામ જોકર, બોબી, સત્યમ્ શિવમ્ સુંદરમ્, ધરમ કરમ, પ્રેમરોગ, રામ તેરી ગંગા મૈલી, અમર અકબર એન્થની, પરવરિશ (અમિતાભ-વિોથી લઈને આ અબ લૌટ ચલે સુધી આ સ્ટુડિયો કલાનો, કલાના ઇતિહાસના એક મોટા યુગનો અબોલ છતાં તેમાં સંગ્રહાયેલાં પોશાકો, ‘મેરા નામ જોકર’નો એ બોલકો, દરેક સ્થિતિમાં હસાવતો જૉકર થકી બોલકો દસ્તાવેજ બની રહ્યો છે. છે કે હતો…કયા કાળનું ક્રિયાપદ વાપરવું તે સમજાતું નથી કારણકે ગયા વર્ષે લાગેલી આગમાં ઘણી યાદો બળીને રાખ થઈ ગઈ છે.

કોણ આ સ્ટુડિયો ખરીદશે? પાછલા બારણે દાઉદ કે બીજા કોઈ ભ્રષ્ટ નેતા-બિલ્ડર કે કૉર્પોરોટના કાળાં નાણાંથી ખરીદાશે? ખરીદવા માટે કોણ સાચું ઉત્તરાધિકારી હોઈ શકે? કરણ જોહર, અનુરાગ કશ્યપ,એકતા કપૂર જે હવે લગભગ કલાના નામે પૉર્ન ફિલ્મો તરફ વળી ગયાં છે? સંજય લીલા ભણશાળી જે પ્રૉડક્શન-સંગીતમાં ૧ ટકા રાજ કપૂરની તોલે તો આવી શકે પણ ઇતિહાસને મારીમચડી રહ્યા છે અને ઇતિહાસની ફિલ્મોની કથાને પણ દેવદાસની કથામાં ફેરવી નાખે છે? કે પછી સુભાષ ઘઈ? જે ૭૦ ટકા રાજ કપૂરના પગલે તો હતા, પણ ‘તાલ’ પછી એ પારસમણિ જેવો સ્પર્શ ગુમાવી બેઠા છે! સૂરજ બડજાત્યા હોઈ શકે પણ તેઓ ખર્ચો કરે કે કેમ તે પ્રશ્ન છે.

મોટો પ્રશ્ન તો એ છે કે કપૂર પરિવાર જેના થકી બન્યો તે સ્ટુડિયો હવે તેમને જાળવવો પોસાય તેમ નથી. રાજ કપૂર હોત તો સ્ટુડિયોને પાત્ર બનાવી ‘મેરા નામ જૉકર’ જેવી હાસ્યસભર કરુણાંતિકા જરૂર બનાવત કારણકે એમની દરેક ફિલ્મ પ્રેમ અને કરુણાથી છલોછલ રહેતી હતી.

પરંતુ એ સમય પણ અલગ હતો જ્યાં પોતાની સાથે જોડાયેલી દરેક નિર્જીવ ચીજોને પણ વ્યક્તિ પ્રેમ કરતી, ચાહે તે ઘર હોય, પાળીતું પશુ હોય કે પછી સાઇકલ હોય. એ વખતે સંવેદના અને મૂલ્યો જીવનનાં કેન્દ્રમાં રહેતી અને તેનું પ્રતિબિંબ રાજ કપૂર સહિત તે સમયની, કહો કે તે યુગની ફિલ્મોમાં દેખાતું. રાજજીની જ ‘મેરા નામ જોકર’માં કૂતરો પણ એક પાત્ર હતું તે કોને યાદ હશે! કારણકે રાજ તેમની હિરોઇનને સૌંદર્યાત્મક અંગપ્રદર્શન સાથે પ્રસ્તુત કરતા તેથી તે જ વધુ યાદ રહે તે સ્વાભાવિક છે.

‘મેરા નામ જોકર’માં રાજ મીનુ માસ્ટર સાથે ‘ગ્રાન્ડ ઇન્ડિયન ફૂટપાથ સર્કસ’ની પહેલી કમાણી ત્રણ રૂપિયા પિસ્તાલીસ પૈસાના ભાગ પાડતી વખતે એક રૂપિયા પંદર પૈસા મોતી નામના કૂતરાને આપે છે ત્યારે મીનુ (દક્ષિણની અભિનેત્રી પદ્મિની) કહે છે, “મોતી કા?” રાજુ કહે છે, “ક્યોં? મોતી આદમી નહીં હૈ ક્યા?”

અને ‘મેરે અંગ લગ જા બાલમા’ જેવા રિઝવતા (સિડક્ટિવ) ગીત પછી એક દૃશ્યમાં જ્યારે મોતીને મ્યુનિસિપાલિટીવાળા ઉપાડી જાય છે ત્યારે મોતીના ટૂંકા સાથ છતાં, તેને સ્નેહ કરનારો રાજ ખિન્ન થઈ જાય છે, પણ મોતીના સહારે હવસખોર પુરુષો સામે પુરુષના વેશમાં ટકી રહેલી મીનુને લેશમાત્ર ફરક નથી પડતો. રાજુ કહે છે, “મોતી કો મ્યુનિસિપાલિટીવાલે ઉઠા કે લે ગયે. વો અબ ઉસે માર ડાલેંગે.” ત્યારે મીનુ કહે છેે, “હાં, બાઝારી કુત્તો કે સાથ યહી હોતા હૈ…” રાજુ કહે છે, “મોતી કુત્તા નહીં હૈ, વો હમારી ફૂટપાથ સર્કસ કા પાર્ટનર હૈ.” મીના કહે છે, “મગર સર્કસ તો અબ બંધ હો ગયા, અબ તો હમારી કવ્વાલી ચલેગી, મોતી કી ક્યા ઝરૂરત?” આઘાતના સૂર રેલાવતા પાર્શ્વ સંગીત વચ્ચે રાજુ આઘાત અને દુ:ખ સાથે કહે છે, “ઝરૂરત? તુમ ભી ક્યા ઝરૂરત સે મુહોબ્બત કરતી હો મીના?”

ફિલ્મમાં તો મીના માફી માગી લે છે પણ આજે ઝરૂરત-જરૂરિયાત-તે કરતાંય કહો કે અસીમ ઈચ્છાઓને પ્રેમ કરવાનું ચલણ છે, ચાહે તે વ્યક્તિ હોય, મોબાઇલ હોય કે પછી સાદી પેન. યુઝ એન્ડ થ્રો. અને જે ચીજ ધોળો હાથી થઈ જાય, કરોડો-અબજોની સંપત્તિ હોય તેને તો વેચીને રોકડી જ કરી લેવી જોઈએ ને. રાજ કપૂર અને પૂરા કપૂર પરિવારનો અમારો પંડ્યા પરિવાર ચાહક છતાં લખતાં દુ:ખ થાય કે રાજજીનાં કોઈ સંતાનમાં રાજ જેવો વેતો ન નીકળ્યો કે જે સ્ટુડિયોને કૉમર્શિયલી વાયેબલ બનાવી શકે.

જાને કહાં ગયે વો દિન!

One thought on “આર.કે. સ્ટુડિયો: ક્યા તુમ ભી ઝરૂરત સે મુહોબ્બત કરતે હો?

  1. બહુ સુંદર રજૂઆત , આર કે સ્ટુડિયો ભારતીય ફિલ્મ જગતના ઇતિહાસનું એક સુવર્ણ પૃષ્ઠ હતું જે હવે નહિ રહે તે અત્યંત અફસોસદાયક બાબત છે. મને ફેમ ગુરુકુળના શૂટિંગ દરમ્યાન ત્યાં જવાનો , એના સુવર્ણ ઇતિહાસને જોવાનો લ્હાવો મળ્યો હતો ..જે કદી નહિ વિસરાય

મારો બ્લોગ વાંચવા બદલ આભાર.

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.