Posted in sanjog news, society, vichar valonun

…કારણકે બે આંખની શરમ ગાયબ છે!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૦-૧૨-૧૭)

બે આંખની શરમ નડે. આ શબ્દ આપણે અવારનવાર સાંભળતા આવ્યા છીએ. આ ઉક્તિનું બહુ  મહત્ત્વ આપણા સમાજજીવનમાં રહ્યું છે. બે આંખની શરમના કારણે ઘણા લોકો ખોટું કરતા અટકી જતા. બે આંખની શરમના કારણે ઘણા ખોટા માર્ગે લપસતા બચી જતા. બે આંખની શરમના કારણે ઘણા વિવાહજીવન બચી જતા. બે આંખની શરમના કારણે કેટલાકનું વ્યાજ માફ થઈ જતું.

આ બે આંખની શરમ હવે ક્યાંક ગાયબ થઈ રહેલી જણાય છે. તેનું સૌથી મોટું કારણ હોય તો તે છે સોશિયલ મિડિયા અને અભિનય જગત. ફિલ્મો, સિરિયલો અને ટીવીમાં વડીલો સામે તોછડાઈ, ઉદ્ધતાઈ અને અવિવેક ભરપૂર દેખાડવામાં આવે છે. તેમનો ઉપહાસ કરાતો દર્શાવાય છે. સોશિયલ મિડિયા એ આભાસી દુનિયા છે. તેમાં પૉસ્ટ મૂકતી વખતે કે કૉમેન્ટ કરતી વખતે આ બે આંખની શરમ નડતી નથી. આભાસી દુનિયામાં કોઈ પણ મોટી વ્યક્તિ હોય તે મજાકને પાત્ર બની જાય છે. નરેન્દ્ર મોદી હોય કે રાહુલ ગાંધી, અમિતાભ બચ્ચન હોય કે કેઆરકે ખાન, કોઈ આમાંથી બચી શકતું નથી. હમણાં અભિનેતા રાજકુમાર રાવે પણ કેન્દ્રીય મંત્રી સ્મૃતિ ઈરાનીની અટક સંદર્ભે તેમની હાજરીમાં જ અશોભનીય ટીખળ કરી હતી. કોઈની વિરુદ્ધમાં મત વ્યક્ત કરતી વખતે ઘસી ઘસીને ધાર કાઢેલા શબ્દો વાપરવામાં આવે છે. વાત ગાળાગાળી સુધી પણ પહોંચી જાય છે. મોટા મોટા લેખકો-કલાકારો પણ પોતાની વિરુદ્ધ મત વ્યક્ત કરનારને ભૂંડાબોલી ગાળો લખતા અચકાતા નથી. ત્યારે આવા લેખકોનું અસલી સ્વરૂપ બહાર આવી જાય છે. કેટલાક તો દારૂ પીને અચેતન અવસ્થામાં મન ફાવે તેવું લખે છે. બહુ વિરોધ થાય તો ટ્વીટ કે ફેસબુક પૉસ્ટ ડિલીટ કરી નાખે. વિરોધ અતિશય વધે તો માફી માગી લે. કેટલાક રાખી સાવંત પ્રકારના લોકો વિવાદ પેદા કરવા જ બેફામ લખતા કે બોલતા હોય છે. અમુક સમયે પોતાનું માર્કેટ ડાઉન થતું લાગે એટલે વિવાદાસ્પદ લખી નાખે કે બોલી નાખે, પછી વિરોધ થાય ત્યારે માફી માગવાની ઘેર ગઈ, પણ પોતાના વિવાદાસ્પદ લખાણના સંદર્ભમાં ફરી પાછું વિવાદાસ્પદ લખે છે અને દુનિયાભરના (ખોટા) સંદર્ભોને ટાંકે છે.

ફેસબુક-ટ્વિટરનો ચેપ વૉટ્સએપને પણ લાગ્યો છે. એક પરિવાર અથવા એક વ્યવસાય અથવા એક વિચારના લોકોનું ગ્રૂપ બનાવ્યું હોય તેમાં નાનીનાની વાત પર બે આંખની શરમ રાખ્યા વગર લોકો ઝઘડી બેસે છે. પોતાને ન ફાવે તો શાંતિથી વિરોધ કરતાં આવડતું જ નથી જાણે. કેટલાક ઈચ્છતા હોય છે કે આવાં ગ્રૂપો પોતાના કહેવા પ્રમાણે જ ચાલે. કેટલાક લોકો પોતે જવલ્લે જ પૉસ્ટ કરે પરંતુ એ લોકો ટાંપીને બેઠા હોય છે કે ગ્રૂપમાં કોણ ક્યારે ભૂલ કરે? બસ, કોઈએ ભૂલ કરી નથી ને તેની જરાય બે આંખની શરમ રાખ્યા વગર કડક શબ્દોમાં વિરોધ કર્યો નથી. તમે કોઈ ગ્રૂપમાં જોડાવ છો તેનો અર્થ તેના કોઈ એક એડ્મિનને તો ઓળખો જ છો. આપણે ત્યાં તો કોઈ નાનામાં નાની ગણાતી વ્યક્તિને પણ નામ અને પાછળ ભાઈ કે બહેન લગાડીને બોલાવવાનો રિવાજ છે. તમારી સમક્ષ કોઈ અજાણી વ્યક્તિ હોય તો પણ તેનું નામ જાણી લીધા પછી તેને તમે નામથી જ બોલાવશો.

પરંતુ ખબર નહીં કેમ, વૉટ્સએપમાં આવા વાંકદેખુઓ કોઈ ભૂલ કરે કે તરત ફરિયાદ કરશે અને એ ફરિયાદમાં એડ્મિનનું નામ નહીં લખે, પણ “એડ્મિન, આને સીધો કરો”- તેવું જ લખશે. વૉટ્સએપમાં @ સાથે કોઈને ટેગ કરીને તેને જાણવા જોગ સંદેશો, જન્મદિનની શુભેચ્છા પણ મૂકી શકાય છે, પરંતુ તે ટેગ કર્યા પછી જો માનવાચક ભાઈ કે બહેન અથવા અંગ્રેજીમાં હોય તો મિ. કે મિસ વગેરે મૂકવામાં આવે તો સારું લાગે. પરંતુ આવું થતું નથી. કદાચ કોઈ દલીલ કરે કે આ બધું તો ઇન્ફૉર્મલ અથવા અનૌપચારિક કહેવાય. ઓળખીતામાં માનવાચક ને એવું બધું શું? તો સામે પ્રશ્ન એ થાય કે જે લોકો આવું કરે છે તેમને પોતાને તો પાછું માન મેળવવું ગમતું જ હોય છે. અને ઇન્ફૉર્મલ હોય તો પણ, બધાને પોતાને માન વગર બોલાવાય તેવું પસંદ ન પણ હોય તે ખ્યાલ રાખવો જરૂરી છે.

કેટલાક લોકો તો તેમને સંદેશા મોકલવામાં આવે તો તેના જવાબમાં સ્માઇલીથી પ્રતિક્રિયા આપવાની તસદી પણ લઈ શકતા નથી. આવા લોકો પાછા નરેન્દ્ર મોદીની જેમ અતિશય વ્યસ્ત હોય તેવું નથી હોતું.

તમને કોઈ ગ્રૂપમાં કોઈની ભલામણથી ઉમેરવામાં આવે અથવા તમે તે ગ્રૂપમાંથી નીકળી ગયા છો કે તમને નિયમભંગ બદલ કાઢી મૂકવામાં આવ્યા છે પરંતુ તમારા મિત્રની ભલામણથી જ્યારે તમને ફરીથી તેમાં જોડવામાં આવે ત્યારે તમારી જો ઈચ્છા ન હોય તો પર્સનલ મેસેજ કરીને જાણવું જોઈએ કે તમને શા માટે ફરીથી એડ્ કરવામાં આવ્યા છે. પછી વિનયપૂર્વક સંદેશો મૂકીને ગ્રૂપ છોડવું જોઈએ.

ગ્રૂપના નિયમો હોય તો તેનું ચુસ્ત પાલન કરવું જોઈએ. કેટલાંક ગ્રૂપમાં નિયમો હોય કે ગૂડમૉર્નિંગ, ગૂડનાઇટ વગેરે સંદેશાઓ ન મૂકવા. કવિતાઓ, સુવિચારો, ભગવાનના ફોટા વગેરે મૂકી ગ્રૂપને ભરી ન દેવું. રાત્રે ૧૧ વાગ્યા પછી સંદેશા ન મૂકવા. ગ્રૂપ મુજબ તેના નિયમોનું પાલન થવું જોઈએ, નહીંતર ગ્રૂપ છોડી દેવું જોઈએ. બધા જ ગ્રૂપ બધા જ પ્રકારના સંદેશાઓ માટે નથી હોતા તેટલી નાની વાત મોટા દરજ્જાના લોકો સમજી શકતા નથી. જ્યારે તેમને એડ્મિન તરફથી કહેવામાં આવે ત્યારે તેમને ખોટું લાગી જાય અને ગ્રૂપ છોડી ચાલ્યા જાય છે. આ બધું આભાસી દુનિયા હોવાથી થાય છે. જો વાસ્તવિક દુનિયા હોય તો આવું થવાની શક્યતા ઓછી રહે છે.

મેં ઘણાં એવાં ઉદાહરણ જોયાં છે કે ફેસબુક પર કોઈની પૉસ્ટ પર બેફામ કૉમેન્ટ કરી હોય અથવા તો કોઈના સંદર્ભમાં નામ વગર લખ્યું હોય પરંતુ જ્યારે એ બે વ્યક્તિ રૂબરૂ મળે ત્યારે ખૂબ જ સુમધૂર સંબંધો દેખાય. સોશિયલ મિડિયામાં કોઈ પણ રાજકારણી, કલાકાર કે લેખક વિરુદ્ધ બેફામ લખનાર પત્રકાર પણ જ્યારે એ જ રાજકારણી, કલાકાર કે લેખકનો ઇન્ટરવ્યૂ લેતા હોય ત્યારે વિચારોમાં વિરોધ હોય તો પણ શબ્દોમાં ખૂબ જ મર્યાદા હોય છે. (કરણ થાપર, પૂણ્ય પ્રસૂન વાજપેયી, રવીશ કુમાર, વિજય ત્રિવેદી જેવા અપવાદ ગણી શકાય.)

જ્યારે રૂબરૂ મળે ત્યારે એકબીજાના શરીરમાંથી નીકળતા તરંગો કામ કરતા હોય કે આંખમાંથી નીકળતાં કિરણો, પણ એ વાત ચોક્કસ છે કે બે આંખની શરમ નડે છે. આજે જોકે ટીવી પર રાજકારણ પરની ડિબેટમાં આ બે આંખની શરમ દૂર કરવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. અર્નબ ગોસ્વામી, અનીશ દેવગન, અંજના ઓમ્ કશ્યપ જેવાં એન્કરો ચર્ચા જ એવી કરાવે છે કે તેમાં સ્વસ્થ રીતે બહુ ઓછા લોકો ચર્ચા કરી શકે છે. મેં તો જાણ્યું છે કે ચેનલના એડિટરો જ ઈચ્છતા હોય છે કે જો ગરમાગરમ ચર્ચા થાય તો જ ટીઆરપી મળે. પરંતુ આ ટીઆરપીના ખેલમાં લોકોને તમે અંદરોઅંદર ઝઘડતા કરી દીધા છે તેનું શું? નેતાઓ કે કલાકારો ઝઘડે એટલે તેમના સમર્થકો પણ ઝઘડે. વચ્ચે જ્યારે શાહરુખ ખાન સલમાન ખાન સાથે ઝઘડેલો ત્યારે ટ્વિટર પર તેના સમર્થકો પણ ઝઘડતા હતા! હવે એ બંને ફરી મિત્રો બની ગયા છે. શું સમર્થકો વચ્ચે ફરીથી સંવાદનો-સુમેળનો તંતુ સધાયો હશે? આવું જ નેતાઓનું છે. નેતાઓના સમર્થકો અંદરોઅંદર વિવાદ કરે છે, પરંતુ કયો નેતા ક્યારે પક્ષપલ્ટો કરી નાખે અથવા પોતાનો વિચાર બદલી નાખે તે કહી શકાય ખરું?

આમીર ખાન દેશમાં અસહિષ્ણુતા વિશે બોલ્યો કે તેની પત્ની કિરણ રાવને ભારતમાં ડર લાગે છે તો તેની વિરુદ્ધ હિન્દુવાદીઓ તૂટી પડ્યા. આમીર ખાનની સ્નેપડીલ એપ ઘણાએ અનઇન્સ્ટૉલ કરી નાખી જેના પરિણામે આમીર ખાનને સ્નેપડીલની જાહેરખબર ખોવી પડી. પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સરસંઘચાલક મોહનરાવ ભાગવતે લતા મંગેશકર દ્વારા અપાતા માસ્ટર દીનાનાથ મંગેશકર એવૉર્ડ આમીર ખાનને આપ્યો. આમીર ખાન પણ ફિલ્મફેર સહિત કોઈ એવૉર્ડ સમારંભમાં જતો નથી. પરંતુ આ એવૉર્ડ લેવા તે હસતો હસતો આવી ગયો. ભાગવતજીએ પણ સસ્મિત ચહેરે તેને આ એવૉર્ડ આપ્યો. આ બંનેના સમર્થકોનું શું?

બે આંખની શરમ જ્યારે રૂબરૂ મળે ત્યારે નડે છે. જ્યારે પ્રત્યક્ષ મળો અને વાત કરો ત્યારે વ્યક્તિને જાણી શકાય છે. વિચાર તો ક્યારેય કોઈ બે વ્યક્તિના બધી બાબતોમાં સમાન ન જ હોય, પરંતુ તેના કારણે વ્યક્તિનો વિરોધ કરવા માંડીએ તે ખોટું છે. નરેન્દ્ર મોદી આવા જ વિરોધના શિકાર બન્યા છે.

આ બે આંખની શરમના કારણે જ પહેલાં લગ્નસંબંધ નક્કી કરતી વખતે વચ્ચે બંને પક્ષે કોઈ જાણીતી વ્યક્તિને હાજર રખાતી. લગ્ન પછી જ્યારે પણ વર-વધૂ વચ્ચે કે સાસરિયા-પિયરિયા વચ્ચે સંબંધ વણસે તેવી પરિસ્થિતિ થતી ત્યારે એ જાણીતી વ્યક્તિ સમાધાન કરાવતી. મકાન ખરીદવા જતી વખતે બિલ્ડરને પરિચિત વ્યક્તિને લઈ જવાનું પસંદ કરાતું. ઓળખાણવાળી વ્યક્તિને દુકાનદાર નમતું જોખતા. સમાધાન કરવા માટે આ ‘નમતું જોખવા’નો રૂઢિપ્રયોગ એટલે જ આવ્યો. જો ચીજ ખરાબ નીકળે તો દુકાનદાર પાછી પણ લઈ લે. આજે ઑનલાઇન શૉપિંગ થાય છે ત્યારે કોઈ ઓળખાણ નથી હોતી, તેથી જેની ચીજ લીધી હોય તે ચીજને પાછી લે તેની કોઈ ગેરંટી નથી હોતી, કારણકે ઘણી વાર ચીજ ખરીદતી વખતે જ ફૂદડી કરીને ટર્મ્સ એન્ડ કન્ડિશન લખી નાખી હોય છે.

હવે પરિવારમાં પણ માતાપિતા પોતે જ પોતાનાં સંતાનોને બે આંખની શરમ નહીં રાખવા શીખવાડે છે. તેના કારણે હવે કહેવાતા પ્રેમી-પ્રેમિકા ઊભા હોય અને રસ્તા પરથી વડીલ નીકળે તો બે આંખની શરમ નડતી નથી. પહેલાં નવયુવાન સિગરેટ પીતો હોય અને શિક્ષક પસાર થાય તો સિગરેટ છુપાવી દે કે ફેંકી દે તેવું આજે બનતું નથી. રસ્તા પરથી અજાણી મહિલા નીકળે અને બે વ્યક્તિ સામાન્ય વાતચીતમાં પણ ગાળ બોલતા હોય તો અટકી જાય તેવું થતું નથી, કારણકે બે આંખની શરમ ગાયબ છે.

Advertisements
Posted in abhiyaan, politics

બોઝથી જિતેન્દ્રપ્રસાદ સુધી: નહેરુ-ગાંધી સામે પડનાર લોકો ટકી શક્યા નથી

(અભિયાન, દિ.૧૬/૧૨/૧૭નો અંક)

૧૮૫૭માં સ્વતંત્રતા માટે સશસ્ત્ર સંગ્રામ થયો. તે એકતા અને સંકલનના અભાવે નિષ્ફળ રહ્યો. ૧૮૮૫માં એલન ઓ. હ્યુમ નામના એક નિવૃત્ત બ્રિટિશ અધિકારીએ ઇન્ડિયન નેશનલ કૉંગ્રેસની સ્થાપના કરી. આ જ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ તરીકે અત્યારે રાહુલ ગાંધીની બિનહરીફ વરણી થઈ છે. સામાન્ય રીતે સ્વતંત્રતા પછી છ દાયકા સુધી શાસન કર્યું હોવાના કારણે એક સર્વમાન્ય છાપ છે કે કૉંગ્રેસે જ સ્વતંત્રતા અપાવી પરંતુ આ દાવા પર અનેક પ્રશ્નાર્થો છે અને કૉંગ્રેસે સ્વતંત્રતા અપાવી કે સ્વતંત્રતા મળે તેમાં સતત વિલંબ કર્યે રાખ્યો તે ચર્ચાનો વિષય છે.

કૉંગ્રેસની સ્થાપનાનો હેતુ જ પહેલાં તો સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિનો નહોતો. તેનો હેતુ હતો શિક્ષિત લોકોના જૂથને એક મંચ પર લાવી નીતિના ઘડવૈયાઓ પર પોતાનો પ્રભાવ પાડવાનો હતો. તે પછી પણ અનેક બનાવો એવા બનેલા જેના પરથી કહી શકાય કે ૧૮૫૭થી ૧૯૪૭ એમ સ્વતંત્રતા મળતાં નવ દાયકા નીકળી ગયા જ્યારે કે ધાર્યું હોત તો વહેલી સ્વતંત્રતા મળી શકી હોત, પરંતુ એ અલગ ચર્ચાનો વિષય છે. કૉંગ્રેસમાં ભારતને સ્વતંત્રતા પહેલાથી જ નહેરુ પરિવારનો કબજો રહ્યો છે એ ચર્ચાનો વિષય નથી, હકીકત છે.

વાત જુલાઈ ૧૯૨૮ની છે. ત્યારે પણ કૉંગ્રેસમાં કોના હાથમાં પક્ષનો કબજો રહે તેની કુશ્તી ચાલતી હતી. એ વખતે પણ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પક્ષ પ્રમુખની હોડમાં આગળ હતા પણ ધનિક પિતા મોતીલાલે ૧૧ જુલાઈ ૧૯૨૮ના રોજ મહાત્મા ગાંધીને પત્ર લખ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે “આમ તો, બારડોલી સત્યાગ્રહના નાયક સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પક્ષપ્રમુખ માટે શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ છે, પરંતુ તેમને જો પક્ષપ્રમુખ ન બનાવવા હોય તો જવાહરલાલ નહેરુ બીજો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.” મોતીલાલ નહેરુએ એમ પણ કહ્યું હતું કે તેઓ પોતે હવે ફૂટી ચૂકેલી તોપ (સ્પેન્ટ ફૉર્સ) છે અને આપણી (એટલે કે મોતીલાલ અને મહાત્મા ગાંધીની) પેઢી હવે ખર્યું પાન છે, ત્યારે સંઘર્ષ આજે નહીં તો કાલે, જવાહર જેવા લોકોએ જ ચાલુ રાખવો પડશે. આથી વધુ સારું એ રહેશે કે તેઓ જલદી આ કામમાં લાગી જાય.” આમ, સ્વતંત્રતા નજીક જણાતા જ મોતીલાલે યુવાનોને નેતૃત્વ આપવા વાત કરીને જવાહરલાલને દાવેદાર બનાવી દીધેલા. તેમને યુવાનોમાં માત્ર જવાહરનું જ નામ સૂજ્યું તે જ બતાવે છે કે કૉંગ્રેસમાં વંશવાદ ત્યારથી જ-મોતીલાલના સમયથી જ ચાલુ થઈ ગયો હતો અને ગુજરાતના પનોતા પુત્ર સરદાર પટેલને અન્યાયનો ક્રમ પણ ૧૯૪૭થી નહીં ૧૯૨૮થી ચાલુ થઈ ગયો હતો.

એ જ વર્ષે ડિસેમ્બરમાં મોતીલાલ નહેરુ પક્ષપ્રમુખ તરીકે ચૂંટાઈ આવેલા! અને તે પછીના વર્ષે ૧૯૨૯માં જવાહરલાલ નહેરુ! જોકે મોતીલાલ આ પહેલાં ૧૯૧૯માં પણ પ્રમુખ તરીકે રહી ચૂક્યા હતા! ૧૯૨૯ અને ૧૯૩૦ એમ બે વર્ષ નહેરુ પક્ષ પ્રમુખ રહ્યા. ૧૯૩૬માં, ૧૯૩૭માં, ૧૯૫૧-૫૨, ૧૯૫૩, ૧૯૫૪ એ રીતે કુલ આઠ વર્ષ નહેરુ પક્ષ પ્રમુખ તરીકે રહ્યા. તેમના પિતા બે વર્ષ. ઈન્દિરા ગાંધી ૧૯૫૯, ૧૯૭૮-૮૩, ૧૯૮૩-૮૪ એમ કુલ સાત વર્ષ પક્ષ પ્રમુખ રહ્યાં. તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી પણ ૧૯૮૫-૯૧ એમ કુલ સાત વર્ષ પક્ષ પ્રમુખ રહ્યા. તેમનાં પત્ની સોનિયા ગાંધી તો કૉંગ્રેસના આખા ઇતિહાસમાં ૧૯ વર્ષ એમ વિક્રમજનક સમય સુધી પક્ષ પ્રમુખ રહ્યાં. આ રીતે કૉંગ્રેસમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર તેંત્રીસ વર્ષ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ તરીકે સત્તા જાળવી રાખી. સામાન્ય રીતે એક વ્યક્તિ એક હોદ્દાનો નિયમ ભાજપ જેવા પક્ષમાં જોવા મળે છે. પરંતુ કૉંગ્રેસમાં વડા પ્રધાન રહેતાની સાથે જવાહરલાલ નહેરુ, ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધીએ પક્ષ પ્રમુખનું પદ પણ પોતાની પાસે રાખ્યું. અલબત્ત, સોનિયા એ બાબતમાં અપવાદ કહી શકાય પરંતુ તેમને તેમના વિદેશી મૂળના હિસાબે વડાં પ્રધાન બનવા ન મળ્યું, તેથી તેમને કઠપૂતળી જેવા મનમોહનને આગળ કરવા પડ્યા હતા.

નહેરુ-ગાંધી પરિવાર સિવાયના લોકો પણ કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ બન્યા છે, પરંતુ તેઓ નહેરુ-ગાંધી પરિવારની કઠપૂતળી જેવા થઈને રહ્યા તો જ ટકી શક્યા. જે સામે પડ્યા તો તેમને પક્ષની બહાર જવું પડ્યું અથવા તેમની સાથે ખૂબ જ ખરાબ વર્તન થયું. મહાત્મા ગાંધીએ પણ જાણે-અજાણે મોતીલાલ-જવાહરને આ કામમાં સાથ આપ્યો હતો. દા.ત. સુભાષચંદ્ર બોઝ. ૧૯૩૯ની કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષની ચૂંટણીમાં બોઝની સામે મહાત્મા ગાંધીએ પહેલાં જવાહરલાલ નહેરુને કહેલું. એ વખતે નહેરુ યુરોપમાં વેકેશનમાં ગયા હતા. પાછા આવીને તેમને ખબર પડી પણ તેમણે ના પાડી અને મૌલાના આઝાદનું નામ સૂચવ્યું. મૌલાના આઝાદ પણ પાછળ હટી ગયા અને પટ્ટાભી સીતારામૈયાનું નામ બહાર આવ્યું. ૨૯ જાન્યુઆરીના રોજ બોઝ ગાંધીજીના ઉમેદવાર પટ્ટાભીની સામે ૨૦૩ મતોથી વિજયી બનેલા.

કૉગ્રેસનું બંધારણ એવું હતું કે પક્ષ પ્રમુખને સીધી રીતે હાંકી કાઢી શકાય નહીં અને થયેલી ચૂંટણીને પાછી ખેંચી શકાય નહીં. જોકે કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણી પર હજુ પણ ગાંધીજીનો કાબૂ હતો.

હવે ગાંધીજીએ ત્રાગું કર્યું. તેમણે કહ્યું, “પટ્ટાભીની હાર એ મારી હાર છે. જેઓ બોઝના કામથી સંતુષ્ટ ન હોય તેઓ રાજીનામું આપી શકે છે.” ગાંધીજીના આ વિદ્રોહના પગલે કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણીના ૧૪માંથી ૧૨ સભ્યોએ રાજીનામાં આપી દીધાં! એ વખતે નહેરુએ ન તો ગાંધીજીનું સમર્થન કરેલું ન વિરોધ! સત્તા કઈ બાજુ જાય તે કેમ ખબર પડે? ૧૯૩૯નું અધિવેશન ત્રિપુરામાં યોજાયું હતું. તે વખતે બોઝ બીમાર હતા. તેમને બીમાર અવસ્થામાં જ સ્ટ્રેચર પર અધિવેશન પર લાવવામાં આવેલા. આ અધિવેશનમાં ગાંધીજી અને તેમના સમર્થકોએ ભાગ ન લીધો! બોઝે સમજૂતીનો ખૂબ પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ વિફળ રહ્યા. છેવટે ૨૯ એપ્રિલ ૧૯૩૯ના રોજ તેમણે રાજીનામું આપી દીધું! બોઝ પછી ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ કૉગ્રેસ પ્રમુખ બનેલા, પરંતુ તેમની સાથેના નહેરુના મતભેદો જગજાહેર છે. તેમને ઐતિહાસિક ગૌરવવંતા સોમનાથ મંદિરના જીર્ણોદ્ધાર પછીના સમારોહમાં આવવા નહેરુએ ના પાડેલી તે વાત કોઈથી હવે છૂપી નથી.

પરંતુ એ વાત ઓછા લોકો જાણે છે કે રાજેન્દ્રબાબુ ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ન બને તે માટે નહેરુ જૂઠું બોલતા પણ ખચકાયા નહોતા! હકીકતે નહેરુ સી. રાજગોપાલાચારીને પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ બનાવવા માગતા હતા કારણકે રાજગોપાલાચારી પણ નહેરુની જેમ સેક્યુલર હતા. સામે પક્ષે કૉંગ્રેસના ઘણા લોકો રાજાજીને પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પસંદ કરવા અનિચ્છુક હતા કારણકે રાજાજીએ બીજા વિશ્વ યુદ્ધ વખતે ભારત છોડો આંદોલનનો વિરોધ કરેલો કે જ્યારે બ્રિટન વિશ્વ યુદ્ધમાં ફસાયેલું છે ત્યારે આ આંદોલન યોગ્ય નથી! તેમણે પછી કૉંગ્રેસ પણ છોડી દીધી હતી!

સામે પક્ષે રાજાજીના સમર્થકોની દલીલ હતી કે રાજેન્દ્રબાબુની તબિયત રાષ્ટ્રપતિના આકરા કામ માટે યોગ્ય નથી! પોતાના પુસ્તક ‘નહેરુ અ ટ્રબલ્ડ લિગેસી’માં પૂર્વ ઇન્ટેલિજન્સ ઑફિસર આર. એન. પી. સિંહે લખ્યું છે કે “નહેરુએ રાજેન્દ્રબાબુને ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૯ના રોજ પત્ર લખ્યો જેમાં તેમણે જણાવ્યું કે તેમણે સરદાર પટેલ સાથે નવા રાષ્ટ્રપતિ અંગે વાત કરી છે અને આ પદ માટે રાજાજીનું નામ નક્કી થયું છે.” આ વાતથી રાજેન્દ્રબાબુ ગુસ્સે થઈ ગયા. તેમણે બીજા દિવસે સામો પત્ર લખ્યો અને એક નકલ સરદાર પટેલને પણ મોકલી. તેમાં તેમણે લખ્યું કે પક્ષમાં તેમનો દરજ્જો જોતાં તેમની સાથે ન્યાયી વર્તન થવું જોઈએ. જ્યારે નહેરુને જવાબ મળ્યો ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તેમનો દાવ ઉલટો પડ્યો છે. ત્યારે તેમણે તેમના બચાવમાં જે લખ્યું તેનાથી તેમનું જૂઠાણું ખુલ્લું પડી ગયું. તેમણે લખ્યું, “મેં જે કંઈ લખેલું તેને સરદાર સાથે કોઈ લેવા દેવા નથી. મેં તો મારા અનુમાનના આધારે લખેલું. વલ્લભભાઈને તેના વિશે કંઈ ખબર નથી.” નહેરુને પોતાનું જૂઠાણું સ્વીકારવું પડ્યું કારણકે રાજેન્દ્રબાબુએ સરદાર પટેલને પણ એક નકલ મોકલી હતી. (નહેરુએ રાજાજીને પોતાના મંત્રીમંડળમાં કોઈ પૉર્ટફૉલિયો વગરના મંત્રી બનાવેલા અને સરદારનું અવસાન થયું તે પછી તેમને ગૃહ પ્રધાન બનાવેલા. જોકે રાજાજીએ ચીનના બદઈરાદાઓ વિશે ચેતવેલા પરંતુ ૧૯૫૧ સુધીમાં બંને વચ્ચે મતભેદો એટલા વધી ગયા હતા. અત્યારે જેમ રાહુલ ગાંધી કટ્ટર હિન્દુઓને લશ્કર-એ-તોઇબા કરતાં વધુ ખતરનાક માને છે તેમ તે વખતે રાજાજી સામ્યવાદી ચીનને વધુ ખતરારૂપ માનતા જ્યારે નહેરુ માટે સૌથી મોટો ખતરો હિન્દુ મહાસભા હતી!) છેવટે રાજાજીએ પણ નહેરુની સાથે ન ફાવતાં તબિયતનું કારણ આગળ ધરી દઈ રાજીનામું આપી દીધેલું!

તે પછી પુરુષોત્તમ દાસ ટંડન કૉંગ્રેસના પ્રમુખ બનેલા. તે પણ નહેરુને ખટકતા હતા. એમ કહે છે કે ટંડન રાષ્ટ્રવાદી વિચારોથી ઓતપ્રોત હતા. તેઓ સરદાર પટેલ છાવણીના હતા. રાજર્ષિ તરીકે ઓળખાતા ટંડને સરદાર પટેલના એ પ્રસ્તાવનું સમર્થન કરેલું કે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સભ્યોને કૉંગ્રેસની સમિતિમાં સભ્યો તરીકે લેવા જોઈએ. રાજર્ષિ ટંડને કહેલું કે “સંઘ રાજકીય સંસ્થા નથી. તેના લોકો ચૂંટણીની ઝંઝટમાં પડતા નથી. હકીકતે જમીયતે-ઉલ-ઉલેમા જેવી સાંપ્રદાયિક સંસ્થાના લોકો કૉંગ્રેસમાં ઘૂસેલા છે. તેમને રોકવા જોઈએ. સંઘનો સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિકોણ શાસ્ત્રશુદ્ધ છે.”

તે વખતે નહેરુ વિરુદ્ધ પટેલના ટકરાવનું કેન્દ્ર ટંડન બનેલા. ૧૯૫૦માં કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષની ચૂંટણી હતી. તે વખતે નહેરુના ઉમેદવાર હતા આચાર્ય કૃપલાણી જ્યારે સરદાર પટેલના ઉમેદવાર હતા ટંડન. ગાંધી-બોઝની લડાઈનું પુનરાવર્તન થયું. ટંડન સામે કૃપલાણી હારી ગયા. પરંતુ ગાંધીના પાક્કા ચેલા નહેરુએ ત્રાગું કર્યું અને તેમણે કાર્યસમિતિમાં જવા મનાઈ કરી દીધી. નહેરુએ પોતાને કૉંગ્રેસથી અલગ કરવાની (ફરી) ધમકી આપી હતી. નહેરુના આ ત્રાગા સામે ત્રીજી વાર સરદાર પટેલ જૂથે નમતું જોખ્યું અને ટંડને અધ્યક્ષ પદેથી રાજીનામું આપી દીધું.

મોરારજી દેસાઈ પોતાના હરીફ જણાતાં નહેરુએ કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ કામરાજ મારફતે કામરાજ યોજના દાખલ કરી. વરિષ્ઠ મંત્રીઓએ રાજીનામું આપવાની અને પક્ષના સંગઠનમાં કામ કરવાની આ યોજના હતી. નહેરુએ નાટક કર્યું કે હું પહેલું રાજીનામું આપું છું, પણ કામરાજે ના પાડી. અને મોરારજી દેસાઈ, લાલબહાદુર શાસ્ત્રી, જગજીવનરામ સહિત છ કેન્દ્રીય પ્રધાનો અને છ મુખ્યપ્રધાનોએ રાજીનામાં આપ્યાં હતાં! તે પછી ગુજરાતી ઉછંગરાય ઢેબર ત્રણ મુદ્દત સુધી કૉંગ્રેસ પ્રમુખ રહ્યા. તેમણે ઈન્દિરા ગાંધી માટે ૧૯૫૯માં માર્ગ પ્રશસ્ત કરી દીધેલો! ઈન્દિરાજીએ પક્ષના નેતાઓ પાસેથી સલાહ લેવાના બદલે કૉકસ રચેલું. ૧૯૯૨થી ૯૬ દરમિયાન પી. વી. નરસિંહરાવ પણ વડા પ્રધાન હતા ત્યારે પક્ષપ્રમુખ રહેલા.

સીતારામ કેસરી પક્ષપ્રમુખ હતા તે પહેલાં ખજાનચી હતા અને તેમના વિશે એવી ઉક્તિ હતી કે “ન ખાતા ન વહી, સીતારામ કેસરી કહે વો હી સહી!” ૧૯૯૭માં સોનિયા ગાંધીએ અચાનક રાજકારણમાં ઝંપલાવવાની ઈચ્છા જાહેર કરી. ૧૯૯૮માં કૉંગ્રેસ હારી પણ સોનિયા ગાંધી સંસદના એકેય ગૃહમાં ચૂંટાયા વગર કૉંગ્રેસ સંસદીય પક્ષ (સીપીપી)નાં અધ્યક્ષા બની ગયેલા. ૧૯૭૦ના દાયકામાં તેમના સાસુ ઈન્દિરાજીએ પણ આમ જ તો કરેલું! ૧૯૯૮ની ચૂંટણી કૉંગ્રેસ હારી તેના માટે રાવને જવાબદાર ઠરાવેલા અને તેમની મજાક ઉડાવાયેલી. જ્યારે સોનિયાને કૉંગ્રેસને જેટલી બેઠક મળી તેની નાયિકા ગણાવાયેલાં! હવે વારો સીતારામ કેસરીનો હતો..

કેસરી ચૂંટાયેલા અધ્યક્ષ હતા પરંતુ સોનિયા માટે માર્ગ મોકળો કરવા સોનિયાના વફાદાર નેતાઓએ એવો તોડ કાઢ્યો કે કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણી સમિતિ અધ્યક્ષને પણ વિશેષ પરિસ્થિતિમાં દૂર કરી શકે છે. અનેક દિવસ ચાલેલા આ ડ્રામામાં છેલ્લે પરિસ્થિતિ એ હદ સુધી વણસી હતી કે ૨૦ મે ૧૯૯૯ના રોજ પોતાનું પદ ન છોડવા મક્કમ એવા ૭૯ વર્ષના વૃદ્ધ કેસરીને બાથરૂમમાં પૂરી દેવાયેલા! આ વૃદ્ધ નેતા સાથે શારીરિક રીતે ખરાબ વર્તન કરાયેલું. પણ કેસરીને હાંકી કાઢતા પહેલાં સોનિયાને નડે તેવા શરદ પવારને કેસરીના હાથે પક્ષમાંથી હાંકી કઢાયેલા ખરા!

૨૦૦૦ની અધ્યક્ષની ચૂંટણીમાં જિતેન્દ્ર પ્રસાદે સોનિયા સામે ઊભા રહેવાની હિંમત કરેલી તો તેમને ગદ્દાર ગણાવાયેલા. (અને વિરોધીઓને ગદ્દાર-રાષ્ટ્રદ્રોહી ગણાવવા માટે બદનામ તો બિચારો ભાજપ છે!) ૨૦૦૧માં કૉંગ્રેસના ત્રણ દિગ્ગજ નેતાઓ જિતેન્દ્રપ્રસાદ, માધવરાવ સિંધિયા અને રાજેશ પાઇલોટના એકાએક અને એક પછી એક રહસ્યમય મૃત્યુ થયેલા તે પણ હકીકત છે. બસ, તે પછી સોનિયાએ ૧૬ વર્ષ પડકાર વગર કૉંગ્રેસ પર અને દસ વર્ષ દેશ પર રાજ કર્યું. સોનિયાએ તો ૨૦૦૪માં વિજય અપાવેલો પણ રાહુલે વિજય અપાવવાનો બાકી છે. રાહુલ સામે પ્રિયંકાની પિતરાઈ નણંદના દિયર શેહજાદ પૂનાવાલાએ જો ન્યાયી રીતે થાય તો પોતે પણ અધ્યક્ષ પદની ચૂંટણી લડવા તૈયાર છે તેમ કહી પડકાર ફેંક્યો અને સાથે કહ્યું કે કૉંગ્રેસમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર સામે કોઈ ચૂંટણી લડી શકવાની હિંમત કરી શકતો નથી. આ પડકારનું પરિણામ એ આવ્યું કે શહજાદના ભાઈ તેહસીન પૂનાવાલાએ સહિત તમામ કૉંગ્રેસીઓએ શહજાદનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે.

અંતે તો કૉંગ્રેસનું વર્ષો જૂનું સૂત્ર જરા જુદી રીતે મૂકવાનું મન થાય છે- જબ તક સૂરજ ચાંદ રહેગા, કૉંગ્રેસમેં નહેરુ-ગાંધી કા રાજ રહેગા!

Posted in abhiyaan, politics

કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ: રાહુલ જ શા માટે? પ્રિયંકા કેમ નહીં?

(અભિયાન, દિ. ૧૬/૧૨/૧૭નો અંક)

અંતે રાહુલ ગાંધી કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ બની જ ગયા! યે તો હોના હી થા! રાજકીય પંડિતોને આ વાતનું કોઈ આશ્ચર્ય નથી. હા, નવાઈ એ વાતની જરૂર છે કે દેશમાં ૨૭-૨૭ ચૂંટણી જેના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસ હારી તે રાહુલ ગાંધી પક્ષના અધ્યક્ષ બન્યા! શું કૉંગ્રેસીઓ રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વને સ્વીકારી શકશે કે પછી કૉંગ્રેસમાં વધુ એક વખત રાહુલ ગાંધી સામે બંડ થઈ ભાગલા થશે?

રાહુલ ગાંધી સામે સોનિયા ગાંધીએ તેમને ઉપાધ્યક્ષ બનાવ્યા ત્યારથી જ વિરોધના સૂરો ઉઠવા લાગ્યા હતા. અનેક કૉંગ્રેસી નેતાઓને લાગતું હતું કે રાહુલમાં કોઈ નેતૃત્વકળા જ નથી. રાહુલ પાસે ધરાતલનું જ્ઞાન અને સાદી જાણકારી પણ નથી. ઉપરાંત તેઓ નેતાઓ અને કાર્યકરોને પ્રોત્સાહિત અને પ્રેરિત કરી શકે તેવી તેમના પાસે આવડત નથી. ઉલટું જે રીતે વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા ગયા હતા ત્યારે જ અપરાધી સાંસદો ચૂંટણી લડી શકે તેવો ખરડો રાહુલે જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નાખ્યો હતો તે જોતાં તેઓ પોતાના જ પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા અને વડા પ્રધાન જેવા વ્યક્તિનું જાહેરમાં અપમાન કરી નાખતા ખચકાતા નહોતા. આ સ્થિતિ કૉંગ્રેસના નેતાઓ માટે સહ્ય નહોતી અને ભવિષ્યમાં પણ નહીં જ હોય.

દિગ્વિજયસિંહ જેવા ચમચાઓ રાહુલ ગાંધીને અધ્યક્ષ બનાવવાની માગણીઓ કર્યે રાખતા હતા પરંતુ સામે પક્ષે જેમણે દિલ્લી પર ત્રણ-ત્રણ મુદ્દત સુધી સફળ શાસન કર્યું તેવાં શીલા દીક્ષિત, પંજાબમાં (રાહુલ ગાંધી સામે પડીને તેમને પ્રચારથી દૂર રાખીને કૉંગ્રેસને ચૂંટણી જીતાડનાર) અમરિન્દરસિંહ, મિલિન્દ દેવરા જેવાં નેતાઓ રાહુલ ગાંધીની નેતૃત્વક્ષમતા અંગે જાહેરમાં આશંકા વ્યક્ત કરી ચૂક્યાં હતાં. દિગ્વિજયસિંહ પણ એટલું તો સ્વીકારી જ ચૂક્યા છે કે રાહુલમાં શાસક જેવો મિજાજ નથી. તે માત્ર વિરોધ જ કરી જાણે છે. અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા તરીકે જવાબદારી પણ રાહુલે લેવાનું પસંદ કર્યું નથી. તેના બદલે હંમેશાં ભાવહીન અને ગુસ્સાસભર ચહેરો તેમજ અસરવિહીન વક્તા જેવા મલ્લિકાર્જુન ખડગેને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા બનાવી દેવાયા! સોનિયા ગાંધીએ ૧૯૯૯માં અટલ બિહારી વાજપેયી જેવા ધૂરંધર નેતા વડા પ્રધાન હતા ત્યારે વિપક્ષનાં નેતાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી. અને ૨૦૦૪માં કૉંગ્રેસને વિજય અપાવ્યો હતો. રાહુલ ગાંધી પાર્ટ ટાઇમ પૉલિટિશિયનની જેમ વર્તે છે. તેઓ વારેવારે વેકેશન લેવા વિદેશ જતા રહે છે. મહત્ત્વના ખરડાઓ અને ચર્ચા દરમિયાન તેમની ગેરહાજરી ઊડીને આંખે વળગે તેવી હોય છે.

નિવેદનોમાં પણ તેઓ ‘આલુ કી ફૅક્ટરી’ લગાવવા જેવો બફાટ કરી બેસે છે કે પછી ‘ગરીબી એ તો માનસિકતા સિવાય બીજું કશું નથી’ તેમ કહી દે છે. આવાં નિવેદનો માટે કૉંગ્રેસના પ્રવક્તાઓને બચાવ કરવો અઘરો થઈ જાય છે. ભાજપ સમર્થકોએ તેમને એટલા બધા પપ્પુ તરીકે ચિતરી દીધા છે કે કૉંગ્રેસના ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠ જિલ્લા પ્રમુખ વિનય પ્રધાન જેવા નેતાઓ પણ તેમને ‘પપ્પુ’ કહી બેસે છે. સંભવત: આથી જ સોનિયા ગાંધીએ ૧૯-૧૯ વર્ષ કૉંગ્રેસનું અધ્યક્ષ પદ પોતાના હાથમાં રાખ્યું. ૨૦૧૩માં રાહુલને કૉંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ બનાવાયા પરંતુ અધ્યક્ષ બનવા માટે તેમણે ચાર વર્ષ રાહ જોવી પડી.

આની સામે પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા કૉંગ્રેસનું સુકાન હાથમાં લે તો જરૂર ફેર પડે તેમ માત્ર કૉંગ્રેસીઓ જ નહીં, પરંતુ વિરોધીઓ પણ માને છે. પ્રિયંકા સુંદર ચહેરો છે, એમનું સ્મિત મોહક છે, તેઓ બુદ્ધિમાન છે, એમનું હિન્દી સારું છે. અત્યાર સુધીમાં તેમણે પ્રચાર નહેરુ-ગાંધી પરિવારની રાયબરેલી-અમેઠી પૂરતો સીમિત રાખ્યો છે, પરંતુ જેટલો પ્રચાર કર્યો છે તે મજબૂત રીતે કર્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીએ દૂરદર્શનને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં પ્રિયંકા ગાંધી સામે પણ આક્ષેપો કરવાનું ટાળ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે તેઓ તેમની પુત્રી સમાન છે. આમ, પ્રિયંકા ગાંધીની વાત આવે ત્યારે મોદીજી પણ એક પગલું પાછળ હટી જાય છે. એ વખતે પ્રિયંકાએ બહુ જ સીમિત શબ્દોમાં જવાબ આપી દીધો હતો: “હું રાજીવ ગાંધીની દીકરી છું.” મોદીજી માટે સોનિયા અને રાહુલ પર ‘માં બેટે કી સરકાર’ કહી પ્રહારો કરવા સરળ છે, પરંતુ પ્રિયંકા જેવી પ્રમાણમાં કોરી પાટી જેવાં નેતા આવે તો પ્રહારો અઘરા બની જાય.

૨૦૧૪ની ચૂંટણી વખતે નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપે વડા પ્રધાન પદના ઉમેદવાર જાહેર કરી દીધા હતા. કૉંગ્રેસ બહુ જ ખરાબ સ્થિતિમાં હતી. ભ્રષ્ટાચાર, વિરોધીઓ પર તડાપીટ, નેતાઓના અહંકાર અને વાણી વિલાસ…આ બધાના કારણે કૉંગ્રેસ સરકારમાંથી જાય તેવી પૂરી શક્યતા હતી. સોનિયા ગાંધી બીમાર થઈ ચૂક્યાં હતાં અને સારવાર માટે વારંવાર અમેરિકા જઈ રહ્યાં હતાં. મોદીના વાવાઝોડા સામે સોનિયા કે રાહુલ ફાવે તેમ નહોતાં. આ સ્થિતિમાં ઘણા રાજકીય પંડિતો માનતા હતા કે કૉંગ્રેસ હુકમનો એક્કો કાઢી પ્રિયંકાને મેદાનમાં ઉતારશે અને વડાં પ્રધાન પદનાં ઉમેદવાર બનાવશે. પરંતુ વડા પ્રધાન પદના ઉમેદવાર બનાવવાના તો દૂર પણ પ્રિયંકાએ પ્રચારમાં પણ અખિલ ભારતીય સ્તરે ઝંપલાવ્યું નહીં.

ઉત્તર પ્રદેશ સહિત ભારતના ઘણા ખૂણાઓમાંથી પ્રિયંકાને સક્રિય રાજકારણમાં લાવવાની માગણી સમયે-સમયે ઉઠતી રહે છે. પરંતુ પ્રિયંકા હજુ મગનું નામ મરી નથી પાડતાં. કદાચ, પતિ રોબર્ટ વાડ્રાના રાજસ્થાન અને હરિયાણામાં કથિત જમીન કૌભાંડો, રોબર્ટના પિતા, બહેન અને ભાઈનાં શંકાસ્પદ મૃત્યુ વગેરે પ્રશ્નોની ભૂતાવળ પ્રિયંકા સામે ઊઠે તે ચિંતા હોઈ શકે. દૂન સ્કૂલમાં પ્રિયંકાએ પોતાના દીકરા રૈહાનની પાછળ અટક ગાંધી લખાવી હતી પરંતુ તેના સહાધ્યાયીઓએ તેની મજાક ઉડાવતાં પછી વાડ્રા અટક કરાવી દીધી હતી, આ વાત પણ ભાજપ ઊછાળે તેવી ચિંતા હોઈ શકે. આ ઉપરાંત દાદી ઈન્દિરાજી અને પિતા રાજીવજીની હત્યા પણ પ્રિયંકાને સક્રિય રાજકારણમાં પ્રવેશતા અટકાવતી હોય તેવું બને. અલબત્ત, ગત ઉત્તર પ્રદેશ ચૂંટણીમાં પડદા પાછળ પ્રિયંકાએ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. જોકે પહેલાં ‘સત્તર સાલ, યુપી બેહાલ’ કહીને સમાજવાદી પક્ષની સરકાર સામે અભિયાન અને પછી તેની સાથે ગઠબંધન જેવા અણઘડ નિર્ણયો રાહુલના હતા કે પ્રિયંકાના તે હજુ બહાર નથી આવ્યું એટલે એ ચૂંટણીમાં ફિયાસ્કા માટે કોણ જવાબદાર તે કહી શકાય નહીં. નહેરુ-ગાંધી પરિવાર રાજકારણથી ઝાઝો દૂર રહી શકતો નથી. અત્યારે તો રાહુલે જવાબદારી સંભાળી છે પરંતુ જો રાહુલે રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, કર્ણાટક વગેરે ચૂંટણીઓમાં વિજય ન અપાવ્યો તો ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી સમયે કૉંગ્રેસ પ્રિયંકાનું પત્તું ઉતરવા મજબૂર થશે.

તે સમયે પ્રિયંકા પોતાની જાતને દૂર રાખી શકશે? તેલ જુઓ, તેલની ધાર જુઓ!

Posted in gujarat, humor, national, politics

૧૮મી ડિસેમ્બરે કોણ શું કહેશે?

(નોંધ: આ હાસ્ય લેખ છે તેથી તેને હળવાશથી જ લેવો.)

૧૮મી ડિસેમ્બરે ગુજરાતની ચૂંટણીનાં પરિણામો આવી જશે. તે દિવસે સંભવિત પરિણામો અને તદનુસાર રાજકીય પક્ષોની સંભવિત પ્રતિક્રિયાઓ કંઈક આવી હોઈ શકે:

જો ભાજપ દોઢસો કે તેથી વધુ બેઠકો સાથે જીતી જશે તો

ભાજપ: આ જીત આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીની જીત છે. આ વિજય મોદીજીના નેતૃત્વમાં ભાજપ સરકારોએ કરેલાં વિકાસકાર્યોની જીત છે.  આ જીત માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૂપાણી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિનભાઈ પટેલની સરકારે ગુજરાતને ગતિશીલ બનાવ્યું તેની જીત છે.  આ જીત ગુજરાતના પહેલાં મહિલા મુખ્યપ્રધાન શ્રીમતી આનંદીબહેન પટેલની જીત છે. (મિડિયા: ટૂંકમાં પતાવો ભાઈ…યશ આપવામાં જ આ બાઇટ  પૂરી થઈ જશે.) આ જીત માનનીય રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી અમિતભાઈ શાહની જીત છે. આ જીત પ્રદેશ પ્રમુખ શ્રી જિતુભાઈ વાઘાણીની પણ છે. આ જીત કૉંગ્રેસને લપડાક છે. કૉંગ્રેસના કુપ્રચારને ગુજરાતની શાણી જનતા સારી રીતે સમજી ગઈ છે. અને આ જીતથી લોકસભાની ચૂંટણી પર બહુ જ અસર થશે અને જે રીતે વિધાનસભામાં ભાજપને ભવ્ય જીત મળી તે જ રીતે લોકસભામાં ૨૦૧૪ કરતાં પણ વધુ બહુમતીથી આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી ફરીથી સરકાર બનાવશે. અને સાથે જ અમારો અનુરોધ છે કે રાહુલ ગાંધી અમારો પ્રચાર કરવાનું કામ આગામી તમામ ચૂંટણીઓમાં પણ ચાલુ રાખે અને મણિશંકર અય્યરને પાછા કૉંગ્રેસમાં લઈ લે જેથી ચૂંટણી સમયે તેઓ મોદીજીને ગાળો દઈ અમને ચૂંટણી જીતાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે.

કૉંગ્રેસ: આ જીત એ ભાજપની જીત નથી, પણ ઇવીએમની જીત છે. આ પરિણામોની જવાબદારી અમારી સામૂહિક છે. તેના લીધે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીને રાજીનામું આપવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી ઉપસ્થિત થતો કારણકે તેઓ તો હમણાં અગિયાર દિવસ પહેલાં જ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બન્યા છે. (મિડિયા: તો શું અધ્યક્ષ તરીકે સોનિયા ગાંધીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ?) સોનિયા ગાંધીજી તો નાદુરસ્ત તબિયતના કારણે આ વખતે ગુજરાત પ્રચારમાં જ નહોતા આવી શક્યા. જો આવ્યા હોત તો ભાજપ જીતી શક્યું જ ન હોત. (મિડિયા: ૨૦૦૨, ૨૦૦૭ અને ૨૦૧૨માં આવ્યાં જ હતાં…) એ વખતે પરિસ્થિતિ જુદી હતી. (અમારી પાસે હાર્દિક, અલ્પેશ અને જિજ્ઞેશ નહોતા) આ વખતે અમે પૂરી તાકાતથી રાહુલ ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં લડ્યા. પરંતુ ભાજપે કોમવાદ અને જ્ઞાતિવાદના મુદ્દા ઊછાળ્યા અને  ઇવીએમના સેટિંગથી પરિણામોમાં ગરબડ થઈ. ઉત્તર પ્રદેશમાં જુઓ, જ્યાં બેલેટ પેપરથી મતદાન થયા છે (મિડિયા: અરે ભાઈ, ગુજરાતની વાત કરો ને.) ત્યાં ભાજપનો વિજય નથી થયો. (મિડિયા: તો શું રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને કર્ણાટકમાં પણ તમારી હાર નિશ્ચિત છે?) ના. અમે પૂરી તાકાતથી લડશું. ભાજપના ભ્રષ્ટાચાર અને વિકાસની પોલ ખોલીશું. અમને વિશ્વાસ છે કે (એક ને એક દિવસે) પ્રજા અમને સાથ જરૂર આપશે. તમે જુઓ, ભાજપ ભલે વિજયી થયો હોય, પણ અમારો જનાધાર જળવાઈ રહ્યો છે. અમારા મતની ટકાવારી જળવાઈ રહી છે.

મિડિયાના હેડિંગ:

૧. મોદીની ‘નીચતા’થી રાહુલને જોરદાર લાત

૨. ભાજપનો ભગવો લહેરાયો, પણ કૉંગ્રેસનો જનાધાર વધ્યો

૩. ભાજપની જીત પણ લોકસભામાં શું આ સિલસિલો જારી રહેશે?

૪. રામમંદિર અને ‘નીચ’એ ભાજપને જીત અપાવી

૫ ભાજપની ભવ્ય જીત, પણ મુખ્યમંત્રી શું વિજય રૂપાણી જ બનશે?

૬. ભાજપનો શાનદાર વિજય, અમિત શાહ મુખ્યમંત્રી બનશે?

જો દોઢસોથી ઓછી બેઠકો આવી તો

ભાજપ: આ વખતે કૉંગ્રેસનો કુપ્રચાર અને તેણે ઊભા કરેલાં ત્રણ મહોરાએ ફેલાવેલી નેગેટિવિટી કામ કરી ગઈ. આમ છતાં તમે જુઓ કે પ્રજા ભાજપ સાથે જ રહી છે. અમારો જનાધાર વધ્યો છે. કૉંગ્રેસે ગમે તેટલા ધમપછાડા કર્યા પણ તેની સરકાર ન જ બની. રાહુલ ગાંધી અહીં ડેરા તંબુ તાણીને રહ્યા તો પણ તેમની સરકાર ન બની. (મિડિયા: પણ તમારા ફલાણા નેતા જીતી નથી શક્યા…) ચૂંટણીમાં ક્યારેક આવું થતું હોય છે. પરંતુ એકંદરે તમે જુઓ કે આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી, માનનીય મુખ્યમત્રી (મિડિયા: આણે પાછું ચાલુ કર્યું…બધાં નામો લેતાં લેતાં તો દિવસ પતી જશે…) ના વિકાસને, સુશાસનમાં લોકોએ વિશ્વાસ મૂક્યો છે.  અને અમને વિશ્વાસ છે કે લોકસભાની ચૂંટણી પણ અમે આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને અમારા રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ શ્રી અમિતભાઈ શાહના નેતૃત્વમાં જંગી બહુમતીથી જીતીશું.

કૉંગ્રેસ: ભાજપના દોઢસો પ્લસના દાવાને જનતાએ ફગાવી દીધો છે.  ભાજપે કોમવાદ અને જ્ઞાતિવાદના આધારે વિજય મેળવ્યો છે. અમે નક્કી કર્યું છે કે અમે ક્યારેય કોમવાદ કે જ્ઞાતિવાદના આધારે ચૂંટણી નહીં લડીએ. (મિડિયા: પરંતુ રાહુલ ગાંધીજી પથ્થર એટલા દેવને પૂજતા હતા, મંદિરે મંદિરે જતા હતા તે કોમવાદ નહોતો? અને તમે હાર્દિક પટેલ, અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણીનો સહારો લીધો તે જ્ઞાતિવાદ નહોતો?) કૉંગ્રેસ સર્વ સમાજોને સાથે લઈને ચાલવામાં માને છે. રાહુલ ગાંધીજીના માર્ગમાં કોઈ મંદિર આવે તો તેમાં જાય તે બહુ જ સ્વાભાવિક છે.  પરંતુ મહત્ત્વની વાત એ છે કે કૉંગ્રેસ આ વખતે પણ તેનો જનાધાર ટકાવી રાખી શકી છે. (ટીવી જોઈ રહેલો કૉંગ્રેસ કાર્યકર્તા: પણ એ કેટલાંય વર્ષોથી વધતો નથી તેનું શું?) એટલે અમારા અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીએ રાજીનામું આપવાનો પ્રશ્ન જ નથી ઉપસ્થિત થતો. (તો શું ભરતસિંહ સોલંકીએ રાજીનામું આપવું જોઈશે?)  એ અમારી કાર્યકારિણીની બેઠકમાં જરૂર વિચારીશું.

મિડિયાનાં હેડિંગ:

૧. ભાજપ માંડમાંડ જીત્યું

૨. ભાજપને જીત તો મળી પણ…

૩. ક્યા બીજેપી કી જીત સે ગુજરાત મેં બદહાલી ધૂલ ગઈ?

૪. ગુજરાતના ગઢમાં ગાબડાં, લોકસભામાં શું થશે?

૫. ભાજપના વિજયથી ભારતમાં ભારે ઉત્સાહ

૬. ગાજ્યા ‘શાહ’ વરસ્યા નહીં

જો કૉંગ્રેસ જીતશે તો

ભાજપ: આ જીત એ કૉંગ્રેસના કુપ્રચારની જીત છે. કૉંગ્રેસના મહોરા બનીને જે ત્રણ લોકોએ જ્ઞાતિવાદી રાજકારણ ખેલ્યું તેની જીત છે. અમને તો હારવાની ટેવ વર્ષોથી છે. એક સમયે અમારા બે જ સાંસદો ચૂંટાઈને આવ્યા હતા. એટલે અમારા માટે આ કંઈ નવું નથી. આ હાર આદરણીય  વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીની બિલકુલ નથી. આ હાર માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૂપાણીની પણ નથી. આ હાર માનનીય ઉપમુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિનભાઈ પટેલની પણ નથી. આ હાર માનનીય રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી અમિતભાઈ શાહની તો બિલકુલ નથી. (મિડિયા: તો કોની હાર છે એ કહો ને.)  અમે આ હાર કેમ મળી તેનું આત્મચિંતન કરીશું. વિપક્ષ તરીકે મજબૂત ભૂમિકા ભજવીશું. પણ તમે જુઓ કે, અમારો જનાધાર બિલકુલ ઘટ્યો નથી, પણ વધ્યો છે. અમારા મતની ટકાવારી જુઓ. અને તમે એ પણ જુઓ કે ફલાણી ફલાણી બેઠક પર કૉંગ્રેસના ફલાણા નેતા હારી ગયા છે. તે જ બતાવે છે કે સમગ્ર પ્રજા કૉંગ્રેસ સાથે નથી.

કૉંગ્રેસ: આ જીત એ અમારા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીની (પહેલી) જીત છે. તેમના સઘન પ્રવાસ અને પ્રચારના કારણે જ અમારો વિજય થયો છે. આ જીત એ ભાજપના કુશાસન પર પાક્કા ગુજરાતીની લપડાક છે. નરેન્દ્ર મોદીજીની કેન્દ્ર સરકારના કોઈ કામો થયા નથી તે ગુજરાતની પ્રજાએ સ્વીકારી લીધું છે. આથી મોદીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ. ગુજરાતની ભાજપ સરકારોએ પણ માત્ર વાતોનાં વડાં સિવાય કંઈ કર્યું નથી તે બતાવી આપ્યું છે. વિજય રૂપાણીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ. (મિડિયા: ચૂંટણી પછી તેમની સરકાર બની હોત તો પણ રાજીનામું આપવું જ પડત. પણ તમારા મુખ્યમંત્રી કોણ બનશે?) એ ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યોની બેઠક મળશે તેમાં નક્કી કરશે. અમારી પાસે મુખ્યમંત્રી બનવા અનેક સક્ષમ નેતાઓ છે. (મનમાં: એ જ તકલીફ છે.) અમારે કંઈ ભાજપની જેમ દિલ્લીથી નિર્ણય થતો નથી. (મિડિયા: પણ ધારાસભ્યોની બેઠક ક્યાં અને ક્યારે મળશે?) (મનમાં: એ અમે રાહુલજીને પૂછીને જ કહી શકીએ.)  એ નિર્ણય થતાં જ તમને જણાવવામાં આવશે.

મિડિયાનાં હેડિંગ:

૧. રાહુલજીની અધ્યક્ષતામાં કૉંગ્રેસનો શાનદાર વિજય

૨. ભાજપ તારાં વળતાં પાણી

૩. ભાજપને પાક્કા ગુજરાતીઓની ભારે લપડાક

૪. પંજાએ કમળને કચડ્યું

૫. મોદી-શાહનો અહંકાર ભાજપને લઈ ડૂબ્યો

૬. ગુજરાતની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીની ભૂંડી હાલ

 

 

 

 

 

Posted in international, sanjog news, terrorism, vichar valonun

સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાનનો ટકરાવ ત્રીજું વિશ્વ યુદ્ધ છેડશે?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૩/૧૨/૧૭)

 ગયા રવિવારે ૨૬ નવેમ્બર હતી, પરંતુ આપણે મુંબઈ પર નવ વર્ષ પહેલાં થયેલો ભયાનક હુમલો ભૂલી ગયા. મીણબત્તી ગેંગ ક્યાંક ગૂમ થઈ ગઈ! ભારતની પ્રજા જૂના ઇતિહાસને પણ ભૂલી જાય છે અને નજીકનાને પણ. એવું ન હોત તો મુંબઈમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી તરત જ ૨૦૦૯માં થયેલી લોકસભાની ચૂંટણી અને મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસ-એનસીપીનું ગઠબંધન કઈ રીતે વિજેતા બન્યું હોત કેમ કે ૨૦૦૮ના એ હુમલા દરમિયાન ન માત્ર સરકારનું જાસૂસી તંત્ર ઉંઘતું ઝડપાયેલું પરંતુ સુરક્ષાના પણ લીરા ઉડ્યા હતા. એ તો ઠીક, પણ આ હુમલાઓ પછી ઘા પર મીઠું ભભરાવતા હોય તેમ એનસીપીના નેતા અને મહારાષ્ટ્રના તત્કાલીન ગૃહ પ્રધાન આર. આર. પાટીલે ‘દિલવાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે’ના શાહરુખ ખાન જેવો ડાયલોગ મારતા કહેલું, ‘મોટાંમોટાં શહેરોમાં આવી નાનીનાની ઘટનાઓ બનતી રહે છે’!

તે વખતે કૉંગ્રેસના કેન્દ્રીય સરકારના ગૃહ પ્રધાન શિવરાજ પાટીલે પોતાને એનએસજીના કમાન્ડો સાથે આવવાનું હતું અને ફ્લાઇટને મોડી કરાવી હતી તેવા બિનસત્તાવાર અહેવાલો હતા, પરંતુ સત્તાવાર વાત એ હતી કે આ પછી તેમને ગૃહ પ્રધાન પદેથી દૂર કરાયા હતા.

સારી વાત એ છે કે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં મોદી સરકારમાં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદીઓના હુમલા, પઠાણકોટના સેના ડેપો પર હુમલો આ બનાવોને બાદ કરતાં દેશમાં અન્યત્ર આતંકવાદીઓએ ત્રાટકવાની હિંમત કરી નથી. પરંતુ એનાથી નિશ્ચિંત થઈને ઊંઘી જવા જેવું નથી, કેમ કે આ દેશમાં હજુ પણ ત્રાસવાદીઓને સમર્થન આપનારાં તત્ત્વો છે જ…

પાકિસ્તાન સમર્થિત લશ્કર-એ-તોઇબાના ત્રાસવાદી હાફીઝ સઈદને છોડી મૂકાયો તે વાત પર ઉત્તર પ્રદેશના લખીમપુર શહેરમાં ઉજવણી કરાઈ હોવાના સમાચાર છે. ૨૪ નવેમ્બર ને શુક્રવારે સવારે શિવપુરી વિસ્તારની બેગમબાગ કૉલોનીના કેટલાક રહેવાસીઓએ પોતાનાં ઘરોને લીલા ધ્વજથી શણગાર્યા હતાં અને ‘હાફીઝ સઈદ ઝિંદાબાદ’ તથા ‘પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદ’ જેવાં સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હોવાની જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને જાણ કરવામાં આવી હતી. પોલીસને આ વાતની ખબર હતી જ, પરંતુ પોલીસે તેને ગંભીરતાથી ન લીધી! જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને જાણ થતાં તેમણે પોલીસને તાકીદ કરી. તેથી પોલીસ ઊંઘમાંથી જાગી.

દરમિયાનમાં સાઉદી અરેબિયાથી સમાચાર મળી રહ્યા છે કે તેણે ૨૬ નવેમ્બર ને રવિવારે ૪૦ ઇસ્લામિક દેશો સાથે ઇસ્લામિક મિલિટરી કાઉન્ટર ટેરરિઝમ એલાયન્સ (આઈએમસીટીસી)ની પહેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આપણને ખુશી થાય તેવા સમાચાર એ છે કે આ બેઠક જેની હતી તેનું નામ ઇસ્લામિક કાઉન્ટર ટેરરિઝમ એલાયન્સ છે! ભારતમાં બુદ્ધુજીવીઓ અને સેક્યુલરો કહે છે કે શીશશશ…ત્રાસવાદ જ કહો. તેને ધર્મનું નામ ન આપો. પણ સાઉદી અરેબિયા કહે છે કે અમે પણ ઇસ્લામિક ત્રાસવાદથી પીડિત છીએ. સાઉદીમાં રિયાધમાં ૨૦૦૦ના વર્ષમાં કાર બૉમ્બ વિસ્ફોટમાં બ્રિટિશ નાગરિક ક્રિસ્ટૉફર રૉડવે અને તેની પત્નીનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારથી લઈને આ વર્ષ સુધી સાઉદી અરેબિયામાં અનેક ત્રાસવાદી હુમલાઓ થયા છે. અરે! મુસ્લિમો માટે તીર્થ જેવા મદીનામાં મોહમ્મદ સાહેબની મસ્જિદ બહાર મગરીબ (સાંજ)ની નમાઝના થોડા સમય પહેલાં હુમલો થયો હતો જેમાં ચાર પોલીસ અધિકારી માર્યા ગયા હતા!

આ સાઉદી અરેબિયાએ ૪૦ દેશો સાથે મળીને ઇસ્લામિક મિલિટરી કાઉન્ટર ટેરરિઝમ એલાયન્સ બનાવ્યું છે. હસવું આવે તેવી વાત એ છે કે તેમાં ચોરને જ પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર બનાવાયા છે એટલે કે પાકિસ્તાનના સેનાના પૂર્વ અધ્યક્ષ રાહીલ શરીફને આ એલાયન્સના પહેલા કમાન્ડર ઇન ચીફ બનાવાયા છે! ચોરો મળીને એમ કહે કે અમે ચોરી અટકાવવા સક્રિય બનશું તેમ સાઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વમાં રિયાધમાં મળેલી આ એલાયન્સની બેઠકમાં સાઉદી અરેબિયાના યુવરાજ મોહમ્મદ બિન સલમાને સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો કે “જ્યાં સુધી પૃથ્વી પરથી ત્રાસવાદીઓનો સફાયો ન થઈ જાય ત્યાં સુધી અમે તેમનો પીછો કરીશું.”

જોકે અહીં એ અર્થ નિહિત છે કે આ ત્રાસવાદીઓ એટલે ઈરાન પોષિત શિયા ત્રાસવાદીઓ કારણકે આ મોરચામાં ઈરાન, ઈરાક કે સિરિયાને બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે. કતારે પણ પોતાના કોઈ પ્રતિનિધિને આ નાટકમાં જોડાવા મોકલ્યો નહોતો. આવાં ૧૦૦થી વધુ ત્રાસવાદી જૂથો હોવાનું કહેવાય છે. પરંતુ તેઓ સુન્ની ત્રાસવાદીઓ જેટલા ખતરનાક નથી, અને તે મધ્ય પશ્ચિમ (મધ્યપૂર્વ તો અમેરિકા વગેરે પશ્ચિમી દેશો માટે થયું, આપણે શા માટે મધ્ય પૂર્વ કહેવું જોઈએ?)ના દેશોમાં વધુ સક્રિય છે. જ્યારે સુન્ની ત્રાસવાદી સંગઠનો તો સમગ્ર વિશ્વમાં હાહાકાર મચાવી રહ્યા છે.

સાઉદી અરેબિયાએ આ કંઈ પહેલી વાર ત્રાસવાદીઓને નિર્મૂળ કરવાની વાત નથી કરી. ૨૦૧૫માં જ્યારે આ મોરચો રચાયો ત્યારે પણ સાઉદી અરેબિયાએ આવી જ ડાહીડાહી વાતો કરી હતી. આ મોરચાનો ઉદ્દેશ પશ્ચિમી દેશોના ટીકાકારોને શાંત પાડવાનો છે. આટલા બધા ત્રાસવાદી હુમલા અને તે પણ પશ્ચિમી દેશોમાં થવા લાગ્યા હોય ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે પશ્ચિમી દેશોની જનતા પણ તેમના સાઉદી અરેબિયા સાથેના સંબંધો અંગે જાગે અને તેની ટીકા પણ કરે.

અમેરિકાની જનતા તેના દેશના સાઉદી અરેબિયાની સાથે અનૈતિક સાંઠગાંઠથી દુઃખી હતી, તેનો લાભ ઉઠાવવા ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ પોતાના પ્રમુખ પદ માટેના પ્રચારમાં ન્યૂ યૉર્કમાં ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના હુમલા માટે સાઉદી અરેબિયાની સરકારને જવાબદાર ઠરાવી હતી, પરંતુ જે રીતે ભારતમાં વિરોધ પક્ષમાં હોય ત્યારે પાકિસ્તાનને ગાળો દેતો ભાજપ સરકારમાં આવી ગયા પછી પાકિસ્તાનને તેની ભાષામાં જવાબ દેવાનું ભૂલી જાય છે તેમ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાનો પહેલો જ વિદેશ પ્રવાસ સાઉદી અરેબિયાનો કર્યો હતો જેમાં સાઉદી અરેબિયાએ તેમને ૮૩ જેટલી મોંઘીમોંઘી ભેટો આપી હતી. આમ તો આ પ્રવાસ ગત મે મહિનામાં થયો હતો પરંતુ વાત બહાર આવી ગત સપ્ટેમ્બરમાં, આપણા આરટીઆઈની જેમ ત્યાં ફ્રીડમ ઑફ ઇન્ફૉર્મેશન છે તેના દ્વારા.

જોકે એક સારી વાત એ બની કે મે મહિનાના પોતાના પ્રવાસ દરમિયાન સાઉદી અરેબિયાની ધરતી પર ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પે માન્યું કે ભારત ત્રાસવાદનો ભોગ બનેલું છે. અગાઉ તો ભારતની સરકારો કહી કહીને થાકી ગઈ પણ અમેરિકા માનવા જ તૈયાર નહોતું કે ભારત સરહદ પારના ત્રાસવાદનો શિકાર છે. જ્યારે અમેરિકાના નાક નીચે પાણી પહોંચ્યું ત્યારે તેણે સ્વીકાર્યું.

અમેરિકાના સાઉદી અરેબિયા સાથેના સંબંધો નિતાંત સ્વાર્થના છે. આ સંબંધોની શરૂઆત ૧૯૪૫થી થઈ હતી જ્યારે અમેરિકાના પ્રમુખ ફ્રૅન્કલીન ડી. રૂઝવેલ્ટ સાઉદી અરેબિયાના સ્થાપક રાજા અબ્દુલ અઝીઝને મળ્યા હતા. એ વખતે બંને વચ્ચે એક સોદો થયો હતો- અમેરિકા તેને સુરક્ષા આપશે જ્યારે સાઉદી બદલામાં તેને તેલ (ઑઇલ) આપશે. અમેરિકાના કોઈ પ્રમુખે આ લાઇન છોડી નથી. અમેરિકા જેમાંથી જન્મ્યું તે બ્રિટનને પણ સાઉદીમાં રસ છે અને તેનું કારણ એ છે કે સાઉદી અરેબિયા યુકેનાં શસ્ત્રોનો સૌથી મોટા ખરીદનારા પૈકીનું એક છે. એટલે જ વડાં પ્રધાન થેરેસા મેએ એક સત્તાવાર અહેવાલ દબાવી દીધો હતો જેમાં ત્રાસવાદીઓને નાણાં ભંડોળ પૂરું પાડવામાં સાઉદી અરેબિયાની સૌથી મોટી ભૂમિકા હોવાની વાત સ્પષ્ટપણે જણાવાઈ હતી. ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના ન્યૂ યૉર્ક હુમલાના ૧૯ અપહરણકારો પૈકી ૧૫ સાઉદી નાગરિકો હતા તો પણ અમેરિકાને કોઈ વાંધો નથી. આ બાબતે તે ગાંધીજીના ત્રણ વાંદરા જેવી ભૂમિકામાં આવી જાય છે. અમેરિકાના વિદેશ વિભાગના એક દસ્તાવેજમાં પણ એ વાત જાહેર થઈ હતી કે સાઉદી જ ત્રાસવાદીઓને સૌથી વધુ નાણાં ભંડોળ પૂરું પાડે છે, પરંતુ અમેરિકાને તેનાથી કોઈ ચિંતા નથી.

જોકે અમેરિકા નાક દબાવવા માગતું હોય કે પછી હવે તેનું પોતાનું ઑઇલ પ્રૉડક્શન વધતાં ગરજ ઓછી થઈ હોય, અમેરિકામાં સાઉદી અરેબિયાને શસ્ત્રો વેચવા સામે સાંસદોનો વિરોધ વધી રહ્યો છે. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં ૧ અબજ ડૉલરની કિંમતની અમેરિકાની બનાવટની ટૅન્ક અને અન્ય શસ્ત્રો વેચવા સામે સેનેટમાં ખરડો લાવવામાં આવ્યો હતો, તે ૭૧ વિરુદ્ધ ૨૭ મતે પરાસ્ત થયો હતો, પરંતુ આ વર્ષે જૂનમાં ૫૧ કરોડ ડૉલરના પ્રિસિશન ગાઇડેડ મ્યુનિશન સાઉદીને વેચવા સામેનો ખરડો ૫૩ વિરુદ્ધ ૪૭ મતે પરાજય પામ્યો હતો. આ બિલના કૉસ્પૉન્સર અને ડેમોક્રેટિક સેનેટર ક્રિસ મર્ફીનું કહેવું છે કે “હું સાઉદી અરેબિયાને બિનલોકશાહી દેશ માનું છું જે વિશ્વ ભરમાં ત્રાસવાદનું સમર્થન કરી રહ્યું છે.”

દરમિયાનમાં, તાજેતરમાં રિયાધ ઍરપૉર્ટ પર ઈરાને બેલિસ્ટિક મિસાઇલથી હુમલો કર્યાનો સાઉદીએ આક્ષેપ કર્યો છે. મિસાઇલોને વચ્ચે જ આંતરી લેવાઈ હતી. પરંતુ સાઉદી અરેબિયા કહે છે કે “અમે આને યુદ્ધની જાહેરાતરૂપે ગણીએ છીએ.” નિષ્ણાતો માને છે કે આ બાબત ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની શરૂઆત માટેનો મુદ્દો હોઈ શકે છે અને તે માત્ર મધ્ય પશ્ચિમ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાજનક હોઈ શકે છે. સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન યમન, સિરિયા, કતાર અને લેબેનોનના કારણે ટકરાઈ રહ્યા છે. લેબેનોનમાં ઈરાન સમર્થિત ત્રાસવાદી જૂથ હિઝબુલ્લાએ આક્ષેપ કર્યો છે કે ત્યાંના વડા પ્રધાન સાદ અલ હરીરીએ સાઉદીના દબાણથી રાજીનામું આપવું પડ્યું છે અને સાઉદીએ તેના પર યુદ્ધ જાહેર કર્યું છે.

આ તરફ, પાકિસ્તાનમાં ચૂંટણી લડતા ઉમેદવારોએ લેવાના શપથમાં સુધારો કરાયાના વિરોધમાં લોકો રસ્તા પર નીકળી પડ્યા છે. આ વિરોધ સાવ ખોટેખોટો છે કારણકે શપથમાં સુધારો કરાયો પરંતુ તે પાછો ખેંચી લેવાયો છે. એટલે ઈશનિંદા થઈ હોવાની વાત પૂરી થઈ ગઈ છે, પરંતુ વિરોધીઓની પિન કાયદા પ્રધાન ઝહીદ હમીદના રાજીનામા પર ચોંટી ગઈ છે. આ વિરોધ પાકિસ્તાનના એક રાજકીય પક્ષ તહેરીક-એ-લબાયક પાકિસ્તાન નામના પક્ષ દ્વારા પ્રેરિત છે. તે પાકિસ્તાનમાં શરિયતના કાયદાનું શાસન ઈચ્છે છે. ૨૦૧૮માં પાકિસ્તાનમાં લોકસભાની ચૂંટણી છે. જેમ ગુજરાતમાં ૨૦૧૫માં અચાનક આંદોલનો ફૂટી નીકળ્યાં તેમ પાકિસ્તાનમાં પણ આ ઈશનિંદાનો લાભ લઈ આ વિરોધને વધુ ભડકાવવામાં અને હિંસક બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. તહેરીક-એ-લબાયક આ વિરોધનો લાભ લઈ ૨૦૧૮ની ચૂંટણી જીતવા માગે છે અને નવાઝ શરીફના પક્ષ મુસ્લિમ લીગ (એન)ની સરકાર વિરોધીઓ પર પોલીસને છોડીને આંદોલન બંધ કરવાથી તે વધુ ભડકશે તેવી બીકથી ફૂંકી ફૂંકીને છાશ પીવા માગે છે. ભારતની સરકારથી લઈને નિષ્ણાતોને ભય છે કે આ સ્થિતિનો લાભ લઈ પાકિસ્તાનમાં લશ્કરી શાસન સ્થપાઈ શકે છે અને હાફીઝ સઈદ જેલમાંથી છૂટ્યો છે તે જોતાં ત્રાસવાદીઓના હાથમાં પણ સત્તા આવી શકે છે.

આમ, ૨૦૧૭ના અંતના સંકેત સારા જણાતા નથી.

Posted in gujarat, sarvottam karkirdee margadarshan

ચૂંટણીમાં વારંવાર સંભળાતો શબ્દ ‘ઓબીસી’ છે શું?

(સાંપ્રત કૉલમ, સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન-ડિસેમ્બર ૨૦૧૭)

 

અત્યારે ચૂંટણીનું વાતાવરણ છે. ‘સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન’ વાંચતા યુવાન મિત્રોના કાને અવારનવાર ‘ઓબીસી’ શબ્દ કાને પડતો હશે. અત્યારે વર્તમાનપત્રોમાં ટૂંકા શબ્દોના આખાં નામ લખવાની પ્રથા જતી રહી છે. કદાચ, વર્તમાનપત્રોમાં લખતા પત્રકારોને પણ ઘણાં ટૂંકા શબ્દોનાં આખાં નામ નહીં આવડતા હોય. આપણે આ ‘ઓબીસી’ શબ્દની વાત કરવી છે.

ઓબીસી સમાજ આ શબ્દ બહુ કાને પડી રહ્યો છે. છાપામાં વાંચવા મળી રહ્યો છે ત્યારે યુવાન મિત્રોને પ્રશ્ન થતો હશે કે આ વળી ઓબીસી સમાજ એટલે કયો સમાજ? બ્રાહ્મણ, વાણિયા, ક્ષત્રિય, જૈન, સુથાર, કોળી, પટેલ..આ બધા સમાજ એટલે કે જ્ઞાતિનાં નામો તો સાંભળ્યાં છે, પરંતુ આ ઓબીસી સમાજ એટલે કયો સમાજ?

ઓબીસી એટલે અંગ્રેજીમાં અધર બૅકવર્ડ કાસ્ટ. આ દેશમાં જન્મ પ્રમાણે વર્ણ વ્યવસ્થા હતી જ નહીં. કર્મ પ્રમાણે હતી. કર્મ મુજબ, વિશ્વામિત્ર જેવા ક્ષત્રિય પણ તપ કરીને બ્રહ્મર્ષિ થઈ શકતા હતા. પરંતુ વચ્ચે એક ગાળો એવો આવ્યો જેમાં કર્મ નહીં જન્મ પ્રમાણે વર્ણ ગણાવવા લાગ્યો. અને તે મુજબ, ઊંચ-નીચ જેવા ભેદ પાડવામાં આવ્યા અને મોગલો-ગુલામ વગેરે વંશો તેમજ અંગ્રેજોના શાસનમાં તે વધુ ગાઢ બન્યા. સ્વતંત્રતા પછી બંધારણમાં આ રીતે જે નીચ અથવા નિમ્ન ગણાતી જાતિઓ હતી તેમને સામાજિક ભેદભાવના લીધે શિક્ષણમાં અને નોકરીમાં ભેદભાવ ન થાય તે માટે બંધારણમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે અનામતની વ્યવસ્થા કરાઈ. પરંતુ એ કાખઘોડી જ હતી. દસ વર્ષ પછી તેને રદ્દ કરવાની હતી. પરંતુ તે હજુ સુધી ચાલુ રખાઈ છે કારણકે આજે પણ દલિતો પ્રત્યેના વર્તનમાં ખાસ ફરક નથી પડ્યો. અલબત્ત, આજે દલિતોની સ્થિતિ સુધરી પણ છે. શહેરીકરણ અને શિક્ષણના લીધે, આર્થિક જરૂરિયાતોના લીધે હવે દલિતો સાથે ભેદભાવ ઓછો થાય છે. તેમ છતાં હજુ એક કૂવો, એક સ્મશાનની સ્થિતિ લાવી નથી શકાઈ તે દુર્ભાગ્ય છે.

પરંતુ દલિતો અને આદિવાસીઓ સિવાય પણ કેટલીક જ્ઞાતિઓની સ્થિતિ સામાજિક રીતે પછાતની હોવાનું જણાયું. એટલે ગુજરાતમાં ૧૯૭૨માં ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ એ. એન. બક્ષીના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસ સરકારે એક પંચ નિમ્યું. બક્ષી પંચનું કામ એ હતું કે કઈ કઈ જ્ઞાતિ અથવા સમાજ છે જેને પછાત ગણી શકાય અને દલિતો-આદિવાસીઓને જે લાભો અપાય છે તે તેમને આપી શકાય તેમ છે તે તપાસવું. બક્ષી પંચે ૧૯૭૬માં તેનો અહેવાલ સોંપ્યો જેમાં ૮૨ જ્ઞાતિઓને પછાત તરીકે ઓળખાઈ હતી. બક્ષી પંચે ઉચ્ચ શિક્ષણમાં આ જ્ઞાતિઓને દલિત-આદિવાસીને મળતી શિષ્યવૃત્તિ અને ફી માફીની ભલામણ નહોતી કરી પરંતુ કૉલેજ અને નિવાસી છાત્રાલયોમાં અનામતની ભલામણ જરૂર કરી હતી. આ સાથે પછાત વર્ગ અંગેની નીતિઓ અને કાર્યક્રમ પર નજર રાખવા માટે પછાત વર્ગ મંડળ (બૉર્ડ ઑફ બૅકવર્ડ ક્લાસીસ) રચવા પણ ભલામણ કરી હતી. મેડિકલ, ટૅક્નિકલ અને એન્જિનિયરિંગ જેવી અતિ ઉચ્ચ ગણાતી શાખાઓમાં સ્પર્ધાત્મક કૉલેજો ગણાય તેમાં ૧૦ ટકા અનામત આ ૮૨ જ્ઞાતિઓને આપવા તેમાં દરખાસ્ત હતી. આમ, દલિતો અને આદિવાસીઓ સિવાયની જે જ્ઞાતિઓ પછાત ગણાય તેને અન્ય પછાત વર્ગ (ઓબીસી) કે બક્ષી પંચ (ટૂંકમાં) તરીકે સંબોધવામાં કે ઉલ્લેખવામાં આવે છે. તેમાં આહિર, અયર, બોરીચા, યાદવ, બારોટ, વહીવંચા, બાફણ, બાવા, ગોસ્વામી, ભરવાડ, ભોઈ, ચારણ, ગઢવી, ભાટ, છારા, ચુનારા, ડફેર, ધોબી, ફકીર, ઘાંચી, તેલી, મોઢ ઘાંચી, ખાટકી, ખારવા, ગુજરાતી ખ્રિસ્તી, મીર, ખલાસ, મદારી, કુંભાર, મેર, મોચી, પીંજારા, રબારી, રાવળ, સિદી, તરગાળા, ભવૈયા, વાંઝા, વણઝારા, ભાંડ, ઘાંચા, કલાલ, દરજી, ભંડારી એમ ૧૪૬ જેટલી જ્ઞાતિઓ આવે છે.

ઈન્દિરા ગાંધીએ આખા દેશમાં કટોકટી લાદતાં બક્ષી પંચની ભલામણો પર રાજ્યમાં ધ્યાન અપાયું નહી. પરંતુ ૧૯૭૮માં જનતા પાર્ટીની સરકાર આવી. તેણે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે કૉંગ્રેસની મત બૅંક ઝૂંટવવા આ ભલામણો પર ધ્યાન દેવાનું વિચાર્યું. ન્યાયાલયમાં આ નીતિને પડકારવામાં આવી પરંતુ ન્યાયાલયે તેને નિરસ્ત કરી.

ગુજરાતમાં પટેલોનું પ્રભુત્વ રાજકારણમાં રહેતું હતું અને તે વિપક્ષ તરફ ખેંચાયેલું હતું. આનો તોડ કાઢવા માધવસિંહ સોલંકીએ ‘ખામ’ (ક્ષત્રિય, હરિજન, આદિવાસી અને મુસ્લિમ) એવી જ્ઞાતિવાદી થિયરી અમલમાં મૂકી. જૂન ૧૯૮૦થી તેમણે બક્ષી પંચની ભલામણોનો અમલ કરવા જાહેરાત કરી. ૧૯૮૦માં આનો સીધો ફાયદો કૉંગ્રેસને મળ્યો અને તે જીતી ગઈ. પરંતુ ડિસેમ્બર ૧૯૮૦થી અનામત વિરોધી આંદોલન ફાટી નીકળ્યું. આમાં સ્વાભાવિક પટેલો પણ અગ્રેસર હતા. અમદાવાદની બી.જે. મેડિકલ કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓએ આંદોલન શરૂ કર્યું હતું. તબીબી વિદ્યાર્થીઓએ માગણી કરી કે અનુસ્નાતક સ્તરે અનામતની સંખ્યા ઘટાડવામાં આવે, જે અનામત બેઠકો ખાલી રહી હોય તેને આગામી વર્ષે આગળ લઈ જવાનું બંધ કરવામાં આવે, અને બઢતીમાં અનામત (રૉસ્ટર પ્રણાલિ) બંધ કરવામાં આવે.

આંદોલન એટલું આગળ વધ્યું કે સરકારે મેડિકલ કૉલેજો છ મહિના સુધી બંધ કરી દીધી હતી! જાન્યુઆરી સુધીમાં આંદોલન એટલું ઉગ્ર બન્યું કે દિલ્લીથી સૂચના આવી કે આંદોલનને ઠારો. આથી સરકારે અનામત મુદ્દાની તપાસ કરવા માટે ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયના પૂર્વ ન્યાયાધીશ સી. વી. રાણેની અધ્યક્ષતામાં બીજું પંચ નિમ્યું. તેને રાણે પંચ તરીકે ઓળખાય છે. રાણે પંચને ૮૨ જ્ઞાતિમાં કોઈ બીજી જ્ઞાતિ ઉમેરી શકાય કે કેમ તે જાણવાનું હતું અને બીજું કે એક સમાન દસ ટકા અનામત આપવી કે જે તે જ્ઞાતિની વસતિના પ્રમાણમાં વધતી-ઓછી અનામત આપી તે વિચારવાનું હતું.

રાણે પંચે ૩૧ ઑક્ટોબર ૧૯૮૩ના રોજ પોતાનો અહેવાલ સોંપ્યો. રાણે પંચે તો એવું કહ્યું કે બક્ષી પંચે જે ઓબીસીની યાદી તૈયાર કરી છે તે ઉચિત નથી. તેણે પછાતપણાના અલગ માપદંડોના આધારે નવી યાદી તૈયાર કરી. રાણે પંચે જ્ઞાતિને આધાર ગણવાના બદલે આવક અને વ્યવસાયને આધાર ગણ્યો તેમજ અનામત પણ જ્ઞાતિની વસતિના પ્રમાણમાં ગણવાની ભલામણ કરી. રાણે પંચ મુજબ, ઓબીસી (બક્ષી પંચની યાદી) અને અન્ય ૬૩ સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાત વર્ગોને અનામત હિસ્સા હેઠળ સરકારી નોકરીઓ માટે લાયક ગણવા જોઈએ. દલિતોને સાત-આદિવાસીઓને ૧૪ તેમજ બક્ષી પંચની ઓબીસી જ્ઞાતિઓને દસ ટકા એમ કુલ ૩૧ ટકા સિવાય ૧૮ ટકા અનામત આપવાની તેણે ભલામણ કરી! આનાથી કુલ અનામત ૪૯ ટકા થઈ ગઈ. જોકે પંચે એ પણ ભલામણ કરી કે જેમની વાર્ષિક આવક રૂ. ૧૦,૦૦૦ કે તેથી નીચે હોય તેમને જ આ લાભ મળવો જોઈએ.

માધવસિંહ સોલંકીની કૉંગ્રેસ સરકારને જ્યારે આ અહેવાલ મળ્યો ત્યારે તેમણે અહેવાલ જાહેર ન કર્યો. ૧૪ મહિના સુધી દબાવી રાખ્યો. પરંતુ જ્યારે રાજ્યમાં ચૂંટણીને માત્ર બે મહિનાની વાર હતી ત્યારે જાન્યુઆરી ૧૯૮૫માં તેમણે આ ભલામણો સ્વીકારવાની જાહેરાત કરી. તેમાં તેમના પોતાના પણ સુધારા હતા. સુધારો એ હતો કે એક તરફ તેમણે અનામત દસના બદલે કુલ ૨૮ ટકા (દલિતો-આદિવાસીઓના કુલ ૨૧ ટકા ઉપરાંત) કરવાની ભલામણ તો સ્વીકારી પરંતુ રાણે પંચે બક્ષી પંચે આપેલી યાદી સિવાયની જે ૬૩ જ્ઞાતિઓને ઓબીસીમાં ઉમેરવાની વાત કરી હતી તે માધવસિંહભાઈએ સ્વીકારી નહીં. આથી જ આજે પણ ઓબીસી જ્ઞાતિઓને બક્ષી પંચ તરીકે ઉલ્લેખાય છે. જોકે હજુ પણ અહેવાલ કોઈને પ્રાપ્ય નહોતો. સરકારના કોઈ વિભાગ દ્વારા પણ પ્રાપ્ય નહોતો એટલે તેમાં ખરેખર શું છે તેનાથી લોકો અજાણ હતા.

સરકારે હરુભાઈ એમ. મહેતા (સાંસદ)ની અધ્યક્ષતામાં ૨૩૯ જ્ઞાતિઓના પોતાને સામાજિક અને આર્થિક રીતે પછાત ગણવાના દાવાની તપાસ કરવા સમિતિ રચી. આ જ્ઞાતિઓ બક્ષી પંચે સૂચિબદ્ધ કરેલી ૮૨ જ્ઞાતિઓને બાદ કરીને હતી.

આથી ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૫માં ફરી અનામત આંદોલન ભડક્યું. આંદોલનકારીઓની માગણી હતી કે આટલી બધી અનામત ન હોય અને બીજું કે અનામત આપવી જ હોય તો તે જ્ઞાતિ આધારિત ન હોવી જોઈએ, પરંતુ આર્થિક માપદંડ પર હોવી જોઈએ.

દરમિયાનમાં માધવસિંહ સોલંકી અને કૉંગ્રેસ વિક્રમજનક બેઠકો સાથે જીત્યા. તેમણે ૧૪૯ બેઠકો જીતી હતી! પરંતુ આ જીતનો જલસો સોલંકી માટે લાંબો સમય ન ટક્યો કેમ કે આંદોલન ભડકી ઉઠ્યું હતું. દરમિયાનમાં અમદાવાદના દરિયાપુરના ડબગરવાડમાં આઠ હિન્દુઓને સળગાવી દેવાયા, ૨૩ ઘરને આગ લગાડી દેવાયાં અને તે સાંપ્રદાયિક હુલ્લડમાં ફેરવાઈ ગયું હતું. એ વખતે ત્રણસોથી પણ વધુ લોકો મર્યા હતા, ૬૦૦૦થી વધુ લોકો વિસ્થાપિત થઈ ગયા હતા! લગભગ આખું વર્ષ સ્કૂલ અને કૉલેજો બંધ રહી હોવાથી શિક્ષણને મોટા પાયે અસર થઈ હતી. રાજ્યનાં અનેક શહેરો સતત કર્ફ્યૂ હેઠળ રહેવાના કારણે ધંધા-રોજગાર ઠપ થઈ ગયા હતા. ગુજરાતના પેટ્રોલ પંપના માલિકોએ ત્રણ દિવસ સુધી હડતાળ પાડી હતી. વેપારજગતને કરોડો-અબજો રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું. માર્ચ ૧૯૮૫માં માધવસિંહજીએ દરખાસ્તો પાછી ખેંચી લીધી પરંતુ ત્યાં સુધીમાં ગુજરાતને ઘણું બધું નુકસાન થઈ ગયું હતું અને તેમની આટલી વિક્રમજનક જીત છતાં ખુરશી પણ નહોતી બચી!

તાજેતરમાં એક ચેનલને આપેલા વિસ્ફોટક ઇન્ટરવ્યૂમાં માધવસિંહ સોલંકીએ સ્વીકાર્યું કે ૧૯૮૫માં અનામત વિરોધી આંદોલનને કોમી રમખાણોમાં ફેરવવા પાછળ- મુસ્લિમો અને હિન્દુઓનાં રમખાણો કરાવનારા કૉંગ્રેસના જ કેટલાક નેતાઓ હતા.

એ સમયે એટલે કે ૧૯૮૫માં જે પાટીદારો અનામત વિરોધી આંદોલનોમાં અગ્રેસર હતા, જેમનાં મૃત્યુ થયા હતા તેમના વંશજો અત્યારે અનામત મેળવવા આંદોલનો કરે છે, ઓબીસીમાં પોતાનો સમાવેશ કરાવવા આંદોલન કરે છે તે કેવું વિચિત્ર ગણાય. ૨૦૧૫માં પાટીદારોએ અનામત માટેનું આંદોલન શરૂ કર્યું. ૧૯૮૫થી ૨૦૧૫ એમ ત્રીસ વર્ષમાં પાટીદાર સમુદાય વધુ ને વધુ સમૃદ્ધ અને શક્તિશાળી બન્યો છે. અનામતની નીતિ યથાતથ છે. આવામાં ઓબીસી હેઠળ પાટીદારોને અનામત શક્ય નથી. કારણકે કુલ અનામત ઓલરેડી ૪૯ ટકા તો છે જ, પરંતુ પચાસ ટકાથી વધુ અનામત ન આપી શકાય તેવો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો ચુકાદો કહે છે.

અને અત્યારે તો આ આંદોલન માત્ર રાજકીય સ્વાર્થમાં પરિણમી ગયું છે. આંદોલનકારીઓ કોઈ ને કોઈ રાજકીય પક્ષમાં જોડાઈ રહ્યા છે અથવા તેને સમર્થન આપી રહ્યા છે. હવે તેમને ઓબીસી હેઠળ અનામત નથી જોઈતી. હાર્દિક પટેલ કહે છે કે કૉંગ્રેસ અનામત નહીં આપે તો પણ ચાલશે, પણ ભાજપ સરકાર તો ન જ જોઈએ. જોકે આંદોલનના કારણે આશ્વાસન લઈ શકાય તેવી વાત એ થઈ છે કે મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજનાના કારણે બિન અનામત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણમાં સહાય મળતી થઈ અને સરકારે બિન અનામત જ્ઞાતિ આયોગ પણ રચવા વાત કરી છે.

Posted in gujarat, politics, sanjog news, satsanshodhan

ટીવી ડિબેટના જાણીતા ચહેરાઓની અજાણી વાતો

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૧૧/૧૭)

ચૂંટણીનું વાતાવરણ બરાબર જામ્યું છે. પણ આ લખાય છે ત્યારે હજુ પ્રચારસભાની ગરમી જોઈએ તેવી આવી નથી. હા, ટીવી પર ડિબેટમાં રોજેરોજ ગરમાગરમી જોવા મળી રહી છે. આજે એવું થઈ ગયું છે કે સંસદ અને વિધાનસભામાં ચર્ચા ઓછી, ટીવીમાં વધુ જોવા મળે છે. સંસદ-વિધાનસભાના દિવસો જ હવે ઘટી ગયા છે, જે છે તેમાં પણ હોહલ્લા થઈને મોટા ભાગે સત્રો વેડફાતા જોવા મળે છે. આ એક ખરાબ બાબત પણ છે પરંતુ વાદળની રૂપેરી કોરની જેમ ટીવી પર ડિબેટમાં પક્ષો પોતાની વાત મૂકી ચર્ચા કરતા હોય છે. મોટા ભાગે રાડારાડી-દેકારા કરતા હોય છે. એકબીજાને બોલવા ન દેવા, ભાજપ આવો છે અને કૉંગ્રેસ આવી છે, તમે આટલો ભ્રષ્ટાચાર કર્યો અને તમે આટલાં કૌભાંડો કર્યાની હુંસાતુંસીમાં સાચા મુદ્દા ક્યાંક દબાઈ જતા જોવા મળે છે.

હવે ગુજરાતીમાં પણ સમાચારચેનલો વધી ગઈ છે. તેમાં રાત્રે ૮થી ૧૦ ડિબેટનો સમય હોય છે. તે ઉપરાંત ગમે તે સમયે કોઈ મહત્ત્વના સમાચાર આવે ત્યારે ટૅક્નૉલૉજીના પ્રતાપે ફૉનથી, ઑફિસેથી વગેરે રીતે જોડીને ચર્ચા ગોઠવી દેવામાં આવે છે. આવા સમયે ચિત્રમાં આવે છે પ્રવક્તાઓ. ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા પ્રવક્તાઓ પક્ષનો જાણીતો ચહેરો છે. તેઓ પોતાના પક્ષની છબી ઘડવામાં બહુ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોય છે. તેઓ કેટલી ધારદાર અને અસરકારક રીતે પોતાના પક્ષની વાત મૂકી શકે છે તેના પરથી લોકો અભિપ્રાય બાંધતા હોય છે. ઘણી વાર પક્ષ કોઈ મુદ્દે ફસાયો હોય કે તેના કોઈ નેતાએ બાફ્યું હોય ત્યારે પ્રવક્તાઓને મુશ્કેલી પણ પડતી હોય છે પરંતુ આવા સમયે તેઓ સિફતપૂર્વક વિરોધી નેતાઓ પર આક્રમણ કરીને બહાર નીકળી જતા હોય છે.

પ્રવક્તાઓને વિશાળ વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. થોડા થોડા સમયે સમાચાર મેળવતા રહેવા પડે અને ગુજરાતથી લઈને વિશ્વભરના પ્રવાહો પર જાણકારી રાખવી પડે. ડિબેટ એવી પરીક્ષા છે જેનો કોઈ અભ્યાસક્રમ નથી. ચર્ચામાં એન્કર કે વિરોધી નેતા કે રાજકીય વિશ્લેષકો તરફથી બાઉન્સર કે ગૂગલી આવી જાય ત્યારે તેનો જવાબ ડિફેન્સિવ આપવો કે તેના પર ચોગ્ગા-છગ્ગા મારી દેવા એ પ્રવક્તાની હોંશિયારી પર નભે છે. આ ઉપરાંત ડિબેટ એ એવી પરીક્ષા છે જેની તૈયારી માટે પૂરતો સમય ન પણ મળે. મોટા ભાગે એકાદ કે બે કલાક પહેલાં જાણ થાય અને તેમાંથી અડધો કલાક તો અમદાવાદ જેવા ટ્રાફિકની સમસ્યાવાળા શહેરમાં ચેનલના સ્ટુડિયોએ પહોંચતા થાય.

છેલ્લાં ઘણા વર્ષોથી રાજકીય વિશ્લેષક તરીકે ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતો હોવાથી ભાજપ, કૉંગ્રેસ, આઆપના પ્રવક્તાઓને નજીકથી ઓળખવાનું બન્યું છે. ભાજપમાં ૬૦-૭૦ પ્રવક્તાઓ છે તો કૉંગ્રેસમાં પણ સારી એવી સંખ્યામાં પ્રવક્તાઓ છે. આમ આદમી પાર્ટી નવી છે પરંતુ તેના પ્રવક્તાઓ પણ મજબૂત છે. તો છેલ્લા અઢી વર્ષથી સામાજિક આંદોલનો બહાર આવ્યાં તેના લીધે તેમના પ્રવક્તાઓ પણ ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા હોય છે. અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણી એકલવીર છે, પરંતુ પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (પાસ)ના અનેક લોકો વિગત સમયમાં પ્રવક્તા તરીકે જોવા મળ્યા જેમાંના ઘણા તો હવે રાજકારણમાં છે! ભાજપ-કૉંગ્રેસના કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરી એ જાણવાની કોશિશ કરી કે તેઓ કઈ રીતે ડિબેટ માટે તૈયારી કરે છે, પોતાની અંગત જિંદગીને કઈ રીતે સંભાળે છે, ડિબેટ અંગે તેમનો યાદગાર પ્રસંગ કયો છે, પડોશી-મિત્રોમાં કેવા અનુભવ રહે છે.

ભાજપ અને કૉંગ્રેસમાં મિડિયા ઇનચાર્જ પર ટીવી ચેનલો ફૉન કરી તેમની પાસેથી પ્રવક્તા નક્કી કરાવતા હોય છે. મિડિયા ઇનચાર્જ જે તે પ્રવક્તાને જાણ કરતા હોય છે. ડિબેટના વિષયમાં નિષ્ણાત પ્રવક્તાની પસંદગી થતી હોય છે. જેમ કે આર્થિક વિષય હોય તો ભાજપમાંથી સુનીલ શાહ, પ્રશાંત વાળા, યમલ વ્યાસ વગેરે જાય તો કૉંગ્રેસમાંથી હિમાંશુ પટેલ, કૈલાસ ગઢવી વગેરેને કહેવામાં આવે. ભાજપમાં આ કામ હર્ષદ પટેલ અને કૉંગ્રેસમાં નિશીથ વ્યાસ સંભાળે છે.

ભાજપમાં ભરત પંડ્યા, જગદીશ ભાવસાર, ડૉ. અનિલ પટેલ, ડૉ. હેમન ભટ્ટ, ભાવના દવે, કિશોર મકવાણા, અમિત ઠાકર, જયેશ વ્યાસ વગેરે પ્રવક્તાઓ છે, કૉંગ્રેસમાં અશોક પંજાબી, ડૉ. હિમાંશુ પટેલ, સી.એ. હિમાંશુ પટેલ, જયરાજસિંહ પરમાર, ભૂમિન ભટ્ટ, સોનલ પટેલ, પૂજા પ્રજાપતિ જેવાં પ્રવક્તાઓ છે અને આમ આદમી પાર્ટીમાં આપમાં વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા અને જે. જે. મેવાડા છે, તેમાંથી પહેલાં બે હવે કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ ગયાં છે!

આમાંથી કેટલાક ઉગ્ર છે તો કેટલાક ઠંડા કલેજે જવાબ આપનારા છે. ડિબેટમાં તેઓ કઈ રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળે છે, કઈ રીતે ઉશ્કેરાટને ખાળે છે, કઈ રીતે તૈયારી કરે છે, પરિવાર-વ્યવસાય-પક્ષ-સંગઠનો અને ટીવી ડિબેટને એક સાથે કઈ રીતે સંભાળે છે, જાણીતા ચહેરા હોવા છતાં બહાર રેસ્ટૉરન્ટ કે થિયેટરમાં કોઈ ન ઓળખે ત્યારે કેવું અનુભવે છે તે મુદ્દે કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરીને તેમની અંગત જિંદગી જાણવા પ્રયાસ કર્યો.

ગુજરાત કૉંગ્રેસના ઉપપ્રમુખ અશોક પંજાબી કહે છે, “ઘણી વાર છેલ્લી ઘડીએ ડિબેટમાં જવાની સૂચના મળે ત્યારે કસોટી થાય છે. વિષય એક લાઇનમાં જ જણાવાયો હોય છે. ઉપરાંત પક્ષમાં બ્રેઇનસ્ટૉર્મિંગ જોઈએ તેટલું થતું નથી. સેન્સિટિવ ઇશ્યૂ હોય તો ગાઇડલાઇન મળી જાય છે. અમારું મુખ્ય કામ પક્ષની રાજકીય લાઇન, કૉંગ્રેસના જૂના મિત્રોનો બચવા કરવાનો અને ભાજપને ઍક્સપૉઝ કરવાનો હોય છે.” પરિવારને હંમેશાં ફરિયાદ રહેતી હોય છે કે અશોકભાઈ સમય આપી શકતા નથી. અશોકભાઈ કહે છે, “મેં પરિવારને વિદેશ લઈ જવાનું ઘણાં વર્ષો પહેલાં કહેલું, પરંતુ પાસપૉર્ટને દસ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયા, (વિદેશયાત્રાનો) કોઈ સિક્કો મરાવ્યા વગર ફરીથી તાજેતરમાં રિન્યૂ કરાવ્યો.”

વ્યવસાયે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા હિમાંશુ પટેલ તેમની શાંત પરંતુ ધારદાર ચર્ચા માટે જાણીતા છે. ડિબેટ અને અન્ય પ્રસંગ માટે તેમણે પોતાની લાઇબ્રેરી રાખી છે. તેઓ પોતાની રીતે તૈયારી કરીને ચર્ચામાં આવતા હોય છે. તેમના યાદગાર પ્રસંગ જાણવા જેવા છે. તેઓ કહે છે, “૨૦૧૩-૧૪માં કેન્દ્રીય બજેટની ચર્ચા હતી ત્યારે ગુજરાત સરકારના મંત્રી સૌરભ પટેલ ચર્ચા અધૂરી છોડીને જતા રહેલા.” તો ‘જાનો દુનિયા’ ચેનલ પર રાજકીય વિશ્લેષક હરીશ મોતિયાણીએ નેશનલ મિડિયામાં જશો તેવી આગાહી કરેલી કારણકે તે વખતે ચર્ચા હિન્દીમાં હતી.

કૉંગ્રેસના યુવાન પ્રવક્તા ભૂમન ભટ્ટ ટૅક્નૉસેવી છે. તેમની પહેલી ડિબેટ ભાજપના ખાડિયાના ધારાસભ્ય ભૂષણ ભટ્ટ સાથે હતી. તેઓ ગૂગલ અને ઇન્ટરનેટનો તૈયારી માટે વધુ સહારો લે છે. આ ઉપરાંત કૉંગ્રેસની લાઇબ્રેરીની અને મિત્રો પાસેથી વેરિફિકેશનની રીતે મદદ પણ લે છે. જાણીતા ચહેરા તરીકે બહાર જાય અને કોઈ ન ઓળખે તો કોઈ પણ વ્યક્તિના અહંકારને ઠેસ પહોંચે પણ ભૂમિન ભટ્ટ કહે છે કે સાઇકૉલૉજી જ એવી બનાવી લેવાની કે બહાર જઈએ ત્યારે સામાન્ય વ્યક્તિ તરીકે જવાનું. પડોશીઓ તો સારા મળ્યા છે પરંતુ મિત્રોમાં કેટલાક હંમેશાં સળી જ કરતા હોય તેમને ટાળતા શીખી જઈએ.

પોતાની વાત મજબૂત રીતે મૂકવા માટે જાણીતા ભાજપના પ્રવક્તા જગદીશ ભાવસાર કહે છે, “ડિબેટમાં જરૂર પડ્યે ઉગ્રતા પણ લાવવી પડે. એન્કર જો સાવ વિરુદ્ધ જતો હોય તો સિફતપૂર્વક સંઘર્ષમાં પણ ઉતરવું પડે. ભાજપમાં કેન્દ્રીય કાર્યાલયથી માંડીને પ્રદેશ કાર્યાલય સુધી બધી જ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યવસ્થા છે જે તમામ મુદ્દા પર સતત અવગત કરાવતા રહે છે. ડિબેટ જ્યારે ઉગ્ર બને ત્યારે ક્યારેક હાસ્યસભર વાત કરીને વાતાવરણ હળવું પણ બનાવી દેતા હોઈએ. પક્ષ-વ્યવસાય અને ડિબેટ આ બધાનો સ્ટ્રેસ દૂર કરવા સવારે ઉઠતી વખતે અને રાત્રે સૂતી વખતે ભગવાનનું નામ અને સવારે કસરત ખૂબ ઉપયોગી છે. કોઈને નડવું નહીં તેવું નક્કી કર્યું હોય એટલે પરિવાર સાથે બહાર ગયા હોઈએ ત્યારે પ્રશ્ન આવતો નથી.”

ભાજપના પ્રવક્તા પ્રશાંત વાળા મૂળ રાજકોટના છે, થોડા સમયથી ગાંધીનગર સ્થાયી થયા છે. આર્થિક બાબતે તેમની કુશળતા છે. તેઓ કહે છે, “સવારે ધ્યાન ડિબેટમાં ખૂબ જ ઉપયોગી થાય છે. કોઈ મુદ્દા ધ્યાન (મેડિટેશન)ના કારણે તત્સમયે જ એવા સૂજી જાય કે વિરોધીઓની બોલતી બંધ થઈ જાય. તૈયારીમાં સોશિયલ મિડિયા અને ઇન્ટરનેટ ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. પ્રતિક્રિયા આપવામાં કે ડિબેટમાં પણ બેલેન્સ ઑફ માઇન્ડ રાખવામાં ધ્યાનથી ફાયદો થાય છે. પ્રવક્તા જ પક્ષની છબી બનાવે છે આથી વિનમ્રતા જરૂરી છે.” ભાજપમાં પ્રવક્તાઓની રોજ અથવા એકાંતરે બેઠક ચોક્કસ થાય. હર્ષદ પટેલ, ભરત પંડ્યા અને આઈ. કે. જાડેજા જેવા અનુભવીઓનું માર્ગદર્શન સતત મળતું રહે છે. પરિવારનાં કામો અંગે પ્રશાંતભાઈ કહે છે, “પક્ષ પણ પરિવારની બાબત હોય તો છૂટ આપે છે. થોડા સમય પહેલાં સુધી મારા માતુશ્રી બીમાર હતા. અને તાજેતરમાં તેમનું અવસાન થયું. તો પક્ષે મને સંપૂર્ણ છૂટ આપી હતી અને બાર-તેર દિવસ હું સંપૂર્ણપણે પક્ષનાં કાર્યોથી મુક્ત રહ્યો, પરંતુ મારી પણ સામે ફરજ છે કે તે પછી સંપૂર્ણ રીતે પક્ષને સમર્પિત રહેવું.” એક યાદગાર પ્રસંગ વિશે તેઓ કહે છે, “પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા વખતે એક ચેનલ પર એન્કર, રાજકીય વિશ્લેષક, કૉંગ્રેસ, અર્થશાસ્ત્રી વગેરે બધા મારી વિરુદ્ધ હતા. પરંતુ મેં આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, આંકડા વગેરે સાથે એવી રજૂઆત કરી કે ડિબેટ પછી એન્કર મને ભેટી પડ્યા અને કહ્યું કે તમે તમારા વિરુદ્ધની ડિબેટને તમારી તરફેણમાં ફેરવી નાખી.”

ભાજપના વરિષ્ઠ આગેવાન અને ‘નમસ્કાર’ મેગેઝિનના તંત્રી કિશોર મકવાણાએ પ્રવક્તા કેવા હોવા જોઈએ તે અંગે વિસ્તૃત વાત કરી. “પ્રવક્તાએ શાંત રહેવું જરૂરી છે. મનનું નિયંત્રણ રાખવું પડે. રજૂઆત સ્પષ્ટ, કપડાં વ્યવસ્થિત અને બેસવાની ઢબ સારી હોવી જોઈએ. શાલિનતાથી વાત કરવી જોઈએ. વિષયનું પૂરતું જ્ઞાન અને તૈયારી ન હોય તો ડિબેટમાં ન જવું જોઈએ. હું રોજ દસથી બાર સમાચારપત્રો અને ઇન્ટરનેટની મદદ તૈયારી માટે લઉં છું. મેં મારી પોતાની લાઇબ્રેરી પણ બનાવી છે, જેમાં સંદર્ભ પુસ્તકો વસાવ્યાં છે. એક ડાયરી રાખું છું જેમાં જરૂરી મુદ્દા ટપકાવતો રહું છું. બહાર જતી વખતે સામાન્ય માનવી બનીને જ જઉં છું જેથી અહંકારનો પ્રશ્ન આવતો નથી. સિક્યોરિટી ગાર્ડ હોય કે બીજું કોઈ, નિયમો પાળવાના. ગાર્ડ સાથે પ્રેમથી વાત કરવાની. માનઅપમાનનો ભાવ રાખતો નથી. તેથી કોઈ તકલીફ નથી પડતી. સવારમાં પ્રાણાયામ માત્ર ડિબેટમાં જ નહીં, પરંતુ ટ્રાફિકથી લઈને અનેક સ્ટ્રેસ સર્જક ઘટનાઓમાં ઉપયોગી નિવડે છે.”