abhiyaan, media, national

કઠુઆ કાંડના કઠે તેવા પ્રશ્નો

(અભિયાન સામયિક તા. ૭/૭/૧૮નો અંક)

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતે સત્તા ગુમાવ્યા બાદ પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન મહેબૂબા મુફ્તીએ રાજ્યપાલને મળીને કઠુઆ સામૂહિક બળાત્કાર કેસમાં ન્યાય અપાવવાની અપીલ કરતા આ કેસ ફરીથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ કેસ બન્યો‌ જાન્યુઆરીમાં પણ એપ્રિલમાં દેશભરમાં બહુચર્ચિત બન્યો.

એક તરફ તો સેક્યુલર પત્રકારો અને હિન્દી ફિલ્મ જગતના કલાકારોએ પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવતા હોવાના લખાણ સાથેના પાટીયા સહિત પોતાની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી હતી. સ્વાભાવિક રીતે જ પીડિતા આઠ વર્ષની બાળકી હોવાના કારણે તેમજ આરોપપત્રમાં જે પ્રકારનું વર્ણન કરાયું હોવાનું બહાર આવ્યું છે તે જોતાં કોઈ પણ સંવેદનશીલ હૈયુ કાંપી ઊઠે. તેમાં એવું ચિત્ર ઊપસ્યું કે આ આઠ વર્ષની બાળકી મુસ્લિમ છે અને તેના પર હિન્દુ મંદિરમાં હિન્દુઓએ ખૂબ જ પીડા આપીને, દવાઓ આપીને સામૂહિક બળાત્કાર કર્યો અને પછી તેની હત્યા કરી.

તેમાં પાછા ભાજપના કાશ્મીરના બે મંત્રીઓ કથિત આરોપીઓના સમર્થનમાં ખુલ્લેઆમ બહાર આવ્યા. એટલું જ નહીં પરંતુ જમ્મુના વકીલોએ પણ સામૂહિક રીતે આ આરોપપત્રનો વિરોધ કર્યો હોવાનું પ્રસાર-માધ્યમોમાં આવ્યું. આનાથી લોકોમાં એવો સંદેશ ગયો કે આરોપીઓ હિન્દુ છે અને પીડિતા મુસ્લિમ છે તેથી ભાજપ અને આ વકીલો આરોપીઓ અને જ રીતે બહાર આવ્યા છે.

આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે બકરવાલ સમાજ જે એક અનુસૂચિત જનજાતિનો પરંતુ મુસ્લિમ સમાજ છે તેને ભગાડવા આરોપી સાંજીરામે આ કૃત્ય તેના ભાણેજ તેના દીકરા અને કેટલાક પોલીસ અધિકારીઓ સાથે મળીને આચર્યું છે. આ પ્રકારની વિગતથી આ આખો કિસ્સો મુસ્લિમ વિરુદ્ધ હિન્દુનો બની ગયો છે જેમાં ન માત્ર હિન્દુઓ આરોપી તરીકે ચિતરાયા છે પરંતુ એક ધર્મસ્થાન પણ દુષ્કૃત્યના સ્થાન તરીકે ચિતરાયું છે.

મિડિયામાં મૌલવીઓ અને ખ્રિસ્તી પાદરીઓ કે બીજા ધર્મગુરુઓના દ્વારા જાતીય દુષ્કૃત્યોના કિસ્સાઓ ઓછા ચગાવાય છે જ્યારે તેની સામે આસારામ, બાબા રામ રહીમ, રાધે મા તેમજ નિર્મલ બાબા વગેરેના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આ બધાના કારણે લોકોની આસ્થા પર આઘાત સ્વાભાવિક છે તો સાથે ફિલ્મ સહિતનું કલાજગત, પત્રકારો  અને તર્કવાદીઓના કારણે લોકો અને સેક્યુલર હોવાને વધુ મહત્ત્વ આપવા લાગ્યા છે. કઠુઆ કાંડે આ બાબતમાં વધારો કર્યો છે અને લોકોને હિંદુ તરીકે શરમ આવે તેવું કર્યું છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના પોલીસના આરોપપત્રમાં મુજબ મૂળ ઘટના શું હતી? આરોપ પત્ર મુજબ, જમ્મુના કઠુઆ પાસે હીરાનગર તાલુકાના રાસના ગામમાં આ ઘટના ઘટી હતી. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ મહંમદ યુસુફ નામના એક વ્યક્તિએ હીરાનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં એવી ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેની આઠ વર્ષની દીકરી ગઈ હતી અને તે ગુમ થઈ ગઈ છે. ૧૭ જાન્યુઆરી એટલે કે ફરિયાદના પાંચ દિવસ બાદ આ બાળકીનો મૃતદેહ જંગલમાંથી મળી આવ્યો હતો.  સાંજીરામના ઘરે તેનો ભાણેજ રોકાવા આવ્યો હતો. આ સગીર ભાણેજ કુછંદે ચઢ્યો હતો અને તેને તેની સ્કૂલમાંથી કાઢી મુકાયો હતો. તેણે કેટલાક લોકો સાથે પીડિતા પર અત્યાચાર કર્યા, વારંવાર બળાત્કાર કર્યા, કરપીણ‌ હત્યા કરી. આરોપ પત્રમાં જે વર્ણન કરાયું છે તે એટલું અને કમકમાટી ઉપજાવે તેવું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ જેનામાં સહેજ પણ લાગણીનો છાંટો હોય તેને આરોપીઓ પ્રત્યે સખત નફરત ઉપજે અને આરોપીને ઓછી સજા ન થાય તેવી માગણી કરે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં પ્રશ્ન એ થાય કે જમ્મુ-કાશ્મીરના ખાસ કરીને જમ્મુના વકીલો શા માટે સીબીઆઇ તપાસની માગણી સામૂહિક રીતે કરે? શા માટે ભાજપના મંત્રીઓ પોતાના પદને જોખમમાં મૂકીને બળાત્કારીનો આરોપ લાગેલા વ્યક્તિઓનું કરે જ્યારે કે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામ વ્યક્તિ નથી કોઈ મહત્ત્વના પદ પર, કે નથી કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ કે નથી કોઈ ઉદ્યોગપતિ તો પછી આવા મામૂલી માટે આટલું સમર્થન કેમ?

બીજી તરફ, જે રીતે શહેલા રસીદ નામની ડાબેરી અને લોકોના વેરાના આધારે જવાહરલાલ નેહરૂ યુનિવર્સિટી અભ્યાસ કે અભ્યાસના બહાને રાજનીતિ કરી રહેલી યુવતી, તેની સાથેની જેની તસવીર બહાર આવી છે તેવી દીપીકા રાજાવત જે પીડિતાના પરિવારની વકીલ પણ છે તે,  ત્રીજી તરફ સેક્યુલર પત્રકારો દ્વારા ટ્વિટર પર છેડાયેલું અભિયાન, અને ચોથી તરફ ફિલ્મ જગતના કલાકારો દ્વારા પોતે આ ઘટનાના કારણે હિન્દુ તરીકે શરમ અનુભવતા હોવાની તસવીરો સાથે ની ઝુંબેશ… સામાન્ય રીતે બળાત્કાર પીડિતા વ્યક્તિનું નામ કે તેનો ધર્મ બહાર આવતો નથી પરંતુ આ મામલાને ચગાવવા માટે સેક્યુલર મિડિયાએ બળાત્કાર પીડિતાનું નામ જાહેર કરી દીધું અને આ રીતે તમામ હદો વટાવી દીધી. આ બધાના કારણે કઠુઆના આ કાંડને બીજી બાજુએથી જોવા અને વિચારવા પ્રેરે છે.

લગભગ સમગ્ર મીડિયાએ આ ઘટનાને એક તરફી રીતે રજૂ કરી છે. અપવાદ માત્ર ઝી ન્યૂઝ અને ‘દૈનિક જાગરણ’ રહ્યાં. કોઈ મિડિયાએ ઘટના સ્થળ ઉપર પત્રકારને મોકલી ને તપાસ કરવાનું ઉચિત સમજ્યું નહિ પરંતુ ઝીએ ઘટનાસ્થળે જઈ ફર્સ્ટ હેન્ડ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઝી ન્યૂઝે ગામના લોકો સાથે વાતચીત કરી હતી અને ગામના લોકોએ ક્રાઈમ બ્રાંચ દ્વારા તપાસ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો ન હતો અને સીબીઆઈ દ્વારા તપાસની માગણી કરી હતી.

ગામના લોકોએ કેટલાક સવાલો કર્યા જેનો જવાબ આરોપપત્રની દૃષ્ટિએ મળે તેમ નથી.

૧. જે મંદિરમાં પીડિતાને બંધક બનાવીને રખાઈ હોવાનો આરોપ છે તે મંદિરમાં માત્ર એક જ ઓરડો છે તેના ત્રણ દરવાજા અને બારી છે. યાદ રહે કે આ મંદિર રાસના નામના ગામ નું મંદિર છે, નહિ કે અમદાવાદ મુંબઈ કે દિલ્લી જેવા કોઈ મોટા શહેર નું મંદિર કે જ્યાં લોકો મંદિરની બારીમાંથી ડોકિયાં કરીને જુએ નહીં. અહીં લોકો સવારસાંજ પૂજા કરવા આવતા હોય છે. વળી આ મંદિરની ચાવી માત્ર સાંજીરામ પાસે જ રહે છે તેવું નથી, બીજા પરિવારો પાસે પણ તેની ચાવીઓ રહે છે. આ સ્થિતિમાં આવા નાનકડા મંદિરમાં કોઈ નાનકડી દીકરીને છ દિવસ સુધી બંધક રખાઈ હોય તો તે ગામના લોકોની જાણમાં આવ્યા વગર રહે નહીં.

૨. શંકા ઉપજાવે તેવી બીજી બાબત એ છે કે આરોપપત્ર મુજબ બળાત્કાર સાંજીરામના ભાણેજ અને તેના દીકરાએ કર્યો હતો પરંતુ સાંજીરામે નહીં. આવા અપરાધોના મામલામાં સાંઇરામ જેવી વ્યક્તિ પોતે બળાત્કાર ન કરે પરંતુ પોતાના ભાણેજ અને દીકરાને બળાત્કાર કરવા પ્રેરે, છૂટ આપે તે વાત ગળે ઉતરે તેવી નથી.

૩. આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે સાંજીરામે પોલીસ અધિકારીઓને લાખો રૂપિયાની લાંચ આપી હતી. જો આવું હોય તો શું સાંજીરામ બળાત્કાર પીડિતાની લાશ પોતાના ઘરની નજીકના વિસ્તારમાં ફેંકાવા દે જેથી તેના પર જ શંકા જાય? શું તે કારની વ્યવસ્થા કરી ન શકે?

૪. વળી સ્થાનિક લોકોનું એવું કહેવું છે કે ૧૫ જાન્યુઆરીએ આ મંદિરમાં ભંડારો થયો હતો એટલે કે સામૂહિક જમણવાર. આરોપપત્ર મુજબ ૧૫ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર પીડિતા આ મંદિરમાં હતી તો શું જમણવારમાં કોઈએ આ નાનકડા મંદિરમાં રહેલી પીડિતાને જોઈ નહીં?

૫. આરોપપત્રમાં વિસંગતતાઓ ઘણી છે.  તેમાં શરૂઆતમાં કહેવાયું છે કે સાંજીરામે ૭ જાન્યુઆરીએ તેના ભાણેજને આ બળાત્કાર પીડિતાનું અપહરણ કરવા કહ્યું  હતું. આરોપપત્રના એ જ ફકરામાં આજ વાત પછી તરત જ આનાથી વિરુદ્ધ વાત આવે છે અને એ વાત એ છે કે દીપક ખજુરીયા નામના એક વ્યક્તિએ સાંજના ભાણેજને સિગરેટ ની લાલચ આપીને બોલાવ્યો અને તેને બૉર્ડની પરીક્ષામાં પાસ કરાવી દેવાની લાલચ આપીને બળાત્કાર પીડિતાની અપહરણ કરવા કહ્યું. તો ખરેખર અપહરણ કરવાની યોજના સાંજીરામની હતી કે પછી દીપક ખજુરીયાની? આરોપપત્રમાં એ તો કહ્યું છે કે સાંજીરામ ગામમાંથી મુસ્લિમ સમુદાયને  ભગાડવા માટે આ પ્રકારની ઘટના કરવા માગતો હતો પરંતુ અપહરણ પાછળ દીપક ખજુરીયાને કયો રસ હતો તે વાત આરોપપત્રમાં સ્પષ્ટ થતી નથી.

૬. આ દુર્ઘટનાની તપાસ માટે મહેબૂબા મુફ્તી સરકારે કાશ્મીરના ઇરફાન વાની નામના એક પોલીસ અધિકારીને વિશેષ તપાસ ટુકડી  (સિટ)ના સભ્ય તરીકે નીમ્યા. આ પોલીસ અધિકારી પોતે ૨૦૦૭ના વર્ષમાં હત્યા અને બળાત્કારના આરોપસર જેલમાં જઈ આવેલા છે.

૭. ગામના લોકોનો એવો આરોપ પણ છે કે જ્યારે ક્રાઈમ બ્રાન્ચને તપાસ સોંપવામાં આવી ત્યારે તેણે ગામના લોકોને પોલીસ સ્ટેશનમાં ખૂબ જ યાતના આપી હતી.

૮. આરોપપત્રમાં બીજી વિસંગતતા એ છે કે ૧૧ જાન્યુઆરીએ સાંજે પાંચ વાગે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામનો ભાણેજ  દીવાબત્તી કરવા માટે આ મંદિરમાં આવે છે તેમ લખેલું છે. તે પછી તે તેના મામાના દીકરા વિશાલ જંગોત્રા જે મેરઠમાં છે તેને તેની કામવાસના સંતોષવા રાસના આવવા આમંત્રણ આપે છે. વિશાલ બીજા દિવસે સવારે ૬.૩૪ મિનિટે આવી પહોંચે છે. આરોપપત્ર લેખકોએ આ લખતી વખતે કદાચ ગૂગલ સર્ચ કરી જોયું હોત તો પણ તેમને ખબર હોત કે મેરઠથી કઠુઆની કોઈ સીધી બસ કે ફ્લાઈટ નથી. કઠુઆથી પાછું રાસના ૨૬ કિમી દૂર છે. આથી વિશાલને રાસના આવવું હોય તો તેણે ટ્રેનમાં જ આવવું પડે. ટ્રેનમાં પણ તરત જ ટિકિટ મળવી અને સમયસર પહોંચવું તને આ બધું પાર પડે તો પણ બીજા દિવસે સવારમાં ૬.૩૦એ પહોંચવું શક્ય તો નથી જ. આરોપ પત્ર મુજબ ૧૫ કે ૧૬ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર કરી ને પછી મેરઠ જવા રવાના થયો હવે વિશાલના પરિવારના કહેવા મુજબ, તે ૧૫મીએ તો મુઝફ્ફરાબાદ માં પરીક્ષા આપી રહ્યો હતો તેની ઉત્તરવહી પણ પ્રાપ્ય છે તેણે એટીએમમાંથી નાણાં ઉપાડ્યાં હોવાના છે તો પછી તે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે હોઈ શકે?

૯. સૌથી મોટી વાત એ છે કે કોઈ કેસમાં આરોપીઓ પોતે તેમના નાર્કૉ ટેસ્ટની માગણી કરે? આ કેસના આરોપીઓ કરી રહ્યા છે!

આ આખો કાંડ હિન્દુઓ અને મંદિરોને બદનામ કરવા તેમજ બકરવાલ મુસ્લિમ સમુદાય જે દેશભક્ત છે, પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ સામે લડે છે, તેને ગામમાંથી ભગાડવા માટે સર્જ્યો હોવાનું માનવાના પૂરતાં કારણો છે. મહેબૂબા સરકાર જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓને વસાવી રહી હતી જેની સામે આ વકીલો સહિતના નાગરિકો આક્રોશિત હતા. પહેલી વખત વકીલે આક્રોશમાં આવીને આની સામે શસ્ત્રો ઉપાડવા ધમકી આપી તે જ બતાવે છે કે સરકારના આ પગલા સામે અને રોહિંગ્યા સામે સ્થાનિકોનો રોષ કેટલો બધો હશે?

આ ઘટનામાં માનવ અધિકારવાદી વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહ, તેમના પૂર્વ સાથી દીપિકા રાજાવત તેમજ જેએનયુ માં અલગતાવાદી અને ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે’ ગેંગના સમર્થકોની સામેલગીરી પણ એક શંકા ઉપજાવે છે કારણકે ઈન્દિરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ રોહિંગ્યા બાબતે તપાસ કરવા નિમ્યાં છે. ઇન્દિરા જયસિંહ એક એનજીઓ પણ આવી પ્રવૃત્તિઓ માટે ચલાવે છે. અને મોદી સરકારે તેમના એનજીઓ પર વિદેશથી ગેરકાયદે રીતે ભંડોળ મેળવવા માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તેમની એનજીઓમાં દીપિકા રાજાવત કામ કરી ચૂક્યાં છે. દીપીકા રાજાવત એ શેહલા રશીદ સાથે મિત્રતા ધરાવતાં હોવાની વાત સોશિયલ મિડિયા પર ચર્ચામાં છે. શેહલા રસીદ એ જેએનયુની ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગની સમર્થક છે. તે વામપંથી વિચારધારાની છે.

‘દૈનિક જાગરણ’ના અહેવાલ મુજબ તો પીડિતા બાળકી પર બળાત્કાર નથી થયો! જમ્મુથી અવધેશ ચૌહાણે લખેલા આ અહેવાલ મુજબ આરોપપત્રમાં જે તથ્યો અને પ્રમાણો આપવામાં આવ્યાં છે તેમની વચ્ચે ઘણી કડી બેસતી નથી. કઠુવા જિલ્લા હૉસ્પિટલ સિટને બે પોસ્ટમોર્ટમ રિપૉર્ટ આપ્યા છે. સામાન્ય રીતે એક જ રિપૉર્ટ આપવામાં આવે છે. બંને ડૉકટરોના રિપોર્ટ વચ્ચે પણ તફાવત છે. ચોંકાવનારી વાત, આ અહેવાલ મુજબ એ છે કે આ બંને રિપોર્ટમાં બળાત્કારની કોઈ વાત જ નથી.

સામાન્ય રીતે મંત્રી હોય કે વકીલ, એ આવા બળાત્કાર જેવા ગુનામાં વચ્ચે પડતા નથી હોતા કારણ કે તેમને પોતાની કારકિર્દીની પડી હોય છે. વકીલ આરોપી માટે કેસ જરૂર લડે પરંતુ જાહેરમાં તેનો બચાવ એક ઝુંબેશની જેમ કરે તેવું ભાગ્યે જ બનતું હોય છે પરંતુ આ કિસ્સામાં જમ્મુના વકીલોએ જે રીતે આરોપપત્ર દાખલ ન થાય તે માટે વિરોધ પ્રદર્શન અને હડતાલ કરી તે બતાવે છે કે આ કિસ્સામાં આરોપીઓને બીજી બાજુથી જોવા જરૂરી છે. આરોપીઓના વકીલ અંકુર શર્માએ તો ત્યાં સુધીની આક્ષેપો કર્યા કે મહેબૂબા સરકાર જમ્મુ-કાશ્મીરનું ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે છે. તેમણે ગૌહત્યા અને પશુઓની તસ્કરીને સંપૂર્ણ છૂટ આપેલી છે. તેમણે કહ્યું કે મહેબૂબા જિહાદી મુખ્ય પ્રધાન છે અને તેઓ જમ્મુનું પણ કાશ્મીરની‌ જેમ જનસંખ્યા (ડેમૉગ્રાફિક)ની રીતે પરિવર્તન કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જવાનોની શહીદી બાબતે ફજેતો થયા પછી લોકસભાની ચૂંટણીના દસેક મહિના પહેલાં સરકારમાંથી નીકળી જનાર ભાજપે કઠુઆ કાંડ વખતે તેના બે મંત્રીઓએ આરોપીઓનું સમર્થન કર્યું તે વખતે તેમનાં રાજીનામાં લઈ લીધાં હતાં. તેના બદલે તે જ વખતે સરકાર છોડી હિંમતભેર હિન્દુઓને સાથ આપ્યો હોત તો હિન્દુઓમાં તેના પ્રત્યે માન વધી ગયું હોત. પરંતુ ચૂંટણી આવે ત્યારે હિન્દુઓની વાત કરતો ભાજપ શાસનમાં આવ્યા પછી તેને ભૂલી જતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જમ્મુના હિન્દુઓએ પોતાની તાકાત પર જ લડાઈ લડવી પડશે. કાશ્મીરમાં ગઠબંધન તોડ્યા પછી પણ ભાજપે આ કેસમાં સીબીઆઈ તપાસની કોઈ માગણી કરી નથી!

બૉક્સ

શેહલા આણિ મંડળીએ બળાત્કારને ‘ધંધો’ બનાવ્યો?

એક અૉડિયો ટેપમાં પીડિતાનાં વકીલો દીપિકા રાજાવત તેમજ તાલિબ હુસૈન અને શેહલા રશીદ પર આ કેસમાં પીડિતાના પરિવારને સહાય કરવા માટે ઉઘરાવાયેલા રૂ. ૭૦ લાખ  ચાંઉ કરી જવાનો આરોપ મૂકાયો છે. જ્યારે મુસ્લિમ પીડિતા અને હિન્દુ ગુનેગારની થિયરી ચલાવી હિન્દુઓને બદનામ કરાતા હોય ત્યારે અહીં એ પણ લખવું જરૂરી છે કે આ અૉડિયો ટેપ બે મુસલમાન વચ્ચેની જ છે. ઓડિયોમાં જમ્મુ નિવાસી ને અૉલ ઇન્ડિયા ટ્રાઇબ કૉઑર્ડિનેશન કમિટીના અધ્યક્ષ ચૌધરી નજાકત ખટાના અને ‘મઝલૂમ‌ કી આવાઝ’ નામનું સંગઠન ચલાવતા વકાર ભટ્ટી વચ્ચે વાતચીત છે.

અૉડિયોમાં નજાકત કહે છે કે તાલીબ દિલ્લીથી ૭૦ લાખ રૂપિયા લઈને આવ્યો હતો અને તે શેહલા રસીદ સાથે મળીને પરિવારને મૂર્ખ બનાવે છે. તેના જવાબમાં વકાર એવું કહે છે કે પીડિતાનો ફોટો વાઇરલ તેણે બનાવ્યો, જમ્મુ બંધ તેણે કરાવ્યું અને કેન્ડલ માર્ચ તેણે કઢાવી, પરંતુ ફાયદો દીપિકા, શેહલા અને તાલીબ ઊઠાવી રહ્યાં છે.

Advertisements
abhiyaan, national

માઓવાદીઓ દ્વારા વડા પ્રધાન મોદીની હત્યાનું કાવતરું હસી કાઢવા જેવું નથી!

(અભિયાન સામયિક, તા.૨૩ જૂન ૨૦૧૮નો અંક)

પહેલી જાન્યુઆરી ૧૮૧૮ના રોજ અંગ્રેજો તરફથી દલિતો મહારાષ્ટ્રના કોરેગાંવની લડાઈમાં પેશ્વાઓ સામે જીતેલા. તેના પગલે પેશ્વાઓના સામ્રાજ્યને જબરદસ્ત ફટકો પડેલો. દલિતોના ઉદ્ધારક ગણાતા ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકર ૧ જાન્યુઆરી ૧૯૨૭ના રોજ મહાર સૈનિકો અને બ્રિટિશ-ભારતીય સેનાના પીઢ સૈનિકો સાથે મહારના ગૌરવ તરીકે બ્રિટિશરોએ ઊભા કરેલા સ્તંભની મુલાકાતે ગયા. ત્યારથી દર વર્ષે દલિતોનો એક સમૂહ મહારાષ્ટ્રમાં આ વિજય મનાવે છે, પરંતુ ગત જાન્યુઆરીમાં આ ઉજવણી હિંસક બની. કેટલાક મરાઠા લોકોએ તેનો વિરોધ કરેલો કે અંગ્રેજોના વિજયની ઉજવણી કેવી રીતે કરી શકાય? આ હિંસામાં એક રાહુલ ફટાંગળેનું મૃત્યુ થયું અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા. તેના પછી ૩ જાન્યુઆરીએ બંધ આપવામાં આવેલો જે પણ એટલો જ હિંસક સાબિત થયો. દલિત કર્મશીલોના આક્ષેપોના આધારે પોલીસે હિન્દુવાદી કાર્યકરો સંભાજી ભીડે અને મિલિન્દ એકબોતે સામે ફરિયાદ નોંધી હતી. એકબોતેની ધરપકડ થઈ અને તે જામીન પર છૂટી ગયા. આ હિંસા માટે ગુજરાતના વડગામના ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણી સામે પણ ફરિયાદ નોંધાઈ છે.

જોકે, આ હિંસા પાછળ, જેમ શંકા હતી તેમ, માઓવાદી સમર્થકોનો હાથ બહાર આવ્યો છે. પૂણે પોલીસે છ જણાની ધરપકડ કરી. તેમાં કર્મશીલ રોના વિલ્સન, જેએનયુના પૂર્વ વિદ્યાર્થી અને કર્મશીલ રાણા જેકબની દિલ્લીમાંથી, દલિત કાર્યકર સુધીર ધવલેની ધરપકડ મુંબઈમાં કરવામાં આવી જ્યારે કર્મશીલ શોમા સેન, મહેશ રાઉત અને વકીલ સુરેન્દ્ર ગાડલિંગની ધરપકડ નાગપુરમાં કરવામાં આવી. (આ છ જણાનો પરિચય જાણવા જુઓ બૉક્સ). તેમની ધરપકડ ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિઓ (અટકાવવી) અધિનિયમ હેઠળ ધરપકડ કરવામાં આવી.

ગત વર્ષની ૩૧ ડિસેમ્બરે પૂણેમાં શનિવારવાડા નજીક દલિત સંગઠન યલગાર પરિષદ મળી હતી. સ્થળ પણ યુક્તિપૂર્વક પસંદ કરાયું હતું. શનિવારવાડા મરાઠા સામ્રાજ્યમાં પેશ્વાઓનું, સૈન્ય અને પ્રશાસનની રીતે સત્તાનું કેન્દ્ર હતું.

પહેલાં નક્સલો અને આ નક્સલ સમર્થકો વચ્ચે પૈસાની લેવડદેવડની માહિતી પોલીસને મળી. આ જે યલગાર પરિષદ થઈ તેમાં અપાયેલાં ઉશ્કેરણીજનક ભાષણોના કારણે ૧ જાન્યુઆરીએ હિંસા થઈ.  છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં પોલીસ આ હિંસાની તપાસમાં લાગેલી હતી જેમાં તેને ઘણા નક્કર પુરાવા પ્રાપ્ત થયા હોવાનો દાવો છે.

પરંતુ આઠ જૂને પોલીસે જે ધડાકો કર્યો તેની ધ્રૂજારી સમગ્ર ભારતમાં અનુભવાઈ કેમ કે એ ધડાકો વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની હત્યાના કાવતરા બાબતે હતો! રાજીવ ગાંધીની જે રીતે હત્યા કરાઈ હતી તે જ રીતે મોદીજીની પણ હત્યા કરવી તેવું તે પત્રમાં લખાયેલું હતું અને એ પત્ર રોના વિલ્સનના દિલ્લી ખાતેના ઘરમાં મળી આવ્યો હતો. આ પત્રમાં એમ-૪ રાઇફલ અને ચાર લાખ રાઉન્ડ ખરીદવા રૂ. આઠ કરોડની જરૂરિયાત હોવાની વાત કરવામાં આવી હતી.

‘ટાઇમ્સ નાવ’ ચેનલની રિપૉર્ટરે તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે જે પકડાયા છે તેમાંની એક વ્યક્તિ (સંભવતઃ મહેશ રાઉત)ને યુપીએ સરકારના પ્રધાન સાથે સારો એવો ઘરોબો હતો. આ પ્રધાનને પાછો ગાંધી (એટલે સંભવતઃ સોનિયા-રાહુલ) સાથે સારો ઘરોબો છે. અને તેના લીધે તે સરકારના નક્સલો અંગેના પ્રૉજેક્ટમાં નોકરીએ પણ રહી ગયો હતો. વર્ષ ૨૦૧૨માં પોલીસ તેની ધરપકડ કરવાની હતી પરંતુ ‘ઉપર’થી આદેશ આવતા તે બચી ગયો હતો. તે પૂર્વ વડા પ્રધાનની ગ્રામીણ વિકાસનો ફેલો હતો. આ યોજનાનો લાભ લઈ તેણે જંગલોમાં ઘૂસણખોરી કરી હતી. અત્યારે તેના પર માઓવાદીઓ અને અર્બન માઓઇસ્ટ વચ્ચે નાણાં પૂરા પાડવા સંદર્ભે તપાસનું વર્તુળ મંડાયેલું છે.

નક્સલ કાર્યકર મિલિન્દ ટેલ્ટુમ્બડે દ્વારા રોના વિલ્સનને લખવામાં આવેલા મનાતા પત્રમાં બે નામો ચોંકાવનારા છે. આ બે નામો પ્રકાશ આંબેડકર અને જિજ્ઞેશ મેવાણીનાં હોવાનું મનાય છે. ‘પૂણેમિરર’ નામના અખબાર અનુસાર, આ પત્રમાં લખવામાં આવ્યું છે, “કૉમરેડ મંગલુ અને કૉમરેડ દીપુ છેલ્લા બે મહિનાથી કૉમરેડ સુધીર સાથે ભીમ-કોરેગાંવ કાર્યક્રમનું સંકલન કરી રહ્યા છે. તેમાં રાજ્યભરના દલિતોનો સારો ટેકો મળી રહ્યો છે. કૉમરેડ જિજ્ઞેશ અને કૉમરેડ ઉમર આપણી ક્રાંતિના યુવાન લડવૈયાઓ છે. પ્રકાશ આંબેડકરના મજબૂત સમર્થન સાથે, કેટલાંક વર્ષોની અંદર દેશભરમાં અનેક દલિત સંઘર્ષોને મજબૂત કરવામાં તેમના પ્રયાસોનાં પરિણામો આપણે જોઈ શકીશું.” જો આ પત્રોની અધિકૃતતા હોય અને નામોનાં અનુમાન સાચા હોય તો આનાથી યુપીએ સરકારના કૉંગ્રેસી પ્રધાન, નક્સલીઓ-માઓવાદીઓ, દલિત ચળવળકારો અને ખાસ કરીને જિજ્ઞેશ મેવાણીની સાંઠગાંઠ સાબિત થાય છે.

આમાં પ્રકાશ આંબેડકરનું નામ આવ્યું તેનાથી ચોંકી જવાય તેમ છે કારણકે પ્રકાશ આંબેડકર એ બંધારણના ઘડવૈયા બાબાસાહેબના પૌત્ર છે. ‘ટાઇમ્સ નાવ’ પર લાઇવ વાતચીતમાં ઉશ્કેરાઈને પ્રકાશે ટાઇમ્સના પત્રકારને ‘જોઈ લેવાની’ ધમકી ગાળની ભાષામાં આપતા કહ્યું હતું કે આ સરકાર તો પાંચ વર્ષ જ છે. ગૌરી લંકેશ બાબતે ઉકળી ઉઠેલા ભારત ભરના પત્રકારો આ બાબતે મૌન રહ્યા છે!

જોકે વિપક્ષો મૌન નથી રહ્યા પરંતુ તેમણે આ બાબતને ગંભીરતાથી પણ નથી લીધી. કૉંગ્રેસના સંજય નિરુપમે આને મોદીની ઘટી રહેલી લોકપ્રિયતા ફરી મેળવવા માટેનો પ્રયાસ ગણાવ્યો તો, એનસીપીના શરદ પવારે સહાનુભૂતિના મત મેળવવાનો પ્રયાસ ગણાવ્યો જ્યારે શિવસેનાએ તેને હાસ્યાસ્પદ બાબત ગણાવી. મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય પ્રધાન દેવેન્દ્ર ફડણવીસને પણ ધમકી મળી છે. અગાઉ ૨૬ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના રોજ રાહુલ ગાંધીના વિમાનમાં સામાન્ય ટૅક્નિકલ ક્ષતિ સર્જાઈ ત્યારે કૉંગ્રેસ બેબાકળી થઈ ગઈ હતી, પરંતુ આ ઘટના સંજય નિરુપમને ડ્રામા લાગે છે. જે ધરપકડો થઈ છે તે લોકોની ધરપકડ અગાઉ કૉંગ્રેસના શાસનમાં પણ થઈ હતી. (જુઓ બૉક્સ). આનો અર્થ તો એ જ થયો કે મામલો ગંભીર છે પરંતુ અત્યારે વિપક્ષમાં હોવાથી કૉંગ્રસ આ પ્રકારનું વલણ દાખવી રહી છે. આના પરથી પ્રતીત થાય છે કે વિપક્ષો કેટલા નીચા સ્તરે ગયા છે. મિડિયામાં પણ આની જેટલી ગંભીરતાથી નોંધ લેવાવી જોઈએ તે લેવાઈ નથી.

જોકે આ ધરપકડ થઈ એટલે ડાબેરી સંગઠનો જેમ કે ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન, ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ ફૅડરેશન, એસોસિએશન ફૉર પ્રૉટેક્શન ઑફ સિવિલ રાઇટ્સ મેદાનમાં આવી ગયા અને સરકાર દલિતોને હેરાન કરતી હોવાનો આક્ષેપ કરી ધરપકડ કરાયેલાઓને મુક્ત કરવા માગણી કરી હતી. જય પ્રકાશ નારાયણ દ્વારા શરૂ કરાયેલી પરંતુ હવે ધીમેધીમે ડાબેરીઓના હાથમાં જતી રહેલી સંસ્થા પીપલ્સ યુનિયન ફૉર સિવિલ લિબર્ટિઝે પણ આ મામલે આ ધરપકડોને વખોડી કાઢી છે. આ એ જ પીયુસીએલ છે જેના ઉપાધ્યક્ષ ડૉ. બિનાયક સેનની નક્સલવાદી પ્રવૃત્તિને સમર્થન આપવા માટે છત્તીસગઢ પોલીસે ધરપકડ કરી હતી અને અત્યારે જામીન પર છે. આ બિનાયક સેન પાછા આમ આદમી પાર્ટીના પોલીસ સુધારા માટેના નીતિ જૂથમાં સભ્ય પણ છે તેમ વિકિપિડિયા કહે છે.

 

બૉક્સ

“મોદીરાજને સમાપ્ત કરવા રાજીવ ગાંધી પ્રકારનો બનાવ જરૂરી”

કૉમરેડ પ્રકાશને ‘આર’ તરફથી લખવામાં આવેલા આ સ્ફોટક પત્રમાં જે મહત્ત્વની વાત હતી તે એ છે કે હિન્દુ ફાસીવાદને હરાવવો એ આપણો મુખ્ય એજન્ડા અને પક્ષની મુખ્ય ચિંતા છે. સિક્રેટ સેલ અને ખુલ્લા સંગઠનોના અનેક નેતાઓએ આ મુદ્દો ખૂબ જ મજબૂત રીતે ઉઠાવ્યો છે. આપણે દેશભરના સમાન વિચારનાં સંગઠનો, રાજકીય પક્ષો, લઘુમતી સમુદાયોના નેતાઓ સાથે સંબંધો મજબૂત કરવા પ્રયાસરત્ છીએ. મોદીના નેતૃત્વમાં હિન્દુ શાસન મૂળ વતની આદિવાસીઓના જીવનમાં તેનો રસ્તો બુલડૉઝરની જેમ કરી રહ્યું છે. બિહાર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં ભારે પરાજય બાદ પણ, મોદી પંદરથી વધુ રાજ્યોમાં ભાજપ સરકાર બનાવવામાં સફળ રહ્યા છે. જો આ ગતિ ચાલુ રહી તો પક્ષ માટે તમામ મોરચે ભારે તકલીફ થશે. અસંતોષ અને મિશન ૨૦૧૬ના ક્રૂર રૂપને કડક હાથે દબાવી દેવામાં આવશે. કૉમરેડ કિસન અને અન્ય વરિષ્ઠ કૉમરેડોએ મોદીરાજનો અંત લાવવા નક્કર પગલાંની દરખાસ્ત કરી છે. આપણે રાજીવ ગાંધી પ્રકારના અન્ય બનાવની રાહ પર વિચારી રહ્યા છીએ. તે આત્મઘાતી લાગે છે અને આપણે નિષ્ફળ જઈએ તેવી ઘણી સંભાવના છે પરંતુ આપણને લાગે છે કે પક્ષના પૉલિટ બ્યૂરો (પીબી)/કેન્દ્રીય સમિતિ (સીસી)એ આપણી દરખાસ્ત પર ગંભીર રીતે વિચાર કરવો જોઈએ. તેમના (મોદીના) રૉડ શૉને ટાર્ગેટ કરવા એ અસરકારક રણનીતિ હોઈ શકે. આપણે સામૂહિક રીતે માનીએ છીએ કે પક્ષનું અસ્તિત્વ એ તમામ બલિદાનોથી ઉપર છે.

બૉક્સ-૨

આરોપીઓમાં એક તંત્રી, એક વકીલ અને એક પ્રાધ્યાપક!

રોના વિલ્સન: કેરળનો વતની રોના વિલ્સન દિલ્લીમાં રહે છે અને કમિટી ફૉર રિલીઝ ઑફ પૉલિટિકલ પ્રિઝનર્સ (સીઆરપીપી)નો પબ્લિક રિલેશન્સ સેક્રેટરી છે. કાશ્મીર જેવા અશાંત પ્રદેશમાં લાગેલા કાયદા આફ્સ્પાનો તે વિરોધી છે. તે દિલ્લી યુનિ.ના પ્રાધ્યાપક જી. એન. સાઈબાબાનો ડાબો હાથ મનાય છે. સાઈબાબાની ૯ મે ૨૦૧૪ના રોજ (જ્યારે હજુ મોદી સત્તામાં નહોતા આવ્યા અને મહારાષ્ટ્રમાં પણ કૉંગ્રેસની સરકાર હતી) મહારાષ્ટ્ર પોલીસે ત્રાસવાદ વિરોધી કાયદા (ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ અટકાયત કાયદા) હેઠળ ધરપકડ કરીને નાગપુરની કડક જેલ ‘અંડા સેલ’માં પૂર્યા હતા. પોલીસ રીતસર તેમને તેમના ઘરમાંથી ઉઠાવીને લઈ ગઈ હતી. ગત વર્ષના માર્ચમાં ગઢચિરોલીના ન્યાયાલયે તેમને આજીવન કેદની સજા સંભળાવી હતી.

પોલીસનો દાવો છે કે સાઈબાબા દોષિત ઠર્યા પછી રોના વિલ્સને શહેર અને જંગલોમાં ડાબેરીઓના અંતિમવાદી સંગઠન તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય નેટવર્ક વચ્ચે સંકલનનું કામ સંભાળી લીધું હતું.

સુધીર ધવલે: સુધીર ધવલે મરાઠી સામયિક વિદ્રોહીના તંત્રી અને દલિત કર્મશીલ છે. દલિતો માટે એક રાજકીય મંચ બનાવવા તેમણે રિપબ્લિકન પેન્થર્સ જાતિયાંતાચી ચાવલ બનાવ્યું હતું. તેમણે રેડિકલ આંબેડકર નામની ચળવળ પણ આદરી હતી. માઓવાદીઓ સાથેની સાંઠગાંઠ માટે તેમની પણ વર્ષ ૨૦૧૧માં (જ્યારે કેન્દ્રમાં મોદી અને મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ સરકાર નહોતી) દેશદ્રોહના આરોપસર ધરપકડ થઈ હતી. જોકે મે ૨૦૧૪માં ગોંડિયા ન્યાયાલયમાં તેઓ તમામ આરોપોમાંથી નિર્દોષ જાહેર કરાયા હતા. તેઓ પૂણેમાં યલગાર પરિષદના આયોજકોમાંના એક હતા.

સુરેન્દ્ર ગાડલિંગ: નાગપુરમાં રહેતા સુરેન્દ્ર ગાડલિંગ એક વકીલ છે. તેઓ ઇન્ડિયન એસોસિએશન ઑફ પીપલ્સ લૉયર્સના મહામંત્રી પણ છે. આદિવાસી અને દલિત અધિકારો માટે કાર્યરત્ તરીકે તેમની ઓળખ છે અને સાઈબાબા-ધવલે જેવા માઓવાદીઓ સાથે સાંઠગાંઠ ધરાવતા લોકોની ધરપકડ વખતે તેમને કાનૂની સહાય આપવાનું કામ તેઓ કરે છે. તેમણે કબીર કલા મંચના કલાકારોને પણ કાનૂની સહાય આપી હતી. આ મંચના કલાકારો સામે પોલીસે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧માં શંકાસ્પદ સાહિત્ય ધરાવવાના આરોપસર કાર્યવાહી કરી હતી. તેના પગલે શીતલ સાઠે અને તેનો પતિ સચીન માલીને ભૂગર્ભમાં ચાલ્યા જવું પડ્યું હતું. ૨૦૧૩માં તેઓ પોલીસને શરણે આવ્યા હતા. શીતલ ગર્ભવતી હોવા છતાં તેને ન્યાયાલયે જામીન આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. છેવટે માનવતાના આધારે મુંબઈ હાઇ કૉર્ટે ૨૮ જૂન ૨૦૧૩માં તેને જામીન આપ્યા હતા.

આ કબીર કલા મંચની સ્થાપના ગુજરાતનાં રમખાણોના પગલે ૨૦૦૨ના વર્ષમાં મહારાષ્ટ્રના પૂણેમાં કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ સાંસ્કૃતિક જૂથના નામે કરી હતી. સંગીત અને કવિતા દ્વારા સામાજિક અસમાનતા, દલિતોનું શોષણ, ખેડૂતોની આત્મહત્યા, સ્ત્રી ભ્રૂણ હત્યા, દલિતોની હત્યા અને ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દે જાગૃતિ ફેલાવવાનું કામ કરવું તે તેનો હેતુ હતો.

શોમા સેન: કર્મશીલ શોમા સેન નાગપુર યુનિવર્સિટીમાં અંગ્રેજીની પ્રાધ્યાપિકા છે. ડાબેરી અંતિમવાદીઓ સાથેની તેમની કથિત સાંઠગાંઠ માટે તેઓ પોલીસની નજરમાં હતાં. પૂણેમાં મળેલી યલગાર પરિષદમાં તેઓ પણ હાજર હતાં. તેમના પતિ તુષારકાંતિ ભટ્ટાચાર્યની ગુજરાત પોલીસે વર્ષ ૨૦૧૦માં માઓવાદી પ્રવૃત્તિ સંદર્ભે ધરપકડ કરી હતી પરંતુ બાદમાં તેમને જામીન પર છોડવામાં આવ્યા હતા.

મહેશ રાઉત: મહેશ રાઉત એ પૂર્વ વડા પ્રધાન ગ્રામીણ વિકાસ ફેલો હતો. તે જંગલમાં કામ કરતા નક્સલીઓ અને શહેરમાં કામ કરતા માઓવાદીઓ વચ્ચેની કડી મનાય છે. એપ્રિલ ૨૦૧૪માં જ્યારે રાઉત પૂર્વ વડાપ્રધાન ગ્રામીણ વિકાસ ફેલો હતો ત્યારે તેની ગઢચિરોલી પોલીસે ધરપકડ કરી હતી (ત્યારે પણ મહારાષ્ટ્ર અને કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની જ સરકાર હતી).

રાણા જેકબ: તેના વિશે ખાસ માહિતી મળતી નથી, પરંતુ તેના પર ભીમા કોરેગાંવ ઉજવણી સંબંધે ઉશ્કેરણીજનક ચોપાનિયા વહેંચવા અને ઉશ્કેરણીજનક ભાષણો આપવાનો આરોપ છે.

abhiyaan, national, politics

મહાભિયોગની દરખાસ્ત: ન્યાયતંત્ર સામે અવિશ્વાસ જગાવવાની ચાલ?

(અભિયાન,તા. ૦૫/૦૫/૧૮નો અંક)
પહેલી વાર આ દેશના કોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનું રાજકીય પક્ષોએ વિચાર્યું હશે. વિપક્ષોની પાસે તેમનાં કારણો છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે તેમની વર્તણૂક ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદને શોભાવતી વ્યક્તિ જેવી નથી. કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા ગુલામનબી આઝાદે આ દરખાસ્ત પાછળ વિપક્ષોનો હેતુ સમજાવતા કહેલું કે તેમની પાસે આ દરખાસ્ત માટેનાં પાંચ કારણો છે.
૧. ઓડિશામાં પ્રસાદ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ એ ૪૬ સંસ્થાઓ પૈકીની એક હતી જેને કેન્દ્ર સરકારે બે શૈક્ષણિક વર્ષ માટે મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવા માટે પ્રતિબંધિત જાહેર કરી હતી. તેનું કારણ મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાનો રિપૉર્ટ હતો. આ અહેવાલ મુજબ, તેમની ઉતરતી કક્ષાની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ હતી અને નક્કી થયેલાં ધારાધોરણો પૂરાં ન કરવા તે હતું. આ કેસમાં ઑડિશા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આઈ. એમ. કુદુસ્સી, વચેટિયા વિશ્વનાથ અગરવાલ, અને પ્રસાદ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટના બી. પી. યાદવ વચ્ચેની કથિત વાતચીતની બહાર આવેલી ટેપ મુજબ, વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને લાંચ આપવાનો કૉલેજના અધિકારીઓનો ઈરાદો હતો. કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર આ કેસમાં કદાચ સંડોવાયેલા હોઈ શકે.
૨. પ્રસાદ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટના કેસના દરેક કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે ચુકાદા આપ્યા છે. તેથી તેઓ પણ તપાસના પરીઘમાં આવી શકે તેવી બાબતમાં તપાસ માગતી રિટ પિટિશન પર પણ મિશ્રએ વહીવટી અને ન્યાયિક બંને રીતે કામ કર્યું છે. આ રીતે તેમણે ન્યાયાધીશોની આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
૩. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ ૬ નવેમ્બર ૨૦૧૭ની તારીખનો વહીવટી આદેશની તારીખ અગાઉની નાખી હતી જે ગંભીર છેતરપિંડી અને બનાવટનું કૃત્ય બને છે.
૪. દીપક મિશ્રએ તેઓ જ્યારે વકીલ હતા ત્યારે જમીન મેળવી હતી. તે માટે તેમણે જે સોગંદનામું કર્યું તે ખોટું હોવાનું સાબિત થયું હતું. એડીએમે ૧૯૮૫માં આ જમીન ફાળવણીને રદ્દ કરી હતી. તેમણે જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન મેળવ્યું તે પછી ૨૦૧૨માં કથિત જમીન પાછી આપી દીધી હતી.
૫. મિશ્રએ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ કેસોમાં પૂર્વ નિર્ધારિત પરિણામ મેળવવા માટે ચોક્કસ વકીલોના કેસો પસંદગીના ન્યાયાધીશોને આપવા માટે પોતાની માસ્ટર રૉસ્ટર તરીકેની વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો છે.
આ મહાભિયોગની નૉટિસ આપનાર પક્ષોમાં કૉંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પક્ષ (સપ), બહુજન સમાજ પક્ષ (બસપ), રાષ્ટ્રવાદી કૉંગ્રેસ પક્ષ (એનસીપી), સીપીએમ, સીપીઆઈ અને મુસ્લિમ લીગનો સમાવેશ થાય છે. તૃણમૂલ, શિવસેના, ડીએમકે, બીજદ, અન્નાદ્રમુક, સહિતના ભાજપના કટ્ટર વિરોધી પક્ષો પણ આ દરખાસ્તમાં જોડાયા નથી તે પણ નોંધપાત્ર છે.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્તને તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વેંકૈયા નાયડુએ ફગાવી દીધી એટલે હવે વિપક્ષો માટે ન્યાયાલયમાં જવાનો માર્ગ રહ્યો છે. આ દરખાસ્ત માટે જે પક્ષો આગળ આવ્યા છે તેમાં સ્પષ્ટ છે કે બધા કૉંગ્રેસના બગલબચ્ચાં જેવા પક્ષો છે અને મૂળ તો ડાબેરી તેમજ મુસ્લિમ લીગ જેવા કટ્ટરવાદી પક્ષ છે.
હવે પ્રશ્ન એ ઉપસ્થિત થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને તેના બગલબચ્ચાં જેવા સાથી વિપક્ષો શા માટે દીપક મિશ્ર સામે આટલા ઉકળી ઊઠ્યા છે? મિશ્ર તો બે ઑક્ટોબર ૨૦૧૮ના રોજ નિવૃત્ત થવાના છે. તો પછી આટલી ઉતાવળ શા માટે કે તેઓ તેમના પદ પરથી હટી જાય?
આને કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓની મિલી ભગત તરીકે જોવાય છે. આ ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ પેદા કરવાની ચાલ છે. સંસદ પર અવિશ્વાસ, સેના પર અવિશ્વાસ, પોલીસ પર અવિશ્વાસ અને હવે ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ. અત્યાર સુધી ન્યાયતંત્રના ચુકાદાઓ ગમે કે ન ગમે, બધાએ સ્વીકાર્યા જ છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક નવી ચાલ જોવા મળી છે.
ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરિકિશન લોયાના મૃત્યુના કેસમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે જાહેર હિતની અરજી ફગાવી દીધી તે પછી જાણીતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ ચુકાદાના દિવસને કાળો દિવસ ગણાવ્યો! આ એ જ પ્રશાંત ભૂષણ છે જે કાશ્મીરમાં લોકમત લેવાની વાત કરે છે, જે એક ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણ જેની સામે પદ્ધતિસર કેસ ચાલ્યો, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવ્યો, તે પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરીની મહોર મારી તો પણ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ખોલાવી તેની ફાંસી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા. ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૬ના રોજ આ પ્રશાંત ભૂષણે ભોપાલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં દેશભરના ન્યાયાધીશોને મૂર્ખ અને ભ્રષ્ટ ગણાવ્યા હતા! આ પ્રશાંત ભૂષણે નક્સલી વિસ્તારોમાં સેનાની હાજરી અંગે પણ જનમત લેવાની વાત કરી હતી. આ માટે પ્રશાંત ભૂષણને તેમની ઑફિસમાં જ ત્રણ જણાએ તમાચા માર્યા હતા, તો પણ તેઓ સુધરવાનું નામ લેતા નથી.
ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા હત્યાકાંડમાં પૂર્વ પ્રધાન માયાબહેન કોડનાનીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા તેની પણ કૉંગ્રેસે ટીકા કરી હતી. દરેક ચુકાદામાં ઉપરના ન્યાયાલયમાં જવાની છૂટ હોય જ છે. અરે! સર્વોચ્ચમાં ચુકાદો આવી જાય તો પણ તેની રિવ્યૂ પિટિશન, લાર્જર બૅંચ દ્વારા ચુકાદા માટે અરજી વગેરે કરી શકાતું હોય છે. પરંતુ ચુકાદાની આ હદ સુધીની ટીકા આ પહેલાં ક્યારેય થયાનું યાદ નથી આવતું.
અત્યારના મહાભિયોગના મુદ્દા પર પાછા ફરીએ. દરખાસ્તમાં ઉઠાવેલા મુદ્દા અંગે સુપ્રીમે પોતે ગત નવેમ્બર ૨૦૧૭માં ઠરાવ્યું હતું કે બૅન્ચોને કેસ સોંપવાના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વહીવટી કાર્યમાં કોઈ હિતનો ટકરાવ નથી થતો. વળી, દીપક મિશ્રએ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં જે ચુકાદા આપ્યા છે તેને ટાંકીને એમ કહેવાય છે કે વિપક્ષોનો તેમનો વિરોધ પોતાની મત બૅંકને સાચવવા માટે છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનું ફરજિયાત બનાવતો ચુકાદો આપેલો, યાકૂબ મેમણને ફાંસીની સજાવાળો ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર સામૂહિક બળાત્કારના ૨૦૧૨ના કેસનો કડક ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, ૨૦૦૮માં એક નાની બાળકીને ચૉકલેટ આપીને તેના પર બળાત્કાર કરનારને ફાંસીની સજા પણ તેમણે જ સંભળાવેલી.
હવે રામમંદિર કેસની સુનાવણી રોજબરોજ કરવાનું કૉર્ટે નક્કી કર્યું છે. પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબલે આ કેસની સુનાવણી ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવાની અપીલ કરી હતી. આ કેસની સુનાવણી દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતામાં થઈ રહી છે. કૉંગ્રેસને ડર હોઈ શકે કે રામમંદિર અંગે જો હિન્દુઓની તરફેણમાં ચુકાદો આવી જાય તો ભાજપને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં ફાયદો થઈ શકે. આ ઉપરાંત ચિદમ્બરમ્ ના દીકરા કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ કપિલ સિબલ લડે છે અને આ કેસો પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં ચાલે છે. કપિલ સિબલે તો એવી ઘોષણા પણ કરી દીધી છે કે તેઓ ૨૩ એપ્રિલથી મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં પોતાના અસીલો વતી રજૂઆત કરવા નહીં જાય. આમ તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે! આ પણ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. આનો અર્થ શું એવો કરવો કે કપિલ સિબલને ભીતિ છે કે અયોધ્યા સહિત ઉપરોક્ત ત્રણેય કેસોમાં તેમનો પક્ષ નબળો છે અને આથી ચુકાદા તેમની વિરુદ્ધમાં જ આવશે? આવું અત્યાર સુધી કોઈ વકીલે કર્યું નહીં હોય.
હકીકતે જેવી રીતે દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી પહેલાં અસહિષ્ણુતાના નામે એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ચાલ્યું હતું અને સાહિત્યકારોથી માંડીને ફિલ્મ કલાકારો સુધીના લોકોએ અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી ચૂંટણી પ્રભાવિત કરવા સફળ પ્રયાસ કર્યો હતો તેમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ન્યાયતંત્ર સામે આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેની સ્ક્રિપ્ટ સામ્યવાદીઓએ લખી હોય તેમ જણાય છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે ચાર ન્યાયમૂર્તિઓ જે. ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન બી. લોકુર અને કુરિયન જૉસેફે રીતસર જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી બળવો પોકાર્યો હતો. આમાં સામ્યવાદી નેતા ડી. રાજાની ન્યાયમૂરતિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતથી પડદા પાછળ સામ્યવાદીઓની સંડોવણીની શંકા દૃઢ બની હતી. આ બધા હોબાળા પછી જ વિપક્ષોની આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવી છે તે પણ નોંધપાત્ર છે.
એ પણ નોંધપાત્ર છે કે અગાઉ ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પર ૧૯૯૩માં મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે આ કપિલ સિબલ તેમના બચાવમાં શિરમોર હતા. તે પછી ૨૦૧૧માં કોલકાતા હાઇ કૉર્ટના ન્યાયાધીશ સૌમિત્ર સેન સામે નાણાકીય ગોટાળા અને હકીકતોના ખોટા અર્થઘટન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે પણ કૉંગ્રેસ સરકારમાં હતી. આ દરખાસ્ત રાજ્યસભામાં પસાર થઈ જતાં સૌમિત્ર સેને રાજીનામું આપી દીધેલું. ૨૦૧૧માં સિક્કિમ હાઇ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી. ડી. દિનાકરન સામે જમીન પચાવી પાડવા, ભ્રષ્ટાચાર અને ન્યાયમૂર્તિ તરીકે પદનો દુરુપયોગ કરવાના આરોપસર તપાસ પંચને પ્રથમદર્શી પુરાવા જણાતાં મહાભિયોગની નૉટિસ અપાઈ હતી, પરંતુ તેમણે તેની કાર્યવાહી હાથ ધરાય તે પહેલાં જ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
રાજકારણીઓને પોતાનાં વિધાનો યાદ નથી રહેતા પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં બધું ઑન રેકૉર્ડ હોય છે. ૨૦૧૮માં મહાભિયોગની દરખાસ્તની મજબૂત તરફેણ અને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટના બહિષ્કાર સુધીની હદે જનાર કપિલ સિબલે સૌમિત્ર સેન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત વખતે વર્ષ ૨૦૧૦માં એનડીટીવીને કહ્યું હતું, “રાજકારણીઓ ન્યાયાધીશોનું ભવિષ્ય નક્કી કરવા માંડે તો તે રાષ્ટ્રની મોટી કુસેવા ગણાશે.” તેમણે આ પ્રક્રિયાને ગેરબંધારણીય પણ ગણાવી હતી.
કયા કપિલ સિબલ સાચા? ૨૦૧૮ના કે ૨૦૧૦ના?

બૉક્સ-૧
ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી વખતે હતા!

ન્યાયતંત્રના અંધારા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી સરકાર વખતે હતા. કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા હતા. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા. આનાથી ઉલટું, ૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. તે વખતે બાર એસોસિએશનોએ અને કાનૂની ગ્રૂપોએ ભરપૂર વિરોધ કર્યો હતો.
તે વખતે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ મોહમ્મદ હિદાયાતુલ્લાહે કહ્યું હતું, “this was an attempt of not creating ‘forward looking judges’ but the ‘judges looking forward’ to the plumes of the office of Chief Justice”. જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.

બૉક્સ-૨
મહાભિયોગ સામે મનમોહનસિંહ સહિતના કૉંગ્રેસીઓમાં વિરોધ!

કૉંગ્રેસ માટે ખૂબ જ આંચકા જેવી બાબત એ રહી કે પૂર્વ વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહ જેમને વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રમાણિકતા માટે માનભેર જુએ છે તેઓ, કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવી જે પોતે પણ સર્વોચ્ચમાં જાણીતા વકીલ છે, પૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી તથા પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! મિડિયામાં આ સમાચારને ખાસ મહત્ત્વ ન મળ્યું પરંતુ કૉંગ્રેસ માટે આ બહુ મોટા સમાચાર છે કારણકે બીજા બધા તો ખરા જ પરંતુ મનમોહનને રિમૉટ કંટ્રૉલ્ડ પીએમ ગણાવાતા હતા. મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર અને સત્તાવાર પ્રવક્તા રહી ચૂકેલા સંજય બારુએ લખેલા પુસ્તકમાં પણ આ વાત બહાર આવી હતી. હવે એ મનમોહન જેના પર સહી કરવાની ના પાડે તે દરખાસ્ત ફેંકી દેવા યોગ્ય હોય તો જ આવી વાત બની હશે ને?
જોકે પોતાનો ગાલ તમાચો મારી લાલ રાખવા માટે કૉંગ્રેસે એવી દલીલ કરી કે “અમે પોતે ઈરાદાપૂર્વક જ પૂર્વ વડા પ્રધાનને આમાં સંડોવ્યા નથી કારણકે તેઓ પૂર્વ વડા પ્રધાન છે.” અશ્વિનીકુમારે તો કહ્યું કે “મહાભિયોગ એ અંતિમ ઉપાય છે અને તે પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે આ દરખાસ્ત લાવવી એ અભૂતપૂર્વ પગલું છે અને તેને ટાળવું જોઈતું હતું.”
સલમાન ખુર્શીદને પણ આ આખી વાતથી અજાણ રાખવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું, “મહાભિયોગ ઘણી ગંભીર બાબત છે. કોઈ ચુકાદા સાથે અસંમત હો તો આ દરખાસ્ત લાવવી યોગ્ય નથી. આ બાબતે થયેલી ચર્ચામાં હું સામેલ નહોતો. તેથી આ દરખાસ્ત માટેનાં કારણો ન્યાયી હતાં કે નહીં તે હું નહીં કહી શકું.” આ ઉપરાંત ઓડિશા કૉંગ્રેસમાં પણ આ દરખાસ્તનો અંદરખાને વિરોધ છે કારણકે ઓડિશામાં ૨૦૧૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણી આવશે અને દીપક મિશ્ર ઓડિશાના છે, તેથી નવીન પટનાયકનો બીજદ અને ભાજપ મિશ્રની તરફેણમાં છે. ઓડિશાની હાઇ કૉર્ટ અને અન્ય કૉર્ટોએ મિશ્રની તરફેણમાં કામકાજ બંધ રાખ્યું હતું.

abhiyaan, sangh parivar, vhp

વિહિપની ઓળખ રામમંદિર સિવાય પણ છે

(અભિયાન, તા.૨૮/૪/૧૮નો અંક)

મધ્ય પ્રદેશમાં ભારતીય જન સંઘ (એટલે કે ભાજપનો પૂર્વ અવતાર)એ ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની સામે વિરોધ અભિયાન શરૂ કર્યું. તેથી તત્કાલીન કૉંગ્રેસની સરકારે એક કમિશન રચ્યું હતું જેનું નામ હતું નિયોગી કમિશન. નિયોગી કમિશને મધ્ય પ્રદેશમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની પ્રવૃત્તિઓનું અધ્યયન કરીને અને ૧૧,૩૬૦ લોકોને મળીને ૧૯૫૭માં એક અહેવાલ સોંપ્યો હતો. તેમણે ૧૪ જિલ્લામાં હૉસ્પિટલો, શાળાઓ, ચર્ચો અને અન્ય સંસ્થાઓની મુલાકાત કરીને આ અહેવાલ આપ્યો હતો. આ અહેવાલથી સમગ્ર દેશમાં ખળભળાટ મચી ગયો હતો. અહેવાલથી એ સ્પષ્ટ થયું હતું કે વિદેશોથી ભારતમાં ખ્રિસ્તી મિશનરીઓને મળતા ધનથી બનેલી શાળાઓ, હૉસ્પિટલો અને અનાથાશ્રમોનો દુરુપયોગ છળકપટ દ્વારા ગરીબ લોકોને, ખાસ કરીને વનવાસીઓને ખ્રિસ્તી બનાવવામાં થાય છે. આ પંથાતરણથી ભારતના વિભાજનનો ખતરો રહેતો હતો જે ૧૯૪૭માં ભારતે જોયું હતું.

આથી રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક માધવરાવ સદાશિવરાવ ગોલવલકર જે આદરથી ગુરુજીના નામે જાણીતા હતા તેમને વિચાર આવ્યો કે હિન્દુ સમાજને એક રાખવો જરૂરી છે. અસ્પૃશ્યતા જેવાં દૂષણો દૂર કરવા જરૂરી છે. સાધુ-સંતોમાં પણ એકતા જરૂરી છે. અને વિશ્વ ભરના હિન્દુઓ વચ્ચે સંબંધ ટકેલો રહેવો જોઈએ. ખાસ કરીને વિદેશમાં વસતા હિન્દુઓ તેમના ધર્મ અને જીવનદર્શન સાથે જોડાયેલા રહેવા જોઈએ.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની સ્થાપનાનો નિર્ણય ૨૯ ઓગસ્ટ ૧૯૬૪ના રોજ જન્માષ્ટમીના દિવસે મુંબઈ સ્થિત સ્વામી ચિન્મયાનંદના સાન્દીપની આશ્રમમાં ધર્માચાર્યોની બેઠકમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારે સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક માધવરાવ ગોલવલકર અને સ્વામી ચિન્મયાનંદ, દલાઈ લામા સહિતના સાધુસંતો હાજર હતા. તેનો હેતુ હિન્દુ સમાજને એક અને મજબૂત કરવા, તેની સેવા કરવી અને હિન્દુ ધર્મની રક્ષા કરવી‌ તેવો હતો. હિન્દુ સમાજમાં વ્યાપેલી આંતરિક કુરીતિઓ અને બાહ્ય પડકારોના સંદર્ભમાં ધર્મશાસ્ત્રોની પુનઃ યોગ્ય રીતે વ્યાખ્યા અને પ્રથાઓનું નિરીક્ષણ કરીને ઉચિત રીતે યુગાનુકૂલ રૂપમાં પ્રસ્તુત કરવાની આવશ્યકતા હતી. આ કાર્ય માટે વિભિન્ન સંપ્રદાયો અને મઠના ધર્માચાર્યોની એક મંચ પર લાવીને તેમના માધ્યમથી ધર્મને સંસ્કૃતિના ક્ષેત્રમાં માર્ગદર્શન ઉપલબ્ધ કરાવવું આવશ્યક હતું. આ અત્યંત કઠિન કાર્યને સફળ બનાવવામાં સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા સંઘના દ્વિતીય સરસંઘચાલક ગુરુજીની રહી.

જયારે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની સ્થાપના થઈ ત્યારે ગુજરાતી લેખક, નહેરુ મંત્રીમંડળમાં મંત્રી અને ભારતીય વિદ્યાભવનના સંસ્થાપક એવા કનૈયાલાલ મુનશી, ગુજરાતી વિદ્વાન કે.કા.શાસ્ત્રી, શીખ નેતા માસ્ટર તારાસિંહ, નામધારી શીખ નેતા સદગુરુ જગજીત સિંહ અને બનારસ હિન્દુ વિશ્વ વિદ્યાલયમાં કુલપતિ સી.પી રામસ્વામી ઐયર જેવા ખ્યાતનામ હાજર હતા.

એ સમયે દાદાસાહેબ આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે આ વિશ્વ ખ્રિસ્તીઓ, મુસલમાનો અને સામ્યવાદીઓ વચ્ચે વહેંચાયેલું છે તે બધા જ હિંદુ સમાજને ખૂબ જ સારો ખોરાક માને છે જેના પર તેઓ મિજબાની ઉડાવવા માગે છે. આ યુગમાં એ જરૂરી છે કે હિન્દુ સમાજને આ ત્રણેયના દૂષણથી બચાવી શકાય. એનું સૂત્ર છે ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિત:. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ અમેરિકા કેનેડા યુ.કે, ઑસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોમાં પણ કાર્યરત છે.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદનું પ્રથમ વિશ્વ હિન્દુ સંમેલન કુંભ મેળાની સાથે સાથે ૧૯૬૬માં પ્રયાગમાં થયું હતું. આ સંમેલનને તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણને શુભકામના પાઠવતા સંદેશમાં લખ્યું હતું, “બધા જ કાળમાં આત્મ નવીનીકરણની પરંપરા પર વિભિન્ન પ્રકારથી બળ આપવામાં આવે છે. આજે તે જ પરંપરા પ્રસ્તુત કરવામાં આવી રહી છે, હિન્દુ ધર્મમાં આંતરિક સંશોધન થઈ રહ્યું છે. તેનો અર્થ એ નથી કે આપણે આપણા મૂળભૂત સિદ્ધાંતોનો ત્યાગ કરી દેવો…” ૭ નવેમ્બર ૧૯૬૬ના રોજ દિલ્લીમાં સંસદ ભવનની સામે ગોરક્ષા અને ગોહત્યા બંધી કાયદો બનાવવા માટે પ્રદર્શનનો નિર્ણય આ જ સંમેલનમાં થયો હતો.

કેન્દ્રમાં નરેન્દ્ર મોદી સરકાર આવી તે પછી વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના ઘર વાપસી કાર્યક્રમનો બહુ હોબાળો થયો, પરંતુ આ કાર્યક્રમ કંઈ સરકાર આવી તે પછીથી શરૂ નથી થયો. ભૂતકાળમાં ઘણા હિન્દુઓ ભય કે લાલચનો શિકાર બનીને અથવા હિન્દુ ધર્મમાં પ્રવર્તમાન દૂષણોના કારણે મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી બની ગયા હતા. આવા લોકોને પુનઃ હિન્દુ સમાજમાં સ્વીકૃત બનાવવા માટે ઘર વાપસીનો વિચાર કરાયો હતો. ૧૯૬૬ના સંમેલનમાં પૂજ્ય સ્વામી વિશ્વેશતીર્થ મહારાજે ‘ન હિન્દુ પતિતો ભવેત્’નો ઉદ્ઘોષ કર્યો હતો. ઉડુપીમાં ૧૯૬૯માં થયેલા વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના પ્રથમ ક્ષેત્રીય સંમેલનમાં હજારો દલિતોએ પણ ભાગ લીધો હતો. તે સમયે પૂજ્ય પેજાવર સ્વામીએ ‘હિન્દવઃ સોદરાઃ સર્વે’ (બધા હિન્દુ ભાઈઓ છે)ની ઘોષણા કરી હતી. હાજર ધર્માચાર્યો અને જગતગુરુઓએ તેને વધાવી લીધી હતી. આ ઉપરાંત ‘મમ દીક્ષા હિન્દૂ રક્ષા, મમ મન્ત્રઃ સમાનતા’ એટલે હિન્દુની રક્ષા એ જ મારી દીક્ષા છે અને સમાનતાનો મંત્ર જ જપવાનું સૂચન કરાયું.

૧૯૭૦માં મહારાષ્ટ્રના પંઢરપુરમાં હિન્દુ સંમેલનમાં દાદાસાહેબ આપ્ટેએ કહ્યું હતું કે દ્વારકા, શ્રૃંગેરીના જગદગુરુ શંકરાચાર્યો તેમજ મધ્વ અને વલ્લભ સંપ્રદાયોના જગદગુરુ આચાર્યોએ પણ સ્પષ્ટ રીતે અસ્પૃશ્યતાનો નિષેધ કર્યો છે.

પહેલા હિન્દુ સંમેલનમાં જ વિશ્વ ભરમાંથી હિન્દુઓ આવ્યા હતા. દાદાસાહેબ આપ્ટેએ વિદેશોના પ્રમુખ હિન્દુઓ કે હિન્દુ સંસ્થાઓ સાથે પત્રવ્યવહાર શરૂ કરી દીધો હતો. અમેરિકામાં ૧૯૭૦માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદનું કાર્ય શરૂ થઈ ગયું હતું. દાદાસાહેબ આપ્ટેએ ૧૯૭૧માં પરિષદની કાર્યવૃદ્ધિ માટે નવ મહિના સુધી વિદેશોમાં ભ્રમણ કર્યું, ૩૦ દેશોના ૧૧૭ શહેરોમાં ૧૪૦ સભાઓને સંબોધી હતી. તેમણે ઘોષણા કરી હતી કે “વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ નવી આચારસંહિતાનું નિર્માણ કરશે અને જે વ્યવસ્થા કાળપ્રવાહમાં અપ્રાસંગિક થઈ ગઈ છે તેને નિરસ્ત કરશે.” ૧૨ જૂન ૧૯૭૭ના રોજ દાદાસાહેબે પોતાનો મહામંત્રી તરીકેનો કાર્યભાર સંસ્કૃતના વિદ્વાન રાજાભાઉ ડિગ્વેકરને સોંપી દીધો અને પોતે પૂણે રહેવા ચાલ્યા ગયા.

બીજું સંમેલન ૧૯૭૯માં પ્રયાગરાજમાં થયું. તે વખતે ઉદ્યોગપતિ વિષ્ણુ હરિ ડાલમિયા સંમેલનના સ્વાગત અધ્યક્ષ બન્યા હતા. તેઓ બાદમાં વિહિપના અધ્યક્ષ બન્યા. તે સમયે સંમેલનનું ઉદ્ઘાટન કરવા દલાઈ લામાને બોલાવાયા હતા. એક સમયે કાશીમાં મહાત્મા બુદ્ધને પ્રવેશ નહોતો કરવા દેવાયો. પરંતુ વિહિપના માધ્યમથી આ ભૂલ સુધારી દેવામાં આવી. તે સમયે ધર્મ ગંગાના નામથી એક પ્રદર્શની રાખવામાં આવી હતી જેમાં હિન્દુઓ માટે લઘુતમ ધર્માચરણ કરવા અનુરોધ કરાયો જેમાં (૧) સૂર્યને રોજ પ્રણામ કરવા. (૨) બધા હિન્દુઓએ ૐને ગળામાં ધારણ કરવો. (૩) પ્રત્યેક હિન્દુ પરિવારમાં ગીતા જરૂર રાખે. (૪) પ્રત્યેક હિન્દુ ઘરમાં ઈષ્ટદેવનું ચિત્ર જરૂર રાખે અને યથાસંભવ રોજ પ્રાર્થના કરે. (૫) પ્રત્યેક પરિવારમાં તુલસીનો છોડ જરૂર હોય. (૬) પોતપોતાના શ્રદ્ધા કેન્દ્ર (મંદિર, ગુરુદ્વારા, દહેરાસર)માં પ્રતિ દિન દર્શન, પ્રાર્થના કરવા જરૂર જાય.

જુલાઈ ૧૯૮૨માં અશોક સિંહલ વિહિપના સંયુક્ત મહામંત્રી બન્યા. ૧૯૮૩માં આચાર્ય ગિરિરાજ કિશોર પણ વિહિપના કાર્યમાં જોડાયા. વિહિપના પહેલા અધ્યક્ષ હતા મૈસૂરના મહારાજા જયચામરાજ વાડિયાર. ૧૯૮૫થી ૧૯૯૨ ન્યાયમૂર્તિ શિવનાથ કાટજૂ, ૧૯૯૨થી ૨૦૦૫ સુધી વિષ્ણુ હરિ ડાલમિયા અને ૨૦૦૫થી ૨૦૧૧ સુધી અશોક સિંહલ વિહિપના અધ્યક્ષ રહ્યા. હરિમોહન લાલના દેહાવસાન પછી ૧૯૮૬માં અશોક સિંહલ, ૧૯૯૫થી ૧૯૯૮ સુધી આચાર્ય ગિરિરાજ કિશોર, ૧૯૯૮થી ૨૦૧૧ સુધી ડૉ. પ્રવીણ તોગડિયા મહામંત્રી રહ્યા.

૧૯૬૪માં ધર્મસંસદે અયોધ્યા, કાશી અને મથુરાના મંદિરોને મુક્ત કરાવવા ઠરાવ કરેલો. તે પછી ૧૯૮૪માં શ્રીરામ જાનકી રથ યાત્રા સીતામઢી (બિહાર)થી દિલ્લી સુધી કાઢવામાં આવી. ૧૯૮૬માં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે શાહબાનો કેસમાં શાહબાનોના પૂર્વ પતિને ભરણપોષણ આપવાનો ચુકાદો આપ્યો. મુસ્લિમ મતબૅંકને ખુશ કરવા તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ સંસદમાં બહુમતીના સહારે આ ચુકાદાને ફેરવી તોળ્યો. ૧૯૮૬માં જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટે અયોધ્યામાં રામ જન્મભૂમિનાં તાળાં ખોલવાનો આદેશ આપ્યો. તે પછી ઘરેઘરેથી શિલા અને દાન ઉઘરાવવાનું અભિયાન હાથ ધરાયું. ૧૯૯૦માં અયોધ્યામાં કારસેવા કરવામાં આવી જેમાં મુખ્યપ્રધાન મુલાયમસિંહે નિર્દોષ કારસેવકો પર પોલીસ દ્વારા ગોળીબાર કરાવ્યો. તેમાં કોઠારી બંધુઓ સહિત અનેક કારસેવકોનાં મૃત્યુ થયાં. ડિસેમ્બર ૧૯૯૨ના રોજ કારસેવા દરમિયાન વિવાદિત ઢાંચાનો ધ્વંસ થયો.

તે પછી રામજન્મભૂમિ ખાતે ભવ્ય રામમંદિર બાંધવાની માગણી બુલંદ થઈ. ભાજપની સરકારો ૧૯૯૮માં અટલ બિહારી વાજપેયીના નેતૃત્વ નીચે અને ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં બની ત્યારે વિહિપ પોતાની આ માગણીને વ્યક્ત કરતી રહી. ૨૦૦૨માં અયોધ્યામાં કારસેવા કરીને પાછા ફરતા નિર્દોષ કારસેવકોને સાબરમતી ઍક્સ્પ્રેસમાં ષડયંત્રપૂર્વક નૃશંસ રીતે આગ લગાડીને મારી નાખવામાં આવ્યા હતા. આજે રામમંદિર નિર્માણ માટે મોટા ભાગે અનુકૂળ સ્થિતિ છે. સુન્ની સિવાય લગભગ બધા જ રામમંદિર માટે સંમત છે.

વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ દ્વારા આરોગ્ય તપાસ શિબિરનું સંચાલન કરવામાં આવે છે. વ્યાવસાયિક પ્રશિક્ષણ શિબિરોનું સંચાલન, ખેતી બગીચાની ટૅક્નિક, મધમાખીનું પાલન પશુપાલન, સીવણએ વગેરે શીખવવામાં આવે છે. શિક્ષણ માટે અંતરિયાળ દૂરસ્થ ક્ષેત્રોમાં શૈક્ષણિક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે. સામાજિક કલ્યાણ અંતર્ગત ગ્રામીણ વિકાસ ધાર્મિક તીર્થસ્થળોમાં સેવાઓ, મહિલા છાત્રાવાસ અનાથોની સહાય, વિવાહ સંમેલન, વગેરે કરવામાં આવે છે. વિશ્વ પરિષદ પોતાના કાર્યકર્તાઓની ગુણવત્તા કૌશલ્ય અને હિંદુત્વ પ્રત્યે સ્વાભિમાન જગાડવા અનેક પ્રકારની શિબિરનું આયોજન કરે છે. તેની યુવા પાંખનું નામ છે બજરંગ દળ. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદની મહિલા પાંખનું નામ છે દુર્ગાવાહિની. તેની સ્થાપના ૧૯૯૧માં સાધ્વી ઋતંભરાએ કરી હતી. તેનો ઉદ્દેશ્ય ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યો માટે મહિલાઓને પ્રેરવી અને મહિલાઓને શારીરિક અને માનસિક રીતે પ્રબળ બનાવવી તેવો છે. તે મહિલાઓને માટે પણ આત્મરક્ષા પ્રશિક્ષણ શિબિર નું આયોજન કરે છે.

દુર્ગાવાહિનીને સંગઠનની કઈ શ્રેણીમાં મૂકવું જોઈએ, દુર્ગાવાહિની ભારતની મહિલાઓને કેવી રીતે પ્રશિક્ષિત કરે છે અને તેનું લક્ષ્ય શું છે તે પ્રશ્નો પર દસ્તાવેજી ફિલ્મકાર નિશા પાહુજાએ એક ફિલ્મ ‘ધ વર્લ્ડ બિફૉર હર’ બનાવી હતી જેને શ્રેષ્ઠ કેનેડિયન ફીચરનો એવૉર્ડ મળ્યો હતો. સ્વાભાવિક છે કે આ એવૉર્ડ મળે કારણકે નિશા પાહુજાએ એ દૃષ્ટિકોણથી જ ફિલ્મ બનાવી હતી. તેના કહેવા પ્રમાણે, દુર્ગાવાહિનીમાં સ્ત્રીઓનું બ્રેઇન વૉશિંગ થાય છે અને ઉશ્કેરણીજનક સૂત્રોચ્ચાર શીખવાડવામાં આવે છે.

એ હવે કોઈ છૂપી વાત નથી રહી કે ભારતમાં લવ જિહાદ મોટા પાયે ચાલે છે. દુર્ગાવાહિનીની મહિલાઓને જુડો-કરાટે અને હથિયારોની તાલીમ આપીને આત્મનિર્ભર બનાવવાની સાથોસાથ લવ જિહાદ સામે લડવા પણ શીખવવામાં આવે છે. ગત ૨૩ જાન્યુઆરીએ કર્ણાટકમાં લવ જિહાદ સામે બજરંગ દળ અને દુર્ગાવાહિનીએ અભિયાન પણ શરૂ કર્યું છે. બજરંગ દળમાં ત્રિશૂળ દીક્ષા આપીને ધર્મ યૌદ્ધા તૈયાર કરવામાં આવે છે. વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ માને છે કે ત્રિશૂળ એ આત્મવિશ્વાસનું પ્રતીક અને ભગવાન શંકરની શક્તિ છે. ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં જ સમાચાર હતા કે ઉત્તર પ્રદેશમાં બજરંગ દળના બે લાખ કાર્યકરોને ત્રિશૂળ દીક્ષા અપાઈ હતી.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી હિન્દુઓને ષડયંત્રપૂર્વક ખદેડી દેવામાં આવ્યા તે રીતે ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાનામાંથી પણ હિન્દુઓને સ્થળાંતર કરવાની ફરજ પડી હતી. આ સંદર્ભે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે ઠરાવ પસાર કરી સ્વતંત્ર ભારતમાં હિન્દુઓને ખદેડવાની ચાલતી પ્રવૃત્તિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. ઠરાવ મુજબ, કાશ્મીરથી લઈને કેરળ સુધી, દરેક જગ્યાએ હિન્દુઓને ખદેડવાની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે. હજારો ગામો અને શહેરોમાંથી હિન્દુઓને બીજે જતા રહેવાની ફરજ પડી રહી છે. આ સંદર્ભે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદના તત્કાલીન આંતરરાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ પ્રવીણભાઈ તોગડિયાએ ‘પલાયન નહીં, પરાક્રમ’ સૂત્ર પણ આપ્યું હતું. તેમના કહેવા પ્રમાણે, ઉત્તર પ્રદેશનાં ૨૦૦ સ્થળોએથી હિન્દુઓએ પલાયન કરવું પડ્યું હતું.

પરંતુ એવું નથી કે વિશ્વ હિન્દુ પરિષદ માત્ર વિધર્મીઓ સામે જ લડે છે. હિન્દુ ધર્મની અંદર પ્રવર્તમાન દૂષણો જેવાં કે અસ્પૃશ્યતા સામે પણ તે ઝુંબેશ ચલાવે છે. સમયેસમયે વિહિપે ધર્માચાર્યો અને સાધુસંતોની મદદથી આ દૂષણને વખોડી કાઢ્યું છે. હજુ ગત નવેમ્બરમાં ઉડુપીમાં ધર્મસંસદમાં તમામ જ્ઞાતિના સાધુસંતોએ એક સ્વરે કહ્યું હતું કે અસ્પૃશ્યતા હિન્દુ શાસ્ત્રમાં નથી. હિન્દુ સમાજમાં બધા લોકો એક સમાન જ છે અને બધાની સાથે સમાન વ્યવહાર જ કરવો જોઈએ. આ બેઠકમાં ૩૫થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ હાજર રહ્યા હતા. માત્ર ઠરાવ કરીને બેસી રહેવાના બદલે વિહિપે એવી યોજના ઘડી હતી કે કથિત સવર્ણ કુટુંબ કથિત દલિત કુટુંબને મિત્ર બનાવશે. વિહિપ સમાજમાં સમરસતા લાવવા માટે બાબાસાહેબ આંબેડકર, મહર્ષિ વાલ્મીકિ, સંત કબીર, નારાયણ ગુરુ, રવિદાસ સહિતના મહાપુરુષોની જન્મજયંતિ પણ ઉજવે છે.

વર્ષ ૨૦૧૫માં વિશ્વ હિન્દુ પરિષદે સૂત્ર આપ્યું હતું: એક કૂવા, મંદિર ઔર સ્મશાન, હિન્દુઓ કી યહી પહચાન. વિહિપ બૌદ્ધ જૈન શીખ અને આદિવાસી પંથને હિંદુ ધર્મનો ભાગ જ માને છે.

વિહિપ વનવાસી વિસ્તારમાં પણ આદિવાસીઓ માટે શાળો ચલાવે છે. આદિવાસીઓ અને દલિતો માટે ૩૯,૦૦૦ કરતાં વધુ પ્રૉજેક્ટ ચાલે છે. વિવિધ કુદરતી આપત્તિઓમાં પણ વિહિપના કાર્યકરો સંઘના સ્વયંસેવકોની જેમ જ ખડેપગે હાજર રહી કામ કરતા હોય છે. ૨૦૧૦માં પ્રવીણભાઈ તોગડિયા દ્વારા હિન્દુ હેલ્પલાઇન શરૂ કરવામાં આવી જેનો ઉદ્દેશ કોઈ મુશ્કેલીમાં મૂકાયેલા હિન્દુની મદદ કરવાનો છે.

આમ, વિહિપ દ્વારા જે કાર્યો કરાય છે તેનો લાભ સ્વાભાવિક જ ભાજપને મળતો રહ્યો છે. હવે સ્થિતિ અલગ બની છે. પ્રવીણભાઈનું વિહિપમાંથી નીકળી જવું એ સંઘ અને સંલગ્ન સંસ્થાઓના કરોડો લોકો માટે પીડા સમાન બની રહેશે.

abhiyaan, film, international

બાપ રે! આટલા બધા સુપરહીરો એક સાથે એક જ ફિલ્મમાં!

(અભિયાન સાપ્તાહિક, તા.૨૧/૪/૧૮નો અંક)

સામાન્ય માણસને પડદા પર લાર્જર ધેન લાઇફ ચીજો જોવી ગમે છે. પોતે વાસ્તવિક જીવનમાં જે કંઈ નથી કરી શકતો તે પડદા પર તેને કરવું ગમે છે, ચાહે તે પ્રેમ હોય કે લડાઈ. દરેકના જીવનમાં ખલનાયક કે ખલનાયકો હોય છે, પરંતુ દરેક વ્યક્તિ આ ખલનાયકો સામે સફળ રીતે લડી શકતો નથી. આવા જ સામાન્ય માનવીને જ્યારે ભગવાન પાસેથી કે કોઈ ચમત્કારથી તેની પાસે અજાયબ શક્તિ મળી જાય અને આ અજાયબ શક્તિથી તે ખલનાયકને હરાવે ત્યારે તેને સુપર હીરો કહેવામાં આવે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં વિનોદ મહેરાની ‘એલાન’, જેકી શ્રોફની ‘શિવા કા ઇન્સાફ’, પુનીત ઇસ્સારની ‘સુપરમેન’, અનિલ કપૂરની ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’, અમિતાભ બચ્ચનની ‘તૂફાન’ અને ‘અજૂબા’, ‘છોટા ચેતન’, ઋત્વિક રોશનની સફળ ફિલ્મો ‘કોઈ મિલ ગયા’, ‘ક્રિશ’, ‘ક્રિશ ૩’ અભિષેક બચ્ચનની મહા ફ્લૉપ ‘દ્રોણ’, શાહરુખ ખાનની ફ્લૉપ ‘રા.વન’, રજનીકાંતની સફળ ‘રૉબૉટ’, ઈમરાન હાશ્મીવાળી ‘મિસ્ટર એક્સ’, ટાઇગર શ્રોફની ‘ધ ફ્લાઇંગ જાટ’ જેવી ફિલ્મો આવી ગઈ.

આમાંની બેચારને બાદ કરતાં મોટા ભાગની ફિલ્મો ફ્લૉપ રહી. કદાચ આનું કારણ એ હોઈ શકે કે આપણી સામાન્ય ફિલ્મોમાં પણ હીરો વગર ચમત્કારિક શક્તિએ એક સાથે દસ-વીસને મારી શકે છે. ગમે તેમ હોય, પરંતુ સુપર હીરોની ફિલ્મોનો આપણે ત્યાં આ ઇતિહાસ છે. જોકે ટીવી પર મૂકેશ ખન્નાની ‘શક્તિમાન’, ‘કૅપ્ટન વ્યોમ’, મૃણાલ કુલકર્ણીની ‘સોનપરી’ બહુ ચાલી. કદાચ કારણ એ કે તે ઑરિજનલ સુપર હીરો કે હિરોઇન હતાં. તેની સાથે દર્શકો પોતાની જાતને જોડી શક્યા. જોકે વિદેશોમાં સુપર હીરોની ફિલ્મો હંમેશાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહી છે અને હૉલિવૂડમાં બનતી આવી ફિલ્મો ભારતમાં પણ ખૂબ જ ચાલી છે.

નાનાં બાળકોને કાલ્પનિક કથા વાંચવી બહુ ગમે. તે કથાને ચિત્ર સાથે રજૂ કરવામાં આવે તો ઓર મજા પડે. આને કૉમિક અથવા ચિત્રકથા કહેવામાં આવે. ઘણાં ભારતીય અખબારોમાં બાળકો માટે ખાસ આ વિદેશી ચિત્રકથાને અનુવાદ સાથે છાપવામાં આવે છે. ભારતમાં જેમ અમર ચિત્ર કથા કૉમિક બુક છાપવા માટે પ્રસિદ્ધ છે તેમ અમેરિકામાં માર્વેલ કૉમિક્સ ગ્રૂપ આવી કૉમિક બુક છાપવા માટે જાણીતું છે. આ ગ્રૂપનાં કૉમિક્સ પાત્રો સ્પાઇડર મેન, વૉલ્વેરિન, હલ્ક, થૉર, આયર્નમેન, કૅપ્ટન અમેરિકા, ડેરડેવિલ, બ્લેક પૅન્થર અને કૅપ્ટન માર્વેલ જાણીતાં છે. આ બધાં વ્યક્તિગત પાત્રોને લઈને ચિત્રકથા અને ફિલ્મો આવી ગયાં. તે ખૂબ જ સફળ પણ રહ્યા.

પરંતુ હવે આનંદની વાત એ છે કે આ પૈકીનાં મોટા ભાગનાં પાત્રો- આયર્નમેન, સ્પાઇડરમેન, બ્લેક વિડૉ, કૅપ્ટન અમેરિકા, થૉર, ધ હલ્ક, સ્કાર્લેટ વિચ, ગાર્ડિયન્સ ઑફ ગેલેક્સી, બ્લેક પેન્થર, વિન્ટર સૉલ્જર, વૉંગ, લોકી વગેરે એક સાથે કોઈ વિલન સામે લડવા આવી રહ્યા છે, ફિલ્મ ‘અવેન્જર્સ ઇન્ફિનિટી વૉર’માં. આપણે ત્યાં ભગવાન શ્રી રામ, શ્રી કૃષ્ણ, મા દુર્ગા, હનુમાનજી, પરશુરામ, ભીમ, અર્જુન, ગણેશજી વગેરે અનેક લડવૈયાઓ છે જેમણે દુષ્ટોને હણ્યા છે. પરંતુ કલ્પના કરો કે કોઈ એક કથા એવી હોય જેમાં આ બધાં જ પાત્રો કોઈ મહા રાક્ષસ અને તેની ટોળી સામે લડવા આવે તો? કથા કેવી રોચક બને? અલબત્ત, ચંડીપાઠ કરતા હશે તેમને ખ્યાલ હશે કે અસુરોને નાથવા માટે ભગવાન અને દેવતાઓએ માતાઓને પોતપોતાની શક્તિ આપી હતી. બ્રહ્માણી, વારાહી, માહેશ્વરી, વૈષ્ણવી, કૌમારી, ચામુંડા, નારસિંહી વગેરે સપ્ત માતૃકાઓએ ભેગા મળીને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો હતો.

આ જ રીતે  ‘અવેન્જર્સ ઇન્ફિનિટી વૉર’માં ઉપર કહ્યા તેવા સુપર હીરો એક સાથે આવી રહ્યા છે. ૧૯૯૨માં માર્વેલ કૉમિક ગ્રૂપે ‘ધ ઇન્ફિનિટી વૉર’ની છ અંકની કૉમિક સિરીઝ બહાર પાડી હતી. આગામી ૨૭ એપ્રિલે આ ફિલ્મ રિલીઝ થવાની છે ત્યારે આ ફિલ્મને જોવા દર્શકો હોય તે સ્વાભાવિક છે. તેનું ટ્રેલર આ લખાય છે ત્યારે રિલીઝ થઈ ગયું છે. તે ભારતમાં અંગ્રેજી, હિન્દી, તમિલ અને તેલુગુ ભાષામાં રિલીઝ થવાની છે. પહેલાં આ ફિલ્મ ભારતમાં અમેરિકા કરતાં એક સપ્તાહ પહેલાં રિલીઝ થવાની હતી, પરંતુ હવે સમગ્ર વિશ્વમાં તે એક જ તારીખે રિલીઝ થવાની છે.

ફિલ્મમાં હૉલિવૂડના ટોચના સિતારાઓ- રૉબર્ટ ડાઉની જુનિયર, ક્રિસ પેટ્ટ, ક્રિસ એવાન્સ, ક્રિસ હૅમ્સવર્થ, સ્કારલેટ જૉન્સન, જોશ બ્રૉલિન, ટૉમ હૉલેન્ડ, બેનેડિક્ટ કમ્બરબૅચ, એલિઝાબેથ ઑલ્સેન, માર્ક રૂફેલો, ઝૉ સાલ્ડાના, જેરેમી રેનર વગેરે ચમકી રહ્યાં છે. આ ફિલ્મમાં કુલ ૬૪ મુખ્ય પાત્રો છે! આમ, આ ફિલ્મ મલ્ટિસ્ટાર ફિલ્મોનો પણ બાપ થઈ કહેવાય. ફિલ્મનું શૂટિંગ જાન્યુઆરી ૨૦૧૭માં થયું અને જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં તો પૂરું પણ થઈ ગયું! ટૉમ હૉલેન્ડને ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ વાંચવા નહોતી દેવાઈ કારણકે ‘સ્પાઇડરમેનઃ હૉમ કમિંગ’ વખતે તેણે ઘણી બધી વાતોનો ભાંડો ફોડી નાખ્યો હતો. આ ફિલ્મ સાથે માર્વેલ સિનેમેટિક યુનિવર્સની દસમી વર્ષગાંઠ છે. તેની પહેલી ફિલ્મ ‘આયર્ન મેન’ ૨ મે ૨૦૦૮ના રોજ રિલીઝ થઈ હતી. ‘અવેન્જર્સઃ ઇન્ફિનિટી વૉર’નું શૂટિંગ એડિનબર્ગ, ગ્લાસગ્લૉ, સ્કૉટિશ હાઇલેન્ડ્સ, ડરહમ કેથેડ્રલ, એટલાન્ટામાં થયું છે. સ્ટુડિયો કામ કમ્બરનૉલ્ડના વૉર્ડપાર્ક સ્ટુડિયોઝમાં થયું છે.

બૉક્સ-૧

 અત્યાર સુધીનો સૌથી ખતરનાક વિલન

સ્વાભાવિક છે કે આટલા બધા સુપરહીરોએ કોઈ વિલનની સામે લડવા એક સાથે આવવું પડે તો તે વિલન કેવો હોય? અત્યાર સુધી મોટા ભાગે વિલન પૃથ્વીને ખતમ કરવા કે તેના પર કબજો કરવા માગતો હતો, પરંતુ આ ફિલ્મમાં શક્તિશાળી થાનોસ વિલન તરીકે છે. થાનોસ અગાઉ ‘ગાર્ડિયન ઑફ ગેલેક્સી’માં દેખા દઈ ચૂક્યો છે. તે ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન મેળવીને સમગ્ર બ્રહ્માંડનો વિનાશ કરવા માગે છે. થાનોસ લુચ્ચો, ચાલાક, અને ક્રૂર છે. તેને હરાવવા માટે કોઈ એકલદોકલનું કામ નથી. અવેન્જરોએ ગાર્ડિયન ઑફ ગેલેક્સી, ડૉક્ટર સ્ટ્રેન્જ અને સ્પાઇડર મેન સાથે મળીને લડત આપવી જરૂરી છે, જેથી તે છ ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન ન મેળવી શકે.

બૉક્સ-૨

શું છે આ છ ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન?

વૈદિક જ્યોતિષ મુજબ, બુદ્ધિ અને વાણી માટે પન્ના, વિદ્યા અને ભાગ્યવૃદ્ધિ માટે પોખરાજ, સાંસારિક સુખો માટે હીરો, સરકાર અને સત્તા માટે માણેક, મનની શાંતિ માટે મોતી વગેરે ગ્રહોની વીંટી આંગળીમાં પહેરવા જ્યોતિષીઓ સલાહ આપતા હોય છે ત્યારે તર્કવાદીઓને વાત ગળે ઉતરતી નથી. એ તો પોતપોતાની માન્યતા થઈ, પરંતુ આ ફિલ્મમાં પણ આવા કિંમતી પથ્થરોની-રત્નોની વાત છે જેને ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન નામ અપાયું છે. હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં પંચ મહાભૂત તત્ત્વોથી આ બ્રહ્માંડની રચના થઈ તેવી વાત આવે છે જેમાં આકાશ, પૃથ્વી, વાયુ, જળ, અને અગ્નિ છે. આ ફિલ્મ મુજબ, બ્રહ્માંડના નિર્માણ પહેલાં છ ચીજો અસ્તિત્વમાં હતી-સ્પેસ (આકાશ), ટાઇમ, રિયાલિટી, પાવર, માઇન્ડ એન્ડ સૉલ (આત્મા).  સ્પેસ સ્ટૉન ‘થૉર’ અને ‘કૅપ્ટન અમેરિકા: ધ ફર્સ્ટ અવેન્જર’માં દેખાયો હતો. આ રત્ન દ્વારા કોઈ પણ વ્યક્તિ આકાશ પર કાબૂ મેળવી શકે છે.

બીજો છે માઇન્ડ સ્ટૉન. તેના દ્વારા વ્યક્તિ બીજા માણસના મગજ પર કાબૂ મેળવી શકે છે. ત્રીજો છે રિયાલિટી સ્ટૉન. તેને ઇથર પણ કહેવાય છે. તેના દ્વારા વાસ્તવિકતા બદલી શકાય છે. પાવર નામનો પથ્થર નામ પ્રમાણે જ શક્તિશાળી છે. તેના દ્વારા સમગ્ર ગ્રહમંડળનો વિનાશ કરી શકાય છે. ટાઇમ નામનો પથ્થર સમય પર નિયંત્રિત કરી તેને બદલી શકે છે. સૉલ સ્ટૉનની મદદથી મૃત વ્યક્તિને પણ જીવિત કરી શકાય છે તો જીવિતને મારી શકાય છે.

બૉક્સ-૩

ફિલ્મનું નામ બદલાયું

ઑક્ટોબર ૨૦૧૪માં જ્યારે આ ફિલ્મની જાહેરાત થઈ ત્યારે પહેલાં આ ફિલ્મનું નામ ‘અવેન્જર્સ: ઇન્ફિનિટી વૉર- પાર્ટ ૧’ રખાયું હતું, પરંતુ નિર્દેશક બેલડી જૉ અને એન્થૉની રુસોએ કહ્યું કે આ નામ ગેરમાર્ગે દોરનારું છે. (જેમ ‘ક્રિશ’ સુપર હીરોની શ્રેણીની ‘ક્રિશ’ પહેલી ફિલ્મ હતી પરંતુ ‘ક્રિશ’ પછી સીધી ‘ક્રિશ-૩’ આવી ગઈ તેવું જ). ૨૦૧૨માં ‘ધ અવેન્જર્સ’ અને ૨૦૧૫માં ‘અવેન્જર્સઃ ધ ઍજ ઑફ અલ્ટ્રૉન’ આવી ગઈ હતી. એ રીતે જુઓ તો ૨૦૧૮ની આ ફિલ્મ ‘અવેન્જર્સ’ શ્રેણીની ત્રીજી ફિલ્મ ગણાય.

બૉક્સ-૪

ફિલ્મનું બજેટ અધધ છતાં નિયંત્રણમાં!in

આ ફિલ્મનું બજેટ ૩૦ કરોડ ડૉલરનું છે. એટલે આપણાં ૧૯.૪૫ અબજ રૂપિયા થયા! ફિલ્મના બજેટને અને તેના પ્રૉડક્શનને નિયંત્રણમાં રાખવું એ મહત્ત્વની વાત છે. આ કામ સુપેરે પાર પાડ્યું છે માર્વેલ સ્ટુડિયોની પ્રૉડક્શન વિભાગની ઍક્ઝિક્યુટિવ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ વિક્ટૉરિયા એલૉન્ઝોએ. ૧૯૯૦માં તે બનવા આવી હતી તો અભિનેત્રી પરંતુ ફિલ્મવાળાઓએ તેનામાં અનેક ખામી શોધી કે તે બહુ ઠીંગણી છે, કોઈએ કહ્યું તે બહુ ઊંચી છે, તેનામાં આ નથી, તે નથી વગેરે. આથી તે સ્પેશિયલ ઇફેક્ટમાં ચાલી ગઈ. આ ક્ષેત્ર પણ પુરુષોના વર્ચસ્વવાળું હતું. ઘણો બધો સમય એવું બન્યું કે સેટ પર બહુ ઓછી સ્ત્રીઓ હોય જેમાંની એક આ વિક્ટૉરિયા એલૉન્ઝો હતી.  વિક્ટૉરિયા લેસ્બિયન છે અને તેની જીવનસાથી ઇમેલ્ડા કૉર્કૉરનને પોતાની પત્ની ગણાવે છે. બંનેના દામ્પત્યજીવનને ૧૬ વર્ષ પૂર્ણ થયાં છે અને તેમને એક સંતાન પણ છે. આ ફિલ્મની સિક્વેલનું આયોજન પણ થઈ ગયું છે જે આવતા વર્ષે રિલીઝ થશે. બંને ફિલ્મનું સંયુક્ત બજેટ ૧ અબજ ડૉલરનું થશે!

abhiyaan, technology

ફ્રી બેઝિક્સ દ્વારા ફેસબુકે ભારતમાં તેની ખોરી દાનત બતાવેલી!

(અભિયાન સાપ્તાહિક, તા.૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના લેખનું બૉક્સ)
વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ફેસબુકના અમેરિકાના કાર્યાલયમાં માર્ક ઝુકરબર્ગ સાથે એક પ્રૉગ્રામ કરી આવ્યા તેનો ફાયદો ઉઠાવવા ઝુકરબર્ગે ભારતમાં ફ્રી બેઝિક્સની લુચ્ચી યોજના લાગુ કરવા હવાતિયાં મારેલાં. આ ફ્રી બૅઝિક્સનું નામ રૂપકડું લાગે તેવું હતું. ભારતીયોને પહેલી નજરે તો ફ્રી જણાતી કોઈ પણ ચીજ આકર્ષે જ. ફેસબુક લોકોને કહેતી હતી કે તે તેમને ઇન્ટરનેટ ફ્રીમાં જોવા દેશે અને તેની સાથે ફેસબુક તેમજ કેટલીક વેબસાઇટો ફ્રીમાં જોવા મળશે. ડેટા ચાર્જ નહીં લાગે. પરંતુ તેનાથી ફેસબુકની મૉનોપોલી સ્થપાતી હતી. નેટ ન્યૂટ્રાલિટીના સિદ્ધાંતનો ભંગ થતો હતો. તમે કોઈ કંપનીનું ઇન્ટરનેટ લો કે વાપરો તો તે ચાર્જમાં તમને કોઈ પણ વેબસાઇટ જોવા મળવી જોઈએ ને. પરંતુ ફેસબુકની યોજનામાં આવું નહોતું થતું. લોકોનો જબરદસ્ત વિરોધ થતાં સરકારે આ યોજનાને અટકાવી દીધી, નહીંતર ફેસબુકનું વર્ચસ્વ આ બાબતે પણ સ્થપાઈ ગયું હોત.

abhiyaan, technology

ગૂગલ વગેરે પણ ઓછી માયા નથી!

(અભિયાન સાપ્તાહિક, તા.૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના લેખનું બૉક્સ)
ઇન્ટરનેટ પર જે કંઈ મફત સેવા છે તે પુણ્ય કમાવવા માટે નથી તે સમજી લેવું જોઈએ. આનો અર્થ એ નથી કે કોઈ પેઇડ સેવા આપે તે પણ જેન્યુઇન જ હશે. પરંતુ ફેસબુકની સાથે ગુગલ પણ ઓછી માયા નથી. તે પણ સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડા કરે છે તે સાબિત થઈ ચૂક્યું છે. નરેન્દ્ર મોદીનું નામ વિશ્વના ટોચના અપરાધીઓમાં ગૂગલ બતાવતું હતું! ગૂગલમાં સર્ચ કરો તો તે જેમ ઈચ્છે તે પરિણામો જ બતાવે છે અને આ પરિણામો મોટા ભાગે ભારત વિરોધી હોય છે. સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડા કરવા માટે ગયા વર્ષે યુરોપીય સંઘે ગૂગલને ૨.૪ અબજ યુરો (અંદાજે ૧૯૨.૮૪ અબજ રૂપિયા)નો દંડ ફટકાર્યો હતો, તો ભારતમાં પણ ભારતીય સ્પર્ધા આયોગ (સીસીઆઈ)એ ગૂગલ પર ૧.૩૬ અબજ રૂપિયાનો દંડ થોપ્યો હતો. ટ્વિટર પણ સ્થાપિત હિતોના શરણે જાય છે. ભારતમાં તે પરેશ રાવલ, અભિજીત વગેરે જમણેરી વિચારવાળાઓના ટ્વિટર હેન્ડલ ઝડપથી બ્લૉક કે સસ્પેન્ડ કરી દે છે તે જ રીતે અમેરિકામાં પણ હૉલિવૂડ ડિરેક્ટર હાર્વે વેઇન્સ્ટેઇનનું જાતીય શોષણનું કૌભાંડ બહાર આવ્યું ત્યારે અભિનેત્રી રૉઝ મેકગૉવનનું એકાઉન્ટ ટ્વિટરે સસ્પેન્ડ કરી નાખ્યું હતું.