ahmedabad, gujarat, media, politics

૭૦ ટકા જીતને વ્હાઇટવોશમાં બતાવવાની કળા

anandiben patel-hardik patel
ફોટો સૌજન્ય: પીટીઆઈ

 

 

સચીન તેંડુલકર દર વખતે મેદાનમાં ઉતરતો ત્યારે તેની પાસે તોફાની બેટિંગ, ચોગ્ગા અને છગ્ગાની અપેક્ષા રાખવામાં આવતી. તેમાંય તે મોટો સ્કોર ખડકે અને દર વખતે તે ભારતીય ટીમને જીતાડે જ એવી પણ અપેક્ષા રાખવામાં આવતી. અને સચીને ઘણી-ઘણી મેચોમાં ભારતને વિજય અપાવ્યો અને પોતાની સદીની પરવા કર્યા વગર ઘણી વાર ૭૦થી ૯૦ રન કરીને પણ તે આઉટ થયો હોય તેવું બન્યું, પરંતુ માધ્યમોમાં તેની ઇમેજ કેવી બની?

સચીન તો પોતાના માટે જ રમે છે. સચીનની ઉંમર થઈ એટલે કાઢી મૂકો. સચીન સારું રમે છે ત્યારે ભારતને વિજય મળતો નથી.

હશે. થાય આવું. બધાના પોતપોતાના વિચાર હોય, તેને અભિવ્યક્ત કરવાની છૂટ હોય અને ભલે કરતા.

તાજેતરમાં ગુજરાતમાં ૨ ડિસેમ્બરે પરિણામો આવ્યા એમાં તો આનંદીબહેન પટેલ અને ભાજપના માથે એટલાં માછલાં ધોવાયાં જાણે તેમણે ભૂંડોભખ પરાજય મેળવ્યો હોય. આ પરિણામોના કારણો અને તારણો પહેલાં ચૂંટણી પહેલાંની સ્થિતિને સમજવાની જરૂર છે.

નરેન્દ્ર મોદી વડા પ્રધાન બનીને ગુજરાતમાંથી ગયા એટલે ઘણાને હાશ થઈ હતી. ઘણા એટલે દરેક ક્ષેત્રના ઘણા. ઉદ્યોગ-વેપાર-મનોરંજન-રમતગમત- અને ખાસ તો મિડિયાના ચોક્કસ વર્ગને. માધવસિંહ સોલંકીની સત્તા ગઈ એમાં મિડિયાનો ચોક્કસ વર્ગ અને કેટલાક પત્રકારો પોતાને કિંગમેકર અને કિંગડિસ્ટ્રોયર માનવા લાગ્યા હતા. આ જ વર્ગને ત્યારે પણ તકલીફ પડી હતી જ્યારે કેશુભાઈ પટેલની પહેલી સરકાર હતી કેમ કે એ વખતે પણ નરેન્દ્ર મોદી જ પડદા પાછળ હતા. આથી તેમને શંકરસિંહ વાઘેલા બળવો પોકારે તેમાં રસ હતો. રોજેરોજ સમાચારમાં આવતું ‘નમોને નમો તો બહુ ગમે’, ‘નેતાઓ ચૂંટાયા પછી અહંકારી થઈ ગયા છે’, ‘કાર્યકરોને ભૂલી જવાયા છે’ વગેરે વગેરે. આવી વાતો પાછળ કાર્યકરોના નામે પોતાની વેદના વ્યક્ત થતી હતી. એટલે જ જ્યારે મોદીને ગુજરાત બહાર તગેડાયા ત્યારે ઘણાએ મીઠાઈ વહેંચી હતી. પરંતુ એમની એ ખુશી બહુ ઝાઝી ચાલી નહીં.

૨૦૦૧માં મોદી પાછા ગુજરાત આવ્યા. કમનસીબે પહેલાં સાબરમતી એક્સ્પ્રેસમાં એસ-૬ ડબ્બો સળગાવાનો નૃશંસ હત્યાકાંડ બન્યો અને પછી ગુજરાતનાં અનુગોધરા રમખાણો થયાં. સેક્યુલર મિડિયાએ આ સાબરમતી કાંડ જો એકલો થયો હોત તો તેને દેશમાં અન્યત્ર થયેલી ત્રાસવાદી ઘટનાઓની જેમ તત્પૂરતો ચગાવીને ભૂલી ગયા હોત, પરંતુ રમખાણો થયાં જેમાં મુસ્લિમો સાથે હિન્દુઓ પણ મર્યા અને પોલીસ કાર્યવાહીમાં હિન્દુઓ મર્યા હતા, અનેક હિન્દુઓ જેલમાં ગયા, બાકાયદા તપાસપંચ થયું, પહેલી વાર કોઈ મુખ્યમંત્રી તપાસ પંચ સમક્ષ કલાકો સુધી ઉલટતપાસ કરાવતા રહ્યા, કોર્ટ કેસ ચાલ્યા. ફેક એન્કાઉન્ટરના કેસો બન્યા.પહેલી વાર એવું બન્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે કોઈ રાજ્યની કોર્ટના જજો પર ન્યાય માટે શંકા વ્યક્ત કરી હોય (જે જજો તેમની અંડરમાં અને કોંગ્રેસની સરકારે જ નિમેલા હતા) અને રાજ્ય બહાર કેસ ચલાવવા ગયા હોય.

૨૦૦૨માં મોદી જીત્યા. તે પછી ૨૦૦૭ આવ્યું. તે વખતે પણ મિડિયાનો આ જ વર્ગ… કેશુભાઈ પટેલ અને પટેલ ફેક્ટર મોદીને હરાવશે તેવી ચર્ચા… સોનિયા-રાહુલને તોતિંગ પબ્લિસિટી…મોદી અને અડવાણી વચ્ચે મતભેદો…૨૦૦૯માં મોદીએ સદ્ભાવના ઉપવાસ કર્યા તો તેની પણ ટીકા… ટૂંકમાં હિન્દુવાદી વલણ અપનાવે તોય ટીકા અને સદ્ભાવના રાખે તોય ટીકા. આ જ મિડિયાના એક વર્ગે ૨૦૧૨માં પણ કેશુભાઈ પટેલ અને પટેલ ફેક્ટરને અતિશય  ચગાવ્યું. લપોડશંખ અને હિટલર વગેરે વગેરે કંઈક ઉપનામો મળ્યા મોદીને. તોય મોદી જીત્યા. ૨૦૧૪માં પણ આ જ પરિસ્થિતિ.

પરંતુ તે પછી મોદી દિલ્લી ગયા અને હાશકારો થયો. કોઈ માર્ક કરે તો આ ચૂંટણી સપ્ટેમ્બર કે ઑક્ટોબરમાં યોજાવાની હતી. તેના ત્રણેક મહિના પહેલાથી અચાનક પટેલ અનામત આંદોલનની રેલીઓ શરૂ થઈ. મુખ્યમંત્રી તરીકે આનંદીબહેન પટેલ હતાં. અનેક પટેલો પણ મંત્રીઓ તરીકે હતા. ધારાસભ્યો તરીકે પણ અનેક પટેલ હતા. સરકારે મંત્રણા માટે બોલાવ્યા પરંતુ કોઈ આવવા તૈયાર નહીં. અને વાતે વાતે વાંધા પાડે. રીતસર એક જ એજન્ડા. સરકારની સામે લોકો, ખાસ તો પટેલો કેમ ઉશ્કેરાય? મિડિયાના આ એક વર્ગે ચગાવ્યું કે આંદોલન પાછળ નરેન્દ્ર મોદી છે- ઇબીસી લાવવા માગે છે. તો સંઘના મોહન ભાગવતના નિવેદનને પણ તોડીમરોડીને રજૂ કરાયું. હકીકતે ભાગવતે કહ્યું હતું કે અનામત નીતિની સમીક્ષા કરો કે જેને લાભ મળવો જોઈએ તેમને કેમ નથી મળતો? આમાં અનામત કાઢવાની વાત જ નહોતી.

ખેર, હવે તો એ જાણીતું છે કે આંદોલન પાછળ કોણ હતું. આ આંદોલન પાછળ શંકરસિંહ વાઘેલા હોવાનું તેઓ પોતે સ્વયં સ્વીકારી ચુક્યા છે. આ આંદોલનના બે હેતુ હતા. એક તો ગુજરાતમાં સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં ભાજપને હરાવવો અને સામે બિહારમાં પ્રચાર કરતા મોદીનું ધ્યાન ગુજરાતમાં કેન્દ્રિત રાખવું. જો કોંગ્રેસના નેતાઓ ગુજરાત મોડલની હવા કાઢવા જાય તો કોઈ વાતને માને નહીં, કેમ કે બધા જાણતા હતા. અરવિંદ કેજરીવાલ જેવાએ પણ પ્રયત્ન કરી જોયો પણ તેનેય કોઈએ સ્વીકાર્યા નહીં. તો એવો કોઈ ચહેરો જોઈએ જે એકદમ નવો હોય, યુવાન હોય, તેને રાજકારણ સાથે કોઈ લેવા દેવા ન હોય, અને એંગ્રી યંગમેન બની શકે તેમ હોય. આવો ચહેરો મળ્યો હાર્દિક પટેલના રૂપમાં.

૨૫ ઑગસ્ટની રેલી માટે જીએમડીસી ગ્રાઉન્ડ મફત આપ્યું, રિવરફ્રન્ટ પર પાર્કિંગની સુવિધા આપી. એ રેલી દરમિયાન હાર્દિકે પોતાના ભાષણને અનામત કરતા ઝાઝું, ફોઈ અને મોદી વિરોધી વાતો કરવામાં ઝાઝું કેન્દ્રિત કર્યું. નીતીશ અને કેજરીવાલના વખાણ કર્યા. એજન્ડા સ્પષ્ટ હતો. હવે તો બહાર આવેલી લાલજી પટેલની ટેપની વાતના લીધે એ પણ સ્પષ્ટ થઈ ચૂક્યું છે કે તોફાનો થાય અને બેચાર મરે તો વાંધો નહોતો પણ ઉશ્કેરાટ ફેલાવવો જોઈએ તેવું વાતાવરણ બનાવવું હતું. થયું. તોફાનો થયાં. એ પછીનો ઇતિહાસ બધા જાણે છે કે હાર્દિક કેટલી હદ સુધી ગયો હતો.

આ બધા દરમિયાન નેટ પર વારંવાર પ્રતિબંધ આવ્યો. એ યાદ રહે કે નેટ પર પ્રતિબંધ માત્ર મોબાઇલ પૂરતો હતો, વાઇફાઇ, બ્રોડબેન્ડ પર નહોતો. એનાથી કોઈ ધંધારોજગાર ઠપ થવાના નહોતા. કોઈ મુશ્કેલી પડવાની નહોતી, પરંતુ વાતાવરણ એવું સર્જવાનો પ્રયાસ કરાયો કે જાણે મિની કટોકટી લાદી દેવામાં આવી છે. કેટલાકે પોતાના નેટ પેકના પૈસા વસૂલ ન થવાની ફરિયાદો પણ કરી. ટૂંકમાં ૨૦૦-૩૦૦ રૂનું નેટ પેક સમાજની શાંતિ કરતાં મહત્ત્વનું બની ગયું હતું. મિડિયાનો આ જ વર્ગ રોજેરોજ….પહેલાથી છેલ્લા પાના સુધી…દરેક સમાચારમાં પાટીદાર, પટેલ, હાર્દિક પટેલ, લાલજી પટેલ…અને બદમાશી જુઓ સાહેબ…જ્યારે હાર્દિક પટેલ ચગેલો હોય અને તેને લાલજી પટેલ સાથે વાંધો હોય ત્યારે લાલજી પટેલને મહત્ત્વ નહીં આપવાનું અને જ્યારે હાર્દિક પટેલ જેલમાં હોય ત્યારે એ જ લાલજી પટેલના સમાચાર આઠ-આઠ કોલમના હેડિંગ બનાવીને છાપવાના. ટૂંકમાં, ભાજપ-સરકાર વિરોધી વાતાવરણ બનાવવાનો પ્રયત્ન મિડિયાના આ વર્ગે કર્યો.

નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહના નેતૃત્વમાં ભાજપે મહારાષ્ટ્ર, છત્તીસગઢ, હરિયાણા અને કાશ્મીરની ચૂંટણી જીતી- ત્યાં સરકાર બનાવી, વસુંધરા રાજેના લલિત મોદી સંદર્ભે ઉછાળાયેલા ભ્રષ્ટાચાર કેસ છતાં રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશમાં વ્યાપમના હોબાળા છતાં સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં જીત મેળવી, કેરળ જેવા સામ્યવાદી અને કોગ્રેસી શાસનના ઇતિહાસવાળા રાજ્યમાં ભાજપની પહેલી વાર નોંધપાત્ર આગેકૂચ, લેહલદ્દાખની સ્થાનિક ચૂંટણીઓમાં ઝળહળતી સફળતા આ બધું ઈરાદાપૂર્વક દબાવી દેવાયું પણ. દિલ્હીમાં હારી ગયા અને તે પછી બિહારમાં રાજકીય પક્ષો, મિડિયાના આ વર્ગ અને અસહિષ્ણુ સેક્યુલર બુદ્ધિજીવીઓના કારણે હાર થઈ. તેના પરિણામે મોદી પર છાજિયા એટલા લેવાયા કે વાત ન પૂછો. એ જ વાતો. અહંકાર…વિદેશ પ્રવાસ…સૂટ બૂટ…પરંતુ મોદીએ લોકસભામાં તેમના વિદેશ પ્રવાસની એકએક મિનિટનો હિસાબ આપેલો તે ભૂલી જવાયો. વિદેશમાં તેમણે કેટકેટલી મહત્ત્વની સમજૂતી કરી તે ભૂલી જવાઈ. યુએને યોગ દિવસ મનાવવા મંજૂરી આપી, કેનેડા યુરેનિયમ આપવા તૈયાર થયું, યુએઇ જેવા કટ્ટર ઈસ્લામી દેશના અબુધાબીમાં મંદિર બનાવવા માટે જમીન આપવા સરકાર તૈયાર થઈ, દાઉદ મુદ્દે સહકાર કરાયો, જીડીપીમાં સતત વધારો, મેક ઇન ઇન્ડિયામાં સતત પ્રગતિ…ચીન કરતાં વધી રહેલું એફડીઆઈ…જાપાને અમદાવાદ-મુંબઈની બુલેટ ટ્રેન માટે કરેલી સમજૂતી…યુકેએ શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માને આપેલી સનદ…અમદાવાદ-લંડન વચ્ચે યુપીએ સરકારે બંધ કરી દીધેલી સીધી ફ્લાઇટ ફરી શરૂ કરવી…બધા જ પ્રવાસોમાં યુનોની સુરક્ષા પરિષદમાં ભારતને સ્થાન આપવા મોદીનો હકપૂર્વકનો (મનમોહનની જેમ મીંદડી અવાજે નહીં, ખુમારી સાથે) દાવો…શું આ સુરક્ષા પરિષદને કાયમી સ્થાન મળશે તો તે મોદીને અંગત ફાયદો છે? કાલે સવારે મોદીની જગ્યાએ કોઈ પણ વડા પ્રધાન બનશે તો ભારત પોતાની વાત હકપૂર્વક રજૂ નહીં કરી શકે?

તો અહીં આનંદીબહેન પહેલાં મુખ્યપ્રધાન બન્યા એટલે મિડિયાના આ વર્ગને તો જે નારાજગી હતી તે રહી જ, પણ ભાજપના કેટલાક અસંતુષ્ટ મંત્રીઓ, જેમને મુખ્યપ્રધાન બનવાના અભરખા હતા તે પણ સહન ન કરી શક્યા. ઘણા હિન્દુવાદીઓનો પણ આનંદીબહેન સામે પહેલેથી જ વિરોધ હતો. ભલે સ્ત્રી સ્વતંત્રતાની વાતો કરીએ, પણ સ્ત્રીને બોસ તરીકે સ્વીકારવી અઘરી જ છે,  ઈન્દિરા ગાંધી સામે પણ કૉંગ્રેસમાં ખુલ્લેઆમ વિરોધ થયો હતો અને કૉંગ્રેસના બે ભાગલા પડી ગયા હતા…આનંદીબહેને પહેલી વાર સ્ત્રી તરફી બજેટ આપ્યું, ૫૦ ટકા અનામત લાગુ કરી, શૌચાલય હોય તો જ ચૂંટણી લડી શકાય તેવો નિયમ લાવ્યા, જમીનનો રેકોર્ડ બાબતે મહત્ત્વનાં કાર્યો કર્યા…ગરીબોને ઘર આપવા માટે યોજના આગળ વધારી,આવી તો અનેક વાતો હતી. મોદીકાળમાં જે ભપકાવાળા કાર્યક્રમો થતા હતા તે બંધ કર્યા. સૌથી મોટી વાત એ હતી કે પોતે પટેલ છે તેથી પટેલ અનામત આંદોલન જ્યાં સુધી શાંતિથી ચાલ્યું ત્યાં સુધી જીએમડીસી ગ્રાઉન્ડ મફત આપવા સહિતની સુવિધાઓ આપી, પરંતુ જ્યારે તોફાને ચડ્યા ત્યારે રાજધર્મ નિભાવી કડક પગલાં લીધાં. અનામત આપવાની ચોખ્ખી ના પાડી. આના કારણે જો આ સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીમાં સાવ સફાયો થયો હોત તો ખુરશી જવાની શક્યતા હોત. (હજુ પણ આ ૩૦ ટકા પરાજયને વ્હાઇટ વોશ બતાવી તેમને કાઢવાની પેરવીઓ થઈ જ રહી છે) પરંતુ તેમણે એ જોખમ લઈને પણ છેક ચૂંટણી સુધી અનામત આપવાની માગણી ફગાવતા જ રહ્યા. બીજી તરફ, જરૂરિયાતાર્થી સવર્ણો માટે અભૂતપૂર્વ એવું પેકેજ જાહેર કર્યું. માત્ર પટેલને જ શા માટે પેકેજ મળે? બધા જરૂરિયાતવાળા સવર્ણોને કેમ ન મળે?

અને મિડિયાના જે વર્ગને નારાજગી હતી તે રોજેરોજ કોઈને કોઈ રીતે, ક્યારેક લાલજી પટેલના નામે (કારણ હાર્દિક પટેલ તો જેલમાં હતો), ક્યારેક ચૂંટણી  પંચ પર પ્રહારો કરીને આનંદીબહેન પટેલ સરકારને નિશાન બનાવતો હતો. ચૂંટણી પંચની ભૂલો દર વખતે થતી હોય છે. મતદાર યાદીમાંથી નામ દર વખતે દૂર થતા હોય છે જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી મુખ્યપ્રધાન હતા અને ચૂંટણી પંચ કેન્દ્નની કૉંગ્રેસ સરકારના હાથમાં હતું ત્યારે પણ આમ થતું જ હતું. પરંતુ આ વખતે જે નામો દૂર થયા તેમાં કેટલાક પટેલ નામો હતાં, અને કેટલાક તો સરનામા બદલાવાના કારણે ભૂલી ગયા હતા. મંત્રી રમણલાલ વોરાના કેસમાં જ આવું થયું તો પછી સામાન્ય નાગરિકના કેસમાં આવું ન થાય? આથી મિડિયાએ ‘અમે પાટીદાર છીએ કે પાકિસ્તાની’ કહીને તેમને ભડકાવ્યા. ચૂંટણી પંચ જાણે રાજ્ય સરકાર કહે તેમ કરતું હોય તેવી છાપ ઉપસાવી. આ જ મિડિયા જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી ચૂંટણી પંચના કમિશનર લિંગદોહ સામે બોલતા હતા ત્યારે શાંતિથી તમાશો જોતું હતું.

આ પરિસ્થિતિમાં પણ છ મહાનગરોમાં મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશનમાં ભાજપે જીત મેળવી છે. પરંતુ તેને કઈ રીતે અંડરમાઇન (નબળી અંકાય) કરાય છે? ભાજપની જીત પરંતુ બેઠકો ઘટી… રાજકોટમાં ભાજપ માંડમાંડ જીત્યું… અરે ભાઈ! તમે જ ઉછળી ઉછળીને રોજ લખતા હતા કે પટેલ ફેક્ટર કામ કરશે. ભાજપ અત્ર-તત્ર-સર્વત્ર હારશે. એકેય સમાચાર એવા નહોતા કે તમે પટેલનો પ ન લખ્યો હોય. અને પરિણામ બુધવારે (૨ ડિસેમ્બરે) આવી ગયું. ગુરુવારના છાપામાં વિશ્લેષણ પણ આપી દીધું, પરંતુ સતત બીજા દિવસે- શુક્રવારે (આજે, ૪ ડિસેમ્બર ૨૦૧૫)ના રોજ પણ વિશ્લેષણ! તેમાં સતત એક જ વાત- આનંદીબહેન અને ભાજપના નેતાઓનો અહંકાર નડ્યો, પટેલ પાવર ચાલી ગયો…જે ન કરવા જેવાં કામો હોય તે ન કરે તો આનંદીબહેન અહંકારી? મિડિયાને ઇન્ટરવ્યૂ ન આપે તો અહંકાર? સચિવાલયમાં મિડિયા પરનો બાન ન ઉઠાવે એટલે અહંકાર? અને જો ગામડામાં પટેલ ફેક્ટર ચાલ્યું તો શહેરમાં કેમ ન ચાલ્યું? અમદાવાદ, સુરત, ભાવનગર અને રાજકોટ…એમાંય અમદાવાદ સુરત અને રાજકોટમાં તો કેટલાક પટેલોએ સૌથી વધુ તોફાનો કર્યાં હતાં. બોપલ ઘૂમા જેવા પટેલ પ્રભુત્વવાળા વિસ્તારોમાં તો કોંગ્રેસ અને બોપલ-ઘૂમા વિકાસ પરિષદના નામે ચૂંટણીમાં ઊભા રહેલા પાટીદારો ભાજપના કાર્યકરો-ઉમેદવારોને કેટલાક વિસ્તારોમાં આવવા પણ નહોતા દેતા. અનેક જિલ્લાઓમાં તો પટેલોએ બોર્ડ માર્યા હતા- અમે મત નહીં આપીએ, અહીં રાજકારણીઓએ આવવું નહીં. આવું વલણ હોય તો પછી મતદાર યાદીમાં નામ નથીની બૂમરાણ શા માટે? એક બાજુ કહેવું કે મત નહીં આપીએ અને બીજી બાજુ મતદાર યાદીમાં નામ દૂર થવાની વાત ચગાવીને રાજ્ય સરકારને અને તે રીતે કેન્દ્રમાં મોદીને ભાજપને દુનિયાભરમાં બદનામ કરવી આ જ ઉદ્દેશ હતો કે બીજો કોઈ?  અને એ વાતેય સિફતપૂર્વક ભૂલી જવાઈ કે મિડિયાનો આ વર્ગ પટેલ પાવર, પટેલ ફેક્ટર, પાટીદાર શક્તિ…કહીને ચગાવતો હતો તે હાર્દિક પટેલના ત્રણ ગઢ- વિરમગામ, બોપલ-ઘૂમા અને સુરત ત્રણેયમાં ભાજપ મોટા પાયે સારો દેખાવ કરી શક્યો.

હકીકતે બધા પટેલો હાર્દિક પટેલની સાથે હતા તે વાત જ મૂર્ખામીભરી હતી જે મિડિયાના વર્ગે વાચકોના મનમાં ઠસાવવા પ્રયાસ કર્યો હતો. આંદોલન દરમિયાન પણ અનેક સમજદાર પટેલોએ વિડિયો સાથે, સમાજના બહિષ્કારની સાડાબારી રાખ્યા વગર વૉટ્સએપ અને ફેસબુક પર મેસેજ વહેતા કર્યા હતા કે હાર્દિક જે કરે છે તે ખોટું છે. પણ એને આ મિડિયાના વર્ગે કોઈ જગ્યાએ સ્થાન ન આપ્યું. આ બધા છતાં છ એ છ મહાનગરપાલિકામાં ભાજપ જીત્યો. નગરપાલિકાઓમાં પણ તેણે ખૂબ જ સારો દેખાવ કર્યો છે. હા, ગામડાઓમાં ફટકો જરૂર પડ્યો છે, પરંતુ તેને પાટીદાર ઇફેક્ટ કહીને ગજવી મૂકવી તે જે કેટલાક જ્ઞાતિવાદી પટેલો છે તેના અહંકારને-જ્ઞાતિવાદને પોષવા જેવું કામ છે. કેમ કે, છેલ્લા કેટલાક વખતથી આંદોલનના કારણે કેટલાક જ્ઞાતિવાદી પટેલોમાં એવી ‘હવા’ ભરાઈ ગઈ હતી, કે સરકાર તો અમે જ બનાવીએ. અમે ધારીએ તે જ સરકાર ચૂંટાય. છએ છ મહાનગરોમાં આવા અહંકારી અને ઘોર જ્ઞાતિવાદી ‘પટેલો’ની હવા મતદારોએ ફુસ્સ કરતી કાઢી નાખી છે.

તો ગામડાઓમાં ભાજપ હાર્યો તેનું કારણ શું? કારણ ૧. મોંઘવારી. કારણ ૨. સરકાર વિરોધી લાગણી જે દર વખતે સરકારને નડતી હોય છે (એન્ટી ઇન્કમબન્સી ઇફેક્ટ). કારણ ૩. અમરેલી, ઉત્તર ગુજરાતમાં પુષ્કળ વરસાદ-પૂર અને તેમાં નરેન્દ્ર મોદી સરકારે કરેલી ગુજરાતની ઉપેક્ષા. કારણ ૪. જે મોદી ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન હતા ત્યારે કપાસના ભાવો માટે કોંગ્રેસની સરકારની સામે ઉછળી ઉછળીને બોલતા હતા તે જ જ્યારે વડા પ્રધાન બન્યા ત્યારે કપાસનો પૂરતો ભાવ ન અપાવી શક્યા. અને સામે પક્ષે આનંદીબહેન પટેલ પણ ભાવ લાવી ન શક્યા. ચૂપચાપ જે આપ્યું તે સ્વીકારી લીધું. ૪. નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુ્ખ્યપ્રધાન હતા ત્યારે તેમના તરફી વોટ્સએપ-એફબી સંદેશાઓ ફરતા, તેમનો સીધો સંપર્ક જનતા સાથે રહેતો, પરંતુ આનંદીબહેનની પોતાની વેબસાઇટ પર પણ પૂરતી પ્રચાર સામગ્રી મૂકાતી નથી. ગુજરાત સરકારના કાર્યક્રમો રોજેરોજ કેમ એફબી પર ન મૂકાય? (ટીવી ચેનલોનો એક વર્ગ અને પ્રિન્ટ મિડિયાનો એક વર્ગ તો તે નથી જ બતાવો તેમ માનીને)આનંદીબહેનના ભાષણો કેમ યૂટ્યૂબ પર ન મૂકાય?

એટલે આ ચૂંટણીઓના કારણે આનંદીબહેન કે ભાજપના કોઈ સમર્થકે હતાશ થવા જેવું નથી. હજુ ૨૦૧૭ને બે વર્ષની વાર છે. એટલા સમયમાં ગામડાઓ ફેંદી વળો. જે મંત્રીઓ સહકાર ન આપતા હોય તેમને વટથી પડતા મૂકો. વડા પ્રધાન મોદી પાસે પણ ગુજરાતના હક માટે લડત આપો. એવું ન લાગવું જોઈએ કે તમે નબળા મુખ્યપ્રધાન છો. જો આવી સ્થિતિમાં પણ ૬૦-૭૦ ટકા જીત મળી શકતી હોય તો બે વર્ષમાં તો પરિસ્થિતિ ઘણી સુધારી શકાય છે. જય જય ગરવી ગુજરાત.

Advertisements
ahmedabad, gujarat

ફાધર વાલેસ, ગુજરાતી અને સદ્ગુણીઓનો પૂજક ભારત દેશ

ગઈ કાલે ગુજરાત સાહિત્ય પરિષદમાં ફાધર વાલેસને મળવાનો સ્નેહ મિલન કાર્યક્રમ યોજાઈ ગયો. તેમણે એક સરસ વાત કહી કે ગુજરાતી ભાષા હું પણાને છોડે છે જ્યારે અંગ્રેજી ભાષા પકડે છે. દા.ત. ગુજરાતીમાં આપણે કહીએ છીએ, મને ગમે છે. જ્યારે અંગ્રેજીમાં કહેવાય છે કે આઈ લાઇક ઈટ. અંગ્રેજીમાં ‘હું’ પણું આવી જાય છે.

મૂળ સ્પેનના પરંતુ ગુજરાતમાં વસેલા ફાધર વાલેસે ગુજરાતી પર એવું પ્રભુત્વ મેળવ્યું છે કે ઘણા ગુજરાતીઓએ પણ નથી મેળવ્યું. આપણા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે મુખ્યપ્રધાન હતા ત્યારે દેશ સુધી પોતાની વાત પહોંચાડવા હિન્દીમાં પ્રવચન કરતા. તેઓ ધારત તો ગુજરાતીમાં કહીને પણ પોતાની વાત પહોંચાડી શકત. ઘણા ગુજરાતીઓ પણ એકબીજાને મળે છે કે પછી આવા કાર્યક્રમ હોય છે ત્યારે યા તો હિન્દી અથવા અંગ્રેજીમાં વાત કરે છે. ઘણા ગુજરાતી લેખકો પણ પોતાને આધુનિક ગણાવવા પોતાના લેખોમાં અંગ્રેજી શબ્દો બિનજરૂરી અને વધુ પડતા ઘૂસાડે છે, ત્યારે બીજી બાજુ ફાધર વાલેસે પોતાનું ઉદ્ભોધન શુદ્ધ ગુજરાતીમાં કર્યું. શુદ્ધ એ રીતે હતું કે તેમાં લગભગ એકેય શબ્દ અંગ્રેજીનો નહોતો. તદુપરાંત તેમના ઉચ્ચારો પણ બિલકુલ શુદ્ધ હતા.

ગણિત અને ગુજરાતી આ બંનેને સામાન્ય રીતે કોઈ મેળ ખાતો નથી. જે વિદ્યાર્થીઓ ગણિતમાં માહેર હોય છે તેમનું ગુજરાતી સારું નથી હોતું અને આનાથી ઉલટું પણ છે. (જોકે સદ્નસીબે મારી બાબતમાં આવું કહી શકાય તેવું નમ્ર નિવેદન હું કરી શકું તેમ છું) ફાધર વાલેસે તો આ બંને પર પોતાનું પ્રભુત્વ સિદ્ધ કર્યું છે. તેમની પ્રેક્ટિસ બુક હું ૧૨મા ધોરણમાં ભણ્યો છું.

ફાધરે પોતાના ઉદ્ભોધનમાં પોતાને ભારતીય ગણાવ્યા, પરંતુ ત્યાં એવું કહેવાયું કે રણજીતરામ સુવર્ણચંદ્રક એક વિદેશીને મળ્યો ત્યારે એક ઇકબાલ મિર્ઝા નામના ભાઈએ મને કહ્યું કે આપણે કેવા છીએ. ફાધર પોતાને ભારતીય ગણાવે છે ત્યારે આ ભાઈ તેમને વિદેશી કહે છે! મેં કહ્યું, આપણી ગુજરાતીઓની આ જ તકલીફ છે.

કાર્યક્રમમાં ઉપસ્થિત દર્શક અથવા સાહિત્યની ભાષામાં ભાવકો પૈકી બે જણા સારું બોલ્યા. એક દાદા (કદાચ તેમનું નામ ધીરુભાઈ હતું)એ ફાધરને તુલનાત્મક માત્રા (કમ્પેરિઝન ડિગ્રી)માં વ્હાલા, વ્હાલેર, વ્હાલેશ – વાલેસ એમ કહીને સંબોધ્યા. તો બીજા એક ભાઈ જેઓ ફાધર વાલેસ પાસે ભણ્યા હતા તેમણે સરસ વાત કહી:

આપણો દેશ સદ્ઘુણીઓનો પૂજક છે, ચાહે તે અેપીજે અબ્દુલ કલામ જેવા મુસ્લિમ હોય કે ફાધર વાલેસ જેવા ખ્રિસ્તી!

સાચી વાત છે. ઓબામા, સાંભળો છો ને!

(તાજેતરમાં અમેરિકા પ્રમુખ ઓબામાએ ભારતમાં સહિષ્ણુતા ઘટતી જાય છે અને ધર્મના નામે હિંસા વધતી જાય છે તે કહ્યું તેના સંદર્ભમાં)

ahmedabad, gujarat guardian, society, sports

ફિલીપ હ્યુજીસનું કમોત : બોધપાઠ માત્ર ક્રિકેટરોએ જ નહીં, વાહનચાલકોએ પણ લેવાનો છે

પૂર્વ ઑસ્ટ્રેલિયાઈ ક્રિકેટર બ્રાઇસ મેકગેઇને કેટલાંક વર્ષો પહેલાં એક વન-ડે શ્રેણી માટે સુરક્ષા વધારતી હેલ્મેટ પહેરી હતી અને ત્યારે તે કોમેન્ટેટર અને ખેલાડીઓની ટીકા અને મજાકને પાત્ર બન્યો હતો. મેકગેઇન મુજબ, તેણે આ હેલ્મેટની ટૅક્નૉલૉજી સમજી અને તેને ગમી, તેથી તેણે એ પહેરી. જો ટોચના ક્રિકેટરો ન પહેરે તો તેના ઉત્પાદકો તેને વેચે નહીં.

અને બન્યું એવું જ. જોકે, અલ્બિયન સ્પૉર્ટ્સ પ્રા. લિ. એ હેલ્મેટ વેચાણમાંથી પાછી ખેંચી લીધી, તેની ડિઝાઇન વધુ કવરેજ આપતી હોવા છતાં. કારણ કે તેનું વેચાણ ઓછું હતું.

કાશ! જે વાત મેકગેઇન સમજ્યો તે વાત ફિલિપ હ્યુજીસ જેવા યુવાન ક્રિકેટરે સમજી હોત! ૨૫મી નવેમ્બરે ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ વિરુદ્ધ સાઉથ ઑસ્ટ્રેલિયાની એક મેચમાં સીન એબ્બોટ્ટના એક બાઉન્સરનો સામનો કરવા જતાં હ્યુજીસના માથા પર, તેણે હેલ્મેટ પહેરી હોવા છતાં, ભારે ઈજા થઈ જે ૨૭મી નવેમ્બરે, તેના ૨૬મા જન્મદિનના માત્ર ત્રણ દિવસ પહેલાં જ, કમોતનું કારણ બની. કાર અકસ્માત થાય અને જેવી પીડા-ઈજા થાય તેની સાથે હ્યુજીસની પીડા-ઈજાને સરખાવવામાં આવે છે. હ્યુજીસના કમોતના કારણે હેલ્મેટ પહેરવાનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવી ગયો છે. ક્રિકેટર દ્વારા પહેરવાનો અને બાઇક-સ્કૂટર-સ્કૂટી ચલાવનારાઓ માટે પણ.

હ્યુજીસે જે હેલ્મેટ પહેરી હતી તે જૂના મોડલની હતી. આધુનિક હેલ્મેટમાં હ્યુજીસને માથા પર જે જગ્યાએ વાગ્યું તેનું રક્ષણ થાય છે. કાશ! હ્યુજીસ કે તેના માટે, હ્યુજીસ જેવા ક્રિકેટરોના કારણે જંગી આવક રળતા ક્રિકેટ બૉર્ડએ ગયા વર્ષે પ્રકાશિત થયેલો એક અભ્યાસ વાંચ્યો હોત!  યુકેની લફબોરો અને કાર્ડિફ મેટ્રોપોલિટન યુનિવર્સિટીએ પ્રથમ શ્રેણીના ક્રિકેટરોના ૩૫ વિડિયોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું જેમાં તેમણે હેલ્મેટ પહેરી હોવા છતાં તેમને ઈજા થઈ હતી. મોટા ભાગે દડો ફેસગાર્ડ પર અથવા ટોચે વાગ્યો હતો અથવા દડો બંને વચ્ચેના ગેપમાં વાગ્યો હતો.  તેના કારણે મોટા ભાગે કાપા, ફ્રેક્ચર અથવા સોળ જેવી ઈજા થઈ હતી. પરંતુ હેલ્મેટના કવચની પાછળ જ્યારે દડો વાગ્યો તેમાંથી છ જણાને ઈજા થઈ હતી અને બે જણાને અરક્ષિત ડોક પર અથવા માથાના પાછળના ભાગે ઈજા થઈ હતી. અભ્યાસ મુજબ, આ વિસ્તારોમાં ઈજા થાય તો તેનાથી સખત આઘાત લાગે છે.

માથાની ઈજા હંમેશાં ચિંતાનો વિષય રહી છે. પરંતુ બોલરો માટે તે મજા અથવા તો મજબૂરી છે. મજા એ રીતે કે બાઉન્સર નાખીને બૅટ્સમેનને બીવડાવવા અથવા તો ભૂલ કરવા મજબૂર કરી શકાય છે. મજબૂરી એ છે કે સારું રમતા ક્રિકેટરને ડરાવવાની આ એક રીત છે. જ્યારે સામે સચીન તેંડુલકર જેવા બેટ્સમેન હોય ત્યારે ૧૪૫ પ્રતિ કિમી જેવી ઊંચી ગતિએ ૧૫૫.૯ ગ્રામથી ૧૬૩ ગ્રામ વચ્ચેનું વજન ધરાવતો બોલ પડે અને તે બાઉન્સર હોય તો તેને ડરાવવામાં મદદરૂપ બને છે. જોકે તેંડુલકર જેવા બૅટ્સમેન તો બીજા જ દડે તેનો વળતો જવાબ આપી દે, પરંતુ તેની જગ્યાએ કાચા પોચા બૅટ્સમેનના તો હાંજા જ ગગડી જાય.

ઇંગ્લેન્ડના પૂર્વ કપ્તાન માઇક ગેટિંગ જેનું નાક એક વખત વેસ્ટ ઇન્ડિઝના ફાસ્ટ બૉલર માલ્કમ માર્શલના બોલનો સામનો કરતી વખતે ભાંગી ગયું હતું તેના મુજબ, જ્યારે તેણે રમવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે હેલ્મેટનું ચલણ નહોતું.

યાદ છે ને, દૂરદર્શન પર આવેલી અંગ્રેજી શ્રેણી બોડીલાઇન? તે સાચી ઘટનાઓ પર આધારિત હતી. ઇંગ્લેન્ડ અને ઑસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે ૧૯૩૨માં રમાયેલી શ્રેણીમાં ઑસ્ટ્રિલયાના બર્ટ ઑલ્ડફિલ્ડની ખોપડીમાં એક બાઉન્સરથી ફ્રેક્ચર થયેલું. આવા બનાવો બન્યા બાદ શોર્ટ પિચવાળી બૉલિંગ જે બૅટ્સમેનના શરીરને તાકીને (આ શબ્દ હવે આજકાલના જર્નાલિઝમમાં ઓછો વપરાય છે, હવે તો ટાર્ગેટ બનાવવું એવા અંગ્રેજી શબ્દોની ભરમાર, આવા સારા ગુજરાતી શબ્દો હોવા છતાં વધી ગઈ છે.) કરવામાં આવી તેના વિશે ભારે હોબાળો થયો. જોકે એ પછી મિડલસેક્સ અને વૅસ્ટ ઇન્ડિઝ વચ્ચે રમાતી મેચમાં ઇંગ્લેન્ડના પેટ્સી હેન્ડ્રેને તેની પત્નીએ બનાવેલી સુરક્ષાત્મક ટોપી પહેરવાનું ચાલુ કર્યું. (જોયું? પત્નીઓ કાયમ માથામાં ફટકારે તેવું જ નથી હોતું, ઘણી વાર જીવની પરવા પણ કરે, હોં!)

જોકે સાચી હેલ્મેટનો વપરાશ તો તેના ચાળીસ વર્ષ આસપાસ શરૂ થયો. વૅસ્ટ ઇન્ડિઝ જેવી કાતિલ ફાસ્ટ બૉલરોની ટીમ સામે રમતાંય આપણા ભડવીર લિટલ માસ્ટર સુનીલ ગાવસ્કર તો ગોળ ટોપી જ પહેરતા. તેમણે જોકે પોતાની રીતે ખોપડી રક્ષક બનાવ્યું હતું. તેમનું હેલ્મેટ ન પહેરવાનું કારણ એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે છતું કરતાં કહેલું કે “મને સૂતા પહેલાં વાંચવાની ટેવ હતી અને ઘણી વાર તો હું વાંચતાં વાંચતાં જ સૂઈ જતો. આના કારણે મારી ડોકના સ્નાયુ નબળા પડી ગયા હતા અને મને ડર હતો કે જો હું હેલ્મેટ પહેરીશ તો બાઉન્સરનો સામનો કરતી વખતે નમવાની ક્રિયામાં અવરોધ આવશે.”

૧૯૭૦ના દાયકામાં ઑસ્ટ્રેલિયાના ડેવિડ હૂક્સનું જડબું વૅસ્ટ ઇન્ડિઝના ફાસ્ટ બૉલર એન્ડી રોબર્ટ્સે તોડી નાખ્યું તે પછી તો રાફડામાંથી કીડીઓ ઉમટી પડે તેમ ક્રિકેટરો હેલ્મેટ પહેરવા માંડેલા.

પરિવર્તનને જે-તે વખતનો સમાજ સહેલાઈથી સ્વીકાર કરતો નથી, ચાહે તે મેકગેઇન હોય કે ઑસ્ટ્રેલિયાનો વર્ષો પૂર્વેનો ડાબોડી બૅટ્સમેન ગ્રેહામ યેલોપ. યેલોપે ૧૯૭૮માં બાર્બાડોઝની ટેસ્ટમેચમાં મોટરસાઇકલની હેલ્મેટમાં સુધારા વધારા કરીને બનાવેલી ફૂલ હેલ્મેટ પહેરી ત્યારે તે હેલ્મેટ પહેરનારો પહેલો ક્રિકેટર બન્યો, પરંતુ તેનો હુરિયો બોલાવાયો હતો.

પરંતુ હેલ્મેટ કંઈ હવે માત્ર ક્રિકેટરોએ જ પહેરવી હિતાવહ નથી. હકીકતે તો તેની શોધ બાઇક, સ્કૂટર જેવાં વાહનો ચલાવવા માટે જ થઈ છે. સાઇકલસવારો માટે પણ હેલ્મેટ પહેરવી સલાહભરી છે. જોકે, ગુજરાતમાં છેલ્લાં પાંચેક વર્ષથી હેલ્મેટ પહેરવી ફરજિયાત બની છે, પરંતુ આપણે તો કાયદો તોડવામાં શૂરવીર! એટલે ટ્રાફિક પોલીસને કટકી આપીને કે પછી હેન્ડલ પર હેલ્મેટ લટકાવીને અથવા ડિકીમાં રાખીને અને પછી ડૉક્ટરે હેલ્મેટ પહેરવાની ના પાડી છે તેવું બહાનું આપીને છટકી જવામાં આપણને એક મજા અથવા આજની ભાષામાં કહીએ તો ‘કિક’ વાગે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ ધસમસતી કાર કે પૂરપાટ વેગે આવતી મોટરબાઇક અથડાય અને વ્યક્તિનું માથામાં વાગવાના કારણે મોત થાય ત્યારે હેલ્મેટનું મહત્ત્વ સમજાય છે. ગુજરાતમાં તો હમણાં હમણાં ટ્રક ને બાઇક, ટ્રક, ટ્રેલર ને બાઇક, બસ ને એક્ટિવાના અકસ્માતો કેટલા વધ્યા છે! આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં બસની રાહ જોવી કોઈને પોસાય નહીં એટલે અમદાવાદથી કલોલ, ગાંધીનગરથી અમદાવાદ (નોંધ: અહીં સુરતનું આવું કોઈ ઉદાહરણ હોય તો મૂકી શકાય, જેમ કે, સુરતથી કાપોદ્રા …) હાઇવે પર બાઇક પર અપડાઉન કરવામાં આવે છે. આનાથી સરળતા એ રહે છે કે બસની રાહ જોવી ન પડે, બસના ટાઇમિંગ સાચવવા ન પડે, વળી, ઑફિસથી બસસ્ટેશનનું અંતર કાપવા માટે રિક્ષાનો સહારો ન લેવો પડે. હાઇવે પર પણ હેલ્મેટ ન પહેરનારા શૂરવીરો હોય છે. હકીકતમાં તો બનવું એવું જોઈએ કે હાઇવે પર નીકળો ત્યારે પાછળ બેસનારાએ પણ હેલ્મેટ પહેરવી હિતાવહ છે, પરંતુ આપણા રેસવીરો હાઇવે પર પત્ની અને નાના બાળક સાથે નીકળે અને ઘમઘમાવીને બાઇક ચલાવે. વિચારે નહીં કે જો ક્યાંક ચૂક થઈ તો આખો પરિવાર પીંખાઈ જશે.

આંકડાઓ એવું કહે છે કે, ૨૦૧૩ના વર્ષમાં જે કુલ ૨,૪૦૯ અકસ્માતો થયા તેમાં ૧,૦૮૪ કેસોમાં દ્વિચક્રીય કહેતાં ટુ વ્હીલરના હતા. આમ છતાં, હેલ્મેટ પહેરવાની ગતાગમ હજુ વાહનચાલકોમાં આવતી નથી. ક્યાંથી આવે? ગંગાજી હંમેશાં હિમાલયની ટોચેથી પશ્ચિમ બંગાળ તરફ વહે છે. આપણા કેન્દ્ર સરકારના પ્રધાનો પહેરે તો આવે ને. તાજેતરમાં પરિવહન પ્રધાન નીતિન ગડકરી નાગપુરમાં સ્કૂટર પર સવાર થઈને નીકળ્યા. તેમને એમ કે પ્રધાન થઈ ગયા પછી સ્કૂટર ચલાવવાથી લોકોમાં એવી છાપ ઊભી થશે કે તેઓ હજુ સીધા ને સરળ જ છે, પરંતુ તેમણે ભૂલ એ કરી કે હેલ્મેટ ન પહેરી અને મિડિયાએ બહુ સાચી રીતે તેનો મુદ્દો બનાવી દીધો. જો પ્રધાન જ હેલ્મેટ ન પહેરે તો બીજાની ક્યાં વાત રહી?

અને એટલે જ અમદાવાદના ઉમંગ શાહ જેવા લોકોને તો હેલ્મેટનો કાયદો તોડવામાં મજા આવે છે. આ ભાઈ ક્યારેય હેલ્મેટ પહેરતા નથી. જ્યારે તેમને પોલીસ પકડે ત્યારે તેઓ દંડ પરચૂરણમાં ભરે એટલે પોલીસને એવું લાગે કે આ તો ઉમંગભાઈને નહીં, પોતાને દંડ થયો. તેઓ તો પાછા પોલીસને ચોકલેટ દઈને પોતે ‘ગાંધીગીરી’ કરતાં હોય તેવું માને છે. આ ભાઈને લાગે છે કે હેલ્મેટ પહેરવી એ એક જાતની સતામણી પણ છે. કદાચ તેમને હેલ્મેટ (helmet) હેલ-મેટ (hell-mate) જેવી લાગતી હશે.

જ્યારે આ કાયદો અમલી બન્યો ત્યારે  સ્વયં આ લખનારને પણ આવું જ થતું હતું. ખાસ તો ક્યારેક નજીવા કામસર દુકાનમાં જવું હોય ત્યારે હેલ્મેટ ઉતારવી ને પાછી પહેરવી, વળી, બાઇકમાં તો હેલ્મેટ મૂકવાની એક્ટિવામાં આવે તેવી ડિકી પણ નહીં. પરંતુ પછી કાયદાનું પાલન કરતાં હેલ્મેટ પહેરવાનું ચાલુ રાખ્યું તો આજે ટેવ પડી ગઈ છે. બપોરે ૨થી ૪ના ગાળામાં કે રાતના ૯.૩૦ પછી ટ્રાફિક પોલીસ નથી હોતી, પરંતુ હેલ્મેટ પહેરીને જ નીકળવાનું. તેના વધારાના ફાયદા એ છે કે ગરમી અને ઠંડી બંનેમાં માથાનું રક્ષણ થાય છે. કાનમાં હવા જતી નથી.

જોકે કેટલાક લોકો હેલ્મેટ પહેરવાનો કાયદો તો પાળે છે, પરંતુ સારી ગુણવત્તાની હેલ્મેટ મોંઘી પડે છે એટલે ફૂટપાથ પર વેચાતી સસ્તી હેલ્મેટ લઈ લે છે, જેમાં કેટલીક હેલ્મેટ માત્ર માથાનો ઉપરનો ભાગ ઢંકાઈ તેવી જ હોય છે. હકીકતે હેલ્મેટ આખું માથું અને કાન સુધીનો ભાગ ઢંકાય તેવી હોવી જોઈએ.

ગુજરાત અને દેશમાં અન્યત્ર, ટ્રાફિક પોલીસ બિચારી વાહનચાલકો હેલ્મેટ પહેરે એટલે જાતજાતના નુસખા પણ કરે છે કેમ કે કાયદાનો ડંડો પછાડવાથી લોકો ન માને. ઉમંગભાઈ જેવા પુરુષો જ નહીં, અમદાવાદ સહિત ગુજરાતનાં શહેરોની યુવતીઓ-મહિલાઓ પણ સૂર્યથી પોતાની ત્વચાને રક્ષવા ચુંદડી-દુપટ્ટો તાલિબાની મહિલાઓની જેમ વીંટીને પહેરે છે, પણ પોતાના માથાની રક્ષા કરવા હેલ્મેટ પહેરતી નથી .એટલે તેમણે ‘લગે રહો મુન્નાભાઈ’ની જેમ ‘ગાંધીગીરી’નો માર્ગ અપનાવ્યો છે. ૨૦૧૧માં અને થોડા સમય પહેલાં પણ અમદાવાદ, રાજકોટ અને બિહારના પટણા વગેરે સ્થળોની પોલીસે ગાંધીગીરીની રાહે જે વાહનચાલકો નિયમનો ભંગ કરે તેમને રાખડી બાંધવી, ફૂલો આપવા, હેલ્મેટ આપવી, તેમને નિયમો સમજાવવા આવા ઉપાયો પણ કરી જોયા છે, પણ કાયદો તોડવામાં ‘હીરો’ અને ‘સિવિક સેન્સ’માં ‘ઝીરો’ આપણી પ્રજા સમજે તો ને! સિગ્નલ ખૂલે તે પહેલાં તો ઉભેલાં વાહનો આગળ ને આગળ ધપાવતાં જાય અને કેટલાક તો ટ્રાફિક પોલીસ બીજી બાજુ હોય કે તેનું ધ્યાન ન હોય તો સિગ્નલ ખુલે તે પહેલાં બાઇક-સ્કૂટર-રિક્ષા ભગાવી મૂકે! ચાર રસ્તે વાહન ધીમું પાડવું જોઈએ તેવો વણલખ્યો નિયમ છે કારણકે બીજી બાજુએથી પણ વાહન આવીને અથડાવાનો ભય રહે છે, પરંતુ આપણા શૂરા વાહનચાલકો આ નિયમની ઐસીતૈસી જ કરે છે. અકબર-બીરબલની પેલી દૂધની કથાની જેમ બધાં વાહનચાલકો એમ જ માને છે કે સામેવાળો જ બ્રેક મારશે, પોતે શું કામ બ્રેક મારે? રોંગસાઇડ ચલાવતા હોય તો પણ એટલી પૂરપાટ ઝડપે ચલાવતા હોય કે અંતે પોતેય એક્સિડેન્ટ કરે ને બીજાને પણ ઈજા પહોંચાડે. હોર્નના પ્રદૂષણની તો વાત કરવા જેવી નથી. એટલી સ્પીડે વાહન ચલાવે અને એમ્બ્યુલન્સની જેમ સતત હોર્ન મારમાર કરે અને એવું સમજે કે પોતે હોર્ન માર્યું છે એટલે આગળ ચાલતા બધાં વાહનો, જેમ યમુના નદીએ બાળ કૃષ્ણને ગોકૂળ મૂકવા જતાં વસુદેવને માર્ગ કરી આપ્યો હતો તેમ માર્ગ કરી આપશે, પણ પછી એવી વ્યક્તિને એમ્બ્યુલન્સમાં જ લઈ જવાનો વારો આવે! હોર્નના અવાજ પણ એટલા મોટા હોય કે સતત હોર્ન વાગવાથી ત્રાસ થઈ જાય. ઘણી વાર તો પાછળથી હોર્નનો અવાજ સાંભળીને એમ લાગે કે કાર આવી છે, પરંતુ નીકળે બાઇક ને ઘણી વાર બાઇકમાં હોય તેવું ધીમા,તરડાયેલા અવાજવાળું હોર્ન બસમાં હોય. અગાઉ જેવું નહીં, કે વાહન પ્રમાણે હોર્ન અલગ-અલગ પ્રકારના આવે.

મોબાઇલ સુવિધા માટે છે, પરંતુ મોબાઇલ આવ્યા પછી એટલી બધી તો કઈ વાતો હોય છે જે વાહન ચલાવતા પણ કરવી જ પડે. એવું હોય તો કાર કે બાઇક એકબાજુએ ઊભી રાખીને વાત કરી લો. અને મનોરંજન મેળવવાનો ધખારો એટલો બધો છે કે ચાલુ વાહને પણ કાનમાં હેડ્સ ફ્રી ભરાવીને ગીતો સાંભળવામાં આવતાં હોય છે.  યાદ રાખો કે આમાં તમે તમારા જીવને જ જોખમમાં નથી મૂકતા પરંતુ સામેવાળાને પણ મૂકો છો. પરંતુ આ બધું ગુટખા જેવું છે. ગુટખા પર સરકારે પ્રતિબંધ મૂક્યો, પરંતુ ગુટખાના ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ ન મૂક્યો એટલે ગુટખા બનાવનારાઓએ તેમના ગુટખા વેચવાની નવી યુક્તિ શોધી નાખી અને ખાનારાઓ બે મોઢે જ ખાય છે, પરંતુ ગુટખામાં એટલી રાહત છે કે તે ખાનારો જ કેન્સરનો ભોગ બને છે જ્યારે ટ્રાફિકમાં તો ભૂલ કરનાર સામે છેડેથી નિર્દોષ વ્યક્તિને પણ મોતને ઘાટ ઉતારે છે. પછી તો હિટ એન્ડ રનના કેસ વર્ષો સુધી ચાલ્યા કરે. સલમાન ખાન અને વિસ્મય શાહ જેવા પોતાના નાણાં ને વગના જોરે નિર્દોષ છૂટવા કેસને લંબાવ્યા કરે, સાક્ષીઓને ફોડ્યા કરે.

(‘ગુજરાત ગાર્ડિયન’ દૈનિકની  બુધવારની પૂર્તિમાં વિશેષ કૉલમમાં તા.૩ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ છપાયો)

ahmedabad, gujarat, media

એક પાકિસ્તાની પત્રકારની નજરે ગુજરાત!

આમ તો વાત જૂની છે અને લેખ પણ જૂનો છે, પણ ઇન્ટરનેટ પર ખાંખાખોળા કરતા પાકિસ્તાનના અખબાર ‘ડોન’ના તાહિર મેહદી નામના ચૂંટણી વિશેષજ્ઞ પત્રકારનો લેખ મળ્યો અને તેને મારા બ્લોગવાચકો સમક્ષ ગુજરાતીમાં પ્રસ્તુત કરવાની લાલચ રોકી શક્યો નહીં. વાત જૂની પણ મહત્ત્વની એટલે છે કે એક પાકિસ્તાની પત્રકારની નજરે અમદાવાદ અને ગુજરાત કેવું છે તે દર્શાવાયું છે. આપણને કોઈ વાત ત્યારે જ સાચી લાગે છે જ્યારે તેને અમેરિકા જેવા કોઈ વિદેશનું પ્રમાણપત્ર મળે છે અથવા તો આપણા દુશ્મન દેશનું પ્રમાણપત્ર મળે.

તાહિર મેહદી ભારતની લોકસભા ચૂંટણી વખતે ભારતનાં અલગ-અલગ શહેરોમાં ગયા હતા. તેમાં બીજા દિવસે તેઓ લુધિયાણાથી અમદાવાદ આવ્યા અને તેમને ગુજરાત- મોદીનું ગુજરાત કેવું લાગ્યું તે વાંચવું રસપ્રદ રહેશે. એ નોંધવું જોઈએ કે તેઓ મતદાનના આગલા દિવસે અને મતદાનના દિવસે એટલે કે ૩૦ એપ્રિલે અમદાવાદમાં ફર્યા હતા.

ઓવર ટુ તાહિર મેહદી.

ગુજરાતમાં વીજળી સંપૂર્ણપણે સતત મળે છે. લોડ શેડિંગ કોને કહેવાય તેની કોઈને ખબર નથી. એક પાકિસ્તાની માટે આ માનવું અશક્ય છે કેમ કે તેને માત્ર અઠવાડિયાના ૨૪ કલાક પિઝા હોમ ડિલિવરીની જ ખબર છે! લોકો ફરિયાદ કરે છે કે ગુજરાતની વીજળી અન્ય રાજ્યો કરતાં મોંઘી છે. પણ મેં તેને હું પાકિસ્તાનમાં વીજળી માટે જે કિંમત ચુકવું છું તેની સાથે સરખાવવા પ્રયાસ કરી જોયો, તો મને આશ્ચર્ય લાગ્યું કે અહીં લોકો જે કિંમત ચુકવે છે તે હું ચુકવું છું તેના કરતાં ઓછી નથી તો બહુ ઝાઝી પણ નથી. પણ સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે (આ શબ્દો નોંધવા જેવા છે) બધા જ અહીં ચુકવે છે- પછી તે વડા પ્રધાનનું નિવાસસ્થાન હોય કે મુખ્યમંત્રીનું આવાસ.

(હવેના શબ્દો પણ ખાસ નોંધી લેવા જેવા છે) ગુજરાતમાં સ્ત્રીઓ સૌથી વધુ સલામત છે અને તે માનવા માટે તમારે કોઈ સાક્ષીઓની જરૂર નથી. તે દેખાઈ આવે છે. રસ્તા પર ચાલવા નીકળો અને તમને દેખાશે કે સ્ત્રીઓ અને યુવતીઓ બધે જ મુક્ત મને અને સ્વતંત્ર રીતે ફરી રહી છે. ભોજન પછી રાત્રે હું એક જૂથ સાથે ચા પીવા ગયો ત્યારે એક યુવતીને દિલ્હીથી તેની માતાનો ફોન આવ્યો. “મોમ કહે છે કે તું બહુ મોડે સધી બહાર છો. અમદાવાદ તને બગાડી રહ્યું છે.” યુવતીએ તેની બહેનપણીઓને કહ્યું અને પાર્ટી આગળ વધી.

જો વિકાસ એ એક (રાજકીય) પાર્ટી હોય તો તેમાં બધા જ આમંત્રિત નથી. અહીં કંઈ મફત મળતું નથી અને દરેક જણ કંઈ ચુકવી ન શકે તે હકીકત અનેક રીતે સમજાવાય છે. ગરીબ વંચિત રહે છે, પણ અમદાવાદમાં એક અન્ય ‘વર્ગ’ છે જે પણ બિનઅનામત રહે છે- મુસ્લિમો. અમદાવાદના જુહાપુરા મુસ્લિમોનો સૌથી મોટો વિસ્તાર છે. તેમાં લગભગ ૨ લાખ મુસ્લિમો રહે છે અને રાજ્ય તેને કોઈ નાગરિક સેવા પૂરું પાડતું નથઈ તો પણ તેઓ બે ટંકના રોટલા મેળવી લે છે.

અમદાવાદમાં જુહાપુરા હિન્દુ સોસાયટીઓથી દીવાલો દ્વારા જુદું પડે છે. લોકો કટાક્ષમાં તેને ‘મિની પાકિસ્તાનની સરહદ’ કહે છે. આ દીવાલો સરકારે નથી બનાવી પણ હિન્દુ સોસાયટીઓએ પોતે બનાવી છે અને તે આ રાજ્ય જેનાથી પીડાય છે તેવા ઊંડા વિભાજનની ‘કોંક્રિટ’ સાબિતી આપે છે.

અમદાવાદમાં દરેક હાઉસિંગ કોલોની એક ધાર્મિક નામ સાથે આવે છે. જૈનો પોતાની રહેવાની જગ્યામાં હિન્દુઓને આવવા દેતા નથી અને હિન્દુઓ તેમનાં ઘર બંગાળી હિન્દુઓને ભાડે આપતા ખચકાય છે કેમ કે ગુજરાતના હિન્દુઓ શાકાહારી હોય છે.

જુહાપુરામાં અમદાવાદની સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસતિ છે. આમ તો તે ઝૂંપડપટ્ટી જેવો વિસ્તાર લાગે પણ તેમાં માત્ર ગરીબ મુસ્લિમો જ નથી રહેતા. દરેક શહેરમાં તમને પ્રભાવશાળી બંગલાઓ મળી આવશે. તેમાંના મોટા ભાગના ૨૦૦૨નાં મુસ્લિમ વિરોધી રમખાણો પછી અહીં આવ્યા કેમ કે તેમને બીજે ક્યાંય રહેવું સલામત નથી લાગતું. એમ તો મુસ્લિમો શહેરના અન્ય હિસ્સાઓમાં પણ રહે છે પરંતુ પાસેપાસે રહેવાનું વધેલું વલણ શહેરમાં બીજી કોઈ જગ્યા કરતાં અહીં વધુ દેખાય આવે છે.

ભારતમાં ચૂંટણી પંચ ખૂબ જ કડક છે અને દરેક નેતાએ પંચના શબ્દ ખૂબ જ ગંભીરતાથી લેવા પડે છે. હું ૩૦મી એપ્રિલે એટલે કે મતદાનના દિવસે અમદાવાદમાં ફર્યો. મતદાન મથકોએ સુરક્ષા સ્ટાફ ખૂબ જ સાવધ હતો અને તેમની ચૂંટણી ફરજો અંગે તેમની સમજ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી હતી. એક સુરક્ષા કર્મીએ એક યુવાનને તેના હાથમાં પક્ષના ધ્વજ સાથે જતો દરવાજા પર જ અટકાવ્યો અને ધ્વજને છુપાવી દેવા કહ્યું કારણકે મતદાનના દિવસે પ્રચાર કરી શકાતો નથી.

ભારતના ચૂંટણી કાયદાઓ મુજબ, મતદાનના ૪૮ કલાક પહેલાં પ્રચાર થંભી જાય છે. હું મતદાન પહેલાના એક દિવસે અમદાવાદમાં રખડ્યો હતો. એવું કંઈ જોવા ન મળ્યું જેને કહી શકાય કે શહેરમાં પ્રચાર ચાલુ હતો. પ્રચારની મુદ્દત પૂરી થઈ ગઈ કે તરત પક્ષોના બિલબૉર્ડ ઉતારી લેવામાં આવ્યાં હતાં અને ચૂંટણીની જે દેખીતી યાદ હતી તે ચૂંટણી પંચની જાહેરખબર હતી જેમાં લોકોને મત આપવા અપીલ કરાઈ હતી.

અમદાવાદીઓ ખાણીપીણીના ભારે શોખીન છે. જોકે દરેક શ્રદ્ધાળુ કંઈક ન ખાતો હોય તેવું બને જ. કેટલાક એ ખાતરી કરશે કે તેમના મુફીનમાં કોઈ પ્રાણી આધારિત તત્ત્વ નથી ને. જોકે બધા જ આટલા ચુસ્ત ન હોય તેવું બને. જોકે ખાણીપીણીના શોખીનોમાં પણ સામાજિકરણ દેખાઈ આવે અને તે પણ રસપ્રદ રીતે. લોકો તેમના વિભાજનની પેલે પારના (મુસ્લિમ) મિત્રો માટે તેમની લાગણી બતાવવા ઘણી વાર પોતાના સમાજ ન ખાતા હોય તેવું ખાઈને પોતે બળવાખોર છે તેવું બતાવે. મારા સહિત ઘણાય લોકો ખાવાની બાબતે સાહસી હોય છે.

જૈનો શું ન ખાવું તે બાબતે ચુસ્ત હોય છે. જો તેમના ગ્રંથોના આધારે જોઈએ તો, તેમની ન ખાવાની યાદીમાં, પ્રાણી આધારિત તમામ ઉત્પાદનો અને  જમીનની નીચે ઉગતી દરેક ચીજ આવે છે, તે આવે છે. આમ, તેઓ કોઈ પણ પ્રકારનું માંસ, ઈંડાં, ડુંગણી, લસણ…વગેરે ખાતા નથી. તેમની પોતાની કરિયાણાની દુકાનો છે અને જ્યાં શાકાહારી અને માંસાહારી બંને પ્રકારનું ભોજન કે ખાદ્ય ચીજો મળતી હોય ત્યાં તેઓ ખાશે નહીં. એક મિત્રે રમૂજ કરતાં કહ્યું કે જો તમે ડુંગળી અને લસણ વગરનું ચિકન બનાવશો તો તેને જૈન ચિકન કહેવાશે!

દક્ષિણ એશિયાના મોટા ભાગના અન્ય ભાગોની જેમ, અમદાવાદમાં પણ ક્રિકેટ પાછળ લોકો ગાંડા છે. પરંતુ અહીંના મુસ્લિમો માટે તે નાજુક વસ્તુ છે. ખાસ કરીને જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાનની મેચ હોય ત્યારે તેમની પ્રતિક્રિયાઓને ભારે ધ્યાનથી જોવાય છે અને પાકિસ્તાન જીતે તો ઉજવણી કરવામાં આવે તેને રાષ્ટ્રદ્રોહ ગણવામાં આવે છે. એક મુસ્લિમ શિક્ષકે અમદાવાદમાં કહ્યું, “જો હું રિકી પોન્ટિંગને ટેકો આપું તો તેમને કોઈ સમસ્યા નથી, પરંતુ આફ્રિદીએ મારેલી સિક્સર માટે હું તેના વખાણ કરું તો ભારતીય તરીકેની મારી વિશ્વસનીયતા પ્રશ્નને પાત્ર બને છે.”

જૂના અમદાવાદ શહેરમાં ઘણી મુસ્લિમ લોકાલિટી છે જેમાં કેટલાંક પ્રભાવશાળી વારસાગત સ્થળો છે. મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં લોકો તેમની તસવીર ખેંચાવતા ડરે છે અને તેમાં સ્ત્રીઓનો નહીં, યુવાનોનો સમાવેશ થાય છે. અહીં એકને છોડી દરેક બીજા પાસે પોતાની વાત છે કે કેવી રીતે પોલીસ હેરાન કરે છે.

ગુજરાત ભારતનું એકમાત્ર મોટું રાજ્ય છે જે ડ્રાય (દારૂનો પ્રતિબંધ) છે. અહીં દારૂનો વેપાર પ્રતિબંધિત છે. અન્ય રાજ્યોના લોકો જે અહીં રહે છે તેમને કેટલીક કાનૂની છૂટ છે પરંતુ જાહેરમાં દારૂ પીવાતો નથી. જોકે અન્ય રાજ્યોમાંથી દારૂ ચોરીછૂપીથી લવાય છે, ખાસ કરીને રાજસ્થાનમાંથી. જોકે અમદાવાદમાં ઠેરઠેર કાશ્મીરી સોડા સેન્ટર છે જ્યાં તમને ઠંડા પીણાં પીવા મળે છે.

મૂળ લેખ અંગ્રેજીમાં વાંચવા અહીં ક્લિક કરો:

Indian elections through Pakistani eyes : From Ludhiana to Ahmedabad

 

ahmedabad, national

ભારતના વર્તમાન કાળા કાયદા અને ‘કાળા’ બ્રિટિશ શાસકો

હમણાં અમદાવાદમાં એક નવો ‘ફતવો’ આવ્યો છે (અથવા મારી જાણમાં હમણાં આવ્યો છે) અને એ કે નવા વાહનની નંબર પ્લેટ, જે અગાઉ ફૂટપાથ પર કે કોઈ દુકાનમાં બનાવડાવી શકાતી હતી, તે હવે ફરજિયાત આરટીઓ કચેરીમાં, તેની માન્ય એજન્સી પાસેથી જ બનાવડાવી પડશે. હવે અમદાવાદની ભૂગોળથી માહિતગાર લોકો જાણે છે કે આરટીઓ કચેરી શહેરના છેવાડે છે અને ત્યાં જવા ખાસ્સું લાંબું અંતર કાપવું પડે છે. વળી, સવારના ૮ વાગ્યાથી લાઇનમાં ઊભા રહો તો પણ વારો તો છેક સાંજે આવે. જો લાઇનમાં વારો લેવો ન હોય તો રૂ. ૨૦૦ લાંચ પેટે ચુકવો!  આ વળી કેવો ફતવો? અને જો આનો અમલ કરવો જ હોય તો કમ સે કમ અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં આવી એજન્સીની ‘હાટડી’ ખોલી શકાય ને?

વધુ વાંચવા ક્લિક કરો:

http://jaywant-pandya.blogspot.in/2013/10/black-acts-in-bharat-are-we-living.html

ahmedabad, satire, society

આઠ દિવસમાં ૮૦,૦૦૦ ઉડાવી શકો?

બ્લોગ પોસ્ટનું મથાળું વાંચીને જ પહેલાં તો ઘણા સોજ્જા અને મોંઘવારીથી ફિકરમંદ વાચકોનું હૃદય એક ધબકારું ચૂકી ગયું હશે. પરંતુ આ મથાળું સહેતુક મૂક્યું છે. હકીકતે, તાજેતરમાં છાપામાં એક સમાચાર હતા કે એક ભાગેડુ યુવક અને યુવતીએ આઠ સપ્તાહમાં ૮૦,૦૦૦ વાપરી નાખ્યા!
વાત એમ હતી કે, ૨૧ વર્ષની યુવતી પંદર વર્ષના એક યુવકને ભગાડી લઈ ગઈ હતી. એક મિનિટ! આ વાક્ય ફરીથી વાંચી જાવ. જી હા, યુવતી યુવકને ભગાડીને નાસી હતી અને તે પણ પોતાનાથી નાની ઉંમરના!
હં….હવે સમજાયું. ખરેખર! નારી હવે સાચે જ પુરુષ સમોવડી થઈ ગઈ છે. જુઓ ને. સિગારેટ પીતી થઈ ગઈ. દારૂ પીતી થઈ ગઈ. અને હવે ઓછું હતું તે યુવકને ભગાડીને જતી થઈ ગઈ. અત્યાર સુધી થતું હતું એવું કે યુવક યુવતીને ભગાડીને લઈ જતો ત્યારે યુવતી ઘરેથી દાગીના- પૈસા- કપડાં વગેરે લઈને ભાગતી. અહીં બિલકુલ ઉલટું છે. યુવક ૮૦,૦૦૦ રૂપિયા લઈને ઘરેથી ભાગી ગયો હતો. બંને જણા ઓળખ ન આપવી પડે એટલે પેઇંગ ગેસ્ટ તરીકે રહ્યાં. હોટલમાં રહેવું હોય તો ઓળખ પત્ર આપવા પડે છે.
આ બંનેની લવ સ્ટોરીની જાહેર થયેલી વિગતો પણ રસપ્રદ છે. (નહીં જાહેર થયેલી વિગતો તો કેટલી રસપ્રદ હશે?)
અમદાવાદના થલતેજ (પ્રમાણમાં પોશ વિસ્તાર)માં  રહેતો અને સ્થાનિક વિસ્તારની શાળામાં ધોરણ ૧૧માં અભ્યાસ કરતો આ તરુણ રોજ રાત્રે એસજી હાઇવે પર મિત્રો સાથે બેસતો હતો (કોઈ ‘પંછી’ની રાહમાં? દારૂમંડળી? કે પછી મોબાઇલ ક્લિપ દર્શનાર્થે?) ત્યાં ‘પંછી’ એટલે કે ૨૧ વર્ષની યુવતી જે અમદાવાદના હાલ પોશ બની ગયેલા પણ ટાઉનશિપની રીતે જુઓ તો એકદમ નિમ્ન મધ્યમ વર્ગની વસતિ ગણાય તેવા આનંદનગરમાં રહેતી હતી, તે પણ તેના જ ગ્રૂપમાં બેસવા આવતી હતી. એક પખવાડિયામાં તરુણ અને યુવતીની મિત્રતા થઈ ગઈ! (સુપર સોનિક યુગના યુવાનો ખરા ને!)
બંને જણા ભાગ્યાં તેની આગલી રાત્રે તરુણ તેના મિત્રો સાથે એસજી હાઇવે પર બેસવા ગયો હતો. તે રાત્રે વરસાદ પડ્યો. વરસાદમાં તો શરીર સાથે મન પણ પલળે ને! યુવતીને ઘરે જવાની તકલીફ પડે જ. એટલે તરુણ યુવતીને પોતાના ઘરે લઈ ગયો (કહેવું પડે, બાકી. સાહસ અદમ્ય ગણાય). (અગાઉના જમાનામાં કોઈ આવું સાહસ નહોતા કરી શકતા).  યુવતીએ ઘરે ફોન પણ કરી દીધો કે રાત્રે તે ઘરે નહીં આવે. સમાચારમાં લખાયું છે કે યુવતી તરુણની માતા સાથે સૂઈ ગઈ હતી. (ખરેખર? કે પછી ‘રૂપ તેરા મસ્તાના, પ્યાર મેરા દીવાના’નો સીન ભજવાયો હશે?)
બીજા દિવસે સવારે દસ વાગ્યે તરુણ યુવતીને ઘરે મૂકવા એક્ટિવા પર નીકળ્યો. પણ બપોર સુધી તે પાછો ન આવ્યો. એટલે તરુણની માતાએ તેને ફોન કર્યો પણ તરુણનો ફોન બંધ હતો.સદ્નસીબે યુવતીનો નંબર પણ તરુણના પરિવારજનો પાસે હતો, પણ તેય બંધ જ હોય ને. ઘરમાં કોઈ ચીઠ્ઠી મૂકી છે કે કેમ તે તપાસ કરી તો ખબર પડી કે લાટસાહેબ ઘરમાંથી ૮૦,૦૦૦ લઈને ફરાર થઈ ગયા છે. આથી પરિવારે ફરિયાદ લખાવી કે યુવતી તરુણનું અપહરણ કરી ગઈ છે.! (કહેવું પડે, બાકી! જેના ઘરમાં ૮૦,૦૦૦ રોકડા પડ્યા રહેતા હોય અને તે પણ છોકરાઓના હાથમાં આવે એમ, એ ઘર કેવું ‘માલદાર’ હશે?!) સામે પક્ષે એ વાત પણ સ્વીકારવી જોઈએ કે આ ઘટના ૪ જુલાઈ, ગુરુવારની છે. હવે વરસાદ તો ૩ જુલાઈથી જ અમદાવાદમાં સતત પડી રહ્યો હતો. આવામાં ૪ જુલાઈની રાત્રે યુવતીના માબાપે તેમની દીકરીને એસજી હાઇવે પર બેસવા મોકલી તે પણ આનંદની વાત કહેવાય! તો તરુણને પણ આવા પાણી ભરાયા હોય ત્યારે રાત્રે બેસવા જવા દીધો તે પણ અભિનંદનને પાત્ર તો ગણાય જ ને! તરુણ અને યુવતી બંનેનાં ચારેય માબાપોને વિશ્વનાં શ્રેષ્ઠ માબાપોનો એવોર્ડ જો અપાતો હોય તો આપવો જોઈએ!
તરુણના પરિવારજનોનું કહેવું હતું કે ૨૧ વર્ષની યુવતી દસમા ધોરણ સુધી જ ભણી છે. અને વર્ષોથી મિત્રો સાથે ફરતી હતી અને અગાઉ પણ તે ભાગી ગઈ હતી. શાબાશ! પરિવારજનો. તમારો લાટસાહેબ આવી (પરિવારજનોએ ‘રખડેલ’ શબ્દ વાપરવાનો જ બાકી રાખ્યો હતો) યુવતીને તમારા ઘરે લઈ આવે તેનો વાંધો નથી, તરુણની માતા પણ યુવતી સાથે સૂઈ શકે છે તેનો વાંધો નથી, પણ તમારા ઘરમાંથી ૮૦,૦૦૦ લઈને ભાગી જાય પછી એ યુવતીનું ચરિત્ર યાદ આવે છે. જો એવું જ હોય તો આવા માલદાર પરિવારે યુવતીને કારમાં જ તેના ઘરે તે રાત્રે જ મૂકી આવવી જોઈતી હતી.
એ પછી બંને જણા કેવી રીતે પાછા આવ્યાં તેની પણ વાત રસપ્રદ છે. બંને જણાએ ૮૦,૦૦૦ ઉડાવી દીધા પછી બંનેને પરિવારજનો (પૈસાના અભાવે) સાંભર્યા. આથી બંનેએ ઘરે ફોન કર્યો કે પૈસા ખૂટી ગયા છે. હવે અમને આવીને લઈ જાવ.
સમાચારમાં લખાયેલી એક સાહિત્યિક વાત તો એ છે કે “બંને જણા અઠવાડિયા સુધી સામાજિક મર્યાદા જાળવી મુક્ત અભિવ્યક્તિનો અહેસાસ કર્યા બાદ પરિવારજનો કેટલા ચિંતિત હતા તે જાણી તરુણ અને યુવતીને સ્વજનોની લાગણીનો અહેસાસ થયો છે.”
કહેવું પડે ને, બાકી! ગોવામાં એક અઠવાડિયામાં ૮૦,૦૦૦ રૂપિયા કેવી રીતે ખર્ચી નાખ્યા હશે અને તે પણ સામાજિક મર્યાદા જાળવીને?
– પ્લેનમાં ગયા હોય તો એક વ્યક્તિ દીઠ ૫,૦૦૦ ગણો તો, બે જણના ૧૦,૦૦૦ થાય. વળતી વખતે તો એમને એમનાં માબાપ પોલીસ સાથે લઈ આવ્યા હતા.
– ગોવામાં પેઇંગ ગેસ્ટના ભાડા અંદાજે એક દિવસના રૂ. ૮૦૦ (એસી ડબલ રૂમ) ગણો તો તેના હિસાબે અઠવાડિયા ૬,૪૦૦ રૂપિયા થયા હોય.
– પાંચેક હજારના કપડાં, ચશ્મા, હેટ વગેરે ખરીદ્યાં હોય.
– ૬,૪૦૦ રૂપિયા જમવામાં ગયા હોય.
– ત્રણેક હજાર ઠંડાં પીણાં, કેફી પીણાં વગેરે ‘પીવા’માં ગયા હોય.
– રોજની એક ફિલ્મ લેખે અઠવાડિયામાં આઠ ફિલ્મ જોઈ હોય તો તેના ૧૬૦૦ રૂપિયા થાય.
-પાંચેક હજાર સાઇટ સીઇંગમાં ગયા હોય.
-રૂપિયા પાંચેક હજાર વોટર ગેમમાં નાખ્યા હોય.
-પાંચેક હજાર કેસિનોમાં નાખ્યા હોય તેમ પણ માની લઈએ.
આમ પચાસ હજારથી વધુ ખર્ચો ન થયો હોય. તો સવાલ એ છે કે બાકીના ત્રીસેક હજાર કેવી રીતે ખર્ચ્યા હશે? વાચકો અનુમાન લગાવે! અને એ પણ અનુમાન લગાવે કે ખરેખર યુવતી તરુણને ભગાડી ગઈ હતી? ખરેખર તરુણની માતા યુવતી સાથે એ મેઘલી રાતે સૂતી હશે? આ સમાચારની પાછળનું ખરું સત્ય શું હોઈ શકે? પણ મૂળ વાત તો એ છે કે બંને જણાએ એક અઠવાડિયામાં રૂ.૮૦,૦૦૦ કેવી રીતે ઉડાવી દીધા!

ahmedabad, humor

બીઆરટીએસ બસ, સિટી બસ અને છકડાનો એક્સક્લુઝિવ ઇન્ટરવ્યૂ (!)

(ચેતવણી : આ બ્લોગપોસ્ટ માત્ર અમદાવાદવાસીઓને જ રસ પડે તેવી છે અને અમદાવાદવાસીઓને જ રસ પડશે તેની કોઈ ગેરંટી નથી!

અને બીજી ચેતવણી : હંમેશની મુજબ કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં. અમસ્તુંય પાઘડી હવે તો ગામડામાંય ઓછી થતી જાય છે!)

હમણાં એક સમાચાર આવ્યા કે ૨૫ ડિસેમ્બર અને ઈસુના નવા વર્ષની ઉજવણી નિમિત્તે અમદાવાદમાં બી.આર.ટી.એસ.ને સારો વકરો થયો. અમારો પત્રકાર આત્મા સળવળી ઉઠ્યો. અમને થયું કે આ નિમિત્તે માત્ર બી.આર.ટી.એસ. બસ જ નહીં, જૂની સિટી બસ અને પહેલાં એસ.જી. હાઇવે, ૧૩૨ ફૂટ રિંગ રોડ અને સેટેલાઇટથી બોપલ રોડ પર ફરતા જૂની છકડો રિક્ષાનો (બધાય છાપા, મેગેઝિન અને ચેનલોવાળા કહેતા હોય છે તેમ, એક્સક્લુઝિવ) ઇન્ટરવ્યૂ કરવો જોઈએ

સૌ પ્રથમ અમે બી.આર.ટી.એસ. બસ આગળ ગયા. આ બસ કોઈ નવીનવી યુવાન બનેલી યુવતીની જેમ ચમકી રહી હતી. તે સતત મણિનગરથી આરટીઓ દોડાદોડ કરી રહી હતી. ઉતારુઓને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડવાનો તેનો ઉત્સાહ જોઈને અમે તો ચકિત થઈ ગયા. વચ્ચે થોડો સમય તે આરામમાં હતી ત્યારે અમે તેને મળ્યા.

અમને જોઈને તે એકદમ સટ્ટાક દઈને બેઠી થઈ ગઈ. આઈ મીન, તેનું એન્જિન ચાલુ થઈ ગયું. અમે કહ્યું, “ના, ના, તું આરામ કર. થાકી ગઈ હોઈશ.” તો કહે, “થાક શેનો લાગે? આ તો જરા, અમારા ડ્રાઇવર આરામ કરવા ગયા છે એટલે…”

અમે : “તે તેને થાક નથી લાગતો આટલી દોડાદોડ કરતાં?”

બી.બ.(બીઆરટીએસ બસ) (તેનો ઇન્ટરવ્યૂ છપાવાનો છે તે ધ્યાનમાં રાખીને પોલિટિકલી કરેક્ટ જવાબ આપતા) : “ના, ના, થાક શેનો લાગે વળી? હજુ તો મારી ઉંમર જ શું છે? સોલહ બરસ કી…” (ગીત ગાવા લાગે છે)

અમે : “તારી ઉંમર સોળ જ વર્ષની છે?

બી.બ. : “વેલ, અં..અં..આમ જુઓ, તો અમદાવાદમાં તો મારી ઉંમર બે વર્ષની જ ગણાય…” (પછી કૃત્રિમ ગુસ્સો લાવતા) “તમને ખબર નથી, સ્ત્રી અને બસની ઉંમર ન પૂછાય.”

અમે (સ્વગત) : “બસ તો બગડે તો ગેરેજમાં નાખી દેવાય અને છેલ્લે ભંગારમાંય જાય, પણ સ્ત્રી…”

બી.બ.ને ગંધ આવી જાય છે અમારી બડબડથી : “શું શું, શું બોલ્યા? જુઓ, આજકાલ સ્ત્રીને લગતા કાયદા જોરમાં છે. અને હા, હું પણ. મારી બોલબાલા છે.”

(પછી અમે સવાલ નથી પૂછતા તોય રાખી સાવંતની જેમ પોતે જ બોલવા લાગે છે…)

“જુઓ, સિટી બસનો કોઈ ભાવેય નથી પૂછતું. અમારા માટે ખાસ રસ્તા બનાવાયા છે. અમને કોઈ નડે નહીં.”

અમારાથી બોલાઈ જાય છે : “સિવાય કે ચાર રસ્તા પર ટ્રાફિક સિગ્નલ…”

પણ બી.બ. તેની વાત ચાલુ જ રાખે છે : “અમારા માટે ખાસ રસ્તા છે. સડસડાટ અમે દોડી શકીએ. અમારે ધ્યાન રાખવા વાળાની, આઈ મીન, કંડક્ટરની જરૂર નહીં. દરવાજો પણ ઓટોમેટિક ખુલે. અંદર કેટલા લોકો એન્જોય કરતાં કરતાં પ્રવાસ કરે… મણિનગરથી સેટેલાઇટ માત્ર ૧૫ મિનિટમાં પહોંચાડી દઉં. જ્યારે સિટી બસ તો હાંફી જાય. હવે તે ખખડધજ થઈ ગઈ છે. અમદાવાદના ટ્રાફિકમાં તે માંડમાંડ દોડી શકે છે.”

અમે (વચ્ચે જ અટકાવતા) : “હા, અમે જોયું હતું. ૩૧મીની રાત્રે તું બહુ દોડાદોડ કરતી હતી. નવા જમાનાની બસ ખરી ને. અને અંદર તરુણો પણ ચિચિયારીઓ બહુ કરતા હતા. માથું પાકી ગયું હતું અમારું. વચ્ચે ચાર રસ્તાએ પણ ધીમી પડવાના બદલે એમ્બ્યુલન્સની જેમ સતત હોર્ન મારતા તું બુલેટની જેમ ચાલતી હતી. અમને તો ડર જ લાગતો હતો તારી ચાલ જોઈને…ક્યાંક તારો પગ લપસી ન પડે…આઈ મીન તારો એક્સિડન્ટ ન થઈ જાય…”

બી. બ. : “મારી ઉંમર જ છે દોડવાની, સિટી બસની જેમ હું કંઈ ઘરડી નથી થઈ ગઈ.”

બી.બ. હજુ તેના વધુ દાવા કરે તે પહેલાં અમે લાલ દરવાજા પાસે હાંફતી ઊભેલી સિટી બસ આગળ જઈએ છીએ અને કેટલાક પત્રકારો ઝઘડા કરાવવાનું કામ કરે તેમ સિટી બસની આગળ પહેલો જ સવાલ સણસણતો મૂકીએ છીએ.

અમે : “બી.બ. કહે છે કે તું ઘરડી થઈ ગઈ છો?”

સિટી બસ (સિ.બ.) : “તે ઘરડી તો થઈ જ જઉં ને. કેટલાં વર્ષથી સતત દોડદોડ કરું છું. મનેય ઘસારો ન લાગે? કેટલાં છોકરા-છોકરીઓને મેં મારા હાથે મોટાં કર્યાં, આઈ મીન, મારાં પૈડાં પર એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડ્યાં. હું તો કેટલાય વખતથી મારા એન્જિનરૂપી મોંઢે બોલું છું, મારી કોસ્મેટિક સર્જરી કરાવો. હવે નવી બસોને કામ સોંપો. પણ એ.એમ.ટી.એસ.માં તો ટાટા, મહિન્દ્રા કે કોઈ કંપનીના કોન્ટ્રાક્ટ આવે તો થાય ને. હમણાં તો અમારી કેટલીક નવી વહુઓ (ટાટાની બસો) પાછી ગઈ તે હજુય અમારા જેવી ઘરડી બસોને દોડવું પડશે. જોકે, હમણાં કેટલીક નવી વહુઓ દોડે છે ખરી. તેમાં ચિતરેલા પાટિયાના બદલે બી.બ.ની જેમ જ ઇલેક્ટ્રિક સાઇન છે જે સ્થળનાં નામ બતાવે છે.”

અમે : “બી.બ. તો કહેતી હતી કે તે જુવાન છે,તેનામાં ધ્યાન રાખવાવાળું, આઈ મીન, કંડક્ટર નથી. તેના દરવાજા ઓટોમેટિક ખુલે છે…”

સિ.બ.  (નારાજગી સાથે): “તે હોય જ ને. પણ અમેય કંઈ ઘરડી નથી થઈ ગઈ. તે જુવાન છે. તેનું કોઈ ધ્યાન રાખવાવાળું નથી, પણ જોજો ને ક્યારેક તેનો પગ લપસી પડશે. દિલ્હીમાં બ્લુ લાઇન બસની જેમ એક્સિડન્ટ કરશે ત્યારે ખબર પડશે. બહુ ભાગભાગ કરે છે તે. દરવાજા તો ઓટોમેટિક ખુલે. નવી પેઢીને ઇલેક્ટ્રોનિક ચીજો વધુ ફાવે. અમને આપો તો અમનેય ફાવે, પણ એક વાત કહો, અમારા માટે કોઈ ખાસ સુવિધાની જરૂર ખરી? અમારા માટે કોઈ ખાસ રસ્તા બનાવવા પડ્યા? આ તો મેડમ માટે ખાસ રસ્તા બનાવો અને પછી દોડદોડ કરે તેમાં શી નવાઈની વાત? કોઈ ૬૦ વર્ષના બાને પૂછો તો ખબર પડશે કે મિક્સર અને ઘરઘંટી વગર કેવી તકલીફ પડતી હતી, છતાંય શરીર કેવું જાળવતાં હતાં? અને હવે ૧૮ વર્ષની છોકરીને મિક્સર ઘરઘંટી બધું જ મળી જાય પછી કંઈ કામ ન રહે એટલે શરીર સાચવવા જિમમાં જાય…! તેના માટે રસ્તા બનાવાતા હોય ત્યારે અમને કેટલી તકલીફ પડે છે તે ખબર છે? અરે અમને જ નહીં, અમદાવાદવાળા બધાને તકલીફ પડે છે. રસ્તાની ઘોર ખોદાય જાય છે. પછી ક્યારે તે રસ્તા સારા થાય તે કંઈ કહેવાય નહીં. અત્યારે ઇસ્કોનથી જોધપુર ચાર રસ્તાવાળા રસ્તે નીકળી જોજો. ખબર પડશે. પણ અત્યારે તો બધાંય બી.બ.નાં જ ગુણગાન ગાશે. અમારો કોઈ ભાવ નહીં પૂછે…”

બિચારી સિટી બસની વેદના અપાર હતી. કોઈ રાજાની રાણી હોય અને તે બીજી રાણી લઈ આવ્યો હોય પછી પહેલી રાણી અણમાનીતી થઈ જાય તેવી જ સિટી બસની હાલત હતી. અમે તેની પાસેથી રવાના થઈ એક છકડા આગળ આવ્યા. બોપલથી ઘૂમાના રસ્તે હજુ પણ કેટલાક છકડા દોડી રહ્યા હતા. તેમાંથી એકને અમે મળ્યા. પહેલો જ સવાલ પ્રભુ (ચાવાળા) સીધી બાતમાં પૂછતા તેવો પૂછ્યો.

અમે : “કેમ, ભાઈ, હવે તું ઓછો દોડાદોડ કરે છે? અને હવે તો તું એસ.જી. હાઇવે પર નથી જોવા મળતો? નથી તું ૧૩૨ ફૂટ રિંગરોડ પર જોવા મળતો?”

છકડાએ દેહી (દેશી ભાષામાં) કહ્યું : “કરતો’તો. પણ હું દોટ મૂકતો’તો ઈ કેટલાક કોરટુના મોટા સાયબુને સહન ન થ્યું. ઇમણે ફરમાવી દીધું કે મારે દોટ મૂકવી નઈ. હું હંધાયને હડફેટે લઉં સું.’

અમે : “તે સાચી જ વાત હતી ને…”

છકડો : “હું (શું) ધૂળ હાચી વાત હતી. અરે ઇ સાયબુંને જે નડે ઇનું આવી બને. ઇને કંઈ કઈ પણ ન હકાય. બાકી, તમને હું ખબર, ઓલી ઈ સિટી બસ એક તો ઘરડી થઈ ગયેલી. કલાકે દોઢ કલાકે મળે. જ્યારે હું તો પાંચ પાંચ મિનિટે મળી જતો. બધાને બહુ ઓછા પૈસામાં સરેખજથી અડાલજ, પાલડીથી ઘૂમા અને વાહણાથી સાબરમતી પહોંચાડતો.”

અમે : “પણ તું કેટલા બધા જણાને એક સાથે બેસાડતો હતો?”

છકડો : “ઓલું તમે હું (શું) ક્યો સો, નાતજાતના, ઇસ્ત્રી-પુરુષ અને ગરીબ પૈસાદારના ભેદ મારામાં બેસનારના ભૂલાઈ જતા’તા. હવે તો ઓલાઇ મધમ કહેવાય ઇ વર્ગના માણહું પણ મોટર લેવા માંયડા સે. વળી મારો ગુણ હતો કે જ્યાં ક્યો ત્યાં હું ઊભો રહીને ઉતારુને ઉતારી દેતો…અને તમે સાપાવાળાઓ (છાપાવાળા) હું (શું) ક્યો સો ઓલું પર્યાવરણ…ઇમાંય રાહત થતી ને, મારે લીધે બધા એકહામટા કેટલા જણા મુસાફરી કરતા’તા. ઇને લીધે ડિઝલ-પેટરોલમાં બચત નહોતી થતી? પરદૂષણ ઓછું નો’તું થતું? હવે જુઓ, ઓલા સટલાય જેવી રિક્ષાઉ કેવો મારફાડ ભાવ લે સે. દિવ્ય ભાસ્કરથી આનંદનગર જવું હોય તોય સીધા ૩૫ રૂપિયા લઈ લે સે. મીટર પરમાણે તો કોઈ હાલતુંય નથ. પેટરોલમાંથી સીએનજી કયરું ત્યારે ભાવ ઘટાયડા’તા? અને હવે સીએનજીના ભાવ વધે સે તો કેવો ફટાક દઈને ઇવડી ઈ ઈના ભાવ વધારી દે સે? અમને કોઈ મોંઘવારી લાગુ પડતી’તી?”

” હા મારો વાંક ઈ હતો કે હું ભાગંભાગ બહુ જડપે (ઝડપે) કરતો’તો ઇમાં ક્યારેક કોઈને હડફેટે લઈ લેતો હતો…પણ ઈ તો તમારા ઓલા મોટા માણહું અને બાઇયું કાર લઈને નથી કરતી…વળી ઈ તો ભાગીય જાય અને કાયદામાંથી સટકી (છટકી)ય જાય. જ્યારે મને હલાવનાર નાનો માણહ તો બિચારો છટકીય ન હકે. હેં સાયબ, મારો સવાલ ઈ સે કે ઓલા કોરટુંવાળા મોટા માણહુ હામે કેમ સુઓ મોટો (છકડા પાસે આ શબ્દ સાંભળી અમને નવાઈ લાગે છે.) પગલાં નથી લેતા? ઈ હંધાયને તો જામીન મળી જાય સે. રસ્તા હારા નથી હોતાં ત્યાં કેમ ઈ સાયબુ કંઈ કરતા નથી? પૈસાની ખાયકી તો ઈવડા ઈ કેટલાક સાયબુંય કરે સે, પણ સિંહને કોણ કે કે તારું મોઢું ગંધાય સે?”

છકડાની આ વાતોનો અમારી પાસે કોઈ જવાબ નહોતો. અમે મૂંગા મોંઢે ત્યાંથી વિદાય લેવામાં જ ભલું માન્યું.