Posted in film, film review

‘પ્રે.ર.ધ.પા.’ કેમ અર્બન રિવ્યૂઅરને પચી નથી?

salman khan, sonam kapoor, swara bhaskar in prem ratan dhan paayo

સલમાન ખાન, અક્ષયકુમાર, આમીર ખાન, ઋત્વિક રોશનની ફિલ્મને જો સારી કહેવામાં આવે તો વિવેચકોને પાપ લાગે! શાહરુખ ખાન, ઈરફાન ખાન, આદિત્ય ચોપરા, કરણ જોહર, મહેશ ભટ્ટ, એકતા કપૂર, સન્ની લિયોન, વિશાલ ભારદ્વાજ, મેઘના ગુલઝાર, ગુલઝાર આ બધાની ગમે તેવી વાહિયાત ફિલ્મો હોય તો પણ ચાર સ્ટાર આપવા ફરજિયાત છે! બૌદ્ધિક આતંકવાદ ફિલ્મ સમીક્ષકો અને ટ્રેડ એનાલિસ્ટમાં પણ પ્રવર્તે છે. પોપ્યુલર ફિલ્મ હોય એટલે સારી નથી હોતી એવી એક છાપ ઉપસાવી દેવાઈ છે. જોકે લોકોને એનાથી કોઈ ફરક પડતો નથી. લોકોને જે ગમે છે તે જુએ છે.

‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ વિશે આવું જ થયું ને? સમીક્ષકો છાપામાં બીજા દિવસે લખે એનો વાંધો નથી, પણ હવે તો ફેસબુક પર તરત જ મૂકી દઈને ફિલ્મ વિશે પ્રચાર કે દુષ્પ્રચાર કરવાનો એકેય મોકો છોડતા નથી. આજના સમયમાં સંસ્કાર અને સભ્યતા હોવા એ ગુના છે. એટલે જ જુઓ ને, વચ્ચે આલોકનાથને સંસ્કાર માટે થઈને એની કેટલી મજાક ઉડાવાઈ? ટ્વિટર પર સતત જોક ચાલુ થઈ ગયા ને હઇશો હઇશોમાં બધા જોડાઈ ગયા. સારી અને નિર્દોષ ચહેરાવાળી અભિનેત્રી આલિયા ભટ્ટના માથે તો કાયમી બબૂચકનું લેવલ થોપી દેવામાં આવ્યું! સાન્તા બાન્તાની જેમ આલિયા ભટ્ટના જોક પણ સતત બનતા જ રહે છે. આલિયા ભટ્ટ પોતે પણ તેની સામે જોક થાય તો હળવાશથી લે તેટલી ખેલદિલ છે. આપણે વાત ‘પ્રે.ર.ધ.પા.’ની કરવી છે.

એ તો ખબર જ હતી કે રાજશ્રી પ્રૉડક્શન, જેની પરંપરા સૂરજ બડજાત્યાએ પણ થોડા ફેરફાર સાથે ચાલુ રાખી છે, ની ફિલ્મ હોય એટલે એમાં પારિવારિક ભાવના, લાગણી, સંસ્કાર આ બધી વાત આવવાની જ. એનાં ગીત-સંગીત ઉત્તમ હોવાના પણ એમાં આન્ટી પુલીસ બુલા લેગી કે પાર્ટી ઓલનાઇટ, નાચો જી ફાડકે જેવા પાર્ટી, દારૂ અને અપશબ્દોવાળાં ગીતો નહીં હોય. હા, એના શબ્દો રમતિયાળ-હળવા જરૂર હશે. પરંતુ એમાં બહેકાવે તેવું કંઈ નહીં હોય.

જે એફએમ રેડિયોએ જૂનાં કર્ણપ્રિય સંગીતનો એકડો કાઢી નાખ્યો છે, જેણે ગુજરાતમાં હોવા છતાં હિન્દી ભાષા જ જાણે બોલાતી હોય તેવું કરી નાખ્યું છે, તેવા એક જાણીતા એફએમ રેડિયો સ્ટેશન પર ફિલ્મ સમીક્ષા કરતા એક ભાઈએ લખ્યું કે રાજારાણી સ્માર્ટ ફોન વાપરે છે તેમ છતાં સગા ભાઈ સામે ક્રૂરતા આચરે છે.

તેમની આખી વાત નથી કરતા, પણ આ અને બીજા આવા સમીક્ષકો અને ફિલ્મ સિવાયના બીજા ક્ષેત્રે લખતા લોકોની એક ખાસિયત હોય છે પહેલાં ડિસ્ક્લેમર મૂકી દે છે- જો વિવેચકની દૃષ્ટિએ જોશો તો,….અરે ભાઈ, સામાન્ય માનવી વિવેચકની દૃષ્ટિએ શા માટે જુએ? આખા લેખમાં ટીકા કરી નાખે પછી છેલ્લે લખશે કે આમ તો એક વાર જોવા જેવી છે. પોલિટિકલ લેખો લખતા લોકો પણ નરેન્દ્ર મોદીની કોઈ વાત સાથે સંમત થતા હોય તો લખશે કે હું કંઈ નરેન્દ્ર મોદીનો સમર્થક નથી પરંતુ…કેમ? ભાજપનો વિરોધી હોવું શક્ય છે તો ભાજપના અમુક બાબતોમાં સમર્થક હોવું કેમ શક્ય નથી?

‘પ્રે.ર.ધ.પા.’ની મૂળ વાત પર પાછા આવીએ. દગાફટકાની વાર્તા, સેક્સનાં દૃશ્યો, હિંસા, અપશબ્દો, પાર્ટીનાં ગીતો, દારૂનાં ગીતો, કોઈ જૂના ગીતને સાવ વાહિયાત રીતે રિમિક્સ કરીને મૂક્યું હોય આવી ફિલ્મો સતત આવતી હોય અને ત્યાં ‘પ્રે.ર.ધ.પા.’ જેવી ફિલ્મ આવી જાય ત્યારે સુખદ આશ્ચર્ય લાગે છે. સૂરજ બડજાત્યા પોતે પ્રચારમાં ઓછા માને છે. પોતે શરમાળ અને અંતર્મુખી છે. વળી, એને શાહરુખ ખાન, મહેશ ભટ્ટ કે ગુલઝારની જેમ સારું બોલતા આવડતું નથી. મિડિયા મેનેજ કરતાં આવડતું નથી. શાહરુખ ખાને તાજેતરમાં કેટલીક ઘટનાઓ પરથી દેશમાં અસહિષ્ણુતા હોવાની વાત કરી, પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૩માં રાજદીપ સરદેસાઈ (જેના ઇન્ટરવ્યૂમાં શાહરુખે અસહિષ્ણુતાની વાત કરેલી) જેના હેડ હતા તે સીએનએન-આઈબીએન ચેનલે તે વખતે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સ્ત્રીઓના ખાસ બેન્ડ- પ્રગાશ પર કટ્ટરવાદી મુસ્લિમોએ પ્રતિબંધ મૂક્યો અને પછી ધમકી મળી એટલે બેન્ડ જ સાવ બંધ થઈ ગયું તેમજ કમલ હાસનની ‘વિશ્વરૂપમ્’ સામે મુસ્લિમોના વિરોધ પછી અનેક રાજ્યોમાં તેના પર પ્રતિબંધ લાગ્યો હતો તે અંગે વારંવાર સવાલ પૂછાયો તો શાહરુખે ત્યારે પોતાની ફિલ્મની જ વાત કરવા કહ્યે રાખ્યું હતું! (એ વિડિયો જોવા આ લિંક પર ક્લિક કરો: https://www.youtube.com/watch?v=V-5ZrYMbaaI)

એટલે સૂરજ બડજાત્યાની ફિલ્મની મજાક ઉડાવવાનું શરૂ થઈ ગયું. ‘હમ આપ કે હૈ કૌન!’ વખતેય મજાક ઉડાવાયેલી. આ ફિલ્મ તો લગ્નનું આલબમ છે. વગેરે વગેરે. પણ દર્શકોએ શું કરેલું? ‘હમ આપ કે હૈ કૌન!’ને એ વર્ષની જ નહીં, હિન્દી ફિલ્મોના ઇતિહાસમાં સૌથી સુપરડુપર હિટ ફિલ્મો પૈકીની એક બનાવી દીધેલી. અત્યારે પણ એવું જ થઈ રહ્યું છે. અત્યારે પરિવાર સાથે બેસીને જોઈ શકાય તેવી ગણીગાંઠી ફિલ્મો આવે છે અને પરિવારમાં વિભક્ત કુટુંબોમાંય વિભક્તતા આવી રહી છે ત્યારે પરિવારમાં ભાઈ-બહેનો વચ્ચે થોડું જતું કરીને પણ સંપ રાખવાનો સંદેશો આપીને શું સૂરજ બડજાત્યાએ ગુનો કર્યો છે? ફિલ્મ સમીક્ષકો લોજિકની વાત કરે છે. એ તો અનેક હિન્દી ફિલ્મોમાં નથી હોતું? શું ‘રાગિણી એમએમએસ-૨’ કે ‘ગુડ્ડી કી ગન’માં એ છે? ‘માંઝી’ અને ‘મસાન’ જેવી ફિલ્મોમાં એ હોય તો પણ કેટલા લોકોને પસંદ પડે છે? હકીકત એ છે કે ‘મધર ઇન્ડિયા’ જેવી અપવાદ ફિલ્મોને બાદ કરતાં ૨૦૦થી લઈને ૨૫૦ જેટલા રૂપિયા ખર્ચીને વાસ્તવિક ફિલ્મોને જોવાનું દર્શકો પસંદ કરતા નથી. લોકોને મનોરંજન જોઈએ છે. એટલે લોજિકની દલીલ પણ હંમેશાં ખોટી સાબિત થઈ છે.

કદાચ કોન્વેન્ટિયા સમીક્ષકોને ફિલ્મના નામ સામે પણ વાંધો છે જેને ટ્વિસ્ટ કરીને મીરાના ભજન ‘રામ રતન ધન પાયો’માંથી ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ કરી નખાયું છે. અત્યારે મોટા ભાગે ‘મુંબઈ કેન ડાન્સ સાલા’, ‘તનુ વેડ્સ મનુ’, ‘ઓહ માય ગોડ’, ‘ઓલ ઇઝ વેલ’, જેવા અંગ્રેજી મિશ્રિત હિન્દી નામોવાળી ફિલ્મો આવતી હોય ત્યારે શુદ્ધ રાજસ્થાની નામ કેવી રીતે રાખી શકાય?

અત્યારે લાંબા લેખો કે લાંબી ફિલ્મો જોવાતી નથી એ પણ એક ‘મિથ’ જે ઉપરના સ્થાને બેઠા છે તેમણે લોકોના માથે ઠોકી બેસાડ્યું છે. સારું હોય તો લાંબા લેખ પણ વંચાય જ છે અને લાંબી ફિલ્મ પણ જોવાય જ છે. એનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ જય વસાવડા કે નવલકથાકાર મહેશ યાજ્ઞિકથી બીજું કયું હોઈ શકે? ડેઇલી મેઇલ નામના બ્રિટનના ટેબ્લોઇડ પ્રકારના સમાચારપત્રની વેબસાઇટ પર મોટા ફોટા સાથે લાંબા લાંબા સમાચાર હોય છે અને ગુજરાતી પત્રકારોથી લઈને હિન્દી-અંગ્રેજી પત્રકારો માટે સમાચારનો એ એક મોટો સોર્સ છે. ઘણી વાતો ટૂંકાણમાં નથી કહી શકાતી. એને નિરાંતે કરવી જરૂરી હોય છે.

દરેક વાતમાં સેક્સ ટર્મિનોલોજીને ઘસડી લાવવી, ફિલ્મને એ એંગલથી જ જોવી, હિન્દુ પરંપરાને મજાક બનાવી ઉતારી પાડવી એ આ કોન્વેન્ટિયા સમીક્ષકોની રીત બની ગઈ છે. http://www.hindustantimes.com/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-sonam-s-sanskari-orgasm-salman-khan-s-dance/story-ZgcKLTMAbvgmzjABnGJtdJ.html આ વાંચો. એમાં સંસ્કારી ઓર્ગેઝમ શબ્દ વપરાયો છે. એ કહે છે કે તમારા હત્યારાને ટોલરેટ (સહવો) કરવો કેટલો યોગ્ય છે? અને આ  જ લેખમાં પાછો સલમાન ખાન અને અનુપમ ખેરની ઇન્ટોલરન્સ કહી કહીને જે બૌદ્ધિકોએ એવોર્ડ પાછા આપ્યા તેની સામેની કૂચની હાંસી ઉડાવાઈ છે. અંગ્રેજી મિડિયા પાકિસ્તાન અને આતંકવાદીઓને ટોલરેટ કરવાની વાત કરે છે, પણ જ્યારે પરિવારમાં કોઈ ઝઘડા થાય, હત્યાના પ્રયાસ થાય તો તેને ટોલરેટ નહીં કરવાના, એમ?

તે કહે છે કે રાજતિલક આ જમાનામાં ન થાય એ રાજશ્રીને ખબર છે છતાં તે આ બતાવે છે. એનું કારણ છે કે આજે પણ રાજવી પરિવારના વંશજોમાં આ બધું થાય છે. એ જ સમીક્ષક શ્વેતા કૌશલે ‘ખૂબસૂરત’ની સમીક્ષામાં (http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-fawad-khan-kirron-kher-impress-but-fail-to-save-khoobsurat/story-YrBeFx9YJ0MThMQTsAwO5I.html) આ મુદ્દો કેમ ન ઉઠાવ્યો? ફિલ્મમાં ફવાદ ખાનનો ચાર્મ કે અભિનય બેમાંથી એકેય નહોતો પરંતુ એ પાકિસ્તાનનો હતો એટલે તેના વિશે લખ્યું કે તે ઇમ્પ્રેસ કરે છે? જ્યારે સલમાન ખાન ઘરનો કહેવાય. એને તો ઉતારી જ પાડવાનો હોય?

જ્યારે કોઈ ગામડા કે નાના શહેરની વ્યક્તિ કોઈને મળવા જાય ત્યારે તેના માટે કોઈ ને કોઈ ભેટ સોગાદ લેતા જાય છે. સલમાન ખાન તેની પ્રિય વ્યક્તિ રાજકુંવરી મૈથિલી માટે કંઈક લઈ જવા માગે છે, પરંતુ શું તે ખબર નથી. એટલે એ કહે છે ક્યા ક્યા ખરીદે હમ ક્યા ના ખરીદે હમ ક્યા દે નિશાની યે હૈ મુશ્કિલ. એમાં એ ચીજવસ્તુઓ વેચતો ફેરિયા જેવો ક્યાંથી બની ગયો?

‘પ્રે.ર.ધ.પા.’માં સૂરજ બડજાત્યાએ એક એક વાતનું બારિકીથી ધ્યાન રાખ્યું છે. એ વાતનો કોઈ ઈનકાર નહીં કરી શકે કે રજવાડાં ચાલ્યાં ગયાં પરંતુ રાજાઓના વંશજોમાં આજે પણ રાજતિલક થાય છે, ગાદી સોંપાય છે. રાજાઓ પાછા ક્રાંતિ કરવા માગે છે તેવા મતલબની વાર્તા કહેતી ‘ગુલાલ’ ફિલ્મ પણ અનુરાગ કશ્યપની આવી ગઈ. તાજેતરમાં ‘પ્રે.ર.ધ.પા.’ની હિરોઇન સોનમ કપૂરની જ ‘ખૂબસૂરત’ ફિલ્મ પણ રાજાની વાર્તા પર જ હતી ને! સૂરજભાઈએ એ ધ્યાન રાખ્યું છે કે ફિલ્મમાં રાજકુમાર-રાજકુમારી-દીવાનની બોલવાચાલવાની ઢબ કેવી હોય. એ વાતનો પણ ઈનકાર ન થઈ શકે કે ઘણા રાજાઓના વંશજો પાસે આજે પણ બેશુમાર સંપત્તિ છે. અને સંપત્તિ હોય ત્યાં ઝઘડા હોવાના જ.

અને એક કહેવાતા સમીક્ષકે લખ્યું છે કે અહીં સગા ભાઈની ગેમ થાય છે, પણ એવું નથી. અજયસિંહ (નીલ નીતિન મૂકેશ)ને તેના ભાઈ પ્રત્યે પ્રેમ છે જ, પણ ચિરાગસિંહ (અરમાન કોહલી)ના ડબલ ક્રોસના કારણે તેના મનમાં સલમાન ખાન પ્રત્યે દ્વેષ ભરાઈ ગયો છે. એ વાત સાચી કે વૃદ્ધના ભરોસે રાજકુંવરની સુરક્ષા છોડીને જવાઈ નહીં, પરંતુ દીવાન (અનુપમ ખેર) એવા આત્મવિશ્વાસમાં રહ્યા કે બધા એમ સમજે છે કે રાજકુંવર તો મરી ગયા છે, એટલે તેમની સુરક્ષા વૃદ્ધના ભરોસે મૂકી શકાય. બહેનો મહેલ આપવાની વાતથી માની જાય છે, એ વાત પણ કેટલાકના ગળે ઉતરી નથી. એમનો વિરોધ તેમને ન મળેલા હક સામે હતો. પરિવારના સભ્ય તરીકે ગણવા જ ઈનકાર કરી દેવાયો હતો. અને સ્ત્રીઓ આમેય લાગણીની વધુ ભૂખી હોય છે. એવામાં રાજકુમાર તરીકે ગોઠવાયેલા પ્રેમ દિલવાલેએ મહેલની ઓફર કરી તેમાં તે મહેલ કરતાંય તેણે જે પ્રેમ દેખાડ્યો તેના લીધે તે માની ગઈ. નાની બહેન તો ફૂટબોલ રમવામાં જ માની ગઈ હતી.

આ ફિલ્મ ખરેખર તો સલમાન ખાનનો રાજ કપૂર પ્રકારના રોલમાં બીજી વાર પ્રવેશ છે. રાજ કપૂરનાં પાત્રો જેમ પ્રેમથી બધી વાતો મનાવતા (જિસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ) તેમ સલમાને પહેલાં ‘બજરંગી ભાઈજાન’માં પાકિસ્તાનમાં પ્રગટપણે જઈને ત્યાંની બાળાને એનાં માબાપને સોંપી. અને અહીં એ પ્રેમના શસ્ત્ર વડે જ મનથી દૂર થયેલાં ભાઈ-બહેનોને એક કરે છે.

સલમાન ખાનનો સોનમ સાથે રોમાન્સ અને અનુપમ ખેર સાથે કોમેડી એ બંને માણવાલાયક છે. પરંતુ શુદ્ધ દેશી રોમાન્સ આજના અર્બન ફિલ્મ રિવ્યૂઅરને પચતો નથી. એમને તો ચુમ્માચાટી અને એગ્રેસિવ સેક્સનાં દૃશ્યો જ જોવા ગમતા હોય તેવું લાગે છે. એમને મન કુલા પર ફાઇલ મારવી કે ફૂલોની પથારી પર સૂવું એ કોઈક અલગ દુનિયામાં લટાર મારવા જેવું છે. તેઓ સલમાન અને સોનમની ઉંમરને પણ ટાંકે છે. સલમાનની ઉંમર ભલે ગમે તે હોય, તેનો દેખાવ, તેની પર્સનાલિટી શાહરુખ ખાનની જેમ ઘરડી નથી લાગતી. આ સમીક્ષકો હંમેશાં પોતાના રિવ્યૂમાં સલમાન ખાન, અક્ષયકુમાર, અજય દેવગનના બીજા કોઈ વાંક નહીં કાઢી શકે એટલે તેમની અને તેમની હિરોઇનોની ઉંમરનો વાંક કાઢશે. પરંતુ શાહરુખ ખાન ‘ચેન્નાઇ એક્સ્પ્રેસ’માં દીપિકા સામે કે  ‘રઈશ’માં માહિરા ખાન સામે કામ કરે છે તે તેમને નહીં દેખાય. ભૂતકાળમાં પણ દિલીપકુમાર, અમિતાભ, જિતેન્દ્ર, શત્રુઘ્ન, ધર્મેન્દ્ર જેવા હીરોએ તેમની અડધી ઉંમરની હિરોઇનો સાથે કામ કર્યું જ છે. અને જ્યારે ફિલ્મ સારી હોય તો દર્શકોએ આ વાતને ઇગ્નોર કરી છે. અને સલમાન ખાને તો અગાઉ પણ કેટરીના કૈફ, સોનાક્ષી સિંહા, કરીના કપૂર, જેક્વેલીન ફર્નાન્ડિઝ, ડેઇઝી શાહ, અસીન, ઝરીન ખાન, આયેશા ટકિયા સાથે કામ કર્યું જ છે. તેમાં મોટી વાત શું છે? આ પ્રકારના કોન્વેન્ટિયા પત્રકારોને દિગ્વિજયસિંહ અમૃતા રાય સાથે લગ્ન કરે તેનો વાંધો ન હોય તો પછી યુવાન દેખાતા સલમાન પડદા પર તેનાથી નાની ઉંમરની સોનમ સામે રોમાન્સ કરે તેમાં વાંધો શું છે?

ગ્રીન સલાડ જેવું ડાયેટ ફૂડ છરી કાંટાથી ખાવા કરતાં નીચે બેસીને હાથેથી જમતા દેખાડવું અને તેને મહત્ત્વ આપવું એ આ સમીક્ષકોને પચ્યું નથી.

‘તેરે નામ’ પછી લગભગ ૧૨ વર્ષના ગાળે હિમેશ રેશમિયાએ પણ ઉત્તમ કર્ણપ્રિય સંગીત આપ્યું છે. (વચ્ચેના ગાળામાં અનેક સુપરહિટ આલબમ આવ્યાં પણ કર્ણપ્રિય સંગીત નહીં) એકએક ગીત એકએકથી ચડિયાતું! ફિલ્મના સંગીતની સ્વતંત્ર પોસ્ટ અગાઉ લખેલી જ છે. (એ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો:(Prem Ratan Dhan Payo Music: Full Of Surprises http://jaywantpandyasblog.blogspot.in/2015/11/prem-ratan-dhan-payo-music-full-of.html)

‘જબ વી મેટ’, ‘લવ આજ ઔર કલ’, ‘આશિકી ૨’માં સારાં સારાં ગીતો આપનાર ઈર્શાદ કામિલ પાસે પણ સુંદર અર્થપૂર્ણ શબ્દોવાળાં ગીતો લખાવ્યા છે. જેમાં કોઈ મૌલા, ખુદા, બંદગી, ઈબાદત, કુબૂલ, અલ્લાહ, રહેમ જેવા શબ્દો આવતા નથી. આ શબ્દો સામે વાંધો નથી, પરંતુ જો એ માટે એવી ફિલ્મ કે એવું પાત્ર હોય. પણ અત્યારે તો ગમે તે ફિલ્મમાં સૂફી સંગીતના નામે હિન્દુ પાત્ર હોય તો પણ આવાં શબ્દો ઘૂસાડી દેવાય છે.

રહી વાત સોનમ કપૂરની. એ ડિરેક્ટરની અભિનેત્રી છે. એનો અર્થ એ કે જો ડિરેક્ટર સારા હોય તો એની પાસે ઉત્તમ કામ કઢાવી શકે. સંજય લીલા ભણશાળીએ ‘સાવરિયા’માં અને રાકેશ ઓમપ્રકાશ મહેરાએ ‘દિલ્લી ૬’માં એની પાસે ઉત્તમ કામ કઢાવેલું જ છે. સૂરજ બડજાત્યાએ પણ ‘હમ સાથ સાથ હૈ’માં, એ સમયગાળામાં કરિશ્મા કપૂર ‘ખુદ્દાર’ અને ‘રાજાબાબુ’માં જેવા રોલ કરતી, તે કરતાં અલગ ભૂમિકા કરાવડાવેલી. સોનાલી બેન્દ્રે અને તબુને અલગ રૂપમાં રજૂ કરેલી. તેમ અહીં સોનમ કપૂરના પાત્ર, તેના અભિનય પર સૂરજની છાપ દેખાય છે. બાકી પ્રોડક્શન વેલ્યૂ, કેમેરાવર્ક, સેટ બધું તો ભવ્ય છે.

સમીક્ષકો જે કહે તે, પણ દર્શકોને ફિલ્મ ગમી છે (દર્શકોની પ્રતિક્રિયા જુઓ: http://indianexpress.com/videos/entertainment-video/viewers-react-to-prem-ratan-dhan-payo/). અને તેમણે વધુ એક વાર સલમાનને ટોચના સુપરસ્ટાર તરીકે મૂકી દીધો છે. મોટા ભાગે હિન્દી બોલતા સલમાનની સામે આ અંગ્રેજી મિડિયા અને તેના કારણે અન્ય મિડિયા ભલે અંગ્રેજી ફાંફડુ બોલી શકતા શાહરુખને સુપરસ્ટાર તરીકે ચિતર્યા રાખે.

 

અહીં બીજા કેટલીક સમીક્ષાઓની લિંક પણ આપીએ છીએ અને જુઓ કે એમાં હિન્દુ પરંપરા, રીતિરિવાજ, સંસ્કાર, સભ્યતાને કેટલી અને કઈ હદે ઉતારી પાડવામાં આવી છે.

(૧) ઇન્ડિયન એક્સ્પ્રેસ – http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/5-reasons-why-sooraj-barjatyas-prem-ratan-dhan-payo-is-not-sanskari-enough/

(૨) મુંબઈ મિરર- http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Film-review-Prem-Ratan-Dhan-Payo/articleshow/49774631.cms

(૩) એનડીટીવી http://movies.ndtv.com/movie-reviews/prem-ratan-dhan-payo-movie-review-1204

(૪) હિન્દુ- http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/prem-ratan-dhan-payo-review/article7869782.ece

(૫) ફર્સ્ટ પોસ્ટ- http://www.firstpost.com/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-review-salman-and-the-film-are-predictably-sweet-just-like-a-diwali-ladoo-2505082.html

Advertisements
Posted in film, film review

‘બજરંગી ભાઈજાન’ : ક્યા બાત હૈ સલમાન!

જય બજરંગ બલી- સલમાન, હર્ષીલા અને નવાઝુદ્દીન
જય બજરંગ બલી- સલમાન, હર્ષીલા અને નવાઝુદ્દીન

બજરંગી ભાઈજાન. ફિલ્મના નામમાં જ વિરોધાભાસી બે નામોનું મિશ્રણ! અષાઢી બીજની રથયાત્રા અને રમઝાનની ઈદના ૩૦ વર્ષ પછીના સંયોગના આગલા દિવસે ૧૭ જુલાઈએ જ રિલીઝ! ફિલ્મ પહેલાં સોશિયલ મિડિયા પર તેની વિરુદ્ધ અનેક સંદેશાઓ વહેતા થયા હોય; અગાઉ એવા સંદેશાઓ ફરતા હોય કે આ ફિલ્મ લવ જિહાદનો પ્રચાર કરે છે તેથી તે ન જોવી અને બાદમાં મુસ્લિમોના એક વર્ગ તરફથી વિરોધ થાય કે આ ફિલ્મ ન જોવી કારણકે ઈદ પર થિયેટરોમાં હનુમાનચાલીસા, જય શ્રી રામ ગૂંજી ઊઠશે (શબ્દશઃ સંદેશ યાદ નથી, પણ આ મતલબનો જ કંઈક હતો). આવામાં આ ફિલ્મ જોવા કોણ જશે તેવો સવાલ રિલીઝ પહેલાં થવો સ્વાભાવિક હતો. બીજી તરફ, ‘બાહુબલી’નું વાવાઝોડુ આવી ગયું. તેના પ્રચારના વરસાદમાં ‘બજરંગી ભાઈજાન’ તો હવાઈ જશે તેમ લાગતું હતું. પરંતુ ‘બજરંગી ભાઈજાન’ રિલીઝ થયા પછી બજરંગ બલી સલમાન ખાનને માલામાલ કરશે તેવું લાગી રહ્યું છે. આ ફિલ્મ શક્ય હોય તો જરૂર જોવી જોઈએ. સલમાનની ટોપ ટેન સારી ફિલ્મોમાં તે ચોક્કસ સ્થાન પામવાની.

ફિલ્મ જોવાનું એક કારણ, સૌથી પહેલું અને અગત્યનું કારણ, તેમાં સલમાન ખાન છે. એમાં કોઈ શંકા નથી કે સ્ક્રિપ્ટ, સંગીતકાર અને તેનાં ગીતો આ બધું પસંદ કરવામાં સલમાનની માસ્ટરી છે. શંકા હોય તેમણે સલમાનની ફિલ્મોની યાદી જોઈ લેવી જોઈએ. તેણે અનેક કલાકારોના ગોડફાધરની ભૂમિકા ભજવી છે. આ ફિલ્મમાં પણ હર્ષાલી મલ્હોત્રા નામની અતિશય સુંદર બાળ કલાકાર અને અદનાન સામી માટે ગોડફાધર જેવું કામ કર્યું છે. અદનાન સામી ઘણા વખતથી નવરાધૂપ (મેઇનસ્ટ્રીમ ફિલ્મની રીતે) જેવો હતો. તેની પાસે આ ફિલ્મમાં ન માત્ર કવ્વાલી ગવડાવી પરંતુ તેના પર એ પિક્ચરાઇઝ પણ કરી છે. સલમાને બિગ બોસના સ્પર્ધક અલી ક્વિલી મિર્ઝાને પણ ફિલ્મમાં બ્રેક આપ્યો છે. પણ આ ફિલ્મમાં સલમાને પોતાને બહુ અગત્યનો બ્રેક આપ્યો છે. વોન્ટેડ, બોડીગાર્ડ, દબંગ, જય હો, કિક જેવી મસાલા ફિલ્મો કર્યા પછી એક સાવ અલગ જ ફિલ્મ કરવી જેમાં પોતાના ભાગે સહેજ પણ એક્શન ન આવે, અને પોતાના જેટલું જ મહત્ત્વ નવાઝુદ્દીન સિદ્દિકીને અને બાળ કલાકાર હર્ષાલી મલ્હોત્રાને મળે તે જેવો તેવો નિર્ણય નથી.

હર્ષાલી મલ્હોત્રાએ 'બજરંગી ભાઈજાન'માં પોતાના મૂક અભિનયથી બધાનાં હૃદય જીતી લીધાં છે
હર્ષાલી મલ્હોત્રાએ ‘બજરંગી ભાઈજાન’માં પોતાના મૂક અભિયનથી બધાનાં હૃદય જીતી લીધાં છે

હર્ષાલી મલ્હોત્રા (લાઇફ ઓકેની સિરિયલ ‘લૌટ આઓ તૃષા’માં ભાગ્યશ્રીની નાનકડી દીકરી બની હતી તે) એક મૂંગી પાકિસ્તાની બાળકીની ભૂમિકા કેવી આબાદ ભજવી જાય છે તે આ બ્લોગપોસ્ટ વાંચીને નહીં સમજાય, એના માટે ફિલ્મ જ જોવી પડે. જો આ બાળ કલાકારનું નામ ખબર ન હોય તો કોઈ રીતે ખ્યાલ ન આવે કે તે પાકિસ્તાની કે મુસ્લિમ નથી. કહે છે કે સલમાન ખાન પહેલાં ફિલ્મના નિર્દેશક કબીર ખાનની દીકરી સાયરાને મુન્નીના રોલમાં લેવા માગતો હતો પરંતુ કબીરે ના પાડી. તે પછી સલમાન અને કબીર ખાને (નિર્દેશક) ૫૦૦ બાળકીઓનાં ઓડિશન લીધાં તે પછી હર્ષિલાની પસંદગી કરી હતી. હર્ષાલી ભલે ફિલ્મમાં મૂંગી હોય પરંતુ વાસ્તવમાં તે ખૂબ જ વાચાળ છે. તેણે સલમાનને પૂછ્યું હતું: “ક્યા આપ મુઝે અપની તરહ સુપરસ્ટાર બનાઓગે?” સલમાનને એમ કે તેની માતાએ શીખવ્યું હશે, પણ તેની માતાએ કહ્યું, “ના રે. તે એવી જ છે.”

આ ફિલ્મમાં બધું જ છે, જે માત્ર સલમાન ખાનના ચાહકોને જ જોઈએ છે તેમ નહીં, પણ મોટા ભાગના બધા જ ફિલ્મચાહકોને જોઈતું હોય છે. મધ્યમ વર્ગીય પરિવાર, સજ્જનતા, કોમેડી, રોમાન્સ, પોઝિટિવિટી, સંવેદનાઓ અને સસ્પેન્સ. ઘણા વખતથી લોકોની ફરિયાદ હતી કે હિન્દી ફિલ્મોમાં સેક્સ અને હિંસા વધી રહ્યા છે. માત્ર મહેશ ભટ્ટ-મૂકેશ ભટ્ટની ફિલ્મોમાં જ નહીં, એવરેજ કોઈ પણ ફિલ્મમાં. એકદમ અંતરંગ દૃશ્યો તો ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિવાળી ફિલ્મોમાં પણ દેખાડાવાં લાગ્યાં હતાં. છેવટે ચુંબનનાં દૃશ્યો તો હોય જ. એ પણ ન હોય તો છેવટે ટૂંકાં કપડાં અને કંઈ નહીં તો છેવટે ક્લિવેજ તો દેખાડાય જ, (ટ્રાવેલ એજન્ટ શાહિદાને વેશ્યાલયમાં વેચવા લઈ જાય છે તેમાં અલપઝલપ દેખાડાયા તે સિવાય) આ ફિલ્મમાં આવું કંઈ નથી. ફિલ્મનાં સ્ત્રી પાત્રો ચાહે તે કરીના કપૂર હોય કે તેની માતા બધાને પૂરાં કપડાંમાં દેખાડાયાં છે. અને પાકિસ્તાની સ્ત્રીને તો સવાલ જ નથી કે ટૂંકાં કપડાંમાં દેખાડાય. આમ છતાં એકે એક સ્ત્રી પાત્રની સુંદરતા, ખાસ કરીને શાહિદાની માતા (મહેર વિજ)ની સુંદરતા આંખને સ્પર્શી જાય છે. હિંસા એકદમ ઓછી છે. કોમેડી છે, પણ અભદ્રતા નથી. એકદમ સહજ અને નિર્દોષ કોમેડી છે. સલમાન ખાનની કુશ્તી પણ હસાવી જાય છે. ઘણી ફિલ્મોમાં શહેર અને અત્યંત ધનિક વર્ગને દેખાડાય છે. તે ફરિયાદ પણ અહીં દૂર થઈ છે. અહીં ભારત અને પાકિસ્તાનનાં નાનાં શહેરો અથવા ગામની વાત છે. ભારતીયતા અથવા કહો કે હિન્દુસ્તાનીયત,  બંને દેશોમાં બતાવવામાં આવી છે. દા. ત. વિનય-વિવેકથી વર્તવું, અજાણ્યાની પણ મદદ કરવી વગેરે. અને આજકાલ ઘણી ફિલ્મોમાં વિદેશનાં સ્થળોનાં દૃશ્યો ઠાંસી ઠાંસીને ભરવામાં આવે છે. અહીં તો ભારત-પાકિસ્તાનનાં સ્થળો જ સુંદર રીતે દર્શાવાયાં છે. દિલ્હીનો ચાંદની ચોક, કુરુક્ષેત્ર, વાઘા સરહદ, રાજસ્થાનની રણવાળી સરહદ. અને કાશ્મીર કા તો ક્યા કહેના. અમીર ખુશરો દેહલુવીએ કહ્યું છે તે યથાર્થ જ છે- અગર ફિરદોસ બરોયે ઝમીન અસ્ત, હમી અસ્તો હમી અસ્ત (પૃથ્વી પર ક્યાંય પણ જો સ્વર્ગ છે તો તે અહીં જ છે, અહીં જ છે.) એ કાશ્મીરનું સૌંદર્ય ફિલ્મની શરૂઆતમાં અને છેલ્લાં દૃશ્યોમાં કેમેરામેન અસીમ મિશ્રાએ અદ્ભુત ઝીલ્યું છે. અદ્ભુત એટલે અદ્ભુત.

મહેર વિજ જે 'બજરંગી ભાઈજાન'માં શાહિદાની માતા બની છે
મહેર વિજ જે ‘બજરંગી ભાઈજાન’માં શાહિદાની માતા બની છે
'બજરંગી ભાઈજાન'માં ખૂંખાર પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર હામીદ શર્મા બનેલો રાજેશ શર્મા
‘બજરંગી ભાઈજાન’માં ખૂંખાર પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર હામીદ શર્મા બનેલો રાજેશ શર્મા

 

 

 

 

યુવાન સલમાન ખાન બનેલો નજીમ ખાન
યુવાન સલમાન ખાન બનેલો નજીમ ખાન
નીલ ત્યાગી જે રસિકાનો ભાઈ બન્યો છે
નીલ ત્યાગી જે રસિકાનો ભાઈ બન્યો છે
રસિકાની માતા બનેલી અભિનેત્રી અલકા કૌશલ
રસિકાની માતા બનેલી અભિનેત્રી અલકા કૌશલ

સલમાન, કરીના કપૂર અને નવાઝુદ્દીન સિદ્દિકી તો પોતાનાં પાત્રો નિભાવવામાં સુપર્બ છે જ. પવનને જોઈને ‘હમ આપ કે હૈ કૌન’, ‘હમ સાથ સાથ હૈ’નો સલમાન યાદ આવી જાય. વિવેકી, પ્રેમાળ, ઉદાર દિલ, શરમાળ. મૌલવી સાહેબના માત્ર થોડી મિનિટો માટેના પાત્રમાં ઓમ પુરી (જેમાં તેમની આંખો તો ગોગલ્સ નીચે ઢંકાયેલી જ રહે છે), સલમાન ખાનના પિતા દિવાકર ચતુર્વેદી (અતુલ શ્રીવાસ્તવ જે મુન્નાભાઈ એમબીબીએસમાં ફ્રૂટ ખાતા ખાતાં હાર્ટ એટેકનો ડ્રામા કરે છે), રસિકાના પિતા દયાનંદ (શરત સક્સેના), રસિકા (કરીના કપૂર)નો ભાઈ  જે પવન કેટલા પરોઠાં ખાય છે તે ગણ્યા કરે છે (નીલ ત્યાગી), પાકિસ્તાનના સુલતાનપુરમાં જે વૃદ્ધ દિલ્હીમાં હઝરત નિઝામુદ્દીન ઓલિયાની દરગાહ પર જવાનું સૂચન કરે છે તે કલાકાર, શાહિદાનો પિતા રઉફ  (મીર સરવર), ટ્રેનમાં શાહિદા સાથે વાત કરે છે તે ઘરડાં માજી  (કમલેશ ગિલ, નામ પરથી છેતરાવું નહીં, તેઓ મહિલા કલાકાર જ છે), શાહિદાની મા (મેહર વીજ), રસિકાની મા (અભિનેતા વરુણ બડૌલાની બહેન, સિરિયલ ‘સ્વરાંગિની’ પાર્વતી બનતી અલકા કૌશલ), પાકિસ્તાનમાં નિર્દયી ઇન્સ્પેક્ટર હામીદ જેનું હૃદય પરિવર્તન થાય છે (રાજેશ શર્મા), બાળ પવન જેને ચારનો ઘડિયો આવડતો નથી (આરુષ શુક્લ), યુવાન પવન  (દિલ્હી સ્થિત મોડલ-અભિનેતા નજીમ ખાન), પાકિસ્તાની જાડિયો ઇન્સ્પેક્ટર (સુનીલ ચિત્કારા), ટ્રાવેલ એજન્ટ (કૃણાલ પંડિત), ચાંદનવાબનો સાથી કેમેરામેન (ખુશાલ પવાર), સરહદ પાર કરાવતો એજન્ટ (મુર્સાલીન કુરૈશી)… એક એક પાત્રને એક એક કલાકારે આબાદ ભજવ્યું છે.

જુલિયસ પેકિયમનું બેકગ્રાઉન્ડ સંગીત અદ્ભુત છે. શાહિદા શરૂઆતના દૃશ્યમાં પૈડાથી રમતી હોય ત્યારે પૃષ્ઠભૂમિમાં વાગતું સંગીત હોય કે પછી અન્ય દૃશ્ય વખતનું સંગીત, આખી ફિલ્મમાં બેકગ્રાઉન્ડ સંગીત ફિલ્મના પ્રવાહને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે. શાહિદાની મા ટ્રેનમાં બેસે છે ત્યારે બેકગ્રાઉન્ડમાં વાગતી અમીર ખુશરોની કવ્વાલી આજ રંગ હૈ વાગે છે.

ફિલ્મની વાર્તા વધતા-ઓછા અંશે, હવે બધાં જાણે જ છે, એટલે તેની વાત નથી કરવી, પણ તેનાં મનને સ્પર્શી જાય તેવાં દૃશ્યોની વાત કરીએ. ભારત-પાકિસ્તાનની ક્રિકેટ મેચ એક સૂત્રધાર તરીકે ફિલ્મના ઇન્ટરવલ પહેલાંના ભાગમાં સતત વહ્યા કરે છે. બંને તરફ કેવા જનૂન સાથે મેચ જોવાય છે તે તો બતાવાયું જ છે, પણ મુન્નીને શાહિદા એટલે કે પાકિસ્તાની સાબિત કરવામાં પણ મેચ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. શાહિદા પાકિસ્તાનથી આવીને ટ્રેનમાં દિલ્હી સ્ટેશને ઉતરે છે ત્યારે અધિકારીને નિર્દોષ સ્મિત આપે છે, ટ્રેનમાં પાછા જતી વખતે મેદસ્વી વ્યક્તિના પગે ગલગલિયા કરીને તેના નસકોરાં બોલતાં બંધ કરાવે છે, દીકરી ખોવાઈ ગઈ હોય અને માત્ર પાંચ જ મિનિટ દૂર હોય પરંતુ તેને શોધવા શાહિદાની મા જઈ શકે નહીં. તે માટે વિઝા લેવા પડે! આ કેવી લાચારી! માઉન્ટબેટન સહિતના અંગ્રેજો અને ઝીણા જેવા ધર્માંધોએ આ કેવી સરહદો આંકી દીધી એક જ દેશના બે ટુકડા વચ્ચે! શાહિદા રસિકાના ઘરે આવીને ખાટલામાં સૂતી સૂતી રડતી હોય છે, રસિકાનો ભાઈ દીપુ તેને તેના ફેવરિટ ક્રિકેટર વિશે પૂછે છે તે દૃશ્ય.

શાહિદાએ આટલા બધા વચ્ચે પવન ચતુર્વેદી (સલમાન ખાન)ને જ કેમ પસંદ કર્યો? બાળકીની છઠ્ઠી ઇન્દ્રિય કામ કરી ગઈ! બસમાં પવન સાથે બીજા બધા પણ શાહિદાનું શહેર જાણવામાં મદદ કરે છે તે ભારતીયોની સહૃદયતા બતાવે છે, પવન પ્રતાપગઢનો છે અને બીજો મુસાફર પણ પ્રતાપગઢનો જમાઈ છે એટલે તે પવનને કહે છે, “તમે મારા વેવાઈ થયા” આ બહુ ઝીણવટપૂર્વકનું કાંત્યું કહેવાય, ગામડામાં અને શહેરોના કેટલાક લોકો પણ આ રીતે ગામના સંબંધે સંબંધ જોડી દેતા હોય છે. રસિકા સાથે દસ રૂપિયાના છુટ્ટાની માથાકૂટ. ઘરે આવીને રસિકાને પૈસા દેવા માટે પવન જ્યારે કહે છે, ‘હાથ દીજિયે’ ત્યારે બીજા કોઈ નિર્દેશક હોત તો રસિકાનો હાથ લંબાવેલો તરત બતાવી દેત, પણ કબીરે ડિટેલિંગ સરસ કર્યું છે તેથી રસિકા વાંધો ઉઠાવે છે અને કહે છે, ‘એક્સક્યુઝ મી’ અને પવન પૈસા હાથને અડ્યા વગર ઉપરથી મૂકે છે, શાકભાજી સાથે સાઇકલ પર રસિકાને બેસાડીને લાવતો પવન. જ્યારે મુન્ની પાકિસ્તાની છે તેવું ખબર પડે છે અને રસિકાના પિતા પવનને ખીજાતા હોય છે ત્યારે દીપુ અને મુન્ની વચ્ચે હાથના ઈશારા. બોર્ડર પર અનુમતિ લઈને જ અંદર જવાનું પવન કહેતો હોય ત્યારે શાહિદા દ્વારા કપાળે હાથ પછાડવો. બોર્ડર પર પવન કહેતો હોય કે મુન્ની પાકિસ્તાની છે ત્યારે શાહિદાનું હકારમાં માથું હલાવવું. ગામડાના પત્રકાર ચાંદનવાબની સ્ટોરી પર ન્યૂઝ ચેનલના તંત્રીનો વિશ્વાસ ન કરવો, પાકિસ્તાનની ટિપિકલ બસ. બસ કંડક્ટરની માનવતા. પવનનો હાથ અલ્લાહ હાફિઝ કહેવામાં ઊંચો થઈને અટકી જાય ત્યારે ચાંદનવાબ અને મૌલાનાનું જય શ્રીરામ કહેવું. ચાંદનવાબનું બુરખો પહેરેલા પવનને કહેવું ‘થોડી નઝાકત સે ચલેં જનાબ’. ચાંદનવાબની પવન અંગેની સ્ટોરી પ્રસારિત કરવા કોઈ ન્યૂઝ ચેનલના તંત્રી તૈયાર ન થતા તે પછી ચાંદનવાબનું કહેવું ‘નફરત બડી આસાની સે બિક જાતી હૈ, લેકિન મોહબ્બત…’. ચાંદનવાબના યૂટ્યૂબ પરના વિડિયોમાં પણ છેલ્લે ‘કેમેરામેન ચાંદનવાબ કે સાથ મૈં ચાંદનવાબ’ કહેવું. છેલ્લાં દૃશ્યોમાં પવનનું આદાબ કરવું અને શાહિદાનું જય શ્રી રામ કહેવું.

વોટ્સ એપ પર ઘણા વખત પહેલાં કરાચીના એક રિપોર્ટરનો રેલવે પ્લેટફોર્મના દાદરા પરથી ઈદનું રિપોર્ટિંગ કરતો ફની વિડિયો ફરતો હતો, તેમાં રિપોર્ટરનું નામ હતું ચાંદનવાબ, એ જ નામ અને અદ્દલ એ જ દૃશ્ય નવાઝુદ્દીન સિદ્દિકી પર ફિલ્માવાયું છે. ફિલ્મનો ઇન્ટરવલ પછીનો ભાર આ નવાઝુદ્દીન સિદ્દિકી જ ઉંચકે છે. કે. વી. વિજયેન્દ્ર પ્રસાદની કથા ખૂબ જ સારી છે. કબીર ખાનના સંવાદો પણ સારા છે. બાય ધ વે, આ વિજયેન્દ્ર પ્રસાદ કોણ છે? ‘બાહુબલી’ના નિર્દેશક એસ. એસ. રાજામૌલીના પિતા! નવાઈની વાત એ છે કે હૈદરાબાદમાં જન્મેલા કબીર ખાને, દક્ષિણના કે. વી. વિજયેન્દ્રપ્રસાદ, કર્ણાટકના કોમી રીતે સંવેદનશીલ હુબલીમાં જન્મેલા મુસ્લિમ લેખક પરવીઝ શૈખ અને બીજા મુસ્લિમ લેખક અસદ હુસૈન સાથે અડધા ભાગમાં હિન્દુત્વ અને ઉત્તર ભારતીયપણાથી છલોછલ ફિલ્મ લખી!

ફિલ્મની સ્ટોરી કેટલાક સવાલો જરૂર પેદા કરે છે, જેમ કે પાંચ-છ વર્ષની શાહિદાને પોતે ભારતમાં ગૂમ થઈ જવાની છે તેવી પહેલેથી ધારણા બાંધી તેના ઘરના લોકોએ તેને શીખવાડ્યું હોય કે આપણા દેશનું નામ પાકિસ્તાન છે? તેને  આટલી નાની ઉંમરથી નમાઝ પઢતા પણ આવડતી હોય? સરબજિતને મુક્ત કરવાની માગણી માટે હિન્દુવાદી સંગઠનોના દેખાડાતા લોકો હિંસક બનીને પાકિસ્તાનના દૂતાવાસ પર હુમલો કરવા અંદર ઘૂસી જાય તે પણ વધુ પડતું છે. જે વિચાર ચાંદનવાબને ફિલ્મમાં મોડે મોડે આવે છે કે યૂટ્યૂબ પર વિડિયો મૂકી દઈએ તો બધા તે જોઈ લેશે તે વિચાર પવનને કેમ ન આવ્યો? કેમ ભારતની સમાચાર ચેનલો પર આ સમાચાર પ્રસારિત કર્યા? કેમ તેણે ઇન્ટરનેટ પર શાહિદા સાથે પોતાનો વિડિયો ન મૂક્યો? પાકિસ્તાનની પોલીસ અને જેલવાળા આટલા સારા હોત તો ભારતના સેંકડો સરબજીતો પાકિસ્તાનની કેદોમાં વર્ષોના વર્ષો સબડતા ન હોત.

ફિલ્મનું નબળું પાસું તેનું સંગીત છે. સલમાનની અગાઉની ફિલ્મો જેવું સંગીત નથી.  પાત્રોમાં જેટલું ધ્યાન રખાયું તેટલું ગીતના શબ્દોમાં ધ્યાન રખાયું નથી. ‘તૂ ચાહિયે’ કે ‘તુમ ધડકન’માં પણ શુદ્ધ હિન્દીનો પ્રયોગ થયો હોત તો સોને પે સુહાગા થાત. જોકે ‘ચોક ચાંદની’ ગીતમાં પાછું આ ધ્યાન રખાયું છે, પણ તેના શબ્દો સરળતાથી યાદ રહે તેવા નથી. ધૂનની રીતે સૌથી સારું ગીત હોય તો તે આ જ છે. કોંકણી/ગોવાના સંગીત પરથી આ ગીત બનાવ્યું છે. ‘ભર દો ઝોલી’ ગીત અદ્ભુત બન્યું છે અને અદનાન સામીએ તેને પડદા પર અદ્ભુત નિભાવ્યું પણ છે. (રાજ કપૂર  કે ઋષિ કપૂરની યાદ આવી જાય તેવી રીતે અદનાનને પડદા પર ગાતો બતાવાયો છે ). જોકે અબ્દુલ સામી સિદ્દિકીએ આ ગીત પોતાનું હોવાનું કહીને સલમાન ખાન, ટી સિરિઝ અને પ્રીતમને કાનૂની નોટિસ ફટકારી છે.

ફિલ્મમાં એક ગીત હતું ‘આજ કી પાર્ટી મેરી તરફ સે’. આ ગીત ફિલ્મના અંતમાં આવતું હતું, પણ સલમાન ખાનના પિતા (અને મહાન લેખક જોડી સલીમ-જાવેદ પૈકીના) સલીમ ખાને કહ્યું કે આ ગીતને કાઢી નાખો. કબીર ખાન પણ આ વાત સાથે સંમત થઈ ગયા. તેમને લાગ્યું કે અંતમાં આવતું (આઇટમ) ગીત ફિલ્મની મજા બગાડી નાખે છે. આખી ફિલ્મમાં તમે મહેનત કરીને કોઈ પાત્રને સ્થાપિત કર્યું હોય અને અંતના ગીતમાં તે ભડકાઉ કપડામાં નાચવા લાગે. એટલે પછી આ ગીતનો ઉપયોગ માત્ર પ્રમોશનલ સોંગ તરીકે જ કરવાનું નક્કી થયું. એ એક રીતે સારું જ થયું કેમ કે કટ્ટર હિન્દુ બતાવેલો પવન ચતુર્વદી ઈદની પાર્ટી આપતો હોય તેવું દર્શકોના ગળે ઉતારવું અઘરું હતું.

ફિલ્મમાં હિન્દુ-મુસ્લિમ, ભારત-પાકિસ્તાન આ અત્યંત જ્વલનશીલ –સંવેદનશીલ વિષયોને આવરાયા ત્યારે લોકોએ સલાહ આપી કે આવા વિષયો ક્યાં લો છો, સલમાને કહ્યું, “અમારો તો એક જ વિષય છે, માનવતા.” કાબુલ એક્સપ્રેસ, ન્યૂયોર્ક અને એક થા ટાઇગર જેવી હાર્ડ હિટિંગ ફિલ્મો બનાવનાર કબીર ખાનની આ ફિલ્મ હોય તેવું લાગતું નથી, જાણે રાજકુમાર હિરાણી કે સૂરજ બડજાત્યા સ્ટાઇલની ફિલ્મ હોય તેવું લાગે છે. અગાઉ ‘હીના’, ‘રેફ્યુજી’, ‘ગદ્દર’, ‘વીરઝારા’, ‘એક થા ટાઇગર’ જેવી ભારત-પાકિસ્તાનની માનવીય વાર્તા ધરાવતી (બોર્ડર, એલઓસી, લક્ષ્ય વગેરે યુદ્ધ ફિલ્મો નહીં) ફિલ્મ આવી ગઈ છે, પરંતુ આ ફિલ્મ તેમાં સૌથી ટોચે છે. તેમાં ન તો પાકિસ્તાનને ગાળો દેવાઈ છે, ન તો ભારતને ખરાબ દેખાડાયું છે. અનિલ કપૂર (જેણે ‘ઈશ્વર’માં ‘બજરંગી ભાઈજાન’ના પવન જેવું જ ઈશ્વરનું પાત્ર ભજવ્યું હતું), શાહરુખ ખાન, રાજકુમાર હિરાણી, સૂરજ બડજાત્યાને થતું હશે કે કાશ, તેમણે આ ફિલ્મમાં કામ કર્યું હોત/બનાવી હોત. રાજ કપૂર પણ જીવતા હોત તો તેમણે આ સ્ક્રિપ્ટ પરથી જરૂર ફિલ્મ બનાવી હોત. આમ તો તેમની ‘જિસ દેશ મેં ગંગા બહતી હૈ’ના રાજુ અને ‘બજરંગી ભાઈજાન’ના પવનના પાત્ર વચ્ચે ઘણી સામ્યતા છે.

કબીર ખાન અને ખાસ તો સલમાન ખાને આ પ્રકારની (તેની અગાઉની વોન્ટેડ, દબંગ, સ્ટાઇલની) ફિલ્મોથી હટીને માનવતાવાળી સ્ટોરી પર ફિલ્મ બનાવવા કરતાંય મોટી હિંમત કઈ કરી છે તે જાણો છો? તેણે પોતાને ફિલ્મમાં આરએસએસના સ્વયંસેવક તરીકે બતાવ્યો છે. તેના પિતા દિવાકર ચતુર્વેદીને શાખાના પ્રમુખ તરીકે બતાવ્યા છે. શાખાના ગણવેશમાં અને શાખાની પ્રાર્થના થતી બતાવી છે. અને વળી આરએસએસ- સ્વયંસેવકોને  સારા બતાવ્યા છે.  આ સૌથી મોટી હિંમત અત્યાર સુધી હિન્દી ફિલ્મોના અને એય મોટા સ્ટારની ફિલ્મોના ઇતિહાસમાં કહેવાય. (થોડા વખત પહેલાં આવેલી ‘દમ લગા કે હઈશા’માં શાખાની મજાક ઉડાવાઈ હતી) આરએસએસ વિશે જે પણ સત્ય જાણે છે તેને ખબર છે કે તે રાષ્ટ્રભક્તોનું સંગઠન છે. તેણે મચ્છુ ડેમ હોય કે ચરખી દાદરીમાં સાઉદી અરબ-કઝાખસ્તાનનાં વિમાનો ટકરાવાની દુર્ઘટના, કોઈ ધર્મના ભેદભાવ વગર સમાજસેવા કરી છે. ગાંધીજીની રક્ષા કરનાર સંગઠન પર ગાંધીજીની હત્યાનું આળ, તેના પર સરદાર પટેલે મૂકેલા પ્રતિબંધને ઉઠાવી લેવાયા પછી પણ, લાગતું રહે અને ‘ગાંધી’ જેવી સુપર્બ ફિલ્મમાં સંઘના બીજા સરસંઘચાલક (પ્રમુખ) ગુરુજીને ગોડસેને ઈશારો કરતા બતાવાય તે કઠે તેવી વાત જ હોય. અત્યાર સુધી ઘણી ફિલ્મોમાં ત્રાસવાદી તરીકે મુસ્લિમને બતાવવા બેલેન્સિંગ એક્ટ તરીકે હિન્દુને કટ્ટરવાદી બતાવાયા જ છે. ‘પીકે’ જેવી ફિલ્મોમાં તો માત્ર હિન્દુ ધર્મને જ નિશાન બનાવાયો હોય તેવી છાપ ઉપસે છે. (વાંચો: ‘પીકે’ સામે જ કેમ વિરોધ? ‘ઓહ માય ગોડ’ સામે કેમ નહીં?) બીજા કોઈ હિન્દુ અભિનેતા કે નિર્દેશકે આવું દેખાડ્યું હોત તો અત્યાર સુધીમાં સેક્યુલરો તેના પર તૂટી પડ્યા હોત, ન્યૂઝ ચેનલો પર તેની ચર્ચાઓ ચાલુ થઈ ગઈ હોત, પરંતુ રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારામાં માનતા સલીમ ખાન અને તેમના કારણે તેમના દીકરા સલમાને આ હિંમત દાખવી છે એટલે બધા ચૂપ છે. વિચારો, જે માણસ ખાલી નરેન્દ્ર મોદી સાથે પતંગ ચગાવ્યા તેના કારણે તેની સામે આટલી વૈચારિક તડાપીટ બોલી અને (તેના કારણે ઓવૈસી જેવા કટ્ટરવાદીઓએ તેની ‘જય હો’ના બહિષ્કારનું એલાન આપ્યું તેથી) તેની ‘જય હો’ અગાઉની ફિલ્મો કરતાં નબળી રહી તેમ છતાં સલમાન આ હિંમત દાખવી શક્યો છે.

અભિનંદન સલમાન! જય શ્રી રામ!

Posted in film, film review, national

ફિલ્મ હૈદર અને અલ્પમતિઓ : કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી!

હિન્દી ફિલ્મ જગતનો કદાચ આ સૌથી ખરાબ દાયકો ચાલી રહ્યો છે? આવો પ્રશ્ન હમણાં હમણાં આવેલી અનેક ફિલ્મોના કારણે થાય, પરંતુ હવે જે માર્કેટિંગ પદ્ધતિ આવી ગઈ છે, દરેક સિરિયલ, દરેક રિયાલિટી શોમાં જઈને માર્કેટિંગ કરવું, દરેક નાના-મોટાં શહેરમાં જઈને ગુણગાન ગાવા, અને સિરિયલના કલાકારો, રિયાલિટી શોના હિસ્સેદારો દરેક નવી ફિલ્મના દરેક કલાકારને જોઈને તેનાથી પોતે ખૂબ જ પ્રભાવિત થઈ ગયા છે તેવું દેખાડે ત્યારે એમ જ લાગે કે આ કલાકારો આગળ સંજીવકુમાર, અમિતાભ બચ્ચન, નસીરુદ્દીન શાહ, ઓમ પુરી, દિલીપકુમાર, મધુબાલા, નરગીસ વૈજયંતિમાલાથી માંડીને માધુરી દીક્ષિત સુધીના લોકો તો બગલબચ્ચું જ છે! અને રિયાલિટી શોમાં તો પાછા ભાડૂતી દર્શકો આ બધા કલાકારો આવે ત્યારે દર વખતે જે કૃત્રિમ ચીચીયારીઓ પાડતા હોય, સીટીઓ વગાડતા હોય તેને જોઈને અહોભાવ જાગે અને આપણને અપરાધની ભાવના થાય કે આ બધા કલાકારો એટલા બધા મહાન છે એમ?

પરંતુ આ બધા ઉપરાંત એક જાતિ છે – ફિલ્મ સમીક્ષકની જાતિ. એમાં કેટલાક ફરજના ભાગે આ કામ કરતા હોય છે, તેમાંના કેટલાક ફિલ્મ મફતમાં જોઈને પછી સમીક્ષા આપે અને તેમાં વણલખ્યો શિરસ્તો એવો કે યશ ચોપરાના ફરજંદ આદિત્ય ચોપરાની નિર્માણ કરેલી ફિલ્મ હોય, કરણ જોહરની ફિલ્મ હોય કે પછી શાહરુખ ખાનની ફિલ્મ એટલે એમાં ચાર સ્ટાર આપી જ દેવાના. તો આપણે ત્યાં ગુજરાતમાં કેટલાક ‘કલમઘસુ’ઓ પોતાની જાતને બે વેંત ઊંચા બતાડવા વિશાલ ભારદ્વાજ કે ઋતુપર્ણો ઘોષની ફિલ્મો કે પછી એમ. એફ. હુસૈનના ભદ્દાં ચિત્રોના વખાણ કરવા જ તેમની કલમ સે.મી.ના ભાવે નહીં, કિલોમીટરના ભાવે ઘસડી નાખે છે.

વિશાલ ભારદ્વાજ એક સંગીતકાર તરીકે ઉત્તમ એમાં ના નહીં, (જોકે, ‘હૈદર’માં તો એ આશા પણ ઠગારી નીવડી હોય તેવું લાગે છે) પરંતુ નિર્દેશક તરીકે કેટલા ઉત્તમ (બેસ્ટ), વધુ સારા (બેટર) અથવા માત્ર સારા (ગુડ)? આ પ્રશ્ન થાય. શેક્સપિયરની રચનાઓ પરથી હિન્દીમાં ફિલ્મો બનાવવા હાલી નીકળેલા આ સર્જનકારની, મારા મતે તો, પ્રતિભા વેડફાય છે. એના કરતાં તેમણે સંગીતકાર તરીકે ‘માચીસ’ કે પછી ‘સત્યા’ જેવું ઉત્કૃષ્ટ સંગીત આપવા પ્રયાસ કરવો જોઈએ. વ્યક્તિ તરીકે એકદમ સૌજન્યશીલ અને શાંત લાગતા વિશાલ ભારદ્વાજ ફિલ્મમાં ઠાંસીઠાંસીને વિકૃતિ અને ગાળો બતાવે છે. આમ જુઓ તો એમની ફિલ્મો કમાણીની દૃષ્ટિએ એટલી સફળ નથી નિવડી, પરંતુ ગુજરાતીમાં જેઓ પોતાને બૌદ્ધિક અને બે વેંત ઊંચા દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરે છે તેવા એક વર્ગને પોતાના આ પ્રયાસમાં વિશાલ ભારદ્વાજ હાજિર સો હથિયાર લાગે છે.

પરંતુ જ્યારે ‘હૈદર’ જેવી ફિલ્મમાં સૂંડલામોંઢે વખાણ થાય ત્યારે આ અલ્પમતિઓ પર શંકા જાય કે ભગવાને તેમને ખરેખર મતિ આપી હતી? અને મતિ આપી હતી તો તે સુમતિ હતી? તેમણે ખરેખર તો હનુમાનચાલીસા કરવા જોઈએ (કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી).

હકીકતે હવે એવું થઈ ગયું છે કે ફિલ્મના નિર્માતા કે તેના પ્રચાર કરનારાઓ પ્રચાર કરતી વખતે જે લાઇન ચલાવે એ જ લાઇન આવા અલ્પમતિઓ પકડી લે છે, જેમ કે આઈબીએન સેવન નામની હિન્દી ન્યૂઝ ચેનલ પર રાજીવ મસંદે વિશાલ ભારદ્વાજનો ઇન્ટરવ્યૂ લીધો ત્યારે અને તે પછી ઘણી વાર વિશાલ ભારદ્વાજે આ ફિલ્મની લાઇન પકડેલી કે અત્યાર સુધી આપણે કાશ્મીરને બહારથી જોયું છે પરંતુ આ ફિલ્મ કાશ્મીરની અંદર રહેલા લોકોની દૃષ્ટિએ બનાવેલી છે. વિશાલભાઈ, કાશ્મીરની અંદર માત્ર મુસ્લિમો જ નથી રહેતા, ત્યાંથી તગેડી મૂકેલા પંડિતોની દૃષ્ટિએ પણ એક વાર ફિલ્મ તો બનાવો. અને હદ તો ત્યારે થાય કે કાશ્મીરમાં ભારતીય સેના (કાશ્મીરમાં રહેતા મોટા ભાગના લોકો પોતાને ભારતથી અલગ ગણે છે એટલે કેન્દ્ર સરકારની વાત આવે તો એમ કહે કે ભારત સરકાર, એમ, સેનાની વાત આવે તો કહે કે ભારતની સેના.)ના કથિત અત્યાચારોના લીધે ત્યાંના લોકો ત્રાસવાદી બને છે! (સેનાને ત્યાં રાખવાની જરૂર શા માટે પડી? એ પ્રશ્ન પણ થવો જોઈએ અને એ પ્રશ્ન પણ થવો જોઈએ કે પાકિસ્તાનમાંથી આવતા ત્રાસવાદીઓને અંદરથી કોણ સમર્થન આપતું હતું?) વાહ! અત્યાચારોના લીધે જ જો ત્રાસવાદી બનતા હોત તો પાકિસ્તાનમાંના હિન્દુઓ, શીખો કે ખ્રિસ્તીઓ કેમ ત્રાસવાદી ન બન્યા? ભારતમાં કાશ્મીરી પંડિતો કેમ ત્રાસવાદી ન બન્યા? અને માઇન્ડ વેલ, આ ફિલ્મ ‘હૈદર’ એવા સમયે આવી છે જ્યારે હમણાં જ કાશ્મીરે પૂરની ભયંકર આફત જોઈ છે અને તેનાથી થયેલા વિનાશમાંથી ઉગરવા તે કોશિશ કરી રહ્યું છે અને એટલું જ નહીં, એ જ કાશ્મીરમાં ભારતીય સેના, જેના અત્યાચારોની વાત વિશાલ ભારદ્વાજ કરે છે (અને તેને ગુજરાતી અલ્પમતિઓ અનુમોદન આપે છે) તેણે અનેક લોકોને પૂરમાં પોતાના જાનની પરવા કર્યા વગર બચાવીને માનવતાનાં શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો પૂરાં પાડ્યાં છે. કેટલીક તસવીરો તેના બોલતા પુરાવા છે. આવા જડસુઓ પાછા સેનાના અત્યાચારોને લંબાવીને મણિપુર, આસામ જેવાં પૂર્વોત્તર રાજ્યો તરફ લઈ જાય. અરે ભાઈ, પૂર્વોત્તર રાજ્યોની સમસ્યા અલગ છે. ત્યાંથી કોઈ જાતિને હાંકી કઢાઈ નથી. ત્યાં કોઈ પંથ (રિલિજિયન)નો મામલો નથી જ્યારે કાશ્મીરમાં તો પંથના આધારે જિનોસાઇડ એટલે કે નરસંહાર ચાલી રહ્યો છે અને તે પણ દુશ્મન દેશના કાવતરા મુજબ! એટલે કાશ્મીરના લોકો પણ પૂરમાં કામગીરીને લીધે કદાચ માંડ સેના પ્રત્યે કુણૂં વલણ ધરાવતા થયા હશે (અને શેષ ભારતના લોકોને તો સેના પ્રત્યે કુણૂં વલણ જ નહીં, ભરપૂર માન છે, પણ તેમનોય દૃષ્ટિકોણ બદલવાનું ભયંકર કાવતરું લાગે છે) ત્યાં આવી ‘હૈદર’ જેવી ફિલ્મ આવે એટલે સેના અને કેન્દ્ર સરકારના કર્યા કારવ્યા પર ફ્લડના પાણી ફરી વળે!

વિચારો, જે કાશ્મીરમાં પૂર વખતે ભારતીય સેનાએ ઉત્તમ કામ કર્યું (સેના માત્ર મારવાનું કામ જ નથી કરતી, જે લોકો તેના પર પથ્થરમારો કરતા હતા, તે જ લોકોને બચાવવાનું કામ કોઈ જાતના પૂર્વગ્રહ વગર કરે છે તે બતાવી આપ્યું) તે જ કાશ્મીરમાં પૂર ઓસરી જાય એટલે …છેક સિરિયા અને ઈરાકમાં ઈસ્લામવાદી રાષ્ટ્ર બનાવવા માગતા ત્રાસવાદી સંગઠન આઈએસઆઈએસના ઝંડા ફરકવા માંડે! એટલે કે ત્યાંના લોકો કાં તો નગુણા છે અથવા તો વિદેશી- પાકિસ્તાનના હાથો બને છે. ખરેખર તો ફિલ્મ ભારતીય સેના પર બનવી જોઈએ ને લેખો ભારતીય સેના પર લખાવા જોઈએ, તેણે કાશ્મીરમાં જે પ્રશંસનીય ભૂમિકા ભજવી તેને આવરીને, પણ અલ્પમતિઓને એ સૂજે તો ને!

આમ જુઓ તો ‘હૈદર’ એ એ.કે.એન્ટોનીના એ નિવેદનથી સહેજ પણ ઉતરતી નથી જેમાં એન્ટોનીએ કાશ્મીરમાં હુમલો કરવા આવેલા પાકિસ્તાની સૈનિકો માટે કહેલું કે એ કંઈ પાકિસ્તાની સૈનિકો નહોતા, તેમણે માત્ર પાકિસ્તાની સૈનિકોનો ગણવેશ પહેરેલો. એન્ટોનીના આ નિવેદનથી પાકિસ્તાનમાં બધાને મજા પડી ગઈ હતી. એમ, ‘હૈદર’થી પણ વિદેશીઓને મજા પડી ગઈ છે. બ્રિટનના ‘ધ ગાર્ડિયન’ નામના અખબારમાં જૈસન બુર્કેએ લખ્યું છે કે ‘હૈદર’માં ભારતીય સેનાને કેમ્પોમાં યાતના આપતા અને ભારતીય અધિકારીઓ દ્વારા માનવાધિકારોનું હનન કરતા બતાવાયા છે. ભારતનાં અંગ્રેજી માધ્યમો પણ પોતાની નિરપેક્ષતા અથવા તટસ્થતા બતાવવા ‘અમન કી આશા’ અને એવા કાર્યક્રમો કરતા રહે છે તેમને ‘હૈદર’ ન ગમે તો જ નવાઈ. દેશ ભલે ખાડામાં જાય, પણ આવાં માધ્યમો પાકિસ્તાન અને અમેરિકા-બ્રિટન તરફે પોતાની કૃતજ્ઞતા સાબિત કરવાનો એકેય મોકો છોડતા નથી. અત્યાર સુધી પ્રાદેશિક માધ્યમોએ હંમેશાં દેશ અને દેશતરફી બાબતોને સર્વોચ્ચ ક્રમે રાખી હતી, પરંતુ વિદેશમાં મળતા લાભો લેવા હવે કેટલાક, મેં અગાઉ કહ્યું તેમ, ‘કલમઘસુઓ’ ‘હૈદર’ ફિલ્મના સૂંડલામોંઢે વખાણ કરે છે, તે કમનસીબ બાબત જ ગણાય.

જોકે આ દેશ હજુ પણ સાવચેત-સજાગ છે. હજુ ય અલ્પમતિઓની સામે ‘બહુમતી’ વર્ગને નીરક્ષીરની ખબર પડે જ છે એટલે ટ્વિટર પર #BoycottHaider હેશટેગ સાથે ૭૫ હજારથી પણ વધુ ટ્વિટ થયાં. તો અલ્પમતિઓએ #HaiderTrueCinema સાથે ૪૫ હજાર ટ્વિટ કર્યાં.

આ ફિલ્મનો વિરોધ કરવાનું બીજું કારણ જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકો પાસે છે અને તે એ છે કે કાશ્મીર ખીણના માર્તંડ મંદિરને આ ફિલ્મમાં ‘શૈતાનની ગુફા’ તરીકે બતાવવામાં આવ્યું છે.

વળી, આ ફિલ્મ દેશનાં હિતો વિરોધી લાગી એટલે તો અલ્હાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે બુધવારે એટલે કે ૧૪ ઑક્ટોબરે સેન્સર બૉર્ડ અને ફિલ્મના નિર્માતાને નોટિસ ફટકારી. (હાઇ કૉર્ટમાં કોઈ અરજી સ્વીકારાય તેમાં કંઈ તથ્ય હોય તો જ, નહીં તો આવી કેટલીય અરજીઓને ફગાવી દેવામાં આવે છે.) જોકે મૂળ પ્રશ્ન એ થવો જોઈએ કે સેન્સર બૉર્ડે ભારત વિરોધી આ ફિલ્મને મંજૂરી જ કેમ આપી? આ ફિલ્મને બનાવવાના નાણાં વિશાલ ભારદ્વાજ પાસે ક્યાંથી આવ્યા? લાગે છે કે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સેન્સર બૉર્ડમાં પણ ‘સફાઈ અભિયાન’ કરવાની જરૂર છે.

‘હૈદર’ વિશે આ લેખ પણ વાંચવા જેવો છે :

An open letter to Vishal Bhardwaj on #Haider

(http://haiderflawed.blogspot.in/)

(આગામી પોસ્ટમાં વાંચો : ‘હૈદર’ના કથા લેખક બશરત પીર પોતાને ભારતના કે પાકિસ્તાનના નથી માનતા, આવા લેખકની ફિલ્મ ‘હૈદર’ જેવી ન હોય તો કેવી હોય?)

Posted in film, film review

‘ગોલમાલ –૩’ : કોમેડીની નોનસ્ટોપ આતશબાજી!

જો રોહિત શેટ્ટી (હિરેન બારભાયાએ ધ્યાન દોર્યા પછી સ્લિપ ઓફ માઉસ સુધારી લીધું છે.)  નિર્દેશક ન હોત અને ‘કોમેડી સર્કસ’માં કામ કરતો હોત તો તેના આ એક્ટ માટે અર્ચના પૂરણસિંહે કહ્યું હોત, ‘આઈ વોન્ટ ટૂ ટેઇક યૂ હોમ.’

રોહિતનું આ એક્ટ એટલે ‘ગોલમાલ-૩’. રોહિત એટલે આમ તો, ૭૦ના દાયકાના વિલનોના સાઇડકિક શેટ્ટીનો દીકરો. તેની એક્શન ‘ઝમીન’ કંદહાર કાંડ પર આધારિત હતી અને તેય બની’તી તો સારી જ, પણ ખાસ ચાલી નહીં. તે પછી તેણે નવી જોનર અજમાવી અને તે એટલે ગુજરાતી નાટક (મોટા ભાગે ‘અફલાતૂન’) પર આધારિત ‘ગોલમાલ : ફન અનલિમિટેડ’. એકએકથી ચડિયાતી કોમેડી કરનાર અભિનેતા એમાં હતા. અજય દેવગન – વાહ ક્યા બાત હૈ! તુષાર કપૂરે મૂંગા પાત્ર દ્વારા પણ ઘણું કહી નાખ્યું હતું. અર્શદ વારસીની તો અફલાતૂન કોમેડી ટાઇમિંગ હોય જ છે- યાદ છે ને પેલો સંવાદ, ‘બાવર્ચી’ કી નકલ કર કર કે કિતને લોગ ‘હીરો નં. વન’ બને હૈ? તેમાં સરપ્રાઇઝ પેકેજ હતો શરમન જોશી. સીધાસાદો યુવક પણ અંદરખાને તો ગોલમાલ કરવામાં તેના બદમાશ મિત્રોને સાથ આપે તેવી અને મૂંગા તુષાર કપૂરના ડબિંગ આર્ટિસ્ટની (શરમન જ્યારે આત્મહત્યા કરવા જતો હોય છે ત્યારે તુષાર કપૂર બોલે છે,  ‘તૂ ચલા જાયેગા તો મેરા ક્યા હોગા?’ તેની ટાપશી પૂરાવતા અર્શદ વારસી કહે છે, ‘ઔર મેરી ખામોશી – ધ મ્યુઝિકલ કી ડબિંગ કૌન કરેગા?’) ભૂમિકા તેણે બખૂબી ભજવી હતી.

‘ગોલમાલ’ની સિક્વલ ‘ગોલમાલ રિટર્ન્સ’માં શરમન જોશીની ખોટ જરૂર સાલી. (શરમનના એ ‘ગોલમાલ’ના પાત્ર લક્ષ્મણનું જ પુનરાવર્તન તમે ‘થ્રી ઇડિયટ્સ’ના રાજુ રસ્તોગીના પાત્રમાં જોઈ શકો.) એમાં અલબત્ત, શ્રેયસ તળપદે હતો, પરંતુ ફિલ્મમાં વો બાત નહીં થી. એટલે ‘ગોલમાલ -૩’ની જાહેરખબર અથવા ટ્રેલર અથવા તો આજની ભાષામાં કહો તો, પ્રોમો જોયો ત્યારે તેમાં કુણાલ ખેમુને જોઈને થયું કે ફિલ્મ જામશે નહીં. પણ દિવાળીનો સમય હતો અને ‘એક્શન રિપ્લે’ કરતાં ‘ગોલમાલ’માં મજા આવશે એમ ધારીને ‘ગોલમાલ’ પર જ જુગાર ખેલ્યો. અલબત્ત, ‘એક્શન રિપ્લે’ જોઈ નથી એટલે તેના વિશે અભિપ્રાય આપવો અઘરો છે, પરંતુ વિપુલ અમૃતલાલ શાહની ‘વક્ત- રેસ અગેઇન્સ્ટ ટાઇમ’ હોય કે ‘સિંહ ઇઝ કિગં’, માં ખાસ મજા પડી નહોતી. એટલે અંતે ‘ગોલમાલ-૩’ પર જ મહોર મારી.

અને શું મજા પડી બોસ? સાચું કહું તો, આમ તો, સોની ટીવી પર આવતા ‘કોમેડી સર્કસ’માં આવાં કેટલાંય એક્ટ જોયા છે. પાંચ – દસ મિનિટની ટાઇટ સ્ક્રિપ્ટ હોય અને બોલિવૂડના કલાકારોથી માંડીને જજ શેખર સુમન, રોહિત શેટ્ટી, અર્ચના પૂરણસિંહ, તેમાં ભાગ લેતા કલાકારો, રાજકારણીઓ એ બધા પર પંચ કસાતા હોય છે અને તેમાં સુદેશ લહેરી, ગોવિંદાના તેના જેવા જ ટેલન્ટેડ, પરંતુ ફિલ્મમાં નહીં ચાલેલા ક્રિષ્ના, વીઆઈપી, સ્વપ્નિલ જોશી, અલી અસગર, ભારતી, પરેશ ગણાત્રા વગેરે કલાકારો તેને બખૂબી નિભાવી જતા હોય છે. અલબત્ત, તેમાં દ્વિઅર્થી સંવાદો બેશૂમાર હોય છે. એટલે કોઈને તે પસંદ ન પડે તેવું બને.

પણ ‘ગોલમાલ-૩’માં આવા પંચ જ નથી, એક્શન છે, એકાદ સીન પૂરતું ઇમોશન છે, ‘એક્શન રિપ્લે’નો દારોમદાર મુખ્યત્વે જેના પર છે (અને આજકાલની મોટાભાગની બોલિવૂડની ફિલ્મો જેના પર ચાલે છે તે) રેટ્રો એટલે કે ૭૦-૮૦ના દાયકાની વાત છે, સ્ટંટ છે અને ‘શોલે’ની જેમ બધા જ કલાકારોને પોતાનું પર્ફોમન્સ બતાવવા પૂરતી તક મળી છે અને શું ટાઇટ સ્ક્રિપ્ટ છે બોસ? ઇન્ટરવલ પહેલાંનો પહેલો ભાગ તો ક્યાં સડસડાટ હસતા હસતા પૂરો થઈ જાય છે ખબર પણ નથી પડતી.

આમ જુઓ તો, ‘ગોલમાલ-૩’ એ બસુ ચેટર્જીની ‘ખટ્ટામીઠા’ની જ રિમેક છે. પ્રીતમ (મિથુન ચક્રવર્તી)ના ત્રણ દીકરા છે – માધવ (અર્શદ વારસી), લક્ષ્મણ (કુણાલ ખેમૂ) અને લકી (તુષાર કપૂર). ફિલ્મનો ઉઘાડ જ પહેલી ‘ગોલમાલ’ના સીનની જેમ થાય છે – માધવ કોલેજમાં પેપર વેચતો હોય છે. પ્રીતમ સ્કૂલ બસ ચલાવતો હોય છે. ડેવિડ ધવનની ‘આંખે’ના ઇન્સ્પેક્ટર સદાશિવ અમરાપુરકરની જેમ, ભૂલવાની ટેવ ધરાવતો ડોન પપ્પી (જોની લિવર) તેના સાથીઓ તેજા (સંજય મિશ્રા અને વ્રજેશ હીરજી) અને દાગા (‘મિ. ઇન્ડિયા’માં મોગેમ્બોના સાથીઓના આ જ નામો હતાં.)  સાથે ગોવામાં મહારાણીનો હાર ચોરીને ભાગતો  હોય છે. (કઈ મહારાણી અને ક્યાંની –  એ નહીં પૂછવાનું). પપ્પી પોલીસથી બચવા માટે એ હાર પ્રીતમની સૂટકેસમાં છુપાવી દે છે. અને થોડી વારમાં ભૂલી જાય છે એટલે પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર દાંડે (મુરલી શર્મા)ને જ પોતાના સાથીઓ તેજા અને દાગા ચોર છે તેમ કહી દે છે!

માધવ, લક્ષ્મણ અને લકી બીચ પર રાઇડ માટે બોટનો ધંધો શરૂ કરે છે ત્યારે તેમનો સામનો આંગળી બતાવો તો ગુસ્સે થઈ જતા બાવડેબાજ ગોપાલ (અજય દેવગન), ટપોરીઓમાં છોકરાઓથી જરા પણ કમ નહીં અને બિન્દાસ્ત ગાળો બોલતી ડબ્બૂ (કરીના કપૂર) અને બોલવામાં શાહરુખ ખાનની જેમ, સ્ટાર્ટિંગ ટ્રબલ વાળા લક્ષ્મણ (શ્રેયસ તળપદે) સાથે થાય છે. બંને જૂથો વચ્ચે હરીફાઈ અને તેમાં એકબીજાનો ધંધો ચોપટ કરવાની તરકીબો અજમાવા સુધી વાત પહોંચે છે. છેવટે પ્રીતમ ગોપાલ, ડબ્બૂ અને લક્ષ્મણની મા ગીતા (રત્ના પાઠક) આગળ ફરિયાદ લઈને જાય છે, પણ આ શું! ગીતા તો પ્રીતમની ગુડિયા છે અને ગીતા માટે પ્રીતમ એટલે પપ્પુ! બંને વચ્ચેનો અધૂરો રહી ગયેલો પ્રેમ ફરી જાગે છે અને તેમને એક કરવાનું બીડું ઝડપે છે ડબ્બૂ. બંને લડતાં જૂથો એક થાય છે? કે પછી તેમના વચ્ચે સંઘર્ષ ચાલુ રહે છે? પેલા હારનું શું થાય છે? આ બધી વાર્તા નથી કહેતો.

ફિલ્મમાં અજય દેવગનના ભાગે ખાસ કોમેડી નથી આવી. અર્શદ વારસીનું કામ રાબેતા મુજબ સારું જ છે. શ્રેયસ તળપદે ઠીક છે. તુષાર કપૂર વિશે, લાગે છે કે જિતેન્દ્રનો આ છોકરો મૂંગા પાત્રમાં જ વધુ ખીલે છે. કુણાલ ખેમૂના ભાગે, પંચ સારા આવ્યા છે એટલે મજા પડે છે. પણ સૌથી વધુ તો ફિલ્મને ખેંચી જાય છે – કરીના કપૂર, જોની લિવર અને મિથુન ચક્રવર્તી. જોની લિવર વારંવાર ભૂલી જાય છે અને પછી બધા જુદા જુદા કલાકારોની મિમિક્રી કરીને હાસ્ય નિષ્પન્ન કરી જાય છે. મિથુને ફ્લેશબેકમાં ‘ડિસ્કો ડાન્સર’ના ‘આઈ એમ અ ડિસ્કો ડાન્સર’ ગીત પર નાચીને ફરી સાબિત કરી દીધું કે અભી ભી હમ મેં દમ હૈ. પ્રેમ ચોપરા ટૂંકા પાત્રમાં પણ જૂની ફિલ્મોના હિરોઇનના પૈસાદાર બાપની ભૂમિકા સારી નિભાવી જાય છે.

રોહિતે રેટ્રો સમયને સારી રીતે તાજો કર્યો. (ઇવન, એ સમયની ફિલ્મોમાં જે રીતનું બેકગ્રાઉન્ડ મ્યૂઝિક આવતું તેવું પણ મૂક્યું છે.) એ જ રીતે સ્ટંટમાં તો માસ્ટરી છે જ, પણ સૌથી મોટી વાત, આખી ફિલ્મ નોનસ્ટોપ કોમેડી છે. ઇવન, ઇન્ટરવલ પછીના ઇમોશનલ દૃશ્યમાં પણ કોમેડી છે. (કરીના : હમ સબ ઇન્ડિયન ટીમ કે પ્લેયર્સ જૈસે લગ રહે હૈ.  અર્શદ :  ક્યા વો ભી હમ જૈસે અનાથ હૈં?)

ટૂંકમાં, દિવાળીની રજાઓમાં પણ જો તમે આ બ્લોગ વાંચતા હો તો મારી ભલામણ છે કે ‘ગોલમાલ’ જોઈ આવજો. પૈસા વસૂલ થશે તેની ગેરંટી!

Posted in film, film review, media

‘રણ’થી પાછો છવાયો છે રામુ નામનો જણ!

(દિવ્ય ભાસ્કરમાં હતો ત્યારે ફિલ્મ સમીક્ષા કરવાની થતી હતી.  હવે તો તે કરવાનું થતું નથી, પણ ‘રણ’ જોયા પછી ફિલ્મ સમીક્ષા કરવાનું રોકી શકતો નથી.)
ગુજરાતીમાં રણ એટલે રેતીની ભૂમિ જેને હિન્દીમાં મેરુભૂમિ અથવા ઉર્દૂમાં રેગિસ્તાન કહે છે, પરંતુ હિન્દીમાં રણ એટલે યુદ્ધ. એટલે તો યુદ્ધના મેદાનને રણમેદાન કહેવામાં આવે છે.
આ રણ એટલે કે યુદ્ધ લડી રહ્યા છે વિજય હર્ષવર્ધન મલિક (અમિતાભ બચ્ચન, વિજય નામ તેમના સિવાય બીજા કોનું હોય?!). તેઓ એક ન્યૂઝ ચેનલના માલિક છે પરંતુ તેમના જ એક કર્મચારી અમરીષ કક્કડ (મોહનીશ બહલ)એ નવી ચેનલ ખોલી છે અને તેના પર સેન્સેશનિલઝમ એટલે કે સનસનાટી અને મનોરંજનને જ સ્થાન છે. અમરીષની ચેનલ નંબર વન બની ગઈ છે જ્યારે વિજય મલિકની ચેનલને ટીઆરપીના ફાંફા પડી રહ્યા છે. ઉપરાંત તેમની ચેનલના કોઈ પણ નવા શો અંગેના વિચારો અમરીષની ચેનલ પાસે પહોંચી જાય છે. વિજયનો દીકરો જય (સુદીપ) અમેરિકાથી ભણીને આવ્યો છે. ચેનલનો દોર તેના હાથમાં આવે છે અને તે તેના બનેવી તથા ઉદ્યોગપતિ નવીન શંકલ્યા તથા વિપક્ષના નેતા મોહન પાંડે (પરેશ રાવલ)ની સાંઠગાંઠવાળી જાળમાં ફસાઈ જાય છે અને વિજય મલિકની ચેનલ પર એક પછી એક જૂઠાણા દર્શાવવામાં આવે છે….
પત્રકારત્વ પર ફિલ્મો તો અનેક બની ગઈ, પણ ઘણા વખતે એક ફ્રેશ ફિલ્મ આવી છે. અમિતાભની પોતાની જ ‘મૈં આઝાદ હૂં’માં શબાના આઝમી આવો જ એક હાથો જય મલિકની જેમ બને છે. ‘જાને ભી દો યારોં’માં પણ ઉદ્યોગપતિપત્રકારોની સાંઠગાંઠ દેખાડવામાં આવી હતી. આ બધામાં છેલ્લે ‘ફિર ભી દિલ હૈ હિન્દુસ્તાની’ને સનસનાટીભર્યા ટીવી પત્રકારત્વ પરની કદાચ સૌથી પહેલી ફિલ્મ કહી શકાય.
પત્રકારત્વમાં બને છે એવું કે અખબાર કે ચેનલ ચલાવવા જાહેરખબરોનો ટેકો જોઈએ, પણ જેમ કોઈ પણ ઈમારત બનાવવામાં સિમેન્ટ, રેતી, કપચી વગેરેના નિશ્ચિત પ્રમાણ હોય છે તે પ્રમાણ જો ન જાળવાય તો ઈમારત તૂટી પડે તેમ જાહેરખબર જ મુખ્ય આધાર બની જાય, તે તો ઠીક, પણ અખબાર કે ચેનલ પૈસા માટે ઉદ્યોગપતિઓ કે રાજકારણીઓના હાથનું પ્યાદું બની જાય ત્યારે શું? શું જરૂરી છે કે એક ચેનલ એક પ્રકારનો શો લાવે એટલે બીજી ચેનલે તેવો શો લાવવો જ?
અનેક વાર એવાં ઉદાહરણો જોવા મળ્યાં છે જ્યારે ચેનલ પલ પલ કી ખબર દેવા માટે અને સબ સે તેઝ સાબિત થવા છબરડા કરી બેસે. કપિલ દેવના બદલે સચીન તેંડુલકરને એક સદીનો ખેલાડી ઘોષિત કરી દેવામાં આવે અને એટલું જ નહીં, તેના પ્રતિભાવો પણ ‘ગોઠવણ કરીને લવાયેલા’ દર્શકો પાસેથી લેવામાં આવે.
‘રણ’માં અમિતાભ કહે છે તેમ હવે સમાચાર રજૂ નથી કરાતા, બનાવવામાં આવે છે. કોઈ ચોક્કસ પરિપ્રેક્ષ્યમાં કહેવાયેલી વાતને કાંટછાંટ (એડિટ) કરીને વારંવાર રજૂ કરીને કોઈ એક વ્યક્તિને હીરો કે વિલન રાતોરાત બનાવી શકાય છે. (આશા ભોસલેએ હિમેશ રેશમિયાના સંદર્ભમાં કહેલી વાત, ‘તો ઉસે થપ્પડ મારના ચાહિયે’ અનેક વાર બતાવાયેલી તે યાદ આવે છે?) રિયાલિટી શો કે ક્રિકેટમાં બનતી ક્ષુલ્લક ઘટનાઓ (અને તે પણ ઘણી વાર વિવાદ માટે ઉપજાવી કઢાયેલી હોય) પર એક કલાકના કાર્યક્રમો અપાય છે ને બેવફૂફ દર્શકો પણ લાગણીસભર રીતે તેના શિકાર બની જાય છે. એસએમએસના મારા ચાલે છે. ક્યાં બિચારું દૂરદર્શન? જેમાં સરકારી સમાચારો સાવ નિરસ રીતે રજૂ કરાતા? સલમા સુલતાન જેવી સમાચાર વાચક તો ભારતીય ટીમ જીતે કે કોઈને એવોર્ડ મળે તોય તેના મોંઢા પર હાસ્ય નહોતું આવતું અને હવે ન્યૂઝ ચેનલ પર રૂપાળી યુવતીઓને એન્કર બનાવી દેવાય છે. પછી ભલે ને પૂરમાં કે ધરતીકંપમાં ફસાયેલાઓને પૂછે કે આપ કો કૈસા લગ રહા હૈ? ક્રાઇમના સમાચારો સમાચારો નથી રહેતા, હોરર શો બની જાય છે. રાતના જોઈ લો તો ઊંઘ ઉડી જાય તેવા દાઢી મૂછના દેખાવવાળો ઘોઘરા અવાજે તમને ડરાવે છે અને રીતસર ઊંઘમાંથી ઉઠાડી દે છે ચૈન સે સોના હૈ તો જાગ જાઈએ! બળાત્કાર, ચોરી, હત્યા વગેરે અપરાધોનું પાછું નાટકીય રૂપાંતર કરીને રજૂ કરવામાં આવે!
નિઃશંક, ટીવી પત્રકારત્વની ઉજળી બાજુ છે જ. ત્રાસવાદી ઘટનાઓની વચ્ચે પણ વારે ઘડીએ પોશાક બદલતા ગૃહ મંત્રીને જવું પડે છે તે ટીવી સમાચાર ચેનલોના કારણે જ. મુંબઈમાં બોમ્બ ધડાકાઓ પછી ચેનલોએ દાખવેલી જાગૃતિ અને ચલાવેલા અભિયાનો પ્રશંસનીય હતા જ. કારગિલની લડાઈનું સ્થળ પર જઈને રિપોર્ટંિગ ભારે હિંમત માગી લેતી વાત હતી. (જોકે મુંબઈ બોમ્બ ધડાકાઓ વખતે કારણ વગર સૂતા સૂતા રિપોટિંગ કરવાના ફારસો પણ થયા). આજે સ્પર્ધાના કારણે અને ઘણી વાર જગ્યા ભરવા પણ, નાના ગામના ઉલ્લેખનીય સમાચારો ટીવીમાં દેખાડાય છે. ક્રિકેટ ટીમ જીતે તો તેને ઊંચકી લેવાય છે અને હારે તો વિશ્લેષણ પણ કરાય છે (એ અલગ વાત છે કે પોતે બહુ સારું નહીં રમેલા ક્રિકેટરો ન્યૂઝ રૂમમાં ગોઠવાઈ જઈ એ વિશ્લેષણ કરે છે.).
૨૪ કલાકની ન્યૂઝ ચેનલો શરૂ થયાને એક દાયકો થવા આવ્યો. એવું કહી શકાય કે ૧૦ વર્ષે કિશોરાવસ્થામાં પ્રવેશ થાય છે. ચેનલો પણ હવે થોડી સમજણ દાખવતી થાય, સનસનાટીને એકબાજુએ રાખી, સમાચારોની વિશ્વસનીયતા નક્કી કરીને પછી સમાચાર રજૂ કરે, ભલે તેમાં મોડા પડાય, તો સારું.
રહી વાત ફિલ્મની તો રામગોપાલ વર્મા ઘણા વખતે સારી ફિલ્મ લાવ્યા છે. ઘણી વાર તો ફિલ્મ જોઈને લાગે કે ક્યાંક આ ફિલ્મ મધુર ભંડારકરની તો નથી ને. ઘણી બધી ચોકસાઈ રાખવા છતાં કેટલીક વાતો છૂટી પણ ગઈ છે; જેમ કે, વિજય મલિક જેવા ખ્યાતનામ અને વિશ્વસનીય પત્રકાર કોઈ ખરાઈ કે ચોકસાઈ વગર તેના દીકરાને ક્યાંકથી (હકીકતે તેણે પોતે જ ફિલ્માવેલી) મળેલી સીડીને આધારભૂત માનીને તેનું પ્રસારણ કરાવી દે? તેમની ચેનલના આઇડિયા બીજી ચેનલ પાસે જતા રહે અને કઈ વ્યક્તિ આ કરે છે તેની તપાસ પણ ન કરાવે? હુડા (કે.કે. રૈના) તો પછી અદ્રશ્ય જ થઈ જાય છે.
અમિતાભ તેમને સોંપાયેલું કામ બહુ સારી રીતે નિભાવી જાય છે. તેમનો અભિનય બહુ જ સંયમિત રહ્યો છે. ક્યાંય ઓવરએક્ટિંગ નહીં. તેમના દીકરા તરીકે સુદીપ યુવાવસ્થાના અમિતાભની યાદ અપાવી જાય છે. ઘણા વખતે પરેશ રાવલ કોેમેડીયનના બદલે વિલન તરીકે જોવા મળ્યા. તેમનો અભિનય પણ સંયમિત છતાં લાજવાબ રહ્યો. રામુએ ફિલ્મમાં પ્રતીકોનો સારો ઉપયોગ કર્યો છે; જેમ કે પરેશ રાવલ આખી ફિલ્મમાં કાળા ચશ્મા પહેરી રાખે છે. જ્યારે પરેશ રાવલની સુદીપને ઓફર મળે છે ત્યારે તેનું મન વિચારોના ચકડોળે ચડે છે તેને દારૂના ગ્લાસને ગોળ ગોળ ફેરવીને તેમાં ફરતા બરફથી રજૂ કરાયું. રાજપાલ યાદવ ચેનલના ઘણા વિદૂષક એન્કરોની યાદ અપાવી જાય છે.
છેલ્લે એક સવાલ. ‘રંગીલા’, ‘દૌડ’, ‘સત્યા’, ‘કંપની’ જેવી ફિલ્મોમાં સારું સંગીત કઢાવી શકનાર રામુ પાછલી ઘણી ફિલ્મોથી એવું સંગીત કેમ કઢાવી નથી શકતા? સંગીત વગર ફિલ્મ અધૂરી છે, મિ. રામુ!