Posted in gujarat, humor, national, politics

૧૮મી ડિસેમ્બરે કોણ શું કહેશે?

(નોંધ: આ હાસ્ય લેખ છે તેથી તેને હળવાશથી જ લેવો.)

૧૮મી ડિસેમ્બરે ગુજરાતની ચૂંટણીનાં પરિણામો આવી જશે. તે દિવસે સંભવિત પરિણામો અને તદનુસાર રાજકીય પક્ષોની સંભવિત પ્રતિક્રિયાઓ કંઈક આવી હોઈ શકે:

જો ભાજપ દોઢસો કે તેથી વધુ બેઠકો સાથે જીતી જશે તો

ભાજપ: આ જીત આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીની જીત છે. આ વિજય મોદીજીના નેતૃત્વમાં ભાજપ સરકારોએ કરેલાં વિકાસકાર્યોની જીત છે.  આ જીત માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૂપાણી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિનભાઈ પટેલની સરકારે ગુજરાતને ગતિશીલ બનાવ્યું તેની જીત છે.  આ જીત ગુજરાતના પહેલાં મહિલા મુખ્યપ્રધાન શ્રીમતી આનંદીબહેન પટેલની જીત છે. (મિડિયા: ટૂંકમાં પતાવો ભાઈ…યશ આપવામાં જ આ બાઇટ  પૂરી થઈ જશે.) આ જીત માનનીય રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી અમિતભાઈ શાહની જીત છે. આ જીત પ્રદેશ પ્રમુખ શ્રી જિતુભાઈ વાઘાણીની પણ છે. આ જીત કૉંગ્રેસને લપડાક છે. કૉંગ્રેસના કુપ્રચારને ગુજરાતની શાણી જનતા સારી રીતે સમજી ગઈ છે. અને આ જીતથી લોકસભાની ચૂંટણી પર બહુ જ અસર થશે અને જે રીતે વિધાનસભામાં ભાજપને ભવ્ય જીત મળી તે જ રીતે લોકસભામાં ૨૦૧૪ કરતાં પણ વધુ બહુમતીથી આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી ફરીથી સરકાર બનાવશે. અને સાથે જ અમારો અનુરોધ છે કે રાહુલ ગાંધી અમારો પ્રચાર કરવાનું કામ આગામી તમામ ચૂંટણીઓમાં પણ ચાલુ રાખે અને મણિશંકર અય્યરને પાછા કૉંગ્રેસમાં લઈ લે જેથી ચૂંટણી સમયે તેઓ મોદીજીને ગાળો દઈ અમને ચૂંટણી જીતાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે.

કૉંગ્રેસ: આ જીત એ ભાજપની જીત નથી, પણ ઇવીએમની જીત છે. આ પરિણામોની જવાબદારી અમારી સામૂહિક છે. તેના લીધે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીને રાજીનામું આપવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી ઉપસ્થિત થતો કારણકે તેઓ તો હમણાં અગિયાર દિવસ પહેલાં જ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બન્યા છે. (મિડિયા: તો શું અધ્યક્ષ તરીકે સોનિયા ગાંધીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ?) સોનિયા ગાંધીજી તો નાદુરસ્ત તબિયતના કારણે આ વખતે ગુજરાત પ્રચારમાં જ નહોતા આવી શક્યા. જો આવ્યા હોત તો ભાજપ જીતી શક્યું જ ન હોત. (મિડિયા: ૨૦૦૨, ૨૦૦૭ અને ૨૦૧૨માં આવ્યાં જ હતાં…) એ વખતે પરિસ્થિતિ જુદી હતી. (અમારી પાસે હાર્દિક, અલ્પેશ અને જિજ્ઞેશ નહોતા) આ વખતે અમે પૂરી તાકાતથી રાહુલ ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં લડ્યા. પરંતુ ભાજપે કોમવાદ અને જ્ઞાતિવાદના મુદ્દા ઊછાળ્યા અને  ઇવીએમના સેટિંગથી પરિણામોમાં ગરબડ થઈ. ઉત્તર પ્રદેશમાં જુઓ, જ્યાં બેલેટ પેપરથી મતદાન થયા છે (મિડિયા: અરે ભાઈ, ગુજરાતની વાત કરો ને.) ત્યાં ભાજપનો વિજય નથી થયો. (મિડિયા: તો શું રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને કર્ણાટકમાં પણ તમારી હાર નિશ્ચિત છે?) ના. અમે પૂરી તાકાતથી લડશું. ભાજપના ભ્રષ્ટાચાર અને વિકાસની પોલ ખોલીશું. અમને વિશ્વાસ છે કે (એક ને એક દિવસે) પ્રજા અમને સાથ જરૂર આપશે. તમે જુઓ, ભાજપ ભલે વિજયી થયો હોય, પણ અમારો જનાધાર જળવાઈ રહ્યો છે. અમારા મતની ટકાવારી જળવાઈ રહી છે.

મિડિયાના હેડિંગ:

૧. મોદીની ‘નીચતા’થી રાહુલને જોરદાર લાત

૨. ભાજપનો ભગવો લહેરાયો, પણ કૉંગ્રેસનો જનાધાર વધ્યો

૩. ભાજપની જીત પણ લોકસભામાં શું આ સિલસિલો જારી રહેશે?

૪. રામમંદિર અને ‘નીચ’એ ભાજપને જીત અપાવી

૫ ભાજપની ભવ્ય જીત, પણ મુખ્યમંત્રી શું વિજય રૂપાણી જ બનશે?

૬. ભાજપનો શાનદાર વિજય, અમિત શાહ મુખ્યમંત્રી બનશે?

જો દોઢસોથી ઓછી બેઠકો આવી તો

ભાજપ: આ વખતે કૉંગ્રેસનો કુપ્રચાર અને તેણે ઊભા કરેલાં ત્રણ મહોરાએ ફેલાવેલી નેગેટિવિટી કામ કરી ગઈ. આમ છતાં તમે જુઓ કે પ્રજા ભાજપ સાથે જ રહી છે. અમારો જનાધાર વધ્યો છે. કૉંગ્રેસે ગમે તેટલા ધમપછાડા કર્યા પણ તેની સરકાર ન જ બની. રાહુલ ગાંધી અહીં ડેરા તંબુ તાણીને રહ્યા તો પણ તેમની સરકાર ન બની. (મિડિયા: પણ તમારા ફલાણા નેતા જીતી નથી શક્યા…) ચૂંટણીમાં ક્યારેક આવું થતું હોય છે. પરંતુ એકંદરે તમે જુઓ કે આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી, માનનીય મુખ્યમત્રી (મિડિયા: આણે પાછું ચાલુ કર્યું…બધાં નામો લેતાં લેતાં તો દિવસ પતી જશે…) ના વિકાસને, સુશાસનમાં લોકોએ વિશ્વાસ મૂક્યો છે.  અને અમને વિશ્વાસ છે કે લોકસભાની ચૂંટણી પણ અમે આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને અમારા રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ શ્રી અમિતભાઈ શાહના નેતૃત્વમાં જંગી બહુમતીથી જીતીશું.

કૉંગ્રેસ: ભાજપના દોઢસો પ્લસના દાવાને જનતાએ ફગાવી દીધો છે.  ભાજપે કોમવાદ અને જ્ઞાતિવાદના આધારે વિજય મેળવ્યો છે. અમે નક્કી કર્યું છે કે અમે ક્યારેય કોમવાદ કે જ્ઞાતિવાદના આધારે ચૂંટણી નહીં લડીએ. (મિડિયા: પરંતુ રાહુલ ગાંધીજી પથ્થર એટલા દેવને પૂજતા હતા, મંદિરે મંદિરે જતા હતા તે કોમવાદ નહોતો? અને તમે હાર્દિક પટેલ, અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણીનો સહારો લીધો તે જ્ઞાતિવાદ નહોતો?) કૉંગ્રેસ સર્વ સમાજોને સાથે લઈને ચાલવામાં માને છે. રાહુલ ગાંધીજીના માર્ગમાં કોઈ મંદિર આવે તો તેમાં જાય તે બહુ જ સ્વાભાવિક છે.  પરંતુ મહત્ત્વની વાત એ છે કે કૉંગ્રેસ આ વખતે પણ તેનો જનાધાર ટકાવી રાખી શકી છે. (ટીવી જોઈ રહેલો કૉંગ્રેસ કાર્યકર્તા: પણ એ કેટલાંય વર્ષોથી વધતો નથી તેનું શું?) એટલે અમારા અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીએ રાજીનામું આપવાનો પ્રશ્ન જ નથી ઉપસ્થિત થતો. (તો શું ભરતસિંહ સોલંકીએ રાજીનામું આપવું જોઈશે?)  એ અમારી કાર્યકારિણીની બેઠકમાં જરૂર વિચારીશું.

મિડિયાનાં હેડિંગ:

૧. ભાજપ માંડમાંડ જીત્યું

૨. ભાજપને જીત તો મળી પણ…

૩. ક્યા બીજેપી કી જીત સે ગુજરાત મેં બદહાલી ધૂલ ગઈ?

૪. ગુજરાતના ગઢમાં ગાબડાં, લોકસભામાં શું થશે?

૫. ભાજપના વિજયથી ભારતમાં ભારે ઉત્સાહ

૬. ગાજ્યા ‘શાહ’ વરસ્યા નહીં

જો કૉંગ્રેસ જીતશે તો

ભાજપ: આ જીત એ કૉંગ્રેસના કુપ્રચારની જીત છે. કૉંગ્રેસના મહોરા બનીને જે ત્રણ લોકોએ જ્ઞાતિવાદી રાજકારણ ખેલ્યું તેની જીત છે. અમને તો હારવાની ટેવ વર્ષોથી છે. એક સમયે અમારા બે જ સાંસદો ચૂંટાઈને આવ્યા હતા. એટલે અમારા માટે આ કંઈ નવું નથી. આ હાર આદરણીય  વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીની બિલકુલ નથી. આ હાર માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૂપાણીની પણ નથી. આ હાર માનનીય ઉપમુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિનભાઈ પટેલની પણ નથી. આ હાર માનનીય રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી અમિતભાઈ શાહની તો બિલકુલ નથી. (મિડિયા: તો કોની હાર છે એ કહો ને.)  અમે આ હાર કેમ મળી તેનું આત્મચિંતન કરીશું. વિપક્ષ તરીકે મજબૂત ભૂમિકા ભજવીશું. પણ તમે જુઓ કે, અમારો જનાધાર બિલકુલ ઘટ્યો નથી, પણ વધ્યો છે. અમારા મતની ટકાવારી જુઓ. અને તમે એ પણ જુઓ કે ફલાણી ફલાણી બેઠક પર કૉંગ્રેસના ફલાણા નેતા હારી ગયા છે. તે જ બતાવે છે કે સમગ્ર પ્રજા કૉંગ્રેસ સાથે નથી.

કૉંગ્રેસ: આ જીત એ અમારા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીની (પહેલી) જીત છે. તેમના સઘન પ્રવાસ અને પ્રચારના કારણે જ અમારો વિજય થયો છે. આ જીત એ ભાજપના કુશાસન પર પાક્કા ગુજરાતીની લપડાક છે. નરેન્દ્ર મોદીજીની કેન્દ્ર સરકારના કોઈ કામો થયા નથી તે ગુજરાતની પ્રજાએ સ્વીકારી લીધું છે. આથી મોદીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ. ગુજરાતની ભાજપ સરકારોએ પણ માત્ર વાતોનાં વડાં સિવાય કંઈ કર્યું નથી તે બતાવી આપ્યું છે. વિજય રૂપાણીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ. (મિડિયા: ચૂંટણી પછી તેમની સરકાર બની હોત તો પણ રાજીનામું આપવું જ પડત. પણ તમારા મુખ્યમંત્રી કોણ બનશે?) એ ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યોની બેઠક મળશે તેમાં નક્કી કરશે. અમારી પાસે મુખ્યમંત્રી બનવા અનેક સક્ષમ નેતાઓ છે. (મનમાં: એ જ તકલીફ છે.) અમારે કંઈ ભાજપની જેમ દિલ્લીથી નિર્ણય થતો નથી. (મિડિયા: પણ ધારાસભ્યોની બેઠક ક્યાં અને ક્યારે મળશે?) (મનમાં: એ અમે રાહુલજીને પૂછીને જ કહી શકીએ.)  એ નિર્ણય થતાં જ તમને જણાવવામાં આવશે.

મિડિયાનાં હેડિંગ:

૧. રાહુલજીની અધ્યક્ષતામાં કૉંગ્રેસનો શાનદાર વિજય

૨. ભાજપ તારાં વળતાં પાણી

૩. ભાજપને પાક્કા ગુજરાતીઓની ભારે લપડાક

૪. પંજાએ કમળને કચડ્યું

૫. મોદી-શાહનો અહંકાર ભાજપને લઈ ડૂબ્યો

૬. ગુજરાતની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીની ભૂંડી હાલ

 

 

 

 

 

Advertisements
Posted in gujarat, sarvottam karkirdee margadarshan

ચૂંટણીમાં વારંવાર સંભળાતો શબ્દ ‘ઓબીસી’ છે શું?

(સાંપ્રત કૉલમ, સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન-ડિસેમ્બર ૨૦૧૭)

 

અત્યારે ચૂંટણીનું વાતાવરણ છે. ‘સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન’ વાંચતા યુવાન મિત્રોના કાને અવારનવાર ‘ઓબીસી’ શબ્દ કાને પડતો હશે. અત્યારે વર્તમાનપત્રોમાં ટૂંકા શબ્દોના આખાં નામ લખવાની પ્રથા જતી રહી છે. કદાચ, વર્તમાનપત્રોમાં લખતા પત્રકારોને પણ ઘણાં ટૂંકા શબ્દોનાં આખાં નામ નહીં આવડતા હોય. આપણે આ ‘ઓબીસી’ શબ્દની વાત કરવી છે.

ઓબીસી સમાજ આ શબ્દ બહુ કાને પડી રહ્યો છે. છાપામાં વાંચવા મળી રહ્યો છે ત્યારે યુવાન મિત્રોને પ્રશ્ન થતો હશે કે આ વળી ઓબીસી સમાજ એટલે કયો સમાજ? બ્રાહ્મણ, વાણિયા, ક્ષત્રિય, જૈન, સુથાર, કોળી, પટેલ..આ બધા સમાજ એટલે કે જ્ઞાતિનાં નામો તો સાંભળ્યાં છે, પરંતુ આ ઓબીસી સમાજ એટલે કયો સમાજ?

ઓબીસી એટલે અંગ્રેજીમાં અધર બૅકવર્ડ કાસ્ટ. આ દેશમાં જન્મ પ્રમાણે વર્ણ વ્યવસ્થા હતી જ નહીં. કર્મ પ્રમાણે હતી. કર્મ મુજબ, વિશ્વામિત્ર જેવા ક્ષત્રિય પણ તપ કરીને બ્રહ્મર્ષિ થઈ શકતા હતા. પરંતુ વચ્ચે એક ગાળો એવો આવ્યો જેમાં કર્મ નહીં જન્મ પ્રમાણે વર્ણ ગણાવવા લાગ્યો. અને તે મુજબ, ઊંચ-નીચ જેવા ભેદ પાડવામાં આવ્યા અને મોગલો-ગુલામ વગેરે વંશો તેમજ અંગ્રેજોના શાસનમાં તે વધુ ગાઢ બન્યા. સ્વતંત્રતા પછી બંધારણમાં આ રીતે જે નીચ અથવા નિમ્ન ગણાતી જાતિઓ હતી તેમને સામાજિક ભેદભાવના લીધે શિક્ષણમાં અને નોકરીમાં ભેદભાવ ન થાય તે માટે બંધારણમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે અનામતની વ્યવસ્થા કરાઈ. પરંતુ એ કાખઘોડી જ હતી. દસ વર્ષ પછી તેને રદ્દ કરવાની હતી. પરંતુ તે હજુ સુધી ચાલુ રખાઈ છે કારણકે આજે પણ દલિતો પ્રત્યેના વર્તનમાં ખાસ ફરક નથી પડ્યો. અલબત્ત, આજે દલિતોની સ્થિતિ સુધરી પણ છે. શહેરીકરણ અને શિક્ષણના લીધે, આર્થિક જરૂરિયાતોના લીધે હવે દલિતો સાથે ભેદભાવ ઓછો થાય છે. તેમ છતાં હજુ એક કૂવો, એક સ્મશાનની સ્થિતિ લાવી નથી શકાઈ તે દુર્ભાગ્ય છે.

પરંતુ દલિતો અને આદિવાસીઓ સિવાય પણ કેટલીક જ્ઞાતિઓની સ્થિતિ સામાજિક રીતે પછાતની હોવાનું જણાયું. એટલે ગુજરાતમાં ૧૯૭૨માં ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ એ. એન. બક્ષીના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસ સરકારે એક પંચ નિમ્યું. બક્ષી પંચનું કામ એ હતું કે કઈ કઈ જ્ઞાતિ અથવા સમાજ છે જેને પછાત ગણી શકાય અને દલિતો-આદિવાસીઓને જે લાભો અપાય છે તે તેમને આપી શકાય તેમ છે તે તપાસવું. બક્ષી પંચે ૧૯૭૬માં તેનો અહેવાલ સોંપ્યો જેમાં ૮૨ જ્ઞાતિઓને પછાત તરીકે ઓળખાઈ હતી. બક્ષી પંચે ઉચ્ચ શિક્ષણમાં આ જ્ઞાતિઓને દલિત-આદિવાસીને મળતી શિષ્યવૃત્તિ અને ફી માફીની ભલામણ નહોતી કરી પરંતુ કૉલેજ અને નિવાસી છાત્રાલયોમાં અનામતની ભલામણ જરૂર કરી હતી. આ સાથે પછાત વર્ગ અંગેની નીતિઓ અને કાર્યક્રમ પર નજર રાખવા માટે પછાત વર્ગ મંડળ (બૉર્ડ ઑફ બૅકવર્ડ ક્લાસીસ) રચવા પણ ભલામણ કરી હતી. મેડિકલ, ટૅક્નિકલ અને એન્જિનિયરિંગ જેવી અતિ ઉચ્ચ ગણાતી શાખાઓમાં સ્પર્ધાત્મક કૉલેજો ગણાય તેમાં ૧૦ ટકા અનામત આ ૮૨ જ્ઞાતિઓને આપવા તેમાં દરખાસ્ત હતી. આમ, દલિતો અને આદિવાસીઓ સિવાયની જે જ્ઞાતિઓ પછાત ગણાય તેને અન્ય પછાત વર્ગ (ઓબીસી) કે બક્ષી પંચ (ટૂંકમાં) તરીકે સંબોધવામાં કે ઉલ્લેખવામાં આવે છે. તેમાં આહિર, અયર, બોરીચા, યાદવ, બારોટ, વહીવંચા, બાફણ, બાવા, ગોસ્વામી, ભરવાડ, ભોઈ, ચારણ, ગઢવી, ભાટ, છારા, ચુનારા, ડફેર, ધોબી, ફકીર, ઘાંચી, તેલી, મોઢ ઘાંચી, ખાટકી, ખારવા, ગુજરાતી ખ્રિસ્તી, મીર, ખલાસ, મદારી, કુંભાર, મેર, મોચી, પીંજારા, રબારી, રાવળ, સિદી, તરગાળા, ભવૈયા, વાંઝા, વણઝારા, ભાંડ, ઘાંચા, કલાલ, દરજી, ભંડારી એમ ૧૪૬ જેટલી જ્ઞાતિઓ આવે છે.

ઈન્દિરા ગાંધીએ આખા દેશમાં કટોકટી લાદતાં બક્ષી પંચની ભલામણો પર રાજ્યમાં ધ્યાન અપાયું નહી. પરંતુ ૧૯૭૮માં જનતા પાર્ટીની સરકાર આવી. તેણે રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે કૉંગ્રેસની મત બૅંક ઝૂંટવવા આ ભલામણો પર ધ્યાન દેવાનું વિચાર્યું. ન્યાયાલયમાં આ નીતિને પડકારવામાં આવી પરંતુ ન્યાયાલયે તેને નિરસ્ત કરી.

ગુજરાતમાં પટેલોનું પ્રભુત્વ રાજકારણમાં રહેતું હતું અને તે વિપક્ષ તરફ ખેંચાયેલું હતું. આનો તોડ કાઢવા માધવસિંહ સોલંકીએ ‘ખામ’ (ક્ષત્રિય, હરિજન, આદિવાસી અને મુસ્લિમ) એવી જ્ઞાતિવાદી થિયરી અમલમાં મૂકી. જૂન ૧૯૮૦થી તેમણે બક્ષી પંચની ભલામણોનો અમલ કરવા જાહેરાત કરી. ૧૯૮૦માં આનો સીધો ફાયદો કૉંગ્રેસને મળ્યો અને તે જીતી ગઈ. પરંતુ ડિસેમ્બર ૧૯૮૦થી અનામત વિરોધી આંદોલન ફાટી નીકળ્યું. આમાં સ્વાભાવિક પટેલો પણ અગ્રેસર હતા. અમદાવાદની બી.જે. મેડિકલ કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓએ આંદોલન શરૂ કર્યું હતું. તબીબી વિદ્યાર્થીઓએ માગણી કરી કે અનુસ્નાતક સ્તરે અનામતની સંખ્યા ઘટાડવામાં આવે, જે અનામત બેઠકો ખાલી રહી હોય તેને આગામી વર્ષે આગળ લઈ જવાનું બંધ કરવામાં આવે, અને બઢતીમાં અનામત (રૉસ્ટર પ્રણાલિ) બંધ કરવામાં આવે.

આંદોલન એટલું આગળ વધ્યું કે સરકારે મેડિકલ કૉલેજો છ મહિના સુધી બંધ કરી દીધી હતી! જાન્યુઆરી સુધીમાં આંદોલન એટલું ઉગ્ર બન્યું કે દિલ્લીથી સૂચના આવી કે આંદોલનને ઠારો. આથી સરકારે અનામત મુદ્દાની તપાસ કરવા માટે ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયના પૂર્વ ન્યાયાધીશ સી. વી. રાણેની અધ્યક્ષતામાં બીજું પંચ નિમ્યું. તેને રાણે પંચ તરીકે ઓળખાય છે. રાણે પંચને ૮૨ જ્ઞાતિમાં કોઈ બીજી જ્ઞાતિ ઉમેરી શકાય કે કેમ તે જાણવાનું હતું અને બીજું કે એક સમાન દસ ટકા અનામત આપવી કે જે તે જ્ઞાતિની વસતિના પ્રમાણમાં વધતી-ઓછી અનામત આપી તે વિચારવાનું હતું.

રાણે પંચે ૩૧ ઑક્ટોબર ૧૯૮૩ના રોજ પોતાનો અહેવાલ સોંપ્યો. રાણે પંચે તો એવું કહ્યું કે બક્ષી પંચે જે ઓબીસીની યાદી તૈયાર કરી છે તે ઉચિત નથી. તેણે પછાતપણાના અલગ માપદંડોના આધારે નવી યાદી તૈયાર કરી. રાણે પંચે જ્ઞાતિને આધાર ગણવાના બદલે આવક અને વ્યવસાયને આધાર ગણ્યો તેમજ અનામત પણ જ્ઞાતિની વસતિના પ્રમાણમાં ગણવાની ભલામણ કરી. રાણે પંચ મુજબ, ઓબીસી (બક્ષી પંચની યાદી) અને અન્ય ૬૩ સામાજિક અને શૈક્ષણિક પછાત વર્ગોને અનામત હિસ્સા હેઠળ સરકારી નોકરીઓ માટે લાયક ગણવા જોઈએ. દલિતોને સાત-આદિવાસીઓને ૧૪ તેમજ બક્ષી પંચની ઓબીસી જ્ઞાતિઓને દસ ટકા એમ કુલ ૩૧ ટકા સિવાય ૧૮ ટકા અનામત આપવાની તેણે ભલામણ કરી! આનાથી કુલ અનામત ૪૯ ટકા થઈ ગઈ. જોકે પંચે એ પણ ભલામણ કરી કે જેમની વાર્ષિક આવક રૂ. ૧૦,૦૦૦ કે તેથી નીચે હોય તેમને જ આ લાભ મળવો જોઈએ.

માધવસિંહ સોલંકીની કૉંગ્રેસ સરકારને જ્યારે આ અહેવાલ મળ્યો ત્યારે તેમણે અહેવાલ જાહેર ન કર્યો. ૧૪ મહિના સુધી દબાવી રાખ્યો. પરંતુ જ્યારે રાજ્યમાં ચૂંટણીને માત્ર બે મહિનાની વાર હતી ત્યારે જાન્યુઆરી ૧૯૮૫માં તેમણે આ ભલામણો સ્વીકારવાની જાહેરાત કરી. તેમાં તેમના પોતાના પણ સુધારા હતા. સુધારો એ હતો કે એક તરફ તેમણે અનામત દસના બદલે કુલ ૨૮ ટકા (દલિતો-આદિવાસીઓના કુલ ૨૧ ટકા ઉપરાંત) કરવાની ભલામણ તો સ્વીકારી પરંતુ રાણે પંચે બક્ષી પંચે આપેલી યાદી સિવાયની જે ૬૩ જ્ઞાતિઓને ઓબીસીમાં ઉમેરવાની વાત કરી હતી તે માધવસિંહભાઈએ સ્વીકારી નહીં. આથી જ આજે પણ ઓબીસી જ્ઞાતિઓને બક્ષી પંચ તરીકે ઉલ્લેખાય છે. જોકે હજુ પણ અહેવાલ કોઈને પ્રાપ્ય નહોતો. સરકારના કોઈ વિભાગ દ્વારા પણ પ્રાપ્ય નહોતો એટલે તેમાં ખરેખર શું છે તેનાથી લોકો અજાણ હતા.

સરકારે હરુભાઈ એમ. મહેતા (સાંસદ)ની અધ્યક્ષતામાં ૨૩૯ જ્ઞાતિઓના પોતાને સામાજિક અને આર્થિક રીતે પછાત ગણવાના દાવાની તપાસ કરવા સમિતિ રચી. આ જ્ઞાતિઓ બક્ષી પંચે સૂચિબદ્ધ કરેલી ૮૨ જ્ઞાતિઓને બાદ કરીને હતી.

આથી ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૫માં ફરી અનામત આંદોલન ભડક્યું. આંદોલનકારીઓની માગણી હતી કે આટલી બધી અનામત ન હોય અને બીજું કે અનામત આપવી જ હોય તો તે જ્ઞાતિ આધારિત ન હોવી જોઈએ, પરંતુ આર્થિક માપદંડ પર હોવી જોઈએ.

દરમિયાનમાં માધવસિંહ સોલંકી અને કૉંગ્રેસ વિક્રમજનક બેઠકો સાથે જીત્યા. તેમણે ૧૪૯ બેઠકો જીતી હતી! પરંતુ આ જીતનો જલસો સોલંકી માટે લાંબો સમય ન ટક્યો કેમ કે આંદોલન ભડકી ઉઠ્યું હતું. દરમિયાનમાં અમદાવાદના દરિયાપુરના ડબગરવાડમાં આઠ હિન્દુઓને સળગાવી દેવાયા, ૨૩ ઘરને આગ લગાડી દેવાયાં અને તે સાંપ્રદાયિક હુલ્લડમાં ફેરવાઈ ગયું હતું. એ વખતે ત્રણસોથી પણ વધુ લોકો મર્યા હતા, ૬૦૦૦થી વધુ લોકો વિસ્થાપિત થઈ ગયા હતા! લગભગ આખું વર્ષ સ્કૂલ અને કૉલેજો બંધ રહી હોવાથી શિક્ષણને મોટા પાયે અસર થઈ હતી. રાજ્યનાં અનેક શહેરો સતત કર્ફ્યૂ હેઠળ રહેવાના કારણે ધંધા-રોજગાર ઠપ થઈ ગયા હતા. ગુજરાતના પેટ્રોલ પંપના માલિકોએ ત્રણ દિવસ સુધી હડતાળ પાડી હતી. વેપારજગતને કરોડો-અબજો રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું. માર્ચ ૧૯૮૫માં માધવસિંહજીએ દરખાસ્તો પાછી ખેંચી લીધી પરંતુ ત્યાં સુધીમાં ગુજરાતને ઘણું બધું નુકસાન થઈ ગયું હતું અને તેમની આટલી વિક્રમજનક જીત છતાં ખુરશી પણ નહોતી બચી!

તાજેતરમાં એક ચેનલને આપેલા વિસ્ફોટક ઇન્ટરવ્યૂમાં માધવસિંહ સોલંકીએ સ્વીકાર્યું કે ૧૯૮૫માં અનામત વિરોધી આંદોલનને કોમી રમખાણોમાં ફેરવવા પાછળ- મુસ્લિમો અને હિન્દુઓનાં રમખાણો કરાવનારા કૉંગ્રેસના જ કેટલાક નેતાઓ હતા.

એ સમયે એટલે કે ૧૯૮૫માં જે પાટીદારો અનામત વિરોધી આંદોલનોમાં અગ્રેસર હતા, જેમનાં મૃત્યુ થયા હતા તેમના વંશજો અત્યારે અનામત મેળવવા આંદોલનો કરે છે, ઓબીસીમાં પોતાનો સમાવેશ કરાવવા આંદોલન કરે છે તે કેવું વિચિત્ર ગણાય. ૨૦૧૫માં પાટીદારોએ અનામત માટેનું આંદોલન શરૂ કર્યું. ૧૯૮૫થી ૨૦૧૫ એમ ત્રીસ વર્ષમાં પાટીદાર સમુદાય વધુ ને વધુ સમૃદ્ધ અને શક્તિશાળી બન્યો છે. અનામતની નીતિ યથાતથ છે. આવામાં ઓબીસી હેઠળ પાટીદારોને અનામત શક્ય નથી. કારણકે કુલ અનામત ઓલરેડી ૪૯ ટકા તો છે જ, પરંતુ પચાસ ટકાથી વધુ અનામત ન આપી શકાય તેવો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો ચુકાદો કહે છે.

અને અત્યારે તો આ આંદોલન માત્ર રાજકીય સ્વાર્થમાં પરિણમી ગયું છે. આંદોલનકારીઓ કોઈ ને કોઈ રાજકીય પક્ષમાં જોડાઈ રહ્યા છે અથવા તેને સમર્થન આપી રહ્યા છે. હવે તેમને ઓબીસી હેઠળ અનામત નથી જોઈતી. હાર્દિક પટેલ કહે છે કે કૉંગ્રેસ અનામત નહીં આપે તો પણ ચાલશે, પણ ભાજપ સરકાર તો ન જ જોઈએ. જોકે આંદોલનના કારણે આશ્વાસન લઈ શકાય તેવી વાત એ થઈ છે કે મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજનાના કારણે બિન અનામત વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને શિક્ષણમાં સહાય મળતી થઈ અને સરકારે બિન અનામત જ્ઞાતિ આયોગ પણ રચવા વાત કરી છે.

Posted in gujarat, politics, sanjog news, satsanshodhan

ટીવી ડિબેટના જાણીતા ચહેરાઓની અજાણી વાતો

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૧૧/૧૭)

ચૂંટણીનું વાતાવરણ બરાબર જામ્યું છે. પણ આ લખાય છે ત્યારે હજુ પ્રચારસભાની ગરમી જોઈએ તેવી આવી નથી. હા, ટીવી પર ડિબેટમાં રોજેરોજ ગરમાગરમી જોવા મળી રહી છે. આજે એવું થઈ ગયું છે કે સંસદ અને વિધાનસભામાં ચર્ચા ઓછી, ટીવીમાં વધુ જોવા મળે છે. સંસદ-વિધાનસભાના દિવસો જ હવે ઘટી ગયા છે, જે છે તેમાં પણ હોહલ્લા થઈને મોટા ભાગે સત્રો વેડફાતા જોવા મળે છે. આ એક ખરાબ બાબત પણ છે પરંતુ વાદળની રૂપેરી કોરની જેમ ટીવી પર ડિબેટમાં પક્ષો પોતાની વાત મૂકી ચર્ચા કરતા હોય છે. મોટા ભાગે રાડારાડી-દેકારા કરતા હોય છે. એકબીજાને બોલવા ન દેવા, ભાજપ આવો છે અને કૉંગ્રેસ આવી છે, તમે આટલો ભ્રષ્ટાચાર કર્યો અને તમે આટલાં કૌભાંડો કર્યાની હુંસાતુંસીમાં સાચા મુદ્દા ક્યાંક દબાઈ જતા જોવા મળે છે.

હવે ગુજરાતીમાં પણ સમાચારચેનલો વધી ગઈ છે. તેમાં રાત્રે ૮થી ૧૦ ડિબેટનો સમય હોય છે. તે ઉપરાંત ગમે તે સમયે કોઈ મહત્ત્વના સમાચાર આવે ત્યારે ટૅક્નૉલૉજીના પ્રતાપે ફૉનથી, ઑફિસેથી વગેરે રીતે જોડીને ચર્ચા ગોઠવી દેવામાં આવે છે. આવા સમયે ચિત્રમાં આવે છે પ્રવક્તાઓ. ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા પ્રવક્તાઓ પક્ષનો જાણીતો ચહેરો છે. તેઓ પોતાના પક્ષની છબી ઘડવામાં બહુ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોય છે. તેઓ કેટલી ધારદાર અને અસરકારક રીતે પોતાના પક્ષની વાત મૂકી શકે છે તેના પરથી લોકો અભિપ્રાય બાંધતા હોય છે. ઘણી વાર પક્ષ કોઈ મુદ્દે ફસાયો હોય કે તેના કોઈ નેતાએ બાફ્યું હોય ત્યારે પ્રવક્તાઓને મુશ્કેલી પણ પડતી હોય છે પરંતુ આવા સમયે તેઓ સિફતપૂર્વક વિરોધી નેતાઓ પર આક્રમણ કરીને બહાર નીકળી જતા હોય છે.

પ્રવક્તાઓને વિશાળ વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. થોડા થોડા સમયે સમાચાર મેળવતા રહેવા પડે અને ગુજરાતથી લઈને વિશ્વભરના પ્રવાહો પર જાણકારી રાખવી પડે. ડિબેટ એવી પરીક્ષા છે જેનો કોઈ અભ્યાસક્રમ નથી. ચર્ચામાં એન્કર કે વિરોધી નેતા કે રાજકીય વિશ્લેષકો તરફથી બાઉન્સર કે ગૂગલી આવી જાય ત્યારે તેનો જવાબ ડિફેન્સિવ આપવો કે તેના પર ચોગ્ગા-છગ્ગા મારી દેવા એ પ્રવક્તાની હોંશિયારી પર નભે છે. આ ઉપરાંત ડિબેટ એ એવી પરીક્ષા છે જેની તૈયારી માટે પૂરતો સમય ન પણ મળે. મોટા ભાગે એકાદ કે બે કલાક પહેલાં જાણ થાય અને તેમાંથી અડધો કલાક તો અમદાવાદ જેવા ટ્રાફિકની સમસ્યાવાળા શહેરમાં ચેનલના સ્ટુડિયોએ પહોંચતા થાય.

છેલ્લાં ઘણા વર્ષોથી રાજકીય વિશ્લેષક તરીકે ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતો હોવાથી ભાજપ, કૉંગ્રેસ, આઆપના પ્રવક્તાઓને નજીકથી ઓળખવાનું બન્યું છે. ભાજપમાં ૬૦-૭૦ પ્રવક્તાઓ છે તો કૉંગ્રેસમાં પણ સારી એવી સંખ્યામાં પ્રવક્તાઓ છે. આમ આદમી પાર્ટી નવી છે પરંતુ તેના પ્રવક્તાઓ પણ મજબૂત છે. તો છેલ્લા અઢી વર્ષથી સામાજિક આંદોલનો બહાર આવ્યાં તેના લીધે તેમના પ્રવક્તાઓ પણ ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા હોય છે. અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણી એકલવીર છે, પરંતુ પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (પાસ)ના અનેક લોકો વિગત સમયમાં પ્રવક્તા તરીકે જોવા મળ્યા જેમાંના ઘણા તો હવે રાજકારણમાં છે! ભાજપ-કૉંગ્રેસના કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરી એ જાણવાની કોશિશ કરી કે તેઓ કઈ રીતે ડિબેટ માટે તૈયારી કરે છે, પોતાની અંગત જિંદગીને કઈ રીતે સંભાળે છે, ડિબેટ અંગે તેમનો યાદગાર પ્રસંગ કયો છે, પડોશી-મિત્રોમાં કેવા અનુભવ રહે છે.

ભાજપ અને કૉંગ્રેસમાં મિડિયા ઇનચાર્જ પર ટીવી ચેનલો ફૉન કરી તેમની પાસેથી પ્રવક્તા નક્કી કરાવતા હોય છે. મિડિયા ઇનચાર્જ જે તે પ્રવક્તાને જાણ કરતા હોય છે. ડિબેટના વિષયમાં નિષ્ણાત પ્રવક્તાની પસંદગી થતી હોય છે. જેમ કે આર્થિક વિષય હોય તો ભાજપમાંથી સુનીલ શાહ, પ્રશાંત વાળા, યમલ વ્યાસ વગેરે જાય તો કૉંગ્રેસમાંથી હિમાંશુ પટેલ, કૈલાસ ગઢવી વગેરેને કહેવામાં આવે. ભાજપમાં આ કામ હર્ષદ પટેલ અને કૉંગ્રેસમાં નિશીથ વ્યાસ સંભાળે છે.

ભાજપમાં ભરત પંડ્યા, જગદીશ ભાવસાર, ડૉ. અનિલ પટેલ, ડૉ. હેમન ભટ્ટ, ભાવના દવે, કિશોર મકવાણા, અમિત ઠાકર, જયેશ વ્યાસ વગેરે પ્રવક્તાઓ છે, કૉંગ્રેસમાં અશોક પંજાબી, ડૉ. હિમાંશુ પટેલ, સી.એ. હિમાંશુ પટેલ, જયરાજસિંહ પરમાર, ભૂમિન ભટ્ટ, સોનલ પટેલ, પૂજા પ્રજાપતિ જેવાં પ્રવક્તાઓ છે અને આમ આદમી પાર્ટીમાં આપમાં વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા અને જે. જે. મેવાડા છે, તેમાંથી પહેલાં બે હવે કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ ગયાં છે!

આમાંથી કેટલાક ઉગ્ર છે તો કેટલાક ઠંડા કલેજે જવાબ આપનારા છે. ડિબેટમાં તેઓ કઈ રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળે છે, કઈ રીતે ઉશ્કેરાટને ખાળે છે, કઈ રીતે તૈયારી કરે છે, પરિવાર-વ્યવસાય-પક્ષ-સંગઠનો અને ટીવી ડિબેટને એક સાથે કઈ રીતે સંભાળે છે, જાણીતા ચહેરા હોવા છતાં બહાર રેસ્ટૉરન્ટ કે થિયેટરમાં કોઈ ન ઓળખે ત્યારે કેવું અનુભવે છે તે મુદ્દે કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરીને તેમની અંગત જિંદગી જાણવા પ્રયાસ કર્યો.

ગુજરાત કૉંગ્રેસના ઉપપ્રમુખ અશોક પંજાબી કહે છે, “ઘણી વાર છેલ્લી ઘડીએ ડિબેટમાં જવાની સૂચના મળે ત્યારે કસોટી થાય છે. વિષય એક લાઇનમાં જ જણાવાયો હોય છે. ઉપરાંત પક્ષમાં બ્રેઇનસ્ટૉર્મિંગ જોઈએ તેટલું થતું નથી. સેન્સિટિવ ઇશ્યૂ હોય તો ગાઇડલાઇન મળી જાય છે. અમારું મુખ્ય કામ પક્ષની રાજકીય લાઇન, કૉંગ્રેસના જૂના મિત્રોનો બચવા કરવાનો અને ભાજપને ઍક્સપૉઝ કરવાનો હોય છે.” પરિવારને હંમેશાં ફરિયાદ રહેતી હોય છે કે અશોકભાઈ સમય આપી શકતા નથી. અશોકભાઈ કહે છે, “મેં પરિવારને વિદેશ લઈ જવાનું ઘણાં વર્ષો પહેલાં કહેલું, પરંતુ પાસપૉર્ટને દસ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયા, (વિદેશયાત્રાનો) કોઈ સિક્કો મરાવ્યા વગર ફરીથી તાજેતરમાં રિન્યૂ કરાવ્યો.”

વ્યવસાયે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા હિમાંશુ પટેલ તેમની શાંત પરંતુ ધારદાર ચર્ચા માટે જાણીતા છે. ડિબેટ અને અન્ય પ્રસંગ માટે તેમણે પોતાની લાઇબ્રેરી રાખી છે. તેઓ પોતાની રીતે તૈયારી કરીને ચર્ચામાં આવતા હોય છે. તેમના યાદગાર પ્રસંગ જાણવા જેવા છે. તેઓ કહે છે, “૨૦૧૩-૧૪માં કેન્દ્રીય બજેટની ચર્ચા હતી ત્યારે ગુજરાત સરકારના મંત્રી સૌરભ પટેલ ચર્ચા અધૂરી છોડીને જતા રહેલા.” તો ‘જાનો દુનિયા’ ચેનલ પર રાજકીય વિશ્લેષક હરીશ મોતિયાણીએ નેશનલ મિડિયામાં જશો તેવી આગાહી કરેલી કારણકે તે વખતે ચર્ચા હિન્દીમાં હતી.

કૉંગ્રેસના યુવાન પ્રવક્તા ભૂમન ભટ્ટ ટૅક્નૉસેવી છે. તેમની પહેલી ડિબેટ ભાજપના ખાડિયાના ધારાસભ્ય ભૂષણ ભટ્ટ સાથે હતી. તેઓ ગૂગલ અને ઇન્ટરનેટનો તૈયારી માટે વધુ સહારો લે છે. આ ઉપરાંત કૉંગ્રેસની લાઇબ્રેરીની અને મિત્રો પાસેથી વેરિફિકેશનની રીતે મદદ પણ લે છે. જાણીતા ચહેરા તરીકે બહાર જાય અને કોઈ ન ઓળખે તો કોઈ પણ વ્યક્તિના અહંકારને ઠેસ પહોંચે પણ ભૂમિન ભટ્ટ કહે છે કે સાઇકૉલૉજી જ એવી બનાવી લેવાની કે બહાર જઈએ ત્યારે સામાન્ય વ્યક્તિ તરીકે જવાનું. પડોશીઓ તો સારા મળ્યા છે પરંતુ મિત્રોમાં કેટલાક હંમેશાં સળી જ કરતા હોય તેમને ટાળતા શીખી જઈએ.

પોતાની વાત મજબૂત રીતે મૂકવા માટે જાણીતા ભાજપના પ્રવક્તા જગદીશ ભાવસાર કહે છે, “ડિબેટમાં જરૂર પડ્યે ઉગ્રતા પણ લાવવી પડે. એન્કર જો સાવ વિરુદ્ધ જતો હોય તો સિફતપૂર્વક સંઘર્ષમાં પણ ઉતરવું પડે. ભાજપમાં કેન્દ્રીય કાર્યાલયથી માંડીને પ્રદેશ કાર્યાલય સુધી બધી જ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યવસ્થા છે જે તમામ મુદ્દા પર સતત અવગત કરાવતા રહે છે. ડિબેટ જ્યારે ઉગ્ર બને ત્યારે ક્યારેક હાસ્યસભર વાત કરીને વાતાવરણ હળવું પણ બનાવી દેતા હોઈએ. પક્ષ-વ્યવસાય અને ડિબેટ આ બધાનો સ્ટ્રેસ દૂર કરવા સવારે ઉઠતી વખતે અને રાત્રે સૂતી વખતે ભગવાનનું નામ અને સવારે કસરત ખૂબ ઉપયોગી છે. કોઈને નડવું નહીં તેવું નક્કી કર્યું હોય એટલે પરિવાર સાથે બહાર ગયા હોઈએ ત્યારે પ્રશ્ન આવતો નથી.”

ભાજપના પ્રવક્તા પ્રશાંત વાળા મૂળ રાજકોટના છે, થોડા સમયથી ગાંધીનગર સ્થાયી થયા છે. આર્થિક બાબતે તેમની કુશળતા છે. તેઓ કહે છે, “સવારે ધ્યાન ડિબેટમાં ખૂબ જ ઉપયોગી થાય છે. કોઈ મુદ્દા ધ્યાન (મેડિટેશન)ના કારણે તત્સમયે જ એવા સૂજી જાય કે વિરોધીઓની બોલતી બંધ થઈ જાય. તૈયારીમાં સોશિયલ મિડિયા અને ઇન્ટરનેટ ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. પ્રતિક્રિયા આપવામાં કે ડિબેટમાં પણ બેલેન્સ ઑફ માઇન્ડ રાખવામાં ધ્યાનથી ફાયદો થાય છે. પ્રવક્તા જ પક્ષની છબી બનાવે છે આથી વિનમ્રતા જરૂરી છે.” ભાજપમાં પ્રવક્તાઓની રોજ અથવા એકાંતરે બેઠક ચોક્કસ થાય. હર્ષદ પટેલ, ભરત પંડ્યા અને આઈ. કે. જાડેજા જેવા અનુભવીઓનું માર્ગદર્શન સતત મળતું રહે છે. પરિવારનાં કામો અંગે પ્રશાંતભાઈ કહે છે, “પક્ષ પણ પરિવારની બાબત હોય તો છૂટ આપે છે. થોડા સમય પહેલાં સુધી મારા માતુશ્રી બીમાર હતા. અને તાજેતરમાં તેમનું અવસાન થયું. તો પક્ષે મને સંપૂર્ણ છૂટ આપી હતી અને બાર-તેર દિવસ હું સંપૂર્ણપણે પક્ષનાં કાર્યોથી મુક્ત રહ્યો, પરંતુ મારી પણ સામે ફરજ છે કે તે પછી સંપૂર્ણ રીતે પક્ષને સમર્પિત રહેવું.” એક યાદગાર પ્રસંગ વિશે તેઓ કહે છે, “પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા વખતે એક ચેનલ પર એન્કર, રાજકીય વિશ્લેષક, કૉંગ્રેસ, અર્થશાસ્ત્રી વગેરે બધા મારી વિરુદ્ધ હતા. પરંતુ મેં આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, આંકડા વગેરે સાથે એવી રજૂઆત કરી કે ડિબેટ પછી એન્કર મને ભેટી પડ્યા અને કહ્યું કે તમે તમારા વિરુદ્ધની ડિબેટને તમારી તરફેણમાં ફેરવી નાખી.”

ભાજપના વરિષ્ઠ આગેવાન અને ‘નમસ્કાર’ મેગેઝિનના તંત્રી કિશોર મકવાણાએ પ્રવક્તા કેવા હોવા જોઈએ તે અંગે વિસ્તૃત વાત કરી. “પ્રવક્તાએ શાંત રહેવું જરૂરી છે. મનનું નિયંત્રણ રાખવું પડે. રજૂઆત સ્પષ્ટ, કપડાં વ્યવસ્થિત અને બેસવાની ઢબ સારી હોવી જોઈએ. શાલિનતાથી વાત કરવી જોઈએ. વિષયનું પૂરતું જ્ઞાન અને તૈયારી ન હોય તો ડિબેટમાં ન જવું જોઈએ. હું રોજ દસથી બાર સમાચારપત્રો અને ઇન્ટરનેટની મદદ તૈયારી માટે લઉં છું. મેં મારી પોતાની લાઇબ્રેરી પણ બનાવી છે, જેમાં સંદર્ભ પુસ્તકો વસાવ્યાં છે. એક ડાયરી રાખું છું જેમાં જરૂરી મુદ્દા ટપકાવતો રહું છું. બહાર જતી વખતે સામાન્ય માનવી બનીને જ જઉં છું જેથી અહંકારનો પ્રશ્ન આવતો નથી. સિક્યોરિટી ગાર્ડ હોય કે બીજું કોઈ, નિયમો પાળવાના. ગાર્ડ સાથે પ્રેમથી વાત કરવાની. માનઅપમાનનો ભાવ રાખતો નથી. તેથી કોઈ તકલીફ નથી પડતી. સવારમાં પ્રાણાયામ માત્ર ડિબેટમાં જ નહીં, પરંતુ ટ્રાફિકથી લઈને અનેક સ્ટ્રેસ સર્જક ઘટનાઓમાં ઉપયોગી નિવડે છે.”

Posted in gujarat, national, politics, sanjog news, satsanshodhan

કેવળ સોશિયલ મિડિયાના આધારે ચૂંટણી જીતી શકાય?

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૫-૧૧-૧૭)

તાજેતરમાં મારે સોશિયલ મિડિયાના વિષય પર એક ન્યૂઝ ચેનલની ડિબેટમાં ભાગ લેવાનું થયું. શું સોશિયલ મિડિયાના આધારે ચૂંટણી જીતી શકાય? નરેન્દ્ર મોદી સોશિયલ મિડિયાના આધારે 2014માં ચૂંટણી જીત્યા તો આ વખતે ગુજરાતમાં કોણ જીતશે? આવા પ્રશ્નો ચર્ચામાં ઉઠ્યા. ખાસ તો ભાજપ અને કૉંગ્રેસ દ્વારા હેરકટિંગ સલૂનમાં ફિલ્માવાયેલા ગુજરાતના વિકાસ અમે કર્યોનો સંદેશ આપતા વિડિયો કેન્દ્ર સ્થાને હતા. આજે આપણે આ મુદ્દે વિગતે વાત કરવી છે.

વચ્ચે 1996થી 1998ના બે વર્ષ બાદ કરો તો 1995થી 20 વર્ષ ભાજપનું શાસન છે. આ 20 વર્ષમાં એક આખી નવી પેઢી યુવા મતદારોની આવી ગઈ છે. આ પેઢીએ માત્ર ભાજપનું શાસન જ જોયું છે. જે ગુજરાત મોડલ પર નરેન્દ્ર મોદી ચૂંટણી લડી વડા પ્રધાન થયા તેની સામે છેલ્લાં બે વર્ષમાં ઊભા થયેલાં અથવા ઊભા કરાયેલાં આંદોલનોએ પ્રશ્નો ઊઠાવ્યા. તેમાં તાજેતરના મહિનાઓમાં વરસાદ, પેટ્રોલ-ડીઝલ, ગેસ સિલિન્ડરની મોંઘવારી, સિવિલ હૉસ્પિટલમાં બાળકોનાં મૃત્યુએ આ ચિત્ર વધુ ધૂંધળું બનાવ્યું. પરિણામે ભાજપ 1995 પહેલાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં કઈ કઈ તકલીફો હતી તેની વાત સમજાવવા જાય છે. ભાજપ કહે છે કે કૉંગ્રેસના શાસનમાં 365 દિવસમાંથી 250 દિવસ તો કર્ફ્યૂ રહેતા, ધૂળિયા રસ્તા હતા અને લાઇસન્સરાજ હતું તેથી વેપાર ઠપ રહેતો, દાણચારો ને બૂટલેગરોને ઘીકેળાં હતાં, તો કૉંગ્રેસ 1995 પહેલાં તેણે શું વિકાસ કરી બતાવ્યો હતો તેની વાત કરે છે. તે કહે છે કે આજે જે કંઈ સરકારી કૉલેજો ને યુનિવર્સિટી છે, જે જીઆઈડીસીઓ છે, ડેરીઓ છે, એરપૉર્ટ છે તે બધું કૉંગ્રેસ સરકારની દેણ છે. મજાની વાત એ છે કે આ બંને પક્ષોને પોતાની 1995 પહેલાની વાત નવી પેઢીને સમજાવવી અઘરી પડે છે. નવી પેઢી ફાસ્ટ છે. ઝડપમાં માને છે. મોદીજીએ જે ઝડપે વિકાસ કરી બતાવ્યો તેનાથી લોકોમાં અપેક્ષા વધુ છે. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં બે મુખ્યપ્રધાન આવ્યા હોવાથી આ ઝડપ ઓછી લાગે તે સ્વાભાવિક છે. અલબત્ત, વિજયભાઈ રૂપાણીએ છેલ્લાં એક વર્ષમાં પૂરઝડપે અનેક નિર્ણયો લીધા છે પરંતુ તેને ચૂંટણી સંદર્ભે જોડીને પ્રશ્ન થાય તે પણ સ્વાભાવિક છે કે શું ચૂંટણી ન હોત તો સરકારે આટલા ઝડપી અને રાહત આપનારા નિર્ણયો લીધા હોત? આટલી નરમાશ આશાવર્કરોથી માંડી ફિક્સ વેતનવાળા તેમજ અન્ય લોકો પ્રત્યે રાખી હોત?

સોશિયલ મિડિયા હવે નિર્દયી થયું છે. કોઈની સાડા બારી રાખતું નથી. સોશિયલ મિડિયાએ પહેલાં હેરકટિંગ સલૂન, પાનના ગલ્લા અને પાદરનું જે સ્થાન હતું તે લીધું છે. પરંતુ 2014માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપને જે વિજય મળ્યો તે માત્ર સોશિયલ મિડિયાના આધારે જ મળ્યો તેમ કહેવું અતિશયોક્તિ છે. (જો એમ જ હોત તો 2004માં પણ ભાજપને વિજય મળવો જોઈતો હતો. ભલે એ સમયે સોશિયલ મિડિયા નહોતું પણ ઇન્ડિયા શાઇનિંગ અને ફીલ ગુડ ફેક્ટરનો જબરદસ્ત પ્રચાર હતો.) 2014 વખતે ભ્રષ્ટાચાર સામે આક્રોશ, પાકિસ્તાન દ્વારા આપણા સૈનિકોની અમાનવતાસભર હત્યા, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ છાત્રા પર સામૂહિક બળાત્કાર વખતે જાગેલો આક્રોશ અને આ આક્રોશને ઠારવામાં સરકારની સંવેદનહીનતા, રાહુલ ગાંધી દ્વારા મનમોહન સરકારના ખરડાના જાહેરમાં લીરેલીરા કરવા, પ્રમાણિક ગણાતા આઈએએસ અધિકારી અશોક ખેમકાની કોંગ્રેસ અધ્યક્ષાના જમાઈ રૉબર્ટ વાડ્રાની જમીન સોદાને રદ્દ કરવાની ગુસ્તાખી બદલ વારંવાર બદલી…ઉપરાંત કોંગ્રેસ અને તેના સાથી પક્ષોના નેતાઓનાં સંવેદનહીન-ગરીબો અને મધ્યમ વર્ગીય જનતાના ઘા પર મીઠું ભભરાવતા હોય તેવાં નિવેદનો-બાટલા હાઉસ એન્કાઉન્ટરમાં મરાયેલા ત્રાસવાદી માટે સોનિયા ગાંધીને રડવું આવેલું (સલમાન ખુર્શીદ), ગરીબી એ તો એક માનસિકતા છે (રાહુલ ગાંધી) રૂ. પાંચમાં પણ જમવાનું મળે છે (રાજ બબ્બર), પત્ની અને મેચ નવા હોય ત્યાં સુધી જ આનંદ આપે (શ્રીપ્રકાશ જયસ્વાલ), તળાવ ખાલી હોય તો શું હું મૂત્ર વિસર્જન કરી ભરું? (અજિત પવાર), મીનાક્ષી નટરાજન તો ટંચ માલ જેવાં છે (દિગ્વિજયસિંહ), સલમાન ખુર્શીદ 71 લાખ કરતાં મોટું કૌભાંડ કરે (બેનીપ્રસાદ વર્મા) વગેરે નિવેદનો સામે લોકાક્રોશને મોદીએ એન્ગ્રી યંગ મેન અમિતાભનું રૂપ યાદ આવે તેવી છટાથી અદ્ભુત વાચા આપી.

એક તરફ તેમણે વાચા આપી અને સાથે સાથે એક વિકલ્પ પણ આપ્યો. તેમણે દિલ્લીની શ્રીરામ કૉલેજમાં પાણીના અડધા ગ્લાસમાં અડધો ગ્લાસ હવા હોય છે તેમ નવો દૃષ્ટિકોણ આપી નવી પેઢી સાથે તમામ વર્ગનું મન જીતી લીધું. તો સાથે ‘અબ કી બાર મોદી સરકાર’ની અદ્ભુત ક્રિએટિવ જાહેરાતો થઈ. મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા પ્રત્યે ભાજપનો દૃષ્ટિકોણ આરએસએસમાંથી આવતા હોવાથી ઉપેક્ષાભર્યો અને અહંકારસભર રહ્યો છે તે કારણ હોય કે કોંગ્રેસના શાસનમાં ફાયદો મેળવી ભાજપના શાસનમાં જાકારો મેળવતા હોય, તેના કારણે મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા અને ભાજપને ઉંદર-બિલ્લીના સંબંધ રહ્યા છે. આજે પણ છે. પણ ભાજપ વેબસાઇટ-બ્લૉગ અને તે પછી સોશિયલ મિડિયામાં અડવાણીના સમયથી અગ્રેસર રહ્યું. આથી સોશિયલ મિડિયાએ પણ 2014ની જીતમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી. આ ઉપરાંત ભાજપે અડવાણી જૂથના નાનામોટાં ત્રાગાં બાદ કરતાં ખૂબ જ સંગઠિત થઈને ચૂંટણી લડી. દસ વર્ષ દરમિયાન હિન્દુ ત્રાસવાદ હેઠળ સાધ્વી પ્રજ્ઞા ઠાકુર, કર્નલ પુરોહિત, અસીમાનંદને જેલમાં પુર્યા, આરએસએસને પણ આ મુદ્દે સંડોવ્યો, રાષ્ટ્રમાં 2006, 2008 જેવા અનેક ત્રાસવાદી હુમલા-બૉમ્બ ધડાકા થયા અને રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પણ ખતરામાં જણાઈ, સામે પક્ષે ઘણા સમય સુધી કસાબ-અફઝલને ફાંસી ટળતી રહી તેથી આરએસએસ પણ ‘અભી નહીં તો કભી નહીં’ એમ સંકલ્પ કરીને ભાજપ સાથે આ જંગમાં જોડાયો હતો. ઉત્તરપ્રદેશમાં મુઝફ્ફરનગરનાં રમખાણો અને તે વખતે સૈફાઈમાં મુલાયમ-અખિલેશ યાદવ સલમાન-માધુરીનો ડાન્સ જોવામાં વ્યસ્ત હોય તેથી ઉ.પ્ર.એ અમિત શાહની સંગઠન શક્તિ અને મોદીના કાનપુર-મેરઠ-અમેઠી વગેરે જગ્યાએ સ્થાનિક મુદ્દા ઉઠાવતા પ્રચારના પ્રતિસાદમાં ભાજપને 80 પૈકી 75 બેઠકો આપી દીધી. આમ, ચૂંટણીની જીતનાં અનેક કારણો હોય છે પણ મિડિયાને વધુ યાદ રહ્યા એ વખતે મોદી માટે કામ કરનાર પ્રશાંત કિશોર તથા સોશિયલ મિડિયા. જો પ્રશાંત કિશોર જ ચૂંટણી જીતાડી શકતા હોત તો ઉત્તરપ્રદેશમાં કેમ તેઓ કૉંગ્રેસને જીતાડી ન શક્યા અને કૉંગ્રેસ માત્ર સાત બેઠક પૂરતી સીમિત રહી ગઈ?

અત્યારે પ્રશાંત કિશોર અને દિવ્યા સ્પંદનાના કારણે રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસ સોશિયલ મિડિયા પર સબળ બની છે. મેં ઘણા સમય પહેલાં કહેલું કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ વિદ્વાન છે પણ ભારતની જનતા સાથે સેતુબંધ બાંધી શકતા નથી કારણકે અંગ્રેજીમાં ભરડ ભરડ કરે છે. રણદીપ સૂરજેવાલા હિન્દી બોલે તો એ અંગ્રેજીમાં વિચારીને અનુવાદ કરતા હોય તેવું બોલે છે. શશી થરૂરનું તો અંગ્રેજી ભલભલા અંગ્રેજી જાણકારોનેય ડિક્શનરી ઉથલાવતા કરી દે તેવું હોય છે. મનમોહન અંગ્રેજી બોલે કે હિન્દી, પોપટની જેમ વાંચતા હોય તેમ ભાવહીન ચહેરે વાંચી જાય છે. જયરામ રમેશ પણ અંગ્રેજીમાં વિદ્વાન છે. અભિષેક મનુ સિંઘવી પણ પ્રભાવશાળી નથી. સંદીપ દીક્ષિત હિન્દીમાં સારા વક્તા ખરા પણ ‘સેનાધ્યક્ષ સડકના ગુંડા જેવી ભાષા બોલે છે’ તેવું કહી બાજી બગાડે, આવું જ દિગ્વિજયનું. આમ, ઈન્દિરા ગાંધી પછી કૉંગ્રેસમાં કોઈ સારા વક્તા અને કમ્યૂનિકેટર નથી. ગેસ સબસિડીના પૈસા બેંકમાં ડાયરેક્ટ ટ્રાન્સફરની વાત કૉંગ્રેસે પણ કરી હતી. (આ જ વાત મોદી કેવી સરળ રીતે સમજાવી શકે છે? ભાજપમાં પણ અટલજી નિવૃત્ત થયા પછી આ જ શૂન્યાવકાશ હતો. અડવાણીજી પોતે ભૂતકાળમાં સ્વીકારી ચૂક્યા છે કે તેઓ અટલજી જેવા વક્તા નથી. મોદીજીને આગળ કર્યા નહીં. 2009માં હારનું એક કારણ આ પણ હતું.) પણ સબસિડી દૂર કરવાનો મામલો મિસફાયર થયો અને જયપુર અધિવેશનમાં રાહુલે નવમાંથી બાર બાટલા આપવાની જાહેરાત કરવી પડી. આરટીઆઈ, આરટીઇ અને ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા કૉંગ્રેસ લાવી પણ મોદી જેમ પોતે ઉજ્જવલા યોજના દ્વારા ચૂલો ફૂંકતી ગરીબ મહિલાને ગેસ કનેક્શન અપાવ્યું તે સમજાવી શક્યા, નોટબંધીના લાભ લોકોને મુશ્કેલી પડી તે છતાં લોકોને ગળે ઉતારી શક્યા કે આ પગલું દેશહિતમાં હતું તેમ કૉંગ્રેસ ન કરી શકી. આ પણ 2014માં હારનું એક મોટું કારણ હતું. ચૂંટણી સિવાયના સમયમાં કૉંગ્રેસે સારા હિન્દી વક્તાઓને તૈયાર કરવા જોઈએ જેના માટે પ્રૉફેશનલોની મદદ લઈ શકાય. કહેવતો, શ્લેષ, પ્રાસ, રમૂજો, શ્લોક, કવિતા, આ બધાનો કૉંગ્રેસના વક્તાઓના વક્તવ્યોમાં અભાવ હોય છે. ઘણી વાર બાંયો ચડાવી અનેક આક્રોશસભર પ્રહારો કરતાં એક ખડખડાટ હસાવી જનારી રમૂજ વધુ અસરકારક હોય છે.

રાહુલ ગાંધી એક માત્ર વક્તા છે જે હિન્દીમાં ઠીક-ઠીઈ બોલી શકે છે! ( નવજોતસિંહ સિદ્ધુ અત્યારે કૉંગ્રેસમાં છે પણ તેનો લાભ કેમ લેવાતો નથી તે આશ્ચર્યની વાત છે.) કેવું દુર્ભાગ્ય! કૉંગ્રેસનો ગઢ વર્ષોથી ઉત્તરપ્રદેશ રહ્યો. નહેરુ-ગાંધીના લોકો દાયકાઓથી ઉત્તરપ્રદેશથી ચૂંટાતા રહ્યા પણ ભારતના બહુમત વિસ્તારોને પ્રભાવિત કરી શકનારી હિન્દી પર પ્રભુત્વ ન કેળવી શક્યા! અલબત્ત, રાહુલજીના વક્તવ્યમાં સુધારો છે. જોકે એ જનતાને પ્રશ્નો પૂછવા, માઇક ઠીક કરવું, પૉઝ લેવો એ બાબતે મોદીનું અનુકરણ કરતા જણાય છે. તેમણે ટ્વિટર પર ભલે પીડી તો પીડીના સહારે (જસ્ટ જૉકિંગ) હિન્દીમાં ટ્વીટ કરવા માંડ્યું છે. શેરોશાયરી કરી સચોટ પ્રહાર પણ કરે છે. પરંતુ પ્રહારોની સાથે મોદીની જેમ હજુ રૉડમેપ જાહેર કરવાનો બાકી છે. તેમાં ગુજરાતમાં જેમ બેરોજગારોને બેરોજગારી ભથ્થું આપવાની, ખેડૂતોનાં દેવાં માફ કરવાની જૂનીપુરાણી જનતાને માગતી રાખવાની નીતિ અપનાવી છે તે ન ચાલે.

Posted in gujarat, humor, politics, Uncategorized

ડોન્કી પૉલિટિક્સ

ગધેડાઓની જીએમડીસી ખાતે રેલી મળી રહી હતી. ગદર્ભ સરદાર પ્રવચન આપી રહ્યો હતો.

“હોંચી હોંચી…” બધાએ નારા લગાવ્યા, “હોંચી હોંચી.”

સરદારે ગદર્ભગાન આરંભ્યું, “સાથીઓ, આપણી આ રેલી આ સરકારના વિરોધમાં છે. સરકારે નોટા માટે આપણું ચિત્ર મૂકાવા દીધું નથી.”

“પણ સરદાર એ કામ તો ચૂંટણી પંચે કર્યું છે.”

બાજુવાળાએ ઠોંસો માર્યો, “હોંચી હોંચી…અત્યારે ચૂંટણી સમયે આમ જ કહેવું પડે. જે બધું ખરાબ હોય તેનો દોષનો ટોપલો સરકાર માથે જ ઢોળવો પડે.”

સરદારે આગળ ચલાવ્યું, “ચૂંટણી પંચ સરકારના ઈશારે જ નાચે છે. અમે આનો વિરોધ કરીએ છીએ. તમિલનાડુના સામાજિક કાર્યકર્તાઓનો આભાર કે એમણે રાજકારણીઓ કરતાં આપણને ઓછા નિરુપદ્રવી માન્યા છે. પણ મારું કહેવું છે કે અમે માનવજાત કરતાં ઓછા નિરુપદ્રવી જ છીએ. માનવજાતને તો હવે મહેનત કરવી જ નથી ગમતી. બસ, બધું બેઠા બેઠાં જ ખાવું છે. મહેનત કરી હાર્ડ-ઇંક-મ ખાનારાઓ હવે અનામતના રવાડે ચડ્યા છે.”

“સરદાર કોની વાત કરે છે તે સમજી ગયો ને.” ગદર્ભ શ્રોતાએ બાજુવાળાને કહ્યું. બાજુવાળાએ આંખથી સંમતિ આપી પ્રવચન સાંભળવા ઈશારો કર્યો.

સરદારે આગળ ચલાવ્યું, “બીજા પક્ષને તો માત્ર ગાયની જ ચિંતા છે. એય માત્ર મત પૂરતી. રસ્તા પર પવિત્ર ગાય નડે તેનું કંઈ નહીં. આપણે કોઈ દિવસ રસ્તા પર અડ્ડો જમાવી રાહદારીઓને કે વાહનચાલકોને નડ્યા? કોઈ દી કોઈને ઢીંક મારી?”

ગદર્ભ શ્રોતાએ ફરી ટીપ્પણી કરી, “ખબર પડી? સરદાર કોની વાત કરે છે?” બાજુવાળાએ ફરીથી આંખથી સંમતિ આપી પ્રવચન ચૂપચાપ સાંભળવા ઈશારાથી કહ્યું.

સરદારે આગળ ચલાવ્યું, “ગાયો-આખલાઓ ઢીંક મારે છે. એટલે એની ચિંતા છે. અમે મૌન રહીએ છીએ. ચૂપચાપ મજૂરી કરીએ છીએ. એટલે અમારી કોઈને પડી નથી.”

ફરીથી ગદર્ભ શ્રોતાએ કહ્યું, “માણસમાં નોકરિયાત વર્ગની પણ આ વેદના છે. એની પણ કોઈને પડી નથી. એક નોકરિયાત મારા માલિકને કહેતો હતો કે તમે તો ફટ દઈને પૈસા વધારો પણ અમારા પગાર વધતા નથી.” બાજુવાળાએ હા પાડી સરદાર સામું જોઈ પ્રવચન સાંભળવા કાન સરવા કર્યા.

સરદારે કહ્યું, “આખલા-બળદ માટે સુપ્રીમ કોર્ટ પણ ચિંતિત છે. એટલે જલ્લીકુટ્ટી પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. પણ એ સમજતી નથી કે હવે તેમનો ઉપયોગ ખેતીમાં થતો નથી. તો તેમનું શું થશે? ને સુપ્રીમને બકરીઓની ચિંતા થતી નથી. કેટલી બિચારી બકરીઓની ઇદ પર હત્યા થઈ જાય છે? પેલા તોફાનમાં મરનારાઓને એક પક્ષ 25 અને બીજો 35 લાખ આપવાની વાત કરે છે પણ બકરીઓના પરિવારને કોઈ કંઈ આપતું નથી.”

“એટલે અમે હવે બકરીઓ સાથે ગઠબંધન કરવાનું નક્કી કર્યું છે.”

ગદર્ભ શ્રોતા બોલ્યો, “આપણે સોશિયલ મિડિયામાં આવવું જોઈએ. ટ્વિટર પર એકાઉન્ટ ખોલાવી પોસ્ટું મૂકવા માંડીએ. પેલા પીડીને વધુ હાડકાં આપીને આપણી તરફ લઈ આવીએ.”

“આપણે હોંશિયાર છીએ. પીડીની કે પીકેની જરૂર નથી…” સરદારે કહ્યું, “અને આ ચૂંટણીમાં આપણે દેખાડી દેવાનું છે. જે આપણી માગણીઓ સાથે સંમત થશે તેને ગદર્ભ સમાજનું સમર્થન મળશે.”

ગદર્ભ શ્રોતાએ પૂછ્યું, “પણ આપણી માગણી શું છે?” બાજુવાળાએ આ વખતે કહ્યું, “એ જ ખબર નથી. આપણે ડીંડક ચલાવવાનું. આપણા સરદારને ડેપ્યુટી સીએમ બનાવવા જેટલો અલ્પ-એશ-ઓઆરામ દે એટલે આપણનેય ફાયદો થાય.”

ગદર્ભ શ્રોતાએ કહ્યું, “પણ અગાઉની સભાઓમાં સરદાર કહેતા હતા ને કે આપણી માગણી છે કે આપણે મજૂરી ન કરવી પડે. અન્ય પ્રાણીઓની પાસે પણ મજૂરી કરાવવામાં આવે. આપણા માટે ખાસ ગમાણ બનાવાય. તડકામાં ઊભા રહીને સ્કિન બ્લેક થઈ જાય નહિ તે માટે દર મહિને સનસ્ક્રીન લોશન આપવામાં આવે. આપણી પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરી સિંહ બનાવી દેવામાં આવે અને ગીર જેવી જગ્યા ફાળવી દેવામાં આવે.પણ આ છેલ્લી માગણી પૂરી થાય તેવી જ નથી.”

બાજુવાળાએ કહ્યું, “એટલે જ..પૂરી ન થાય તેવી એકાદી માગણી હોવી ખૂબ જરૂરી છે. તો જ આંદોલન ચલાવી શકાય ને.”

“બીજી એક માગણી એ પણ હતી કે પેલા દસ ગદર્ભોના પરિવારને લાખોની સહાય કરવામાં આવે. પણ એ તો ખોટું નથી? એ ગદર્ભોએ લાત મારી હતી. તે બદલ તેમને માલિકોએ ડફણા માર્યા હતા. તેના માટે સહાય શેની?”

“એ રાજનીતિ છે. તને ન ખબર પડે. બીજા પક્ષે તો આપણને મોટી રકમનો વાયદો કર્યો છે.”

“એમ તો એક માગણી એ હતી કે આપણે હવે મજૂરી નહિ કરીએ. એના બદલે અમને મફત જમીન આપી દેવામાં આવે. પણ એમ કંઈ મહેનત વગર સૂકા મેવા-ની ચીજો ખાવી સારી છે?”

“તને ન ખબર પડે. આ રાજનીતિ છે.”

સરદારે કહ્યું, “તો ભાઈઓ, આપણે કયા પક્ષને ટેકો આપવો તે તમારા જનાદેશ પ્રમાણે નક્કી કરીશું.”

“પણ ગઈ રાત્રે તમે કોનીગ્રેસવાળાને મળીને એક બોરી ભરીને કંઈક લેતા આવ્યાને? અને તમારા બીજા સાથી ભાઈહવેજપને મળીને કોથળો લેતા આવ્યા ને?”

“તને ખબર ન પડે, આ રાજનીતિ છે. હોંચી હોંચી”

(આ હાસ્ય લેખ છે. કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં.)

Posted in gujarat, sanjog news, satsanshodhan

કૉંગ્રેસના અચ્છે દિનની આડે જૂથબંધીનું પાંદડું

(સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧/૧૧/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત લેખ.)

કૉંગ્રેસના અચ્છે દિન આવી રહ્યા છે? આ સવાલ ઠેરઠેર, ગલીએ-ગલીએ અને પાનના ગલ્લેગલ્લે પૂછાઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસ ગુજરાતના નવસર્જનના સૂત્ર સાથે આગળ વધી રહી છે પરંતુ લાગે છે કે કૉંગ્રેસનું નવસર્જન થઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને રાહુલ ગાંધીનું નવસર્જન થઈ રહ્યું છે. રાહુલ ગાંધીજી અત્યાર સુધી નોન સિરિયસ પોલિટિશિયન તરીકે વર્તી રહ્યા હતા. જેમ કોઈ વ્યક્તિ પોતાની તરુણાવસ્થાથી બેફિકર થઈને બેજવાબદાર રીતે વર્તતો હોય પરંતુ જ્યારે તેના પર કુટુંબની જવાબદારી આવી પડે એટલે તે ગંભીર થઈને જવાબદારી ઉપાડી લે તેમ રાહુલજીમાં જોવા મળી રહ્યું છે.

દર થોડા સમયે બેફિકર થઈને કોઈને કહ્યા વગર વેકેશનમાં વિદેશ ચાલ્યા જવું, ગંભીર મુદ્દે ચર્ચા તો શું ટ્વીટથી પણ ભાગવું આ બધું તેઓ કરતા હતા અને નિવેદનો પણ કેટલાંક એવા આપી બેસતાં હતાં કે કૉંગ્રેસના પ્રવક્તાઓને ભારે પડે. પરંતુ ગત સપ્ટેમ્બર મહિનાથી શું ચમત્કાર રાતોરાત થઈ ગયો છે તે સમજવું કૉંગ્રેસના લોકો માટે પણ મુશ્કેલ છે. એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે કૉંગ્રેસે અમેરિકાની એજન્સીથી માંડીને પ્રશાંત કિશોર, કર્ણાટકની દિવ્યા સ્પંદના ‘રમ્યા’ની સોશિયલ મિડિયાથી માંડીને એક ફોજ ઉતારી છે.

ઉપરાંત ગુજરાતમાં સોશિયલ મિડિયામાં આ વખતે કૉંગ્રેસને હરહંમેશની જેમ ભાજપથી દાઝેલા પત્રકારોની પડદા પાછળ મદદ મળી રહી છે. આ પત્રકારો ભાજપ વિરોધી જે બાબતો છે તેનાથી કૉંગ્રેસને તો અવગત કરાવે જ છે પરંતુ સાથોસાથ પોતે જે માધ્યમોમાં કામ કરે છે તેના પર એ સમાચારો મૂકી કૉંગ્રેસને આક્ષેપો કરવા ખોરાક પૂરો પાડે છે. ઉપરાંત ભાજપ સામે હિન્દુત્વના એવા સમર્થકો પણ મેદાને છે જ જેઓ કોઈને કોઈ કારણસર ભાજપથી નારાજ છે. પાટીદાર આંદોલન ભાજપે મોટું થવા દીધું અને તેની સામે અલ્પેશ ઠાકોરના આંદોલન પ્રત્યે પણ નિશ્ચિંત રહ્યો તે હવે ભાજપને ભારે પડી રહ્યું છે. બરાબર ચૂંટણીના પાંચ મહિના અગાઉ જીએસટીનો એકાએક અમલ, તેમાં ઊંચા દરો, સિસ્ટમ વિશે અવઢવ, વેબસાઇટ ક્રેશ થવી, દંડની જોગવાઈ, એમાં પાછું આકરી ડેડલાઇન, પેપરવર્ક, સીએ દ્વારા પોતાના ભાવ વધારી દેવા આ બધી બાબતોથી ભાજપની કૉર વૉટબૅન્ક ગણાતા વેપારીઓ પણ દુઃખી થઈ ગયા. નોટબંધીને મિડિયા મુદ્દો ગણાવે છે અને તે કેટલાક માટે હોઈ શકે પરંતુ નોટબંધી પછી થયેલી ચૂંટણીઓ જેમાં ગુજરાતની પેટા ચૂંટણીઓ આવી જાય છે, તેમાં ભાજપને એકંદરે સારી સફળતા મળી છે. એટલે એ ખાસ ચિંતાનો વિષય નથી.

કૉંગ્રેસ માટે શંકરસિંહ વાઘેલા જેવા કદાવર નેતાનું રાજીનામું ચિંતાનો વિષય હોવો જોઈતો હતો, પરંતુ કૉંગ્રેસ તે બાબતે જરા પણ ચિંતિત જણાતી નથી. શંકરસિંહ વાઘેલાએ જનવિકલ્પ પક્ષ પસંદ કર્યો પરંતુ કદાચ શંકરસિંહજી બંને પક્ષોથી દાઝેલા હોય તેમ જનવિકલ્પના શરૂઆતી આક્રમક હૉર્ડિંગ અને ટ્વીટ બાદ એકાએક ભારે નિષ્ક્રિય છે. આમ આદમી પાર્ટીના વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા, મન ભટ્ટ સહિતના નેતા-કાર્યકર્તાઓ કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ રહ્યા છે. કૉંગ્રેસ અને શરદ યાદવવાળા જનતા દળ (છોટુ વસાવા વાંચો) વચ્ચે ગઠબંધન થઈ ગયું છે. આમ, આ વખતે ત્રીજો મજબૂત પક્ષ નહીં હોવાથી ભાજપ વિરોધી મતો વિભાજિત થવાની શક્યતા ઘટી જતાં કૉંગ્રેસના ફાયદામાં સ્થિતિ પૂરેપૂરી સર્જાઈ છે.

વિકાસ ગાંડો થયો એ સૂત્ર કૉંગ્રેસનું હતું કે કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિના ભેજાની ઉપજ એ સોશિયલ મિડિયાના ઢગલો સંદેશાઓમાંથી શોધવું અઘરું છે. બધા પોતપોતાની રીતે તેના જનક વિશે વાત કરે છે. એક વાત ચોક્કસ છે કે તેમાં ઘણા લોકો જોડાયા હતા.

કૉંગ્રેસ પહેલી વાર એક સાચી રણનીતિથી આગળ વધી રહી હતી. રાહુલજી હોય કે સોનિયાજી કે પછી મનમોહનજી, દર વખતે સભા સંબોધી ચાલ્યા જતા હતા. ગુજરાતની ચૂંટણીને અહીંના સ્થાનિક નેતાઓના ભરોસે છોડી દેતા હતા. આ વખતે રાહુલજી સ્થાનિક નેતાઓના ભરોસે કંઈ મૂકવા માગતા નથી. આથી ઉમેદવારોની પસંદગી માટે રાહુલજીએ ખાનગી સર્વે કરાવ્યો છે. દર વખતે સ્થાનિક નેતાઓ જીતવાની ક્ષમતા ન ધરાવતા, પરંતુ પોતાના મળતીયા હોય તેવા ઉમેદવારોને ટિકિટ અપાવી કૉંગ્રેસ માટે પરાજયની સ્થિતિ સર્જતા હતા. આ વખતે રાહુલ પોતે ત્રણ ત્રણ દિવસ ગામડાઓમાં પ્રવાસ કરે છે, લોકો સાથે સંવાદ કરે છે. એ વાત તો રાહુલજી પોતે પણ સ્વીકારે છે કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીજી કે ભાજપના અન્ય નેતાઓ જેવી વાક્પટુતાની સિદ્ધિ તેમને પ્રાપ્ય નથી. તેથી સંવાદ તેમના માટે સારો વ્યૂહ છે.

આમ છતાં ૨૧ ઑક્ટોબરથી કૉંગ્રેસ માટે સ્થિતિ બદલાઈ છે. એમાં તો કૉંગ્રેસ પણ છાના ખૂણે સ્વીકારશે કે ગુજરાતમાં નરેન્દ્રભાઈ મોદીના શાસનમાં ઘણો સારો વિકાસ થયો હતો અને એટલે જ સતત ત્રણ વાર તેમના નેતૃત્વમાં ભાજપ જીત્યો. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં પણ આનંદીબહેન પટેલ અને વિજયભાઈ રૂપાણીની સરકારોએ મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના, બિન અનામત સવર્ણ આયોગ, શ્રમિકો માટે અન્નપૂર્ણા યોજના સહિત ઘણાં સારાં પગલાં લીધાં છે, પરંતુ છેલ્લા એકાદ વર્ષથી નોટબંધી-જીએસટી, વગેરેના કારણે, ગુજરાતમાં આવેલા પૂર, ભારે વરસાદ અને તેમાં બગડેલા રસ્તાઓ, પેટ્રોલ-ડીઝલના સતત વધતા ભાવ, ગેસ સિલિન્ડર મોંઘા થવા, ગેસ સબસિડી સમાપ્ત કરવા જેવા પગલાંઓના કારણે મધ્યમ વર્ગ દુઃખી થઈ ગયો હતો. મધ્યમ વર્ગ બોલકો છે અને વૉટ્સએપ-ફેસબુક પર સતત સંદેશાઓ કરતો રહે છે. તેથી એક ચિત્ર ભાજપ વિરુદ્ધ બની ગયું. કૉંગ્રેસ માટે આ હકારાત્મક બાબત હતી પરંતુ ૨૧ ઑક્ટોબરે અલ્પેશ ઠાકોરનું કૉંગ્રેસમાં જોડાવું નિશ્ચિત બની ગયું. હાર્દિક પટેલનો કૉંગ્રેસને ટેકો અઘોષિત રીતે ઘોષિત થઈ ગયો. ભલે હવે તે પોતાનો પાટીદાર સમાજમાં વિરોધ થતાં રાહુલજીને ચીમકી આપતો હોય. અલ્પેશ ઠાકોર માટે રાહુલે પોતે ખાસ આવીને પોતાનું કદ નિશંક ઘટાડ્યું છે. અને તેમની હાજરીમાં કૉંગ્રેસના વિપક્ષના નેતા મોહનસિંહ રાઠવા એ મતલબનું કહે કે પહેલો ધારનો પીવા મળે તો પી લે જો, પણ મત તો કૉંગ્રેસને જ આપજો, તેનાથી ન માત્ર અલ્પેશ ઠાકોરની દારૂબંધી માટેની લડતની હવા નીકળી ગઈ, ન માત્ર અલ્પેશ ઠાકોરનું સત્તાલક્ષી વલણ છતું થયું, પરંતુ સાથે કૉંગ્રેસની છબી પણ ખરડાઈ છે.

તેમાં પાછું સુરતથી પકડાયેલા આતંકવાદી અહમદ પટેલની ટ્રસ્ટી તરીકેની હૉસ્પિટલમાં કાર્ય કરતા હતા તેવા ભાજપના આક્ષેપોએ ફરીથી ભાજપનો ગમતો આતંકવાદ, રાષ્ટ્રવાદને ચર્ચામાં લાવી દીધો છે. આ બધાં છતાં કૉંગ્રેસ માટે ચિંતાજનક બાબતો તો કંઈક બીજી જ છે અને તે છે આંતરિક જૂથબંધી. અને તેનો ઇતિહાસ આજનો નથી, વર્ષોનો છે…

ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ તે પછી પહેલા મુખ્યપ્રધાન બનેલા અમરેલીના ડૉ. જીવરાજ મહેતા સામે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત કૉગ્રેસના લોકો જ લાવવાના હતા. જીવરાજ મહેતાએ રસિકલાલ પરીખને ગૃહ પ્રધાન બનાવ્યા તે હાઇ કમાન્ડને નહોતું ગમ્યું. તેથી ધારાસભ્યોમાં ભાગલા પડ્યા. જીવરાજ મહેતાની વિરુદ્ધ બળવંત મહેતાને ઊભા કરાયા. અત્યારની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં તે વખતે વિધાનસભાની બેઠક મળતી હતી ત્યાં ધારાસભ્યોની બેઠકમાં જીવરાજ મહેતા પાસેથી મુખ્યમંત્રીનું પદ લઈ લેવાયું. જો એ વખતે ઇલેક્ટ્રોનિક મિડિયા હોત તો? આ તમાશો કેટલો ચગ્યો હોત?

૧૯૬૧માં ભાવનગરના અધિવેશનમાં કૉંગ્રેસ પ્રમુખ નીલમ સંજીવ રેડ્ડી (જે બાદમાં કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર બન્યા, પરંતુ ઈન્દિરા ગાંધીના આંતરિક બળવાના કારણે હારી ગયા અને બાદમાં જનતા પક્ષની સરકાર વખતે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ બનેલા.) તેમણે તે વખતે કહેલું કે કૉંગ્રેસેના નેતાઓ દસ વર્ષથી વધુ સમય સત્તામાં ન રહેવા જોઈએ. જીવરાજ મહેતાએ આ વાત ગુજરાતને જ લાગુ કરવાનો વિરોધ કરતો પત્ર લખેલો.

કૉંગ્રેસની આંતરિક જૂથબંધી ૧૯૬૯થી વધી ગયેલી જેમાં ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન હિતેન્દ્ર દેસાઈને ભોગ બનવું પડ્યું હતું. ૧૯૭૧માં કૉંગ્રેસના ૫૦ નેતાઓએ પક્ષ છોડ્યો, તેના કારણે હિતેન્દ્ર દેસાઈએ ૩૧ માર્ચ ૧૯૭૧ના રોજ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. એ વખતે પૉસ્ટર વૉર ચાલેલી. એક પૉસ્ટરમાં લખાયેલું, “૧૯૩૪માં ગાંધીજીએ કૉંગ્રેસ છોડી, તમે ક્યારે છોડશો?”    અસ્થિરતાનો એ સમય કેવો હતો તે વિચારો! હિતેન્દ્ર દેસાઈના રાજીનામાં પછી ઈન્દિરા ગાંધીવાળી કૉંગ્રેસમાંથી રાજ્યપાલે કાંતિલાલ ઘીયાને આમંત્ર્યા. પરંતુ તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા અને હિતેન્દ્ર દેસાઈ સ્વતંત્ર અને બીજેએસ પક્ષના ટેકાથી ૭ એપ્રિલ, ૧૯૭૧ના દિવસે ફરીથી મુખ્યપ્રધાન બન્યા! જોકે તેઓ માત્ર ત્રીસ દિવસ જ સત્તામાં રહી શક્યા. હિતેન્દ્ર દેસાઈએ તો વિધાનસભાના વિસર્જનની ભલામણ કરી હતી પરંતુ મુખ્યપ્રધાનની સલાહ અવગણાઈ! ૧૩ મે ૧૯૭૧ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદી દેવાયું!

૧૯૭૨માં ચૂંટણીમાં ૧૬૮ પૈકી ૧૩૨ બેઠકો સાથે કૉંગ્રેસ (આઈ)નો ભવ્ય વિજય થયો. ઘનશ્યામ ઓઝા મુખ્યપ્રધાન અને કાંતીલાલ ઘિયા ઉપમુખ્યપ્રધાન બન્યા. ઉપમુખ્યપ્રધાન પદની એ વખતથી શરૂઆત થઈ! ફરીથી કૉંગ્રેસમાં બળવો થયો અને ચીમનભાઈ પટેલ મુખ્યપ્રધાન બન્યા. ઈન્દિરાની ઈચ્છા વિરુદ્ધ આમ થયું એટલે કેન્દ્ર તરફથી મળતા ઘઉંના પૂરવઠામાં કાપ મૂકાયો જેના પગલે ચીમનભાઈએ વિદ્યાર્થીઓને મળતી ફૂડ સબસિડીમાં કાપ મૂક્યો અને તે મોંઘવારીના પગલે કૉંગ્રેસના (દિલ્લી સ્થિત) નેતૃત્વએ નવનિર્માણ આંદોલનને જન્મ આપ્યો જેને વિપક્ષોએ હાઇજેક કરી લીધું.

માધવસિંહ સોલંકી ‘ખામ’ થિયરી જેવા જ્ઞાતિવાદી-કોમવાદી સમીકરણો સાથે રેકોર્ડબ્રેક બહુમતીથી સરકાર બનાવ્યા, પરંતુ આંતરિક જૂથબંધી તેમને પણ નડી. એક ટીવી ચેનલને આપેલા સ્ફોટક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે કૉંગ્રેસના જ અસંતુષ્ટ નેતાઓએ તે સમયે કોમી રમખાણો કરાવ્યાં હતાં. ગુજરાત સમાચારને સળગાવવામાં તેમના ગૃહ પ્રધાન અમરસિંહ ચૌધરી (મુખ્યપ્રધાન બનવાની મહેચ્છાના કારણે) નિમિત્ત હતા તેમ તેમણે સ્વીકાર્યું છે.

અમરસિંહ ચૌધરી મુખ્યપ્રધાન બન્યા ત્યારે માધવસિંહ સોલંકીના જૂથે તેમને ઉથલાવવા માટે કોઈ કસર ન છોડી. કૉંગ્રેસના છેલ્લા મુખ્યપ્રધાન છબીલદાસ મહેતા ગણાય છે. તેમની સામે તે જ સરકારના ગૃહ પ્રધાન નરેશ રાવલે જાહેરમાં આક્ષેપ કર્યો હતો, “આ સરકાર અસામાજિક તત્ત્વો દ્વારા ચાલી રહી છે.” કારણ એ હતું કે અત્યારે એન્કાઉન્ટરના કારણે સુખ્યાતિ અને કુખ્યાતિ મેળવનાર ડી. જી. વણઝારાએ તે વખતે કથિત દાણચોર ઈભલા શેઠની ધરપકડ કરી હતી પરંતુ ગાંધીનગરના દબાણના કારણે શેઠને છોડી દેવો પડ્યો હતો અને વણઝારાની બદલી કરી દેવાઈ હતી.

આ પછી પણ દર ચૂંટણીએ કૉંગ્રેસની આંતરિક જૂથબંધી ઝળકે જ છે. જગદીશ ઠાકોર અને કુંવરજી બાવળિયાએ પોતાને કૉંગ્રેસમાં અન્યાય થતો હોવાની લાગણી ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બર આસપાસ જ વ્યક્ત કરી હતી.

આ વખતે આયાતી અલ્પેશ ઠાકોરના કારણે ૬૦-૭૦ બેઠક પર ઉમેદવારોની પસંદગી નવેસરથી કરવી પડશે તેવા અહેવાલ છે અને તેમાં હાર્દિક પટેલ-જિજ્ઞેશ મેવાણીનો ઉમેરો થશે ત્યારે કૉંગ્રેસમાં જૂથબંધી વધશે. એટલે કૉંગ્રેસના વિજય આડે જૂથબંધી બહુ મોટો પડકાર હતો અને રહેશે.

Posted in gujarat, national, sanjog news, vichar valonun

આંદોલનકારીઓને સરદાર-આંબેડકરનાં નામો વટાવવાનો કોઈ અધિકાર નથી

(સંજોગ ન્યૂઝની વિચાર વલોણું કૉલમ તા.૨૯/૧૦/૧૭ માટેનો લેખ.)

ગુજરાતમાં ચૂંટણીનાં બરાબર બે વર્ષ પહેલાં ૨૦૧૫માં પાટીદાર અનામત આંદોલન શરૂ થયું. ૨૫ ઑગસ્ટ ૨૦૧૫ના દિવસે હાર્દિક પટેલની રેલી હતી. ત્યારથી જ આ આંદોલનમાં અહંકારની લડાઈ શરૂ થઈ ગઈ હતી. હાર્દિક પટેલ તેને જે નેતા આગળ લાવ્યા તે એસપીજીના લાલજી પટેલને સ્ટેજ પર સ્થાન આપવા તૈયાર નહોતા અને પોતે એકલા જ પ્રસિદ્ધિ મેળવવા માગતા હતા.

એ દિવસે જ રેલીમાં હાર્દિક પટેલે “હિન્દુસ્તાન કો અપની ઔકાત દિખા દેંગે” અને “રાવણ કી લંકા મેં કોઈ નહીં બચેગા” જેવાં વિધાનો કરીને તેના માટે સાચા પાટીદારના મનમાં રહેલું માન ઉતારી દીધું હતું, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં તો તેણે હદ જ કરી નાખી છે. “કોઈ પણ દલિત કે મુસ્લિમ મુખ્યપ્રધાન બનશે તો ચાલશે પણ ભાજપ તો નહીં જ”, અને “કૉંગ્રેસ અનામત નહીં આપે તો પણ ચાલશે પરંતુ ભાજપ તો નહીં જ.” આ બધાં વિધાનો બતાવે છે કે હાર્દિક પટેલ પાટીદારોનું ભલું કરવા નીકળ્યા નહોતા. તેમને તો પોતાનો સ્વાર્થ જ સાધવો હતો. તેમના સાથીદારો પણ કંઈ ઓછા ગાંજ્યા જાય તેવા નથી. વરુણ પટેલે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી માટે અપમાનજનક શબ્દો વાપર્યા અને રાતોરાત યૂ ટર્ન લઈ ભાજપના ખોળામાં બેસી ગયા. રેશ્મા પટેલે પણ આવું જ કર્યું.

આ બધા ખેલ જોઈને સાચા પાટીદારોનાં હૈયાં, ખાસ કરીને સરદાર પટેલનું હૈયું ચોક્કસ રડતું હશે. આ હાર્દિક અને તેના સાથીઓ “જય સરદાર જય પાટીદાર”ના નારા લગાવે છે. તેમને સરદારનું નામ વટાવવાનો-વાપરવાનો કોઈ હક નથી. સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની જન્મજયંતિ આ મંગળવારે છે ત્યારે જરા આ કહેવાતા પટેલ આગેવાનોએ આત્મચિંતન કરવું જોઈએ કે જે સરદારે આખા ભારતને અખંડ કર્યું તે સરદારના નામે સૂત્રો પોકારીને તેમણે શું કર્યું છે?

આ નેતાઓના કારણે અનામત મળવી તો ઘરે ગઈ, પરંતુ પાટીદાર સમાજ પણ જે થોડાઘણા અંશે, આ આંદોલન પહેલાં એક હતો તે એકતા પણ સાવ ખંડિત થઈ છે. અગાઉ તો પાટીદાર સમાજમાં લેઉવા-કડવા જેવા, જ્ઞાતિના કારણે બે ભાગ હતા, જ્યારે આંદોલન પછી તો ‘પાસ’ (હાર્દિકનું સંગઠન), એસપીજી (લાલજી પટેલનું સંગઠન) અને નાપાસ (પાસ સાથે નહીં જોડાયેલા તેવા) એમ કેટલાય ભાગલા પડી ગયા છે. હા, હાર્દિક પટેલ, વરુણ પટેલ, રેશ્મા પટેલ, વગેરે લોકોને તો અંગત રીતે ફાયદો થયો છે. હાર્દિક પટેલ મોંઘી ગાડીઓમાં ફરતા થઈ ગયા છે. પરંતુ આ આંદોલનમાં પોલીસ કાર્યવાહીમાં મરાયેલા લોકો, જેમને હાર્દિક આણી મંડળી ‘શહીદ’ ગણાવવાનું પસંદ કરે છે (હું કદાચ કડવો લાગીશ, પરંતુ સત્ય હકીકત તો એ છે કે તોફાન કર્યું હોય અને પોલીસ કાર્યવાહી કરે તો તેમાં થયેલા મૃત્યુને શહીદ ન કહેવાય) તેમના પરિવારજનોને આમાં શું ફાયદો થયો? એમની લાશ પર આ મંડળી ફાયદો ઉઠાવી નથી રહીને? એ વિચારશીલ પાટીદાર લોકોએ વિચારવું જોઈએ.

આ જ રીતે અલ્પેશ ઠાકોર કે જિજ્ઞેશ મેવાણીની વાત છે. આ આંદોલનકારી નેતાઓ પૈકી અલ્પેશ ઠાકોર પ્રત્યે થોડું ઘણું પણ માન હતું કારણકે તેઓ દારૂની બદી સામે લડતા હતા. પોતાના સમાજને દારૂના વ્યસનમાંથી મુક્ત કરાવવા ઝુંબેશ ચલાવતા હતા. શિક્ષણ માટે ટ્યૂશન વગેરે પ્રવૃત્તિ પણ કરતા હતા. તેમના આંદોલનના કારણે વિજય રૂપાણી સરકારને દારૂબંધી વધુ કડક કરવી પડી અને વડોદરાના અખંડ ફાર્મમાં મોટાં મોટાં માથાં પણ દારૂ પીતા પકડાયાં. પરંતુ એ અલ્પેશ ઠાકોર હવે કૉંગ્રેસમાં ફરીથી ભળી ગયા છે. અગાઉ તેઓ કૉંગ્રેસમાંથી જિલ્લા પંચાયતની ચૂંટણી લડ્યા હતા અને હાર્યા હતા. તેમના પિતા ખોડાજી ઠાકોર અમદાવાદ જિલ્લા કૉંગ્રેસ પ્રમુખ છે. એમાં કંઈ ખોટું નથી. અને અલ્પેશ ઠાકોર કૉંગ્રેસમાં જોડાય તે પણ ખોટું નથી, પરંતુ જે કૉંગ્રેસના શાસનમાં લતીફ જેવા બુટલેગરોને છૂટા દોર મળ્યા હતા તે કૉંગ્રેસ સાથે તેઓ ભળી ગયા? જે અલ્પેશ ઠાકોર હાર્દિક પટેલ સામે કાર્યવાહી કરવા ગુજરાત ભાજપ સરકારને ૧૫ દિવસની મુદ્દત આપતા હતા તે અલ્પેશ ઠાકોર હવે હાર્દિક પટેલ સાથે હાથ મેળવી ભાજપને હરાવવા તત્પર બની ગયા છે? એ બધું  તો ઠીક, પરંતુ અલ્પેશ ઠાકોર જે દિવસે (૨૩ ઑક્ટોબરે) રાહુલ ગાંધીની હાજરીમાં કૉંગ્રેસમાં જોડાયા તે જનાદેશ રેલીમાં કૉંગ્રેસ નેતા મોહન રાઠવાએ “પહેલી ધારનો પીવા મળે તો પી લેજો,
પરંતુ મત તો કૉંગ્રેસને જ આપજો” એ મતલબનું નિવેદન અલ્પેશ ઠાકોરની હાજરીમાં કર્યું ત્યારે અલ્પેશ ઠાકોરે કોઈ રીતે તેનો વિરોધ ન નોંધાવ્યો! અલ્પેશ ઠાકોરની દારૂ સામેની ઝુંબેશ રાતોરાત દારૂમાં ગળાડૂબ થઈ ગઈ!

આ જ રીતે જિજ્ઞેશ મેવાણી પણ રાતોરાત કૉંગ્રેસના સમર્થનમાં જઈ બેઠા. દલિતોની સ્થિતિ ભાજપના શાસનમાં નહીં સુધરી હોય તો પણ કૉંગ્રેસના આઝાદી કાળથી ૬૦ વર્ષથી વધુના સમયગાળામાં ઠેરની ઠેર જ રહી હતી. આ બધું તેઓ ભૂલી ગયા! બાબાસાહેબ આંબેડકરે પણ એકલો દલિતવાદ નહોતો ચલાવ્યો. તેમના સમયે તો દલિતોની સ્થિતિ ખૂબ જ ખરાબ હતી
અને તેમણે બૌદ્ધ પંથ પસંદ કર્યો તો પણ તેમણે દેશના વિરોધી એવા મોહમ્મદ અલી ઝીણા સાથે હાથ નહોતો મેળવ્યો. પરંતુ જિજ્ઞેશ મેવાણી તો કાશ્મીરની સેનાને બળાત્કારી ગણાવનાર, ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર કાર્યક્રમ જેના નેજા હેઠળ થયો તેવા કન્હૈયાકુમાર સાથે એક મંચ પરથી કાર્યક્રમ કરે તે કેવું? આ કાર્યક્રમમાં રેશમા પટેલ પણ હોય અને એ રેશમા પટેલ હવે ભાજપમાં ગયાં તેથી ભાજપ માટે પવિત્ર થઈ ગયાં! ભાજપને પણ આયાતી લોકો વગર નથી ચાલતું! પોતાના કાર્યકર્તાઓની ઉપેક્ષા કરીને આયાતી લોકોને લાવવાની લઘુતાગ્રંથિમાંથી ભાજપ ક્યારે બહાર આવશે? અને તેમાં તે સરવાળે તો ભૂંડો જ દેખાય છે. રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે બળવંતસિંહ રાજપૂતને કૉંગ્રેસ છોડ્યાના ચોવીસ કલાકમાં ટિકિટ આપી, કૉંગ્રેસના દિગ્ગજ અહમદ પટેલને હરાવવા માટે બંને પક્ષો તરફથી ભૂંડા ખેલ થયા પરંતુ અંતે હાર તો ભાજપને જ મળી. અત્યારે પણ વરુણ પટેલ, રેશમા પટેલને સમાવીને ભાજપ તો ટીકાનો સામનો કરી જ રહ્યો છે, વરુણ પટેલ-રેશમા પટેલને પણ પટેલ સમાજ તરફથી જાકારો મળી રહ્યો છે. અને નરેન્દ્ર પટેલ, નિખિલ સવાણી જેવા લોકો તો ભાજપને ઉલ્લુ જ બનાવી ગયા. જો ભાજપે નરેન્દ્ર પટેલને ખરેખર પૈસા આપ્યા હોય તો ભાજપે તો પૈસા પણ ખોયા અને બદનામી પણ વહોરી. ઉલટું, આવા લોકોને લેવા કરતાં પોતાના કાર્યકર્તાઓ પર અને નેતાઓ પર ભરોસો રાખી આવા સ્વાર્થી આંદોલનકારીઓને ખુલ્લા પાડ્યા (જે અત્યારે પડી જ રહ્યા છે) હોત તો ભાજપ વધુ ઉજળો થઈને ચૂંટણી ગર્વ સાથે લડી શકત અને તેની જીતની સંભાવના પ્રબળ બનત.

આ ત્રણેય નેતાઓને આટલી જ રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષા હતી તો તેમણે પોતાના કથિત ચિક્કાર જનાધારના આધારે પોતાનો સ્વતંત્ર પક્ષ રચી ભાજપ-કૉંગ્રેસને હરાવવા મેદાને પડવાની જરૂર હતી. આમ કર્યું હોત તો પણ તેમના પ્રત્યે થોડું માન પણ જળવાઈ રહ્યું હોત. પરંતુ ત્રણેય નેતાઓ તેમના સરદાર પટેલ અને બાબાસાહેબ આંબેડકર જેવા નેતાઓનાં નામોનો ઉપયોગ કરી તેમનું નામ ડૂબાડી રહ્યાં છે.

સરદાર પટેલ કે બાબાસાહેબ ક્યારેય વ્યક્તિગત મહત્ત્વાકાંક્ષાને સર્વોપરી થવા દીધી નહોતી. સરદાર પટેલ તો આખા દેશની કૉંગ્રેસની સમિતિઓ દ્વારા વડા પ્રધાનના પદ માટે ચૂંટાઈને આવ્યા હતા, પરંતુ મહાત્મા ગાંધીજીએ કહ્યું એટલે શિસ્તબદ્ધ સૈનિક તરીકે તેમણે પં. જવાહરલાલ નહેરુ માટે માર્ગ મોકળો કરી આપ્યો. નહેરુનો પરિવાર તો હજુ પણ કૉંગ્રેસનો કબજો જમાવીને બેઠો છે, તો મહાત્મા ગાંધીજીના પરિવારમાંથી ગોપાલકૃષ્ણ ગાંધી હોય કે રાજમોહન ગાંધી તેમને અવારનવાર સત્તાનો માર્ગ પસંદ પડે છે, પરંતુ સરદાર પટેલે તો તેમના પરિવારને ક્યારેય સત્તાની ઢૂંકડો આવવા નથી દીધો. આજે પટેલવાદ ચાલી રહ્યો છે, પરંતુ સરદારે આંબેડકરને બંધારણ ઘડવામાં આગળ કર્યા હતા. બી.એન. રાવ, કનૈયાલાલ મુનશી, અલ્લાદી
ક્રિષ્નાસ્વામી અય્યર અને ગોપાલસ્વામી અયંગરને સંવિધાનસભામાં જોડ્યા હતા. તેમણે આંબેડકરને કાયદા પ્રધાન તરીકે નિયુક્ત કરાવ્યા હતા.

જય સરદારના નારા લગાવનારાઓ નહેરુ-ઈન્દિરા- રાજીવ, સોનિયા અને હવે રાહુલની કૉંગ્રેસ દ્વારા સરદાર પટેલને થયેલા અન્યાયને ભૂલી ગયા? પં. જવાહરલાલ નહેરુએ તો પોતે જ પોતાને ભારત રત્ન અપાવ્યો. ઈન્દિરા ગાંધીએ પણ પોતાની સરકારમાં જ ભારત રત્ન મેળવ્યો પરંતુ સરદારને ભારત રત્ન ક્યારે મળ્યો? છેક ૧૯૯૧માં જ્યારે નહેરુ-ગાંધી પરિવારના વ્યક્તિ
સિવાયની વ્યક્તિ (નરસિંહરાવ)ની સરકાર હતી અને નહેરુ-ગાંધી પરિવારની વ્યક્તિ કૉંગ્રેસના સંગઠનમાં પણ પ્રમુખ તરીકે નહોતી.

સરદારનાં પુત્રી મણિબહેન પટેલે પણ કહ્યું હતું કે જ્યારે તેઓ સરદારના મૃત્યુ પછી સરદારની સૂચના મુજબ નહેરુને રૂ. ૩૫ લાખની બેગ અને હિસાબના ચોપડા આપવા ગયા ત્યારે તેમને નિરાશા થઈ હતી. નહેરુએ પૈસા લઈ  લીધા બાદ એક શબ્દ પણ ઉચ્ચાર્યો નહોતો. મણિબહેનને હતું કે તેઓ કંઈક બોલશે, પરંતુ નહેરુએ કંઈ કહ્યું નહીં. તેમણે એમ પણ ન પૂછ્યું કે તમારી સ્થિતિ કેવી છે? હું તમને શું મદદ કરી શકું? જે પણ સરદારના વંશજો અત્યારે છે તેઓ પ્રસિદ્ધિથી અને સત્તાથી દૂર છે. તેમના પ્રપ્રભત્રીજા સમીર પટેલ કે પછી તેમની પ્રભત્રીજી કુંદનબહેનને પરણેલાં ભૂપેન્દ્રભાઈ દેસાઈ કોઈને સત્તા અને પ્રસિદ્ધિમાં રસ નથી. સરદાર, આંબેડકરનાં નામોને વટાવવા કરતાં તેમના સિદ્ધાંતો, તેમણે અપનાવેલા માર્ગનું અનુસરણ કરવાની જરૂર માત્ર પાટીદાર સમાજ કે ઓબીસી-દલિત સમાજે જ નહીં, પરંતુ સહુ કોઈએ છે.