Posted in abhiyaan, film, international

બાપ રે! આટલા બધા સુપરહીરો એક સાથે એક જ ફિલ્મમાં!

(અભિયાન સાપ્તાહિક, તા.૨૧/૪/૧૮નો અંક)

સામાન્ય માણસને પડદા પર લાર્જર ધેન લાઇફ ચીજો જોવી ગમે છે. પોતે વાસ્તવિક જીવનમાં જે કંઈ નથી કરી શકતો તે પડદા પર તેને કરવું ગમે છે, ચાહે તે પ્રેમ હોય કે લડાઈ. દરેકના જીવનમાં ખલનાયક કે ખલનાયકો હોય છે, પરંતુ દરેક વ્યક્તિ આ ખલનાયકો સામે સફળ રીતે લડી શકતો નથી. આવા જ સામાન્ય માનવીને જ્યારે ભગવાન પાસેથી કે કોઈ ચમત્કારથી તેની પાસે અજાયબ શક્તિ મળી જાય અને આ અજાયબ શક્તિથી તે ખલનાયકને હરાવે ત્યારે તેને સુપર હીરો કહેવામાં આવે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં વિનોદ મહેરાની ‘એલાન’, જેકી શ્રોફની ‘શિવા કા ઇન્સાફ’, પુનીત ઇસ્સારની ‘સુપરમેન’, અનિલ કપૂરની ‘મિસ્ટર ઇન્ડિયા’, અમિતાભ બચ્ચનની ‘તૂફાન’ અને ‘અજૂબા’, ‘છોટા ચેતન’, ઋત્વિક રોશનની સફળ ફિલ્મો ‘કોઈ મિલ ગયા’, ‘ક્રિશ’, ‘ક્રિશ ૩’ અભિષેક બચ્ચનની મહા ફ્લૉપ ‘દ્રોણ’, શાહરુખ ખાનની ફ્લૉપ ‘રા.વન’, રજનીકાંતની સફળ ‘રૉબૉટ’, ઈમરાન હાશ્મીવાળી ‘મિસ્ટર એક્સ’, ટાઇગર શ્રોફની ‘ધ ફ્લાઇંગ જાટ’ જેવી ફિલ્મો આવી ગઈ.

આમાંની બેચારને બાદ કરતાં મોટા ભાગની ફિલ્મો ફ્લૉપ રહી. કદાચ આનું કારણ એ હોઈ શકે કે આપણી સામાન્ય ફિલ્મોમાં પણ હીરો વગર ચમત્કારિક શક્તિએ એક સાથે દસ-વીસને મારી શકે છે. ગમે તેમ હોય, પરંતુ સુપર હીરોની ફિલ્મોનો આપણે ત્યાં આ ઇતિહાસ છે. જોકે ટીવી પર મૂકેશ ખન્નાની ‘શક્તિમાન’, ‘કૅપ્ટન વ્યોમ’, મૃણાલ કુલકર્ણીની ‘સોનપરી’ બહુ ચાલી. કદાચ કારણ એ કે તે ઑરિજનલ સુપર હીરો કે હિરોઇન હતાં. તેની સાથે દર્શકો પોતાની જાતને જોડી શક્યા. જોકે વિદેશોમાં સુપર હીરોની ફિલ્મો હંમેશાં આકર્ષણનું કેન્દ્ર રહી છે અને હૉલિવૂડમાં બનતી આવી ફિલ્મો ભારતમાં પણ ખૂબ જ ચાલી છે.

નાનાં બાળકોને કાલ્પનિક કથા વાંચવી બહુ ગમે. તે કથાને ચિત્ર સાથે રજૂ કરવામાં આવે તો ઓર મજા પડે. આને કૉમિક અથવા ચિત્રકથા કહેવામાં આવે. ઘણાં ભારતીય અખબારોમાં બાળકો માટે ખાસ આ વિદેશી ચિત્રકથાને અનુવાદ સાથે છાપવામાં આવે છે. ભારતમાં જેમ અમર ચિત્ર કથા કૉમિક બુક છાપવા માટે પ્રસિદ્ધ છે તેમ અમેરિકામાં માર્વેલ કૉમિક્સ ગ્રૂપ આવી કૉમિક બુક છાપવા માટે જાણીતું છે. આ ગ્રૂપનાં કૉમિક્સ પાત્રો સ્પાઇડર મેન, વૉલ્વેરિન, હલ્ક, થૉર, આયર્નમેન, કૅપ્ટન અમેરિકા, ડેરડેવિલ, બ્લેક પૅન્થર અને કૅપ્ટન માર્વેલ જાણીતાં છે. આ બધાં વ્યક્તિગત પાત્રોને લઈને ચિત્રકથા અને ફિલ્મો આવી ગયાં. તે ખૂબ જ સફળ પણ રહ્યા.

પરંતુ હવે આનંદની વાત એ છે કે આ પૈકીનાં મોટા ભાગનાં પાત્રો- આયર્નમેન, સ્પાઇડરમેન, બ્લેક વિડૉ, કૅપ્ટન અમેરિકા, થૉર, ધ હલ્ક, સ્કાર્લેટ વિચ, ગાર્ડિયન્સ ઑફ ગેલેક્સી, બ્લેક પેન્થર, વિન્ટર સૉલ્જર, વૉંગ, લોકી વગેરે એક સાથે કોઈ વિલન સામે લડવા આવી રહ્યા છે, ફિલ્મ ‘અવેન્જર્સ ઇન્ફિનિટી વૉર’માં. આપણે ત્યાં ભગવાન શ્રી રામ, શ્રી કૃષ્ણ, મા દુર્ગા, હનુમાનજી, પરશુરામ, ભીમ, અર્જુન, ગણેશજી વગેરે અનેક લડવૈયાઓ છે જેમણે દુષ્ટોને હણ્યા છે. પરંતુ કલ્પના કરો કે કોઈ એક કથા એવી હોય જેમાં આ બધાં જ પાત્રો કોઈ મહા રાક્ષસ અને તેની ટોળી સામે લડવા આવે તો? કથા કેવી રોચક બને? અલબત્ત, ચંડીપાઠ કરતા હશે તેમને ખ્યાલ હશે કે અસુરોને નાથવા માટે ભગવાન અને દેવતાઓએ માતાઓને પોતપોતાની શક્તિ આપી હતી. બ્રહ્માણી, વારાહી, માહેશ્વરી, વૈષ્ણવી, કૌમારી, ચામુંડા, નારસિંહી વગેરે સપ્ત માતૃકાઓએ ભેગા મળીને રાક્ષસોનો નાશ કર્યો હતો.

આ જ રીતે  ‘અવેન્જર્સ ઇન્ફિનિટી વૉર’માં ઉપર કહ્યા તેવા સુપર હીરો એક સાથે આવી રહ્યા છે. ૧૯૯૨માં માર્વેલ કૉમિક ગ્રૂપે ‘ધ ઇન્ફિનિટી વૉર’ની છ અંકની કૉમિક સિરીઝ બહાર પાડી હતી. આગામી ૨૭ એપ્રિલે આ ફિલ્મ રિલીઝ થવાની છે ત્યારે આ ફિલ્મને જોવા દર્શકો હોય તે સ્વાભાવિક છે. તેનું ટ્રેલર આ લખાય છે ત્યારે રિલીઝ થઈ ગયું છે. તે ભારતમાં અંગ્રેજી, હિન્દી, તમિલ અને તેલુગુ ભાષામાં રિલીઝ થવાની છે. પહેલાં આ ફિલ્મ ભારતમાં અમેરિકા કરતાં એક સપ્તાહ પહેલાં રિલીઝ થવાની હતી, પરંતુ હવે સમગ્ર વિશ્વમાં તે એક જ તારીખે રિલીઝ થવાની છે.

ફિલ્મમાં હૉલિવૂડના ટોચના સિતારાઓ- રૉબર્ટ ડાઉની જુનિયર, ક્રિસ પેટ્ટ, ક્રિસ એવાન્સ, ક્રિસ હૅમ્સવર્થ, સ્કારલેટ જૉન્સન, જોશ બ્રૉલિન, ટૉમ હૉલેન્ડ, બેનેડિક્ટ કમ્બરબૅચ, એલિઝાબેથ ઑલ્સેન, માર્ક રૂફેલો, ઝૉ સાલ્ડાના, જેરેમી રેનર વગેરે ચમકી રહ્યાં છે. આ ફિલ્મમાં કુલ ૬૪ મુખ્ય પાત્રો છે! આમ, આ ફિલ્મ મલ્ટિસ્ટાર ફિલ્મોનો પણ બાપ થઈ કહેવાય. ફિલ્મનું શૂટિંગ જાન્યુઆરી ૨૦૧૭માં થયું અને જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં તો પૂરું પણ થઈ ગયું! ટૉમ હૉલેન્ડને ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ વાંચવા નહોતી દેવાઈ કારણકે ‘સ્પાઇડરમેનઃ હૉમ કમિંગ’ વખતે તેણે ઘણી બધી વાતોનો ભાંડો ફોડી નાખ્યો હતો. આ ફિલ્મ સાથે માર્વેલ સિનેમેટિક યુનિવર્સની દસમી વર્ષગાંઠ છે. તેની પહેલી ફિલ્મ ‘આયર્ન મેન’ ૨ મે ૨૦૦૮ના રોજ રિલીઝ થઈ હતી. ‘અવેન્જર્સઃ ઇન્ફિનિટી વૉર’નું શૂટિંગ એડિનબર્ગ, ગ્લાસગ્લૉ, સ્કૉટિશ હાઇલેન્ડ્સ, ડરહમ કેથેડ્રલ, એટલાન્ટામાં થયું છે. સ્ટુડિયો કામ કમ્બરનૉલ્ડના વૉર્ડપાર્ક સ્ટુડિયોઝમાં થયું છે.

બૉક્સ-૧

 અત્યાર સુધીનો સૌથી ખતરનાક વિલન

સ્વાભાવિક છે કે આટલા બધા સુપરહીરોએ કોઈ વિલનની સામે લડવા એક સાથે આવવું પડે તો તે વિલન કેવો હોય? અત્યાર સુધી મોટા ભાગે વિલન પૃથ્વીને ખતમ કરવા કે તેના પર કબજો કરવા માગતો હતો, પરંતુ આ ફિલ્મમાં શક્તિશાળી થાનોસ વિલન તરીકે છે. થાનોસ અગાઉ ‘ગાર્ડિયન ઑફ ગેલેક્સી’માં દેખા દઈ ચૂક્યો છે. તે ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન મેળવીને સમગ્ર બ્રહ્માંડનો વિનાશ કરવા માગે છે. થાનોસ લુચ્ચો, ચાલાક, અને ક્રૂર છે. તેને હરાવવા માટે કોઈ એકલદોકલનું કામ નથી. અવેન્જરોએ ગાર્ડિયન ઑફ ગેલેક્સી, ડૉક્ટર સ્ટ્રેન્જ અને સ્પાઇડર મેન સાથે મળીને લડત આપવી જરૂરી છે, જેથી તે છ ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન ન મેળવી શકે.

બૉક્સ-૨

શું છે આ છ ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન?

વૈદિક જ્યોતિષ મુજબ, બુદ્ધિ અને વાણી માટે પન્ના, વિદ્યા અને ભાગ્યવૃદ્ધિ માટે પોખરાજ, સાંસારિક સુખો માટે હીરો, સરકાર અને સત્તા માટે માણેક, મનની શાંતિ માટે મોતી વગેરે ગ્રહોની વીંટી આંગળીમાં પહેરવા જ્યોતિષીઓ સલાહ આપતા હોય છે ત્યારે તર્કવાદીઓને વાત ગળે ઉતરતી નથી. એ તો પોતપોતાની માન્યતા થઈ, પરંતુ આ ફિલ્મમાં પણ આવા કિંમતી પથ્થરોની-રત્નોની વાત છે જેને ઇન્ફિનિટી સ્ટૉન નામ અપાયું છે. હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં પંચ મહાભૂત તત્ત્વોથી આ બ્રહ્માંડની રચના થઈ તેવી વાત આવે છે જેમાં આકાશ, પૃથ્વી, વાયુ, જળ, અને અગ્નિ છે. આ ફિલ્મ મુજબ, બ્રહ્માંડના નિર્માણ પહેલાં છ ચીજો અસ્તિત્વમાં હતી-સ્પેસ (આકાશ), ટાઇમ, રિયાલિટી, પાવર, માઇન્ડ એન્ડ સૉલ (આત્મા).  સ્પેસ સ્ટૉન ‘થૉર’ અને ‘કૅપ્ટન અમેરિકા: ધ ફર્સ્ટ અવેન્જર’માં દેખાયો હતો. આ રત્ન દ્વારા કોઈ પણ વ્યક્તિ આકાશ પર કાબૂ મેળવી શકે છે.

બીજો છે માઇન્ડ સ્ટૉન. તેના દ્વારા વ્યક્તિ બીજા માણસના મગજ પર કાબૂ મેળવી શકે છે. ત્રીજો છે રિયાલિટી સ્ટૉન. તેને ઇથર પણ કહેવાય છે. તેના દ્વારા વાસ્તવિકતા બદલી શકાય છે. પાવર નામનો પથ્થર નામ પ્રમાણે જ શક્તિશાળી છે. તેના દ્વારા સમગ્ર ગ્રહમંડળનો વિનાશ કરી શકાય છે. ટાઇમ નામનો પથ્થર સમય પર નિયંત્રિત કરી તેને બદલી શકે છે. સૉલ સ્ટૉનની મદદથી મૃત વ્યક્તિને પણ જીવિત કરી શકાય છે તો જીવિતને મારી શકાય છે.

બૉક્સ-૩

ફિલ્મનું નામ બદલાયું

ઑક્ટોબર ૨૦૧૪માં જ્યારે આ ફિલ્મની જાહેરાત થઈ ત્યારે પહેલાં આ ફિલ્મનું નામ ‘અવેન્જર્સ: ઇન્ફિનિટી વૉર- પાર્ટ ૧’ રખાયું હતું, પરંતુ નિર્દેશક બેલડી જૉ અને એન્થૉની રુસોએ કહ્યું કે આ નામ ગેરમાર્ગે દોરનારું છે. (જેમ ‘ક્રિશ’ સુપર હીરોની શ્રેણીની ‘ક્રિશ’ પહેલી ફિલ્મ હતી પરંતુ ‘ક્રિશ’ પછી સીધી ‘ક્રિશ-૩’ આવી ગઈ તેવું જ). ૨૦૧૨માં ‘ધ અવેન્જર્સ’ અને ૨૦૧૫માં ‘અવેન્જર્સઃ ધ ઍજ ઑફ અલ્ટ્રૉન’ આવી ગઈ હતી. એ રીતે જુઓ તો ૨૦૧૮ની આ ફિલ્મ ‘અવેન્જર્સ’ શ્રેણીની ત્રીજી ફિલ્મ ગણાય.

બૉક્સ-૪

ફિલ્મનું બજેટ અધધ છતાં નિયંત્રણમાં!in

આ ફિલ્મનું બજેટ ૩૦ કરોડ ડૉલરનું છે. એટલે આપણાં ૧૯.૪૫ અબજ રૂપિયા થયા! ફિલ્મના બજેટને અને તેના પ્રૉડક્શનને નિયંત્રણમાં રાખવું એ મહત્ત્વની વાત છે. આ કામ સુપેરે પાર પાડ્યું છે માર્વેલ સ્ટુડિયોની પ્રૉડક્શન વિભાગની ઍક્ઝિક્યુટિવ વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ વિક્ટૉરિયા એલૉન્ઝોએ. ૧૯૯૦માં તે બનવા આવી હતી તો અભિનેત્રી પરંતુ ફિલ્મવાળાઓએ તેનામાં અનેક ખામી શોધી કે તે બહુ ઠીંગણી છે, કોઈએ કહ્યું તે બહુ ઊંચી છે, તેનામાં આ નથી, તે નથી વગેરે. આથી તે સ્પેશિયલ ઇફેક્ટમાં ચાલી ગઈ. આ ક્ષેત્ર પણ પુરુષોના વર્ચસ્વવાળું હતું. ઘણો બધો સમય એવું બન્યું કે સેટ પર બહુ ઓછી સ્ત્રીઓ હોય જેમાંની એક આ વિક્ટૉરિયા એલૉન્ઝો હતી.  વિક્ટૉરિયા લેસ્બિયન છે અને તેની જીવનસાથી ઇમેલ્ડા કૉર્કૉરનને પોતાની પત્ની ગણાવે છે. બંનેના દામ્પત્યજીવનને ૧૬ વર્ષ પૂર્ણ થયાં છે અને તેમને એક સંતાન પણ છે. આ ફિલ્મની સિક્વેલનું આયોજન પણ થઈ ગયું છે જે આવતા વર્ષે રિલીઝ થશે. બંને ફિલ્મનું સંયુક્ત બજેટ ૧ અબજ ડૉલરનું થશે!

Advertisements
Posted in abhiyaan, international, politics, technology

ફેસબુકની ખોરી દાનત: કર લો દુનિયા મુઠ્ઠી મેં!

છેલ્લા લગભગ એક સપ્તાહથી ફેસબુક, કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા અને ડેટા લીક આ ત્રણ શબ્દસમૂહો આપણા કાને સતત અથડાયા કરે છે, પરંતુ પૂરતી માહિતીનો અભાવ હવે દરેક માધ્યમમાં જોવા મળે છે. તેથી લોકોને ખબર નથી પડતી કે હકીકતે કોણે શું કર્યું?

હકીકતે કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા લંડન સ્થિત એક મોટી- માહિતી વિશ્લેષણ કરતી- પેઢી છે. આ કંપની એક સરકારી અને સૈન્ય કૉન્ટ્રાક્ટર સ્ટ્રેટેજિક કમ્યૂનિકેશન લેબૉરેટરિઝ (એસ.સી.એલ.) ગ્રૂપનો હિસ્સો છે, જે ખાદ્ય સુરક્ષા સંશોધનથી માંડીને રાજકીય બાબતો પર કામ કરે છે.

સાદી ભાષામાં કહીએ તો, માહિતી (ડેટા) મેળવવી અને તેનું વિશ્લેષણ કરી આપવું એ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાનું કામ છે. વર્ષ ૨૦૧૬માં અમેરિકાના પ્રમુખની ચૂંટણીમાં ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે કામ કરીને તે ચર્ચામાં આવી હતી. ટ્રમ્પના અભૂતપૂર્વ વિજય માટે કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાને પણ યશ મળે  છે.  અમેરિકાની આ ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને વર્ષ ૨૦૧૩માં કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી.

તે રાજકીય અને કૉર્પોરેટ ગ્રાહકોને ગ્રાહકો અંગેનાં સંશોધનોથી માંડીને લક્ષ્ય આધારિત ઍડવર્ટાઇઝિંગ (માનો કે જાહેરખબર બાળકો માટે જ છે તો તે બાળકો સુધી જ પહોંચે તે રીતની જાહેરખબર) અને માહિતી સંબંધિત અન્ય સેવાઓ આપે છે. તેની અનેક જગ્યાએ ઑફિસ છે જેમાં ન્યૂ યૉર્ક, વૉશિંગ્ટન, લંડન, બ્રાઝિલ, અને મલેશિયા સમાવિષ્ટ છે.

કેમ્બ્રિજે ફેસબુક, ગૂગલ, સ્નેપ ચેટ, ટ્વિટર અને યૂટ્યૂબનો ઉપયોગ કરીને ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પને જીતવામાં મદદ કરી હતી. પહેલાં તો ફેસબુક વગેરેની મદદથી અમેરિકાના મતદારોની માહિતી ભેગી કરવામાં આવી. પછી તેનું વિશ્લેષણ કરાયું કે કોને શું પસંદ છે, શું નથી પસંદ, કોનો રાજકીય ઝોક કઈ તરફનો છે. તે પછી પસંદ-નાપસંદ મુજબ વર્ગીકરણ કરી તેમને ગમે તે રીતે તેમની સમક્ષ ટ્રમ્પની તરફેણમાં અભિયાન ચલાવાયું. અભિયાન શું, તેને જાહેરખબર જ કહી શકાય.

તમને થશે કે આમાં કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ ખોટું શું કર્યું? માહિતી ભેગી કરવી અને તેનું વિશ્લેષણ કરવું તેમાં ખોટું કંઈ નથી, પરંતુ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ જે માહિતી ભેગી કરી તે ફેસબુક પરથી ભેગી કરી અને તે પણ કાયદેસર નહીં. રીતસર સાઇબર ચોરી કરીને. તેણે ફેસબુકના પાંચ કરોડ વપરાશકારોની માહિતી એકઠી કરી.

ફેસબુક પર લોકો પોતાની અંગત માહિતી મૂકતા હોય છે તે સાચું, પરંતુ તે બધાને જોઈ શકાય તેમ હોતી નથી. તેમાં સિક્યૉરિટીનાં સેટિંગ હોય છે, પરંતુ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ ફેસબુકમાં ઘૂસણખોરી કરાવીને આ માહિતી મેળવી લીધી તેથી તેના પર આ આક્ષેપ થઈ રહ્યા છે અને જે ખરેખર ગંભીર છે. પરંતુ આમાં ફેસબુકનો વાંક પણ નાનોસૂનો નથી.

ચૂંટણીને પ્રભાવિત કરવાનો આરોપ તો ફેસબુક પર ૨૦૧૬થી લાગી રહ્યો છે અને તે માટે તે અમેરિકામાં તપાસનો સામનો પણ કરી રહી છે. અમેરિકાની ચૂંટણીને ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પની તરફેણમાં પ્રભાવિત કરવા રશિયાએ કેટલીક જાહેરખબરો ફેસબુક પર આપી હતી. (તેમાં કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાની ભૂમિકા કઈ જાહેરખબર કયા વપરાશકાર સુધી પહોંચવી જોઈએ તેમાં મદદગાર તરીકેની હોઈ શકે.) આ જાહેરખબર મતદારોમાં શ્વેત વિરુદ્ધ અશ્વેતનો વર્ગવિગ્રહ વધારનારી હતી. એટલે કે શ્વેત સમુદાયમાં અશ્વેત વિરુદ્ધ ભાવના ભડકે અને તેઓ ટ્રમ્પ માટે મતદાન કરવા પ્રેરાય. ઉપરાંત સરહદ સુરક્ષિત રહે તે માટેની જાહેરખબર પણ આપી હતી. આમ, લોકોમાં દેશની સુરક્ષા ખતરામાં છે તેવી ભાવના ઉશ્કેરવામાં આવી હતી. ટ્રમ્પ આવશે તો દેશ સુરક્ષિત બનશે તેવું લોકોના મનમાં ઠસાવાયું હતું. આ ઉપરાંત મુસ્લિમ લોકોને દેશમાં આવતા રોકવા માટે પણ અભિયાન ચલાવાયું હતું જેથી દેશમાં ત્રાસવાદ ન ફેલાય. તદુપરાંત, અમેરિકાને ફરી મહાન બનાવવા માટે પણ અભિયાન ચલાવાયું હતું. આ બધાના કારણે લોકો ટ્રમ્પને મત આપવા વધુ દૃઢ બને તે સુનિશ્ચિત કરાયું હતું.

ફેસબુક પર રશિયા દ્વારા જાહેરખબરો અંગે તો ૨૦૧૬માં કૌભાંડ બહાર આવી ગયું હતું. પહેલાં તો કોઈ પણ ગુનેગાર કરે તેમ, ફેસબુકના માર્ક ઝુકરબર્ગે પણ તેને (૧૦ નવેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ) નકારી કાઢ્યું અને કહ્યું કે ફેસબુક પર ચૂંટણીને પ્રભાવિત કરે તેવા ખોટા સમાચાર (ફૅક ન્યૂઝ) મૂકાયા હોવાની વાત ગાંડપણ છે. આનું કારણ કદાચ એ હતું કે ઝુકરબર્ગને કિંગ મેકર બનવામાં મજા આવી હતી અને તે કરતાંય તેને પૈસા કમાવવા મળતા હોય તો તે શા માટે જતા કરે? તેણે કંઈ સેવા કરવા તો ફેસબુક ખોલી નહોતી. આ વાત સાચી અને જાહેરખબરો મૂકાય તેમાં કોઈને વાંધો ન હોવો જોઈએ, પરંતુ અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રભાવિત થાય, લોકોમાં કારણ વગર વેરઝેર વધે, રોષ વધે અને ખોટી રીતે લોકો ટ્રમ્પ તરફ ઝૂકે તે રીતની જાહેરખબર લેવી તે અનૈતિક કહેવાય.

૧૮ નવેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ ઝુકરબર્ગે થોડી પલટી મારી અને કહ્યું કે ફૅક ન્યૂઝ મૂકાયા તો હતા, પરંતુ તેનું પ્રમાણ બહુ નાનું હતું. ૧૭ એપ્રિલ ૨૦૧૭ના રોજ ફેસબુકે જાહેર કર્યું કે તેણે ૩૦,૦૦૦ બનાવટી ખાતાં દૂર કર્યાં છે જે ફ્રાન્સની ચૂંટણીને પ્રભાવિત કરી શકે તેમ હતાં. પરંતુ ૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૭એ ફેસબુકે કબૂલી લીધું કે તેણે પૈસા લઈને રશિયાની અમેરિકાના મતદારોને પ્રભાવિત કરતી જાહેરખબરો ચલાવી હતી. તેણે ત્યારે તો એમ જ કીધું કે માત્ર ૪૭૦ નકલી ખાતાં જ ૩,૩૦૦ જાહેરખબર સાથે સંકળાયેલાં હતાં. ૬ ઑક્ટોબરે ફેસબુકે કહ્યું કે અંદાજે ૧ કરોડ લોકોએ રશિયાની આ જાહેરખબરો જોઈ હતી. ૩૧ ઑક્ટોબરે વળી પલટી મારી આ આંકડો ૧૨.૬ કરોડનો હોવાનું કહ્યું! જેમજેમ તપાસ આગળ વધતી ગઈ તેમતેમ ફેસબુકનાં નિવેદનોમાં પલટા આવતા ગયા અને ૧ નવેમ્બર, ૨૦૦૧૭ના રોજ એણે સ્વીકારી લીધું કે હકીકતે તો રશિયાની જાહેરખબરો ૧૫ કરોડ અમેરિકનો સુધી પહોંચી હતી!  આના પરિણામે અમેરિકામાં ફેસબુક સામે સંસદીય એટલે કે કૉંગ્રેસ (ત્યાં લોકસભા જેવા નીચલા ગૃહને કૉંગ્રેસ કહે છે)ની તપાસ શરૂ થઈ.

આ બધું ચાલતું હતું ત્યાં નવો ફણગો ફૂટ્યો. બ્રિટનની ચૅનલ ૪ ન્યૂઝે ૧૯ માર્ચે સ્ટિંગ ઑપરેશન દેખાડ્યું. ભાષા અંગ્રેજી જ હોવા છતાં શબ્દોનો ફરક હોવાના કારણે બ્રિટનના મિડિયામાં તેને સ્ટિંગ ઑપરેશન નહીં, પરંતુ અંડરકવર ઑપરેશન કહે છે. આ કામગીરીમાં કેમ્બ્રિજના સીઇઓ એલેક્ઝાન્ડર નિક્સ સહિતના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ એમ કહેતા પકડાયા કે વિશ્વ ભરમાં તેમના ગ્રાહકોને જિતાડવા માટે કેમ્બ્રિજ વેશ્યાઓનો ઉપયોગ કરી શકે છે, લાંચ આપી શકે છે અને ખોટી માહિતી પણ પ્રસરાવી શકે છે. ટૂંકમાં, પોતાના ગ્રાહકો (એટલે કે રાજકીય નેતા કે પક્ષ તરફથી) મસમોટી રકમ પડાવીને તેમને જિતાડવા તે કંઈ પણ, એટલે કંઈ પણ કરી શકે છે.

ન્યૂઝ ચૅનલના રિપૉર્ટર શ્રીલંકાના એક ધનવાન પરિવાર તરીકે ગયા હતા, જેમને રાજકીય ફાયદો મેળવવો હતો. પહેલાં તો કેમ્બ્રિજના અધિકારીઓ બહુ ખુલ્યા નહીં, પરંતુ જેમ મુલાકાતો આગળ વધતી ગઈ અને તેમને લાગ્યું કે પાર્ટી ખરેખર સાચી જ છે, તેમ તેમણે પોતે પોતાના ગ્રાહકોને જિતાડવા શું-શું કરી શકે છે તે વાત કરી. બ્રિટનની ચૅનલ ૪ ન્યૂઝે દિવાસળી ચાંપી દીધી એટલે ભડકો થવાનો જ હતો…

આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું અમેરિકાના ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ અને યુ.કે.ના ઑબ્ઝર્વર સમાચારપત્રોએ. તેમણે કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના સહસ્થાપક ક્રિસ્ટૉફર વાઇલીને ટાંકીને ઘટસ્ફોટ કર્યો કે ફેસબુકના પાંચ કરોડ વપરાશકારોનો ડેટા કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ ચોરી લીધો છે! આપણને સૉશિયલ મિડિયા સારું લાગે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જેમજેમ તેનું મહત્ત્વ સ્થાપિત થતું જાય છે તેમ તેમ તેના માલિકોનાં સ્થાપિત હિતો પણ દેખાવાં લાગ્યાં છે. વ્હિસલબ્લૉઅર (એટલે કે કૌભાંડ ઉઘાડું પાડનાર) ક્રિસ્ટૉફર વાઇલીએ તો ફેસબુક અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાનું કૌભાંડ ઉઘાડું પાડ્યું, એટલે ફેસબુકે તેનું ખાતું બ્લૉક કરી દીધું.

કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના પ્રાધ્યાપક એલેક્ઝાન્ડર કૉગાન અને તેની કંપની ગ્લૉબલ સાયન્સ રિસર્ચે વર્ષ ૨૦૧૪માં ‘thisisyourdigitallife’ નામની ઍપ બનાવી. વપરાશકારોએ (સ્વેચ્છાએ) એક મનોવૈજ્ઞાનિક ટેસ્ટ આપવાનો હતો. અને આ રીતે આ ઍપ વપરાશકારોનો ડેટા ભેગી કરી લેતી હતી. (જુઓ બૉક્સ-ફેસબુક પરની ઍપથી સાવધાન) તેમાં જેતે વપરાશકારના ફેસબુક મિત્રોનો ડેટા પણ હતો. ગાડરિયા પ્રવાહમાં જોડાઈ ૩ લાખ લોકોએ આ ઍપના ટેસ્ટમાં ભાગ લીધો. કૉગાને આ ડેટા કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાને (નાણાંના બદલામાં જ) આપી દીધો. તેનાથી કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાને એક સૉફ્ટવેર બનાવવામાં મદદ મળી જે ચૂંટણીમાં મતદારોને પ્રભાવિત કરી શકે તેમ હતું.

આ બાબતે પણ ફેસબુકે, અમેરિકાની ચૂંટણીમાં રશિયાની જાહેરખબરની જેમ જ, પહેલાં તો ટાળમટોળ કર્યું. બ્રિટનની ચૅનલ ૪, ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ અને ઑબ્ઝર્વરના અહેવાલોથી દુનિયાભરમાં ખળભળાટ મચી ગયો પરંતુ શરૂઆતમાં ફેસબુકનું નિવેદન કેવું આવ્યું? તેણે કહ્યું કે “અમારા ડેટા એનાલિસ્ટોની સ્વેટ (SWAT-જે મેનેજમેન્ટમાં ભણવામાં આવે છે) ટીમ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકામાં દિવસરાત કામ કરી રહી છે.” મંગળવારે એટલે કે ૨૦ માર્ચે ઝુકરબર્ગમાં એક મીટિંગમાં તેના પોતાના કર્મચારીઓનો જ સામનો કરવાની હિંમત ન થઈ, પણ તે દિવસે તેની પીઆર (પબ્લિક રિલેશન) ટીમે નિવેદન બહાર પાડીને કહ્યું કે “આમાં અમારી કોઈ સંડોવણી નથી, ઉલટાના અમે છેતરાયાની લાગણી અનુભવીએ છીએ!” પરંતુ લોકો સત્ય જાણતા હતા અને તેની અસર અમેરિકાના શેરબજાર પર પડવા લાગી હતી. ઝુકરબર્ગને એક અઠવાડિયામાં તો ૬૦ અબજ ડૉલર (અંદાજે ૩૯૦૦ અબજ રૂપિયા) ગુમાવવા પડ્યા.

ડૉલર ડૂબતા જણાયા એટલે ડૉલરનો જ સહારો લઈ ઝુકરબર્ગે ફૂલ પેજ ઍડ છાપાઓમાં આપી. તેના મોટામોટા સમાચાર પણ બન્યા કે ઝુકરબર્ગે માફી માગી. આમ (આપણા સહિત) વિશ્વ ભરના મિડિયાએ એવી હવા બનાવી જાણે માફી માગીને ઝુકરબર્ગે મહાન કામ કર્યું હોય, પરંતુ શું આ ખરેખર માફી ગણાય? કારણકે ઝુકરબર્ગે ‘સૉરી’ તો કહ્યું, પરંતુ તેમાં તેનો ટૉન એવો હતો કે ફેસબુકની કોઈ ભૂલ નથી, આ તો પેલા ઍપ ડેવલપર (કૉગાને) વિશ્વાસનો ભંગ કર્યો છે, અને હવે અમે સુરક્ષા વધુ કડક બનાવીશું જેથી ભવિષ્યમાં આવું કંઈ ન થાય.

સૉશિયલ મિડિયા પર આવી જવાથી તેની એબીસીડી આવડી નથી જતી, (આ બૉક્સમાં જણાવ્યા તેમ ઍપ જેવાં) તેનાં અનેક અટપટાં પાસાં છે. લોકોને લાઇક મળે, વાહવાહ થાય એટલે મજા આવી જાય, પરંતુ સૉશિયલ મિડિયા તમારી સેવા કરવા માટે નથી જ. ફેસબુક તો નહીં જ. આ કૌભાંડ પછી ફેસબુકે હવે અમેરિકા ઉપરાંત યુકે, સિંગાપોર, ભારત સહિતના દેશોમાં આકરી તપાસનો સામનો કરવાનો વારો આવ્યો છે. સિંગાપોરમાં તો ભારતીય મૂળના કે. શમુગમ ફેસબુકના મીંઢા અને જાડી ચામડીના, સવાલોના જવાબ ટાળતા પ્રતિનિધિને કડક રીતે રોકડું પારખી દે છે તેવો વિડિયો વાઇરલ થયો છે. (ફેસબુક હવે એન્ટિ સૉશિયલ બનતું જાય છે તે જોતાં તેની સામે સિંગાપોરની સરકારે પ્રચાર સૉશિયલ મિડિયા દ્વારા આ વિડિયો મૂકીને જ કરી દીધો. શઠમ્ પ્રતિ શાઠ્યમ્!) હકીકતે ફેસબુકે વર્ષ ૨૦૧૧માં ફૅડરલ ટ્રેડ કમિશન સાથે એક સંધિ કરી હતી જેમાં એવી શરત હતી કે તે તેના વપરાશકારોના પ્રૉફાઇલ ડેટાનો અનધિકૃત ઉપયોગ નહીં કરવા દે. હવે આ શરતનો ભંગ થયેલો જણાય છે. જો અલગ-અલગ દેશના સત્તાધીશો ખાનગીમાં મસમોટી રકમ લઈને ઝુકરબર્ગ સામે ઝૂકી નહીં જાય તો ઝુકરબર્ગને જેલ જવાનો વારો પણ આવી શકે છે અને તો કદાચ, ફેસબુકનાં પાટિયાં પડી જશે. ભવિષ્યમાં જે થાય તે, પણ અત્યારે તો લોકોએ #DeleteFacebook અને #BoycottFacebookનો ટ્રેન્ડ ચલાવી ફેસબુકનાં પોતાનાં ખાતાં રદ્દ કરવાનું ચાલુ કરી દીધું છે.

Posted in economy, international, sanjog news, vichar valonun

ટ્રમ્પની ટ્રેડ વૉર યુદ્ધની નોબત આણશે?

(વિચાર વલોણું કૉલમ , સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૧-૩-૧૮)

હમણાં ભારતનાં શેરબજારોમાં કડાકો બોલી ગયો. કડાકો બોલે એટલે સમાચાર આવે કે મૂડીરોકાણકારોના કરોડો રૂપિયાનું ધોવાણ થઈ ગયું. આ વાતમાં વાસ્તવિકતા કેટલી હશે તે તો રામ જાણે અને બીજા રોકાણકારો જાણે કારણકે બધા જ રોકાણકારો કંઈ એમ કડાકો બોલે એટલે ખોટમાં ચાલ્યા જાય તે માનવામાં આવતું નથી, પરંતુ આપણી મૂળ વાત અલગ છે. ભારતનાં શેરબજારો વિદેશમાં કોઈ છિંક ખાય તો પણ ગબડી પડે તેવાં છે. વાતમાં અતિશયોક્તિ લાગશે પરંતુ વિદેશની હિલચાલની સીધી અસર ભારતનાં શેરબજારો પર થતી હોય તેમ કહેવાનો અર્થ છે.
તાજેતરમાં જે કડાકો બોલ્યો તે પાછળનું કારણ જણાવવાની તસદી બહુ ઓછાં મિડિયાએ લીધી, તેનું કારણ એક તો પોતે જ કારણોમાં પડતાં નથી. હવે પત્રકારત્વ બોદું અને ખોખલું બની રહ્યું છે. સપાટી પર જ છબછબિયાં કરવાનાં. જે એંગલ મોટા ભાગની ચેનલો આપે તે જ એંગલ અખબારોમાં પણ પકડી લેવાય છે. ટૂંકમાં ચેનલોના ચાર-પાંચ તંત્રી જ એંગલ નક્કી કરતા હોય છે. એટલે ચેનલો પર આખો દિવસ શ્રીદેવીના સમાચાર ચાલે તો અખબારો પણ શ્રીદેવી પર ઓળઘોળ થઈ જાય. અલબત્ત, શ્રીદેવીની લાયકાત એટલી હતી જ, પરંતુ આ એક ઉદાહરણ છે. તો ભારતનાં શેરબજારોમાં કડાકા પાછળ મૂળ કારણ હતું…ટ્રમ્પે શરૂ કરેલી ટ્રેડ વૉર!
અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમની આયાત પર જકાત વધારી દીધી. એ તો નક્કી જ હતું, કારણકે ટ્રમ્પ ચૂંટાયા હતા જ ‘અમેરિકા પ્રથમ’ના સૂત્ર સાથે. પરંતુ તેમના આ પગલાંથી ધંધાકીય ઝઘડા શરૂ થઈ જશે. ટ્રમ્પનું આ પગલું બીજા દેશોને પણ આવા જ પગલાં લેવા ફરજ પાડશે. અમેરિકાનો આ નિર્ણય અમેરિકાના સ્ટીલ અને એલ્યુમિનિયમ ઉત્પાદકો માટે તો બહુ સારો છે, પરંતુ ચીન જેવા દેશ માટે આ નિર્ણય ફટકારૂપ છે. ચીન સ્ટીલના ક્ષેત્રે વિશ્વનું સૌથી મોટું ઉત્પાદક અને નિકાસકાર છે. સ્વાભાવિક છે કે ચીન પણ કંઈક વળતો જવાબ આપશે જ. તેણે ચેતવણી તો આપી જ દીધી છે. તેણે કહ્યું છે કે તે અમેરિકા સાથે ધંધાકીય ઝઘડો ઈચ્છતું નથી, પરંતુ જો તેના અર્થતંત્રને નુકસાન થશે તો તે ચૂપચાપ બેસી નહીં રહે.
જોકે ચીન ઉપરાંત કેનેડા અને બ્રાઝિલને પણ ટ્રમ્પના આ નિર્ણયથી ફટકો પડશે. કેનેડા અને બ્રાઝિલ અમેરિકામાં આયાત થતી સ્ટીલની ચીજો પૈકી એક તૃત્તીયાંશ જેટલી ચીજો નિકાસ કરે છે. ટ્રમ્પે યુરોપીય સંઘમાંથી આયાત થતી કાર પર પણ વેરો નાખવા ધમકી આપી છે. તેમણે અગાઉ જ કહ્યું હતું કે ટ્રેડ વૉર તો સારી કહેવાય.
જોવાની વાત એ છે કે જે દેશો મુક્ત વેપારની અને વૈશ્વિકીકરણની વાત કરતા હતા તે જ દેશોને હવે તકલીફ પડવા લાગી છે કારણકે મુક્ત વેપાર અને વૈશ્વિકીકરણમાં કેટલીક અંચઈ છતાં એશિયાના ભારત અને ચીન જેવા દેશો તો દક્ષિણ અમેરિકાના બ્રાઝિલ જેવા દેશ હરીફ બનીને ઉભરવા લાગ્યા. અમેરિકા, બ્રિટન જેવા દેશોને તકલીફ પડવા લાગી. પરિણામે ત્યાં ચૂંટણી જીતવા માટે ‘રાષ્ટ્ર પ્રથમ’નું સૂત્ર આપવું પડ્યું. બ્રિટન યુરોપીય સંઘમાંથી બહાર નીકળી ગયું તેનું એક કારણ આર્થિક પણ છે.
ઉપર નીચે નીચે ઉપર લહેર ચલે જીવન કી… ‘શ્રી ૪૨૦’ના ‘મેરા જૂતા હૈ જાપાની’ ગીતની આ કડી દુનિયામાં ચાલતાં વલણો અને ફૅશન માટે એકદમ સચોટ છે. વલણો અને ફૅશનનું એક ચક્ર હોય છે. ભારત જેવા દેશ જયાં નીતિમત્તા અને મર્યાદાની બોલબાલા હતી ત્યાં હવે અનૈતિકતા અને સ્વચ્છંદતાનું જોર વધ્યું છે. તો પશ્ચિમ કે અન્યત્ર દેશોમાં હિન્દુ જીવન પદ્ધતિ સમજવા માટે લોકો આતુર છે. ભારત ૧૯૯૦ સુધી તમામ રીતે બંધનોની બેડીમાં જકડાયેલું રહ્યું, ચાહે તે સંયુક્ત કુટુંબ હોય કે પછી નૈતિક બંધનો કે કપડાંનાં બંધનો હોય. ભારતે ૧૯૯૧માં ઉદારીકરણ અપનાવ્યું. માર્કેટ નીતિમત્તા પર હાવી થવા લાગ્યું. બજારવાદ ઉપભોક્તાવાદ લાવે છે અને બજારવાદ તેમજ ઉપભોક્તાવાદ બંને નીતિમત્તાને માનતા નથી. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે એક સમયે સ્વદેશીની વાત કરનાર ભાજપ પણ સત્તામાં આવ્યા પછી રિટેલ એફડીઆઈમાં ૧૦૦ ટકા છૂટ જેવાં પગલાં ભરે છે! અમેરિકામાં કહેવાય છે કે ‘નો લંચ ઇઝ ફ્રી’ અર્થાત્ કોઈ ચીજ મફત નથી મળતી.
ભારતમાં એક સમયે દૂધ-છાશથી માંડીને શાકભાજી સહિતની ચીજો મફત મળતી હતી, સંબંધ સાચવવા ભેટમાં અપાતી હતી. શિક્ષક હોય કે ડૉક્ટર, તેને ગામડાંના લોકો આ બધી ચીજો ભેટમાં આપી જતા, હજુ પણ આપી જતા હશે, પરંતુ ‘નો લંચ ઇઝ ફ્રી’ની વિચારસરણી બહુ જ ઝડપથી ઘૂસણખોરી કરતી જાય છે. આધ્યાત્મિકતા પણ હવે વેપલાનું સાધન બની ગયું છે. સાઉદી અરેબિયા જેવો ચુસ્ત દેશ હવે મહિલાઓ માટે છૂટછાટ મૂકી રહ્યો છે. જોકે ભારતના મુસ્લિમોમાં બુરખા, દાઢી, ટોપી સહિતની ચુસ્તતા વધી રહેલી જણાય છે.
બીજી તરફ, અમેરિકા, બ્રિટન સહિતના કહેવાતા વિકસિત દેશોમાં સમયચક્ર ઊંધું ચાલી રહ્યું છે. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પછી આ દેશોમાં તમામ બંધનો ફગાવી દેવાની વાત ચાલી હતી. ૧૯૯૦ના દાયકામાં રૂઢિવાદી અને પૂર્વ શિક્ષણ પ્રધાન વિલિયમ જે. બેનેટે ‘ઇન્ડૅક્સ ઑફ લીડિંગ કલ્ચરલ ઇન્ડિકેટર્સ’ની રચના કરી હતી. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે અમેરિકામાં નૈતિક મૂલ્યો અને સામાજિક માળખા તથા વર્તન-મૂલ્યોમાં ઘટાડો થઈ રહ્યો છે. કેટલાંક વર્ષો પછી તેમણે તેમાં કેટલોક સુધારો થયો હોવાનું જણાવ્યું હતું, પરંતુ તેમ છતાં હજુ તેઓ આ પરિવર્તનથી ખાસ ખુશ નથી. અમેરિકાના વ્હાઇટ હાઉસમાં દિવાળી ઉજવાય છે, વૈદિક મંત્રોચ્ચાર થાય છે. સાથે જ વૈશ્વિકીકરણની હવા સામે ‘રાષ્ટ્ર પ્રથમ’ના નારા સાથે સંકોચન આવી રહ્યું છે.
અમેરિકાના ટ્રેડ વૉર શરૂ કરનારા આ પગલાંથી ચીન ઉપરાંત કેનેડા, બ્રાઝિલ, યુરોપીય સંઘ વગેરે પણ ખુશ નથી. જોકે આ ટ્રેડ વૉર માટે માત્ર ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પને દોષ દેવો પણ યોગ્ય નથી. બરાક ઓબામાએ પણ ૨૦૧૬ના વર્ષમાં ચીનમાંથી આયાત થતાં સ્ટીલ પર જકાતમાં ૫૦૦ ટકાનો વધારો કર્યો હતો! અમેરિકાની સરકારો કોઈ પણ હોય, તેમના માટે રાષ્ટ્ર પ્રથમ જ હોય છે. આપણા જેવું નથી કે વૉટ બૅંક અને ફંડ બૅંક (ઉદ્યોગપતિઓ) પ્રથમ હોય. યુરોપીય સંઘ હવે અમેરિકાથી આયાત થતી ચીજો પર જકાતમાં વધારો કરવા ગંભીર વિચારણા કરી રહ્યો છે. બ્રાઝિલ, મેક્સિકો અને જાપાન પણ આવા જ પગલાં અંગે વિચારી રહ્યાં છે. ઇન્ટરનેશનલ મોનિટરી ફંડ (આઈએમએફ) અને વર્લ્ડ ટ્રેડ ઑર્ગેનાઇઝેશન જેવી અમેરિકાની પીઠ્ઠુ ગણાતી સંસ્થાઓએ પણ અમેરિકાને આ પગલા અંગે ફેરવિચારણા કરવા સલાહ આપી છે. અરે! ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ જે પક્ષના છે તે રિપબ્લિકન પક્ષના કેટલાક નેતાઓએ પણ ટ્રમ્પના આ પગલાની પાછળ ડહાપણ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. પરંતુ અમેરિકાનો સ્ટીલ ઉદ્યોગ આનાથી ખુશ છે. વર્ષ ૨૦૦૦થી અમેરિકાના સ્ટીલ ઉદ્યોગની માઠી બેઠી હતી. ઉત્પાદન સતત ઘટતું જતું હતું જેની સીધી અસર કર્મચારીઓ પર પડતી હતી. તેમની છટણી કરવામાં આવતી હતી.
શું આ ટ્રેડ વૉરના પગલે ખરેખર યુદ્ધ થઈ શકે? સંભાવના તો ખરી જ. પૂરેપૂરી. જર જમીન અને જોરુ, ત્રણેય કજિયાના છોરુ. પૈસા માટે તો આજકાલ સગાં સંતાનો પણ માબાપને તરછોડી દે કે રાખે છે. તો આ તો સમગ્ર દેશની વાત છે. ઇતિહાસ કહે છે કે ધંધામાંથી ખરેખર યુદ્ધો પણ થયેલાં છે. ચાહે તે બ્રિટન અને ચીન વચ્ચે લડાયેલાં બે યુદ્ધો હોય કે બ્રિટન અને નેધરલેન્ડ વચ્ચે એશિયામાં મસાલાના ધંધા બાબતે થયેલું યુદ્ધ હોય. અમેરિકામાં બ્રિટનની સામે થયેલી ક્રાંતિ પણ બ્રિટને લાદેલા વેરામાંથી જ થઈ હતી ને? આમેય ભૌગોલિક સંજોગો પણ એવા છે જ જે યુદ્ધની નોબત લાવી શકે. દક્ષિણ ચીન સમુદ્ર પર ચીનની દાદાગીરી, ચીનનું પાકિસ્તાનને સંરક્ષણ, ઉત્તર કોરિયાને ચીનની મદદ અને પીઠબળ વગેરે મુદ્દે અમેરિકા, ભારત જેવા દેશો ચીન સામે છે. તાજેતરમાં અમેરિકાનું નૌ સેના જહાજ વિયેતનામ સામેના યુદ્ધ પછી પ્રથમ વાર વિયેતનામ પહોંચ્યું હતું. ચીને આ અંગે પોતાનો અસંતોષ પણ વ્યક્ત કર્યો છે. તો બીજી તરફ, ડોકલામમાં ચીન હેલિપેડ અને અન્ય આંતરમાળખું બાંધી રહ્યું હોવાનો ભારતનાં સંરક્ષણ પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણે સ્વયં સ્વીકાર કર્યો છે.
આગે આગે દેખિયે હોતા હૈ ક્યા!

Posted in international, sanjog news, vichar valonun

કેનેડા અને ઈરાનના વડાઓની ભારતની મુલાકાત: કોથળામાં પાંચ શેરી

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૨૫-૨-૧૮)
ભારતની વિદેશનીતિમાં એટલી બધી ઘટનાઓ ઘટી રહી છે જેને સમજવી ચોક્કસ પ્રકારના ચશ્મા પહેરેલા રાજકીય પંડિતો (ખરેખર તો મુલ્લાઓ) માટે મુશ્કેલ છે. ગયા મહિને ઉપરાઉપરી ત્રણ દેશોની મુલાકાત વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લીધી. તેમાં પેલેસ્ટાઇન-ઈઝરાયેલની વાત ગયા સપ્તાહે ઉલ્લેખી ગયા છીએ તેથી પુનરાવર્તન નથી કરવી. યુએઇ જેવા ચુસ્ત ઇસ્લામી દેશ કે જેના શારજાહમાં ભારતને હરાવવા માટે (અને તે પણ અમ્પાયરની અંચાઈ અને મેચ ફિક્સિંગ થકી) કારસા ઘડાતા હોય, દાઉદ ઇબ્રાહિમ જેવા ગુંડા તેમજ ભારત વિરોધી ત્રાસવાદી ત્યાં મુખ્ય મહેમાન હોય અને ભારતીયોની જે તે વખતે મનોદશા થતી તે અત્યારની પેઢીને ખ્યાલ પણ ન આવે, તેવા દેશમાં મંદિર (ઘણા હિન્દુ મંદિર લખે છે, મંદિર તો હિન્દુ જ હોય)નો શિલાન્યાસ થાય તે નાનીસૂની વાત નથી. સાથે ભારતીય ઑઇલ કંપનીઓને ઑફશૉર ઑઇલમાં દસ ટકા સ્ટૅક મળશે તે તો ઘણી મોટી વાત છે. ઓમાનમાં પણ દુકમ બંદરનો ઉપયોગ કરવા ભારતને મોટી વ્યૂહાત્મક સફળતા મળી છે.

આ મુલાકાતો પતી ત્યાં ઈરાનના પ્રમુખ ભારત આવ્યા. તે પછી કેનેડાના વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડો જેમના પર ભારતના બુદ્ધુજીવીઓ, અલ્પમતિઓ, સેક્યુલરો અને લિબરલો ફિદા છે તે આવ્યા. ભારતના ખાન સુપરસ્ટારો – શાહરુખ ખાન, આમીર ખાન, ફરહાન ખાન વગેરેનાં બેવડાં કાટલાં પણ ખુલ્લાં પડી ગયાં. આ બધાં અસહિષ્ણુતાનાં ગાણાં ગાતા રહે છે, હિન્દુઓને કોમી એકતા રાખવાના પાઠ ભણાવતા રહે છે, લઘુમતીઓના રક્ષણની વાત કરતા રહે છે, ‘પીકે’ જેવી ફિલ્મો દ્વારા માત્ર હિન્દુ ધર્મને લક્ષ્યાંકિત કરી તેને નીચો પાડતા રહે છે, પણ ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન બેન્જામીન નેતાન્યાહુ ભારત આવે છે ત્યારે તેમની પાર્ટીમાં જવાનું ટાળે છે કારણકે પોતાના સમુદાયના કટ્ટર લોકો નારાજ થઈ જાય.

બાકી, યહુદી સૌથી વધુ ત્રસ્ત અને પીડિત લઘુમતી છે. ભારતમાં દૂધમાં સાકરની જેમ ભળીને રહે છે. સાચા અર્થમાં ભારતમાં લઘુમતી તો યહુદી અને પારસી છે. ખાન સુપરસ્ટારો નેતાન્યાહુની પાર્ટીમાં ન ગયા તેથી પાકિસ્તાનના મિડિયાને મજા પડી ગઈ. તેણે તેમના ખૂબ વખાણ કર્યા. આ જ ખાન સુપરસ્ટારો પાછા કેનેડાના વડા પ્રધાનની પાર્ટીમાં ગયા. કારણ? કેનેડા જવા મળે. બીજું, કેનેડાના વડા પ્રધાન લિબરલ ગણાય છે.

પરંતુ આ કેનેડાના વડા પ્રધાન ગુજરાત આવ્યા. અક્ષરધામ મંદિરે ગયા. તો પણ તેમને આવકારવા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ન ગયા. ન તો તેમણે તેમને આવકારતું ટ્વીટ પણ કર્યું. તેઓ તાજમહલ ગયા તો પણ ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યપ્રધાન યોગી આદિત્યનાથ તેમને આવકારવા ન ગયા. તેમને આવકારવા મોદી મંત્રીમંડળના કૃષિ રાજ્ય પ્રધાન ગજેન્દ્ર શેખાવત જેવા એક જુનિયર ગયા. આ વાત ભારતના મોદી વિરોધીઓના મોઢે કચકચાવીને મારેલો તમાચો છે, જેઓ મોદીના કેમેરા પ્રેમ, વિશ્વના નેતાઓ સાથે ફોટો, તેમને ભેટવું વગેરે મુદ્દે મોદીજીની સતત ટીકા કરતા રહે છે.
ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય ફલક પર આપેલી આ એક મોટી સખત નિશાની અથવા સંકેત છે. ભારતનું રૂપ હવે બદલાઈ રહ્યું છે. તેના રંગ પણ હવે બદલાઈ રહ્યા છે. ભારત હવે સાપ અને મદારીનો દેશ નથી (અને હતો પણ નહીં, નહેરુએ ખોટી છાપ પાડી હતી). ભારત હવે વૈશ્વિક તાકાત છે. પેલેસ્ટાઇન ભારત પાસે આશા રાખે કે તે ઈઝરાયેલ સાથે તેની શાંતિ સ્થાપવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે કે પછી આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયમાં ભારતના દલબીર ભંડારી સરળતાથી ફરીથી ચૂંટાઈ આવે અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના બે-તૃત્તીયાંશ સભ્યો તેમને સમર્થન આપે, આ બધી નિશાનીઓ ભારતના મોદી વિરોધીઓ સમજતા નથી અને સમજવા માગતા પણ નથી. હકીકતે તો યોગ દિવસ ઉજવવાનું સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં નક્કી થયું ત્યારથી જ ભારતની વૈશ્વિક ચડતી દેખાવા લાગી હતી.

ભારતમાં મોદીના આવ્યા સુધી ધોળી ચામડીવાળા (એટલે બ્રિટન અને તેના પીઠ્ઠુ દેશો એમ વાંચો) રાજનેતાઓ આવે એટલે સરકારથી માંડીને સરકારનાં વાજિંત્ર સમું મિડિયા તથા શાહરુખ ખાનો-આમીર ખાનો-ફરહાન ખાનો વગેરે ઓળઘોળ થઈ જતા હતા. અમેરિકાના પૂર્વ પ્રમુખ બિલ ક્લિન્ટન આવે તોય આ બધા ઘેલાઘેલા થઈ જતા હતા. ભારતીયોના માનસમાં અંગ્રેજો અને મોગલોની ગુલામી સાંસ્કૃતિક રીતે અને ભાષાકીય રીતે હજુ પણ ક્યાંક વિદ્યમાન છે, તેની આ સાબિતી મળતી હતી. આ જ લોકો જો ચીન કે જાપાન જેવી મહા સત્તાના નેતાઓ આવે તો નોંધ પણ ન લે. તેમને મળવા પણ ન જાય. એટલે કેનેડાના વડા પ્રધાન જસ્ટિન ટ્રુડોને સ્વાગતની રીતે કટ ટુ સાઇઝ કરીને એક દાખલો આ પણ મોદી સરકારે બેસાડ્યો છે કે ગમે તે ધોળી ચામડીવાળા આવે એટલે ગાંડા ન કાઢો. હરખપદુડા ન બનો.

બીજો દાખલો એ છે કે વ્યક્તિગત છબી, વ્યક્તિગત પ્રસિદ્ધિની ઉપર દેશ છે, દેશભક્તિ છે. કેનેડા ખાલિસ્તાન સમર્થક ત્રાસવાદીઓનું આશ્રય સ્થાન છે. કેનેડામાં લિબરલો ભારતના કૉંગ્રેસીઓ અને રાજદ-સપ-બસપ વગેરેની જેમ લઘુમતી તુષ્ટીકરણમાં માને છે અને તે એ હદ સુધી કે ભારત વિરોધી ખાલિસ્તાનીઓની આળપંપાળ કરે છે. જસ્ટિન ટ્રુડો વડા પ્રધાન બન્યા પછી આ પ્રવૃત્તિ વેગીલી બની છે. ટ્રુડો ગયા વર્ષે એપ્રિલમાં ખાલસા ડે પરેડમાં હાજર રહ્યા હતા. આ પરેડમાં ઑપરેશન બ્લુ સ્ટારમાં માર્યા ગયેલા જર્નેલસિંહ ભીંદરાનવાલેને નાયકની જેમ દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. ટ્રુડોના પહેલાં સ્ટીફન હાર્પર હતા જે કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના હતા. તેઓ આ પરેડમાં નહોતા ગયા. આ જ કારણે ૨૦૧૨માં તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અને તે પછી વર્ષ ૨૦૧૫માં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની કેનેડા મુલાકાત શક્ય બની હતી.

આ ઉપરાંત કેનેડાના ગુરુદ્વારામાં ભારતીય અધિકારીઓની મુલાકાત પર પણ પ્રતિબંધ લાગ્યો! કેનેડાએ આ શરૂઆત કરી અને તેના માલિક જેવા અમેરિકા અને બ્રિટને પણ તેમ જ કર્યું. વિચારો! ઈરાનના પ્રમુખ હસન રૌહાની ભારત આવ્યા તો તેમણે ન માત્ર મુસ્લિમો વચ્ચે એકતાની વાત કરી, પણ સાથે તેમણે હૈદરાબાદની મક્કા મસ્જિદમાં પણ ગયા. એમ તો મોદી પણ મસ્કતમાં ૧૨૫ વર્ષ જૂનું મંદિર શોધી ત્યાં દર્શન કરવા જાય છે, પણ તેમણે ક્યારેય હિન્દુઓમાં એકતાની વાત નથી કરી. હંમેશાં ભારતીય સમુદાયને જ સંબોધ્યો છે. (મોદી સરકારે રૌહાનીની આ વાત સામે વાંધો ઉઠાવવો જોઈએ.) કેનેડાની વાત પર પાછા ફરીએ. કેનેડાએ ગુરુદ્વારામાં ભારતીય અધિકારીઓના પ્રતિબંધને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા ગણાવ્યો હતો. વળી, ટ્રુડોની સાથે આવેલા બે પ્રધાનો ખાલિસ્તાન સમર્થક છે. એક સંરક્ષણ પ્રધાન હરજીતસિંહ સજ્જન અને બીજા નવદીપસિંહ બેન્સ છે.

આ સજ્જન ગયા વર્ષે ભારત આવ્યા ત્યારે કૉંગ્રેસમાં જે કેટલાક નેતા સારા છે તેમાંના એક એવા અમરીન્દરસિંહ જે પંજાબના મુખ્યપ્રધાન પણ છે તેમણે આ સજ્જનને મળવા ના પાડી દીધી હતી. કેનેડામાં પણ વર્ષ ૨૦૧૯માં ચૂંટણી છે. ૩૮ વર્ષના એક શીખ નેતા જગમીતસિંહ ટ્રુડોને હરાવી દે તેવા મનાય છે. અને એટલે ટ્રુડોની પાર્ટી લઘુમતી એવા શીખોને, અને તેમાંય ખાલિસ્તાનવાદીઓને રિઝવવા કોઈ પણ હદ સુધી જવા તૈયાર દેખાય છે.

ભારતનું મોદી વિરોધી કમળાથી પીડિત મિડિયા કેનેડાના વડા પ્રધાન પ્રત્યે મોદી સરકારની ઉપેક્ષાની નોંધ સારી રીતે લે કે ન લે, પણ કેનેડાના મિડિયાએ તેની ગંભીર નોંધ લીધી છે. કેનેડાનું મિડિયા આ ઉપેક્ષા માટે ખાલિસ્તાન તેમજ શીખ કટ્ટરવાદને સમર્થનને કારણરૂપ સાચી રીતે જ માને છે. જોકે મોદી સરકાર માટે આ ઉપેક્ષાનો જોરદાર જવાબ છે કે ઈરાનના પ્રમુખ હૈદરાબાદ ગયા ત્યારે પણ મોદી ત્યાં નહોતા ગયા. આ પણ મોદી સરકારની ઉપેક્ષાનો બીજો નમૂનો તો ગણાય (જોકે તેમ છતાં ઈરાનના પ્રમુખે મુસ્લિમોને એક થવાની અપીલ કરી તેની ગંભીરતા ઓછી નથી થઈ જતી). મોદી બૌદ્ધ પંથના બહુમતીવાળા જાપાનના વડા પ્રધાન શિન્ઝો આબે સાથે અમદાવાદની સીદી સૈયદની જાળીની મુલાકાત લઈ શકે છે પરંતુ ઈરાનના રૌહાની સાથે હૈદરાબાદની મક્કા મસ્જિદની મુલાકાત નહીં.

આપણે ત્યાંનું મિડિયા અમેરિકા-બ્રિટન દ્વારા સંચાલિત લિબરલ મિડિયાનું કઠપૂતળી મિડિયા જ છે. તેથી ટ્રમ્પ કે બીજા કોઈ કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટીના નેતા સામે કંઈ પણ થાય તો મોટી હેડલાઇન બનશે. અમેરિકા-કેનેડા કે બ્રિટન જેવા દેશના નેગેટિવ સમાચાર ક્યારેય નહીં આવે, પણ આ દેશોના મિડિયામાં તેમને જે દુશ્મન લાગે (દા.ત. ઉત્તર કોરિયા, ભારત કે ચીન) તેના શાસકોના નેગેટિવ સમાચારો ભરપૂર આવશે. હિટલર આપણે ત્યાં ગાળ બની ગયો છે, કેમ તે વિચાર્યું છે? હિટલરના નેતૃત્વમાં જર્મની જીત્યું હોત તો? જર્મની સહિતના દેશોના કબજામાં મોટા મોટા અખબારો અને ટીવી ચેનલ તેમજ ગૂગલ જેવું સર્ચ એન્જિન હોત તો? ભારત અને તેના નેતાઓ (મોદીને અપવાદ ગણવા) મિડિયાનું મહત્ત્વ સમજતા નથી. એટલે કેનેડાના વડા પ્રધાન ટ્રુડો આગા ખાનના અંગત ટાપુ પર વેકેશન માણે અને ત્યાંની કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી તેમની સામે એથિક્સ કમિટી સમક્ષ હાજર થવા પ્રસ્તાવ લાવે તે સમાચાર આપણા મિડિયામાં આવતા જ નથી. અમેરિકામાં ઉબેર ટેક્સી કંપનીના ડ્રાઇવર બળાત્કાર કરે કે બ્રિટનના લંડનમાં ઉબેર પર પ્રતિબંધ મૂકાય કારણકે તેના ડ્રાઇવરો પર બળાત્કારના આરોપો લાગે કે જર્મનીના કૉલૉનમાં વર્ષ ૨૦૧૫માં ૩૧ ડિસેમ્બરે મુસ્લિમ શરણાર્થીઓ દ્વારા ૧,૨૦૦ સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર કે છેડતીના કિસ્સા બને તેવા સમાચાર પર આપણું મિડિયા નજરઅંદાજ કરે છે. હા, ભારતને બળાત્કારીઓનો દેશ તરીકે જરૂર ચિતરશે.

Posted in international, national, sanjog news, vichar valonun

વિદેશમાં વાહ વાહ, પણ કાશ્મીર ભડકે બળે છે તેનું શું?

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૮/૨/૧૮)

તમે ક્રિકેટર હો અને કોઈ વિશ્વવિક્રમ તોડો તે જ દિવસે તમારા બીમાર પિતાજીનું અવસાન થાય ત્યારે એક તરફ આનંદ-ઉત્સાહની લાગણી અને બીજી તરફ ઘેરા અવસાદની-દુઃખની લાગણી આમ બંને લાગણી ઘેરી વળે. એક તરફ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની પેલેસ્ટાઇન, યુએઇ અને ઓમાનની સફળ મુલાકાત અને બીજી તરફ ઘર આંગણે કાશ્મીરમાં એક જ અઠવાડિયામાં એક પછી એક એમ ચારથી પાંચ ત્રાસવાદી હુમલાઓ અને પાંચથી સાત જવાનોની શહીદી!

એક તરફ, પેલેસ્ટાઇન હવે અમેરિકાના બદલે કે બીજા કોઈ દેશના બદલે ભારત પાસે ઈઝરાયેલ સાથે શાંતિ સ્થાપવા માટે આશા રાખે, વડા પ્રધાન મોદીને ત્યાંનો સર્વોચ્ચ પુરસ્કાર (ગ્રાન્ડ કૉલર ઑફ ધ સ્ટેટ) આપે તે ઘટના નાનીસૂની નથી. આ ઘટના પેલેસ્ટાઇનના સમર્થનમાં મોદીની ઈઝરાયેલ મુલાકાતના વિરોધમાં ભારતમાં છાજિયા લેતી સેક્યુલર ગેંગના મોઢે કચકચાવીને પેલેસ્ટાઇને જ મારેલો તમાચો છે. ઈઝરાયેલની પહેલી મુલાકાત લેનારા ભારતીય વડા પ્રધાન બન્યા પછી ત્યાંના વડા પ્રધાન બેન્જામીન નેતાન્યાહુની લાગણીસભર સરભરા કરીને ઇઝરાયેલ સાથે અનેક કરારો કરીને પછી પેલેસ્ટાઇન સાથે પણ એટલી જ હૂંફાળી દોસ્તી કરવી એ તંગ દોરડા પર ચાલવા જેવો ખેલ છે, જે આજ સુધીના ભારતના કોઈ નેતાએ દેખાડ્યો નથી.

ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન મુંબઈ આવે ત્યારે તેમના માનમાં યોજાયેલી પાર્ટીમાં કહેવાતા સુપરસ્ટાર ખાન કલાકારો ગેરહાજર રહીને પોતાની અસલિયત દેખાડે પણ તેનાથી પાકિસ્તાન સિવાય કોઈ મુસ્લિમ સમુદાયને ફેર નથી પડતો તે સાબિત થઈ ગયું. ભારતના કેટલાક મુસ્લિમો સાવ અલગ દુનિયામાં જ વસે છે તે ફરી એક વાર દેખાઈ આવ્યું. અહીં ઇસ્લામની રીતે મસ્જિદ ન ગણાય તેવી જગ્યા છોડવા પણ કેટલાંક મુસ્લિમ સંગઠનો તૈયાર નથી અને આજે પણ દર છ ડિસેમ્બરે સેક્યુલર હિન્દુઓ છાજિયા લે છે ત્યારે યુએઇમાં હિન્દુ મંદિરનો શિલાન્યાસ થાય, અહીંના મુસ્લિમોમાંનો એક વર્ગ વંદેમાતરમ્ અને ભારત માતા કી જય બોલવામાં હિણપત અનુભવે જ્યારે યુએઇમાં દુબઈનું ઑપેરા હાઉસ ‘ભારત માતા કી જય’થી ગૂંજી ઊઠે તે બતાવે છે કે અત્યાર સુધી કૉંગ્રેસ, ડાબેરી પક્ષો, મમતા બેનર્જી, રાષ્ટ્રીય જનતા દળ, સમાજવાદી પક્ષ, બસપ, વગેરે સેક્યુલર પક્ષોએ જે રીતે મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ કરી કરીને મુસ્લિમોને મુખ્ય પ્રવાહમાં ભળતા રોક્યા તેના લીધે જ આ અલગાવવાદ મુસ્લિમોમાં સર્જાયો છે અને તેના મૂળ ગાંધીજી દ્વારા એકપક્ષીય રીતે ખિલાફત આંદોલનને ટેકો દેવામાં રહેલા છે.

એ પણ ઐતિહાસિક વાત રહી કે વડા પ્રધાન મોદીની પેલેસ્ટાઇન મુલાકાત દરમિયાન ચૉપર જૉર્ડન સરકારે પૂરું પાડ્યું અને તેની સુરક્ષા ઈઝરાયેલની વાયુ સેનાના ચૉપરો કરી રહ્યા હતા! મતલબ કે ઈઝરાયેલને પણ વડા પ્રધાન મોદીની પેલેસ્ટાઇન મુલાકાત સામે કોઈ વાંધો નહોતો. જ્યારે મોદી વડા પ્રધાન નહોતા બન્યા ત્યારે તેમણે કહ્યું હતું કે ભારત ઘણી મોટી તાકાત છે, ઘણું મોટું બજાર છે. તે ધારે તો દુનિયાને ઝુકાવી શકે છે. મોદી આ વાતને સિદ્ધ કરી રહ્યા છે.

પરંતુ ઘર આંગણે કાશ્મીર ભડકે બળી રહ્યું છે. ૪ ફેબ્રુઆરીથી ૧૨ ફેબ્રુઆરી સુધીમાં ત્રાસવાદીઓએ ચારથી પાંચ હુમલા કર્યા છે જેમાં એકમાં તો હૉસ્પિટલમાંથી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીને છોડાવીને લઈ ગયા છે. ગયા રવિવારે આ જ વિષય પર લેખ લખી સેના અને મોદી સરકારની પીઠ થાબડી હતી. મોદી સરકારની નિષ્ઠા બાબતે કોઈ શંકા નથી. પરંતુ એક જ અઠવાડિયામાં આટલા હુમલા થયા તેના પરિણામે હવે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર પર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ચારેક વર્ષના શાસન દરમિયાન તંત્ર બદલવામાં કોઈ મોટી સફળતા મળી નથી તેનું ઉદાહરણ ત્રાસવાદીઓ હૉસ્પિટલમાંથી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીને છોડાવીને લઈ ગયા તેમાં ઝળકે છે. આ સફળતા પાછળ સૌથી મોટું કારણ ભારતની અંદરના- કાશ્મીરની અંદરના લોકો જ છે અને તેમાં પોલીસ પણ ઘણું કૂણું વલણ ધરાવે છે. ફારુક અબ્દુલ્લાના શાસન દરમિયાન પોલીસ સહિત ત્યાંના સરકારી તંત્રમાં પાકિસ્તાન પ્રેમી લોકો ઘણી હદે ઘૂસી ગયા છે. પરિણામે ૧૯૯૦થી આટલા બધા હુમલા થતા આવ્યા છે. ભારતના પક્ષે ત્રાસવાદી હુમલાથી થયેલી ખુવારી અનહદ છે. આટલી ખુવારી અમેરિકા, ઈઝરાયેલ કે બીજા કોઈ દેશના પક્ષે થઈ હોત તો પાકિસ્તાન જેવા મગતરા દેશનું નામોનિશાન ન રહ્યું હોત.

એક તરફ સેનાના મેજર આદિત્યકુમાર સામે ગોળીબારમાં ત્રણ નાગરિકોનાં મૃત્યુ માટે જમ્મુ-કાશ્મીર સરકાર એફ.આઈ.આર. કરે અને બીજી તરફ, ૯,૭૩૦ પથ્થરબાજો સામેના કેસો પાછા ખેંચી લે! આ કેવું દુર્ભાગ્ય! અને જો સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકનો જશ મોદીને-ભાજપને ખાટવો હોય તો ઉપરોક્ત બંને બાબતોએ અપજશ પણ મોદીને-ભાજપને જ મળે કારણકે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પીડીપી-ભાજપની મિશ્ર સરકાર છે. આટલા બધા હુમલા પછી હવે આ રાજ્ય સરકારને રહેવાનો કોઈ અધિકાર નથી. જો ભાજપ વિપક્ષમાં હોત તો તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મહેબુબા મુફ્તી અને નિર્મલસિંહનાં રાજીનામાંની માગણી સાથે સંસદ ખોરવી નાખી હોત. પરંતુ દુર્ભાગ્યે કૉંગ્રેસના લોકો હજુ પણ ‘રામાયણ’ સિરિયલની શુર્પણખા જેવા અટ્ટહાસ્યમાંથી બહાર નથી આવી રહ્યા. તેમનું ગુમાન હજુ પણ જતું નથી. તેના સસ્પેન્ડેડ નેતા મણિશંકર અય્યર પાકિસ્તાન જઈને ત્યાંના લિટરેચર ફેસ્ટિવલમાં જઈને ‘આઈ લવ પાકિસ્તાન’ કહે અને ‘પાકિસ્તાનના નેતાઓ ભારત સાથે શાંતિ ઈચ્છે છે પણ ભારત પાકિસ્તાન સાથે શાંતિ નથી ઈચ્છતું’ જેવું કહી ભારતનો આખો કેસ બગાડે અને સરકારના કર્યા-કારવ્યા પર પાણી ફેરવી નાખે, તેનાથી ભાજપને ‘મેરે દાગ ઉનકે દાગ સે અચ્છે હૈ’ કહેવાનો મોકો મળી જાય છે.

આવામાં સંઘના વડા મોહન ભાગવત ‘સેનાને તૈયાર કરવામાં છ મહિના લાગશે, સંઘના સ્વયંસેવકને તૈયાર કરતા માત્ર ત્રણ દિવસ જ લાગશે’ કહીને વિવાદ છંછેડી દે તેનાથી વિપક્ષોને ફાવતું જડી જાય છે. સંઘનો ઇતિહાસ જોતાં, તેણે ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાન હુમલા વખતે સેનાને કરેલી મદદ, કોટલીમાં તેના યુવાનોએ નાળાની પેલે પારથી દારૂગોળો લાવવામાં વહોરેલી શહીદી, નહેરુએ ૧૯૬૩ની ગણતંત્ર દિવસની પરેડમાં સ્વયંસેવકોને પરેડ કરવાની આપેલી છૂટ, લાલબહાદુર શાસ્ત્રીએ ૧૯૬૫ના યુદ્ધ વખતે સર્વપક્ષીય બેઠકમાં સંઘના દ્વિતીય વડા મા.સ. ગોળવળકરને આપેલું આમંત્રણ, આ બધું જોતાં સંઘની દેશભક્તિ પર કોઈ પ્રશ્ન ન ઉઠાવી શકે, પરંતુ તેમ છતાં આવા વિવાદો સર્જાય જાય છે- સર્જવામાં આવે છે. (હકીકતે તો એ પ્રવચન સંઘના સ્વયંસેવકો માટે મૌખિક ગાઇડલાઇન જેવું હતું જેમાં મોહનજીએ પૂર્ણ ગણવેશના નિયમોથી માંડીને સંઘમાં નેતા પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરવી કે ચરણસ્પર્શ કરવા જેવું કેટલાક કરે છે તે મુદ્દે સ્વયંસેવકોએ શું કરવું જોઈએ- શું નહીં તેના નિર્દેશો આપ્યા હતા.)

આના પરિણામે વિપક્ષોને કહેવાનો મોકો મળી ગયો છે કે સંઘના સ્વયંસેવકોએ સરહદ પર જવું જોઈએ, શ્રીનગરમાં રેલી કાઢવી જોઈએ…વગેરે વગેરે. આમ, એક તરફ પાકિસ્તાન ભારતીય જવાનોની ખુવારી કરવામાં વ્યસ્ત છે ત્યારે ભારત આંતરિક રીતે શાબ્દિક યુદ્ધ કરવામાં વ્યસ્ત છે અને કૉંગ્રેસના નેતા પાકિસ્તાન ભક્તિ કરવામાં. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં વસેલા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને હટાવીને પાછા મ્યાનમાર ભેગા કરવાની ત્રેવડ અને રાજકીય ઈચ્છા શક્તિ કોઈ પક્ષમાં જણાતી નથી. ૨૦૧૫માં માત્ર દેખાવ પૂરતો કાશ્મીરી પંડિતોને પાછા વસાવવાનો મામલો ઊઠેલો-ઊઠાવાયેલો જેથી કોઈ કહી ન શકે કે ભાજપને કાશ્મીરી પંડિતોની પડી નથી, પરંતુ તે પછી આ મામલે આગળ વધી શકાયું નથી. કલમ ૩૭૦ અને ૩૫-એનું પણ આવું જ છે. પરંતુ હવે જો મોદી સરકાર કાશ્મીર બાબતે કડક પગલાં નહીં ભરી શકે તો તેની કૉર વૉટ બૅન્ક જે દેશભક્તિના નામે મોંઘવારી, બજેટમાં મધ્યમ વર્ગની ઉપેક્ષા વગેરે સહન કરી લેતી આવી છે, તે પણ મોઢું ફેરવી લેશે. માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય વાહ વાહથી કામ નહીં ચાલે, કાશ્મીરમાં જેટલું કરીને દેખાડ્યું છે તે સેનાને આભારી છે. અલબત્ત, એમાં રાજકીય છૂટો દોર પણ જવાબદાર છે જ અને કૉંગ્રેસની સરકારો કરતાં પ્રમાણમાં વધુ ત્રાસવાદીઓ મરાયા છે- પાકિસ્તાની સૈનિકો મરાયા છે તે પણ હકીકત છે (જે ગયા અઠવાડિયે લખેલું પણ ખરું), પરંતુ એક અઠવાડિયામાં ચારથી પાંચ હુમલાઓથી ઉપસેલું ચિત્ર ચિંતાજનક છે.

પાકિસ્તાન ભારતમાં ત્રાસવાદને વકરાવે છે અને કાશ્મીરમાં સ્વાતંત્ર્યના નામે ચાલતી ચળવળને ખુલ્લેઆમ ટેકો આપે છે, બુરહાન વાનીને સ્વાતંત્ર્ય સેનાની ગણાવે છે, ત્યારે પાકિસ્તાનના બલુચિસ્તાન, ગિલગિટ-બાલ્ટીસ્તાન, પાકિસ્તાને પચાવી પાડેલા કાશ્મીર, સિંધમાં પાકિસ્તાન સામે અસંતોષનો ઉકળતો ચરુ છે. ભારત શા માટે તેને ખુલ્લેઆમ સમર્થન આપી તેને ભડકાવી ન શકે? પાકિસ્તાનમાં ખૂંખાર ત્રાસવાદી હાફીઝ સઈદ હવે રાજકારણમાં પ્રવેશી ચૂક્યો છે. શું ભારતના નેતાઓ એ રાહ જોઈને બેઠા છે કે હાફીઝ સઈદના હાથમાં સત્તા આવી જાય અને પરમાણુ શસ્ત્રોનું બટન તેના હાથમાં હોય? યાદ રહે કે પાકિસ્તાનમાં આ વર્ષે જુલાઈ ૨૦૧૮માં સંસદની ચૂંટણી યોજાવાની છે. એ ઈચ્છનીય રહેશે કે મોદી માત્ર નહેરુની જેમ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રશંસા મેળવવા પૂરતા સીમિત રહી જમ્મુ-કાશ્મીર બાબતે ગાફેલ પુરવાર ન થાય.

Posted in international, sanjog news, vichar valonun

પાકિસ્તાનની નાપાક હરકતોની સામે સૈન્ય કાર્યવાહીને મોળી ન આંકો

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૧/૨/૧૮)

ગત રવિવારે (૪ ફેબ્રુઆરીએ) જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજૌરી જિલ્લામાં પાકિસ્તાનના તોપમારામાં ભારતના ચાર જવાનો શહીદ થયા. સ્વાભાવિક જ આના ઉગ્ર પ્રત્યાઘાતો પડ્યા. ફરીથી પડી રહેલી ઠંડીની વચ્ચે લોકોનું લોહી ફરી ઉકળી ઊઠ્યું. ભારતના ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ તો માત્ર વાણી વિલાસ જ કરે છે ને નરેન્દ્ર મોદી તો માત્ર વિરોધ પક્ષમાં હતા ત્યારે જ એક સામે દસ જવાનોને મારવાની વાત કરતા હતા તેવી વાતો ફરી વહેતી થઈ.

આ બધી ટીકાથી સૈન્યનું મનોબળ કેટલું ઘટે છે તે આપણે વિચારતા નથી. સૈન્ય જડબાતોડ જવાબ આપે જ છે, પરંતુ આપણે વિચારીએ એટલે તેવું ન બને કે સૈન્ય તરત જ બદલો લે. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આ સૈન્ય મોદી સરકારમાં બે વાર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ચૂક્યું છે. આ જ બહાદુર સૈનિકોએ ગત ૧૫ જાન્યુઆરીએ પૂંચમાં જડબાતોડ જવાબમાં પાકિસ્તાનના સાત જવાનો મારી નાખ્યા હતા. આ ઉપરાંત ગત ૨૫ ડિસેમ્બરે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ત્યારે પાકિસ્તાનના ત્રણ સૈનિકો મારી નાખ્યા હતા.

એટલે આપણે હાથ પર હાથ ધરીને બેઠા છીએ તેવી છાપ અત્યારના સંજોગોમાં ઉપસાવવી એ પ્રજા અને પ્રસાર માધ્યમો (મિડિયા) બંને પક્ષે ખોટું છે. વિપક્ષની તો વાત કરવા જેવી જ નથી કારણકે અત્યારનો વિપક્ષ મોદી સરકારના વિરોધમાં પાકિસ્તાનની પડખે બેસી જાય તેવો દાખલો બેસાડતો રહ્યો છે. જે  વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ) દેશના સંકટ સમયે (ડોકલામ મડાગાંઠ) ચીનના રાજદૂત સાથે વાટાઘાટ કરે કે પાકિસ્તાન જઈને ‘મોદી સરકારને પછાડવા અમને ટેકો આપો’ એવી ભીખ માગે કે પછી જે વિપક્ષના સાંસદ (સમાજવાદી પક્ષના નરેશ અગ્રવાલ) કુલભૂષણ જાદવને ત્રાસવાદી કહી પાકિસ્તાનના તેના અને તેના પરિવાર પ્રત્યેના વ્યવહારને ઉચિત ઠેરવે તેની શું વાત કરવી? જે વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ)ના સાંસદ (સંદીપ દીક્ષિત) સૈન્યના વડા તો ગુંડાની ભાષા બોલે છે તેમ કહી સૈન્યનું મનોબળ ઘટાડે તેની શું વાત કરવી?

અને આંકડા પર પણ નજર નાખવા જેવી છે. મોટા ભાગના મિડિયાના અહેવાલો જોતાં સામાન્ય છાપ એવી ઉપસે કે કાશ્મીરમાં ભારતીય પક્ષે જ બહુ ખુવારી થાય છે. પરંતુ રક્ષા વિશેષજ્ઞો કહે છે કે મોદી સરકારમાં સૈન્યને જે ખુલ્લી છૂટ મળેલી છે તે અગાઉ એકેય સરકારમાં મળી નહોતી. રક્ષા વિશેષજ્ઞો એમ પણ કહે છે કે અત્યાર સુધી કાશ્મીરમાં ઘૂસી આવતા ઘૂસણખોર ત્રાસવાદીઓને જ ભારત મારતું હતું (તેમાંય મસૂદ અઝહર, કસાબ વગેરેને તો પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા અને બિરયાનીઓ ખવડાવાતી) પરંતુ પહેલી વાર ભારત પાકિસ્તાનના સૈનિકોનેને મારી રહ્યું છે. અર્થાત્ તીર દુશ્મનની નાભિમાં મરાઈ રહ્યું છે કેમ કે ત્રાસવાદીઓને ભારતમાં ઘૂસાડવા પાકિસ્તાનનું હરામખોર સૈન્ય જ કવર ફાયરિંગ કરતું હોય છે.

કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે ત્રણ વર્ષમાં ૧૭૨ ત્રાસવાદી હુમલા થયા છે તેમાં માત્ર કાશ્મીરમાં ૨૦૩ જવાનો છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં શહીદ થયા છે. પરંતુ એની સામે એકલા વર્ષ ૨૦૧૭માં ૨૦૦થી વધુ ત્રાસવાદીઓ જેમાં બુરહાન વાની, યાસીન યતૂ જેવા હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના ટોચના કમાન્ડર પણ સામેલ છે. ઉપરાંત ૧૩૮ પાકિસ્તાની સૈનિકો પણ માર્યા ગયા છે.

એની સામે વર્ષ ૨૦૧૨માં તત્કાલીન સંરક્ષણ પ્રધાન એ. કે. એન્ટોનીએ સંસદમાં આપેલી માહિતી પર નજર કરવા જેવી છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ૨૦૦૦થી ૨૦૧૨ સુધીમાં આપણા ૩,૯૮૭ સૈનિકો શહીદીને વહોર્યા હતા. યુપીએ સરકારમાં સૈનિકોનું મનોબળ કેટલું નિમ્ન સ્તરે પહોંચ્યું હતું તેની કલ્પના કરો. ૨૦૦૯થી ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૧૨ સુધીમાં ૩૯૪ જવાનોએ આત્મહત્યા કરી હતી. ૨૦૦૪થી ૨૦૧૪ સુધીના યુપીએ-૧ અને યુપીએ-૨ એટલે કે સોનિયા ગાંધીના કૉંગ્રેસી શાસનમાં કુલ ૧,૧૭૭ જવાનો શહીદ થયા હતા, પરંતુ કૉંગ્રેસ પ્રભાવિત મિડિયાએ આ દસ વર્ષમાં આપણી સમક્ષ ક્યારેય આ આંકડા પહોંચાડ્યા જ નહીં.

સામાન્યત: કોઈ પણ પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વર્ષોથી ચાલી આવતા વલણના કારણે રિવાજ છે કે સરકારનો આંધળો વિરોધ કરવો. પરંતુ બધા મુદ્દાઓ સર્વગ્રાહી રીતે ચકાસ્યા પછી આ વિરોધ થાય તો વાજબી છે. કાશ્મીરના ઊડીમાં હુમલો થયા પછી જ્યારે કેરળના કોઝીકોડમાં નરેન્દ્ર મોદીએ પાકિસ્તાન સામે નરમ વલણ અપનાવ્યું હોય તેવું ભાષણ કર્યું હતું કે આવો આપણે ગરીબી સામે લડીએ. તે પછી તરત જ આ લેખકે તીવ્ર કટાક્ષરૂપે એક બ્લૉગ પૉસ્ટ લખેલી કે આપણે માત્ર ‘બેબી’ જેવી ફિલ્મમાં જ હાફીઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીને ભારત લઈ આવીને સંતોષ માનવાનો છે. એ સમયે આ આલોચના બરાબર હતી, પરંતુ તે પછી કેટલાં પાણી વહી ગયાં છે તે પણ ચકાસવું જરૂરી છે.

પહેલેથી વાત માંડીએ. નરેન્દ્ર મોદીએ સત્તામાં આવ્યા તે પહેલા દિવસથી જ તેમની પાકિસ્તાન અને પડોશી દેશોની નીતિને સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા આપી હતી. તેમની શપથવિધિમાં પાકિસ્તાનના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને સાર્ક સંગઠનના સભ્ય દેશોના વડાઓને આમંત્રણ આપ્યું હતું. એટલું જ નહીં, પરંતુ શપથવિધિના બીજા દિવસે શરીફ સાથે દિલ્લીના હૈદરાબાદ હાઉસમાં મંત્રણા પણ તેમણે કરી હતી. તેના એક વર્ષ પછી અફઘાનિસ્તાનથી પરત ફરતી વખતે ઓચિંતા તેમણે લાહોર ઉતરીને નવાઝ શરીફને જન્મદિવસની અને તેમની પૌત્રી મહેરુન્નિસાના લગ્નના વધામણાં આપ્યાં હતાં.

વિપક્ષો જ્યારે પાકિસ્તાન અને નરેન્દ્ર મોદીની વાત નીકળે ત્યારે આ વાત અચૂક કરતા હોય છે, પરંતુ તેઓ ક્રમને ખોટો દર્શાવે છે, કેમ કે મોદીએ શાંતિની આ પહેલ શરૂઆતમાં કરી દીધી હતી, પરંતુ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ક્રિકેટ મેચ પણ રમાતી નથી. જ્યારે યુપીએ સરકારમાં ૨૦૧૩માં ભારતના બે સૈનિકોનાં માથાં વાઢીને પાકિસ્તાનના જવાનો ચાલ્યા ગયા પછી તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેરની દરગાહના દર્શન કરવા આવ્યા ત્યારે તત્કાલીન વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદે ‘મેરા પિયા ઘર આયા’ની ભાવનાથી તેમના માનમાં ભોજનનું આયોજન કર્યું હતું. અરે! તે સમયે અજમેર દરગાહના દીવાન સૈયદ ઝૈનુલ અબેદીન અલી ખાને પણ રાજા પરવેઝ અશરફનો વિરોધ અને બહિષ્કાર કર્યો હતો પરંતુ સલમાન ખુર્શીદ અને વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ જેમણે કહેલું કે આ દેશનાં સંસાધનો પર પહેલો હક મુસ્લિમોનો છે તેઓ પોતાના મતદારોને ખુશ કરવા માટે આ હદે ગયા હતા.

જ્યારે મોદીએ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન પ્રત્યે એકધારું કડક વલણ અપનાવ્યું છે. હકીકતે, ભાજપની બીજી કોઈ પણ બાબતે ટીકા કરી શકાય પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાન-કાશ્મીરની વાત આવે ત્યારે તેની નિષ્ઠા અને કડક વલણની ટીકા થઈ શકે તેમ નથી. ‘સાઉથ એશિયા ટેરરિઝમ’ પૉર્ટલ અનુસાર અટલ બિહારી વાજપેયીના શાસનમાં વર્ષ ૨૦૦૧માં ૨,૮૫૦ ત્રાસવાદીઓ મરાયા હતા. ભારતના ઇતિહાસમાં કોઈ એક વર્ષમાં સૌથી વધુ ત્રાસવાદી મરાયા હોય તો તે વર્ષ ૨૦૦૧માં મરાયા હતા.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ, ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ અને પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરની ટીમે આ બાબતે ખૂબ જ પ્રશંસનીય કાર્ય કર્યું છે. સુષમા સ્વરાજે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં પાકિસ્તાનને જડબાતોડ શાબ્દિક જવાબ આપવાનાં કાર્યો કર્યાં છે અને સાથેસાથે માનવીય રીતે પાકિસ્તાનના નાગરિકોને આરોગ્ય કે બીજી મદદ કરવાનું કાર્ય કર્યું છે. રાજનાથસિંહે સુરક્ષા દળો અને મનોહર પાર્રીકરે સેનાનું મનોબળ અને સુવિધા વધારવાનું કામ કર્યું છે, જે હવે સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે નિર્મલા સીતારમણ પણ કરી રહ્યાં છે. વડા પ્રધાને તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાનને તમામ રીતે એકલું પાડવાનો સફળ પ્રયાસ કર્યો છે. ગત સપ્ટેમ્બરમાં બ્રિક્સમાં બળુકા ચીનના વિરોધ છતાં પાકિસ્તાન સ્થિત ત્રાસવાદી જૂથોનો બ્રિક્સના ઘોષણા પત્રમાં સમાવેશ એ ભારતનો મોટો રાજદ્વારી વિજય હતો. મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની અમેરિકા સાથે વધતી ગાઢ દોસ્તીના કારણે અમેરિકાએ પાકિસ્તાનને ૨૫.૫ કરોડ ડૉલરની સહાય અટકાવી દીધી છે. અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનાં નિવેદનો એવું સૂચવે છે કે ત્રાસવાદીઓ સામે લડવાના બહાને સહાય પડાવીને પાકિસ્તાને અમેરિકાને અત્યાર સુધીમાં મૂર્ખ જ બનાવ્યું છે.

અમેરિકા અને રશિયા જેવી પરસ્પર વિરોધી ધરીનો ત્રાસવાદ અને પાકિસ્તાન બાબતે ટેકો મેળવવામાં ભારત સફળ થયું છે અને ‘ફાઇનાન્શિયલ ઍક્શન ટાસ્ક ફૉર્સ’ની ગત નવેમ્બરમાં આર્જેન્ટિનામાં બેઠક હતી તેમાં આ સંગઠને પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ રીતે ત્રાસવાદીઓને ભંડોળ અટકાવવા સૂચના આપી છે.

એ ઉપરાંત, સૌથી મોટી જરૂરિયાત કાશ્મીરમાં રહીને ભારતના પૈસે ખાઈને ભારતનું ખોદતા અલગાવવાદીઓ પર સંકજો કસવાની હતી. અત્યાર સુધીની તમામ સરકારો (એમાં વાજપેયી સરકાર પણ આવી ગઈ) આ અલગાવવાદીઓને પોષતી હતી, એમ માનીને કે પાકિસ્તાન સાથે મધ્યસ્થી કરવામાં અને કાશ્મીરીઓનું દિલ જીતવામાં તેઓ આપણને મદદ કરશે, પરંતુ આ અલગાવવાદીઓએ હંમેશાં પાકિસ્તાન પ્રત્યે જ નમકહલાલી કરી છે. એટલે મોદી સરકારે આ અલગાવવાદીઓને કાશ્મીરમાં અશાંતિ ફેલાવવા માટે તિહાડ જેલમાં પૂરી દીધા છે.

કેટલાક ભલે ન માને, પણ નોટબંધીથી કાશ્મીરમાં પથ્થરમારાને અને ત્રાસવાદીઓને મોટો ફટકો પડ્યો છે. (જોકે ભવિષ્યમાં તેઓ કદાચ નવો રસ્તો શોધી પણ લે-જેમ બીજા બધા કાયદામાં છટકબારી શોધી લેવાતી હોય છે તેમ) તો એન્ફૉર્સમેન્ટ ડાયરેક્ટોરેટે કાશ્મીર અને દિલ્લીમાં બદામના વેપારીઓ પર દરોડા પાડીને ત્રાસવાદીઓને અને કાશ્મીરના પથ્થરબાજોને જે માર્ગે પૈસા પૂરા પડાતા હતા તે માર્ગ પણ બંધ કરી દીધો છે.

મોદી સરકારને અત્યારે જરૂર છે વિપક્ષોના અને પ્રજાના સમર્થનની. સૈન્ય ત્રાસવાદીઓને પકડવા જાય ત્યારે પથ્થરબાજો પથ્થરમારો કરી ત્રાસવાદીઓને ભગાડવાનું કામ કરતા હોય છે. આવા પથ્થરબાજો સૈન્ય કાર્યવાહીમાં માર્યા જાય તો આપણું સેક્યુલર મિડિયા Army kills two stone pelters એમ લખે અને એટલું જ નહીં સાથે એમ પણ લખે કે Setback to peace process! અરે! શાંતિપ્રક્રિયાને ફટકો પથ્થરમારાથી પડે છે કે સૈન્ય કાર્યવાહીથી? આ મિડિયા તો એ હદ સુધી જાય તેમ છે કે જો ભવિષ્યમાં ભારતીય સૈન્ય પાકિસ્તાનના જવાબમાં કાર્યવાહી કરશે તો પણ લખશે કે સેટબૅક ટૂ પીસ પ્રૉસેસ. આપણા હિન્દી ફિલ્મ જગત અને ક્રિકેટ ક્ષેત્રમાં અત્યારે તો પાકિસ્તાન પ્રત્યેના પ્રેમમાં ઓટ આવી છે પરંતુ પાકિસ્તાન પ્રેમના જીવાણુઓ હજુ પણ ઘણાના શરીરમાં ખદબદી રહ્યા તો હશે જ. આવા જીવાણુઓ ધરાવતા એક-એક જણને જ્યાં સુધી ભારતની બહારનો દરવાજો અથવા જેલનો દરવાજો નહીં બતાવવામાં આવે ત્યાં સુધી પાકિસ્તાન આપણને આમ ને આમ કનડતું જ રહેશે

Posted in international, sanjog news, society, vichar valonun

મૂડીવાદ, મિડિયા અને મનોરંજન આપણને ક્યાં લઈ જશે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૪/૨/૧૮)

એક અદ્ભુત વિડિયો વૉટ્સએપમાં મળ્યો. આ વિડિયો મગજને ખળભળાવી મૂકે તેવો છે. અલબત્ત, કેટલાક ખળભળાવી મૂકનારા વિચારો તો ઘણા સમયથી મારા મગજમાં દોડતા હતા અને તેને આ વિડિયોએ વાચા આપી છે. પરંતુ આ વિડિયો અનેક પ્રશ્નોની શ્રૃખંલા છે. આ વિડિયો એક વિદેશી જેમ્સ સ્કૉટમૉર નામના ભાઈનો છે, પરંતુ તમને થશે કે આ વિડિયો મારો છે અને તમારો પણ છે.

આ ભાઈ કોણ છે? એ પ્રશ્ન અસ્થાને હોવો જોઈએ, પરંતુ અત્યારે ફૅક ન્યૂઝની દુનિયામાં ઘણું બધું ફૅક ચાલતું હોય ત્યાં જિજ્ઞાસાવૃત્તિ કહે છે કે પહેલાં આ ભાઈ કોણ છે તેની તપાસ કરવી જોઈએ. તપાસ કરતાં તેનું નામ જેમ્સ સ્કૉટમોર નીકળ્યું. યૂટ્યૂબ પર તેનો વિડિયો ‘બ્રૉકન સોસાયટી’ના નામે છે. આ વિડિયો પર અપલૉડર તરીકે જેમ્સનું નામ જ છે. તેની પ્રૉફાઇલ ખોલતાં તેમાં ફેસબુકની લિંક છે, પરંતુ આ લિંક કોઈક રીતે બંધ છે. યૂટ્યૂબમાં ગૂગલ પ્લસની પ્રૉફાઇલ લિંક પણ છે, જેમાં તેના પરિચયમાં તેણે લખેલું છે કે તે ૨૫ વર્ષનો લેખક અને સમાજસેવક (જેને આજકાલ કર્મશીલ કે એક્ટિવિસ્ટ પણ કહે છે) છે.

જો ખરેખર તે ૨૫ વર્ષનો હોય તો તેની ઉંમરના પ્રમાણમાં તેના વિચારો ઘણા પરિપક્વ અને દુનિયા આખીના તાર ઝણઝણાવી મૂકે તેવા છે. તેણે સમગ્ર વિશ્વની પ્રણાલિ અને સમાજ સામે કેટલાક પ્રશ્નો મૂક્યા છે. આ વિડિયોમાં તે જે કૉમેન્ટ્રી બોલે છે તેની સાથે દૃશ્યો પણ તમારા મનને બેચેન બનાવી દે તેવાં છે. એ વિડિયો અનેક વાર સાંભળ્યા પછી, (જી હા, જોવા કરતાં સાંભળવો વધુ અગત્યનો છે.) મેં તેના કેટલાક વાક્યો ટપકાવ્યા છે. અહીં હું તેના વાક્યો ‘જે.સ્કૉ..:’ પછી મૂકીશ અને પછી ‘જ.પં.:’ તરીકે મારી ટીપ્પણી કરી તેને ભારતના સંદર્ભમાં સમજાવવાનો પ્રયાસ કરીશ.

જે.સ્કૉ..: હું એક તૂટેલા સમાજ (બ્રૉકન સૉસાયટી)માં ફસાયેલો એક માણસ છું. તૂટેલા સમાજથી મારો મતલબ છે, મારી આસપાસ જાળીદાર સમાજ છે જ્યાં નસીબથી અધિકારો મળે છે અને એક ટકા સંપત્તિ અન્યોની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે.

જ.પં.: જેમ્સ સ્કૉટમોર કહેવા માગે છે કે અહીં તમે ક્યાં જન્મો છો, કેવા રૂપરંગમાં જન્મો છો, તેનાથી તમારા અધિકારો નક્કી થાય છે. માનો કે, તમે મૂકેશ અંબાણી કે કુમારમંગલમ્ બિરલાના ઘરે જન્મ્યા તો તમારો બેડો પાર. તે એમ પણ કહે છે કે એક ટકા સંપત્તિ અન્યોની ગુણવત્તા પર આધાર રાખે છે. ધનવાનોને ત્યાં કામ કરતાં લોકો પ્રતિભાવાન હોય છે. આને ધનવાનો પૂરતું સીમિત ન રાખીએ અને કોઈ પણ કંપનીના બૉસ સુધી પણ લઈ જઈ શકાય. ઘણા બૉસ તેમની નીચેના કર્મચારીઓની પ્રતિભાથી ઉજળા હોય છે. મહેનત અને બુદ્ધિ આ કર્મચારીઓની કામ કરતી હોય છે, બૉસ માત્ર પદ અને પદના લીધે મળેલી સત્તાના રૂઆબથી કર્મચારીઓ પાસે કામ કરાવી જાય છે અને કર્મચારીઓની મહેનત અને પ્રતિભાથી જશ પ્રાપ્ત કરી લે છે.

જે.સ્કૉ.: આ યુગ મૂડીવાદ, સ્પર્ધા અને ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો છે. અહીં ભ્રષ્ટાચાર, નફા અને ઉત્પાદનની બોલબાલા છે. ત્યાગ અને નિષ્ઠાની અહીં અવગણના થાય છે. આપણે પર્યાવરણનો વિનાશ કરીએ છીએ. સાચી બુદ્ધિના બદલે સામાન્ય બુદ્ધિવાળાઓનું મહિમામંડન થાય છે. ૨૧મી સદીમાં સ્વાગત છે. સદી જે ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેકબુક-ફેસબુકની છે. આ સદીમાં જો તમે નૈતિક મૂલ્યોમાં વિશ્વાસ ધરાવતા હો તો તમારી અવગણના થશે. પરંતુ તમારો દેખાવ સારો હશે તો તમારી પૂજા થશે, કારણકે અહીં સ્વાર્થી વૃત્તિને તાકાત તરીકે ચિતરવામાં આવે છે અને દયાભાવ-ઉદારતાને નબળાઈ ગણી લેવામાં આવે છે.

જ.પં.: એકદમ સીધી અને સટ વાત છે જેમ્સની. આ ઔદ્યોગિક ક્રાંતિનો, મૂડીવાદનો અને સ્પર્ધાનો જમાનો છે. ઉલટું સ્પર્ધાના બદલે ગળાકાપ સ્પર્ધા કહેવી જોઈએ. અને ગળાકાપ સ્પર્ધા હોય એટલે તેમાં નફાની બોલબાલા હોય. નફા માટે ઉત્પાદન અને ભ્રષ્ટાચાર જન્મ લે. આ બધામાં સ્વાભાવિક છે કે તમારા ત્યાગ અને નિષ્ઠાની અવગણના થવાની. તમે કંપની માટે કે દેશ માટે ત્યાગ કરો તો તમને કોઈ પૂછવા નહીં આવે. કારણકે અહીં ઘણી બધી જગ્યાએ ટોચ પર મિડિયોકર લોકો બેઠા છે. અહીં આવા મિડિયોકર લોકોની બોલબાલા છે અને સાચી બુદ્ધિવાળા લોકોની ઉપેક્ષા છે. આ બધામાં ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ આવા મિડિયોકર લોકોને વધુ આગળ ધકેલે છે, કારણકે ફેસબુક ક્યારેક ક્યારેક જૂઠાણાં ફેલાવવાનું નિમિત્ત પણ બને છે. આવી દુનિયામાં જો તમે નૈતિક મૂલ્યોમાં વિશ્વાસ ધરાવતા હો તો તમારી અવગણના થશે.

તમે જો સંસ્કાર, પ્રમાણિકતા, કુટુંબપ્રેમ, ભાષાની શુદ્ધતા,રાષ્ટ્રપ્રેમની વાત કરશો તો તમારી ગણના વેદિયા-વેવલામાં થશે. પરંતુ જો તમે દેખાવડા હશો તો તમારી પૂજા થશે. સ્વાર્થીપણાને તાકાત માની લેવામાં આવી છે. દરેક ઘરમાં માબાપ બાળકને શીખવે છે પહેલાં પોતાનું વિચારવાનું, પછી બીજાનું. દરેક ચીજ અને કાર્ય પાછળ ‘મારું શું અને મને શું’ એ જ હેતુ બની ગયો છે. નિ:સ્વાર્થવૃત્તિથી સંબંધો રખાતા નથી. જ્યાં સુધી પોતાના માટે કોઈ વ્યક્તિ કામની હોય ત્યાં સુધી તેની આગળ-પાછળ આંટા મારવા, તેની ચાંપલૂસી કરવી, તેને ઘરે જમવા બોલાવવા, તેના ઘરે જવું, પરંતુ જ્યારે તે વ્યક્તિ કામની ન રહે એટલે તેના ફૉન પણ ન ઉપાડવા સુધીની હદે આજે માણસો જઈ શકે છે. આજે દયાભાવને નબળાઈ માની લેવામાં આવી છે. હિન્દુઓની આ દયાભાવ-ઉદારતા જ તેમના માટે હેરાનગતિનું કારણ બનતી રહી છે. આવો અનુભવ દરેક દયાળુ માણસને ક્યારેક ને ક્યારેક થયો જ હશે.

જે.સ્કૉ.: અને મિડિયા આપણને જે અગત્યનું છે તેની ઉપેક્ષા કરવાનું અને તેના બદલે જે લોકપ્રિય છે તેને અનુસરવાનું શીખવે છે. સફળ થવા માટે આપણે સંપત્તિવાન હોવું જરૂરી છે. સન્માન જેવા સાચા સદ્ગુણો હવે અપ્રાસંગિક બની ગયા છે. લોકો તેમની આર્થિક સમૃદ્ધિના કારણે વધુ માન પામે છે. પરંતુ બધી શ્રેષ્ઠ ચીજો આપણી પાસે હોય તેનાથી આપણે શું શ્રેષ્ઠ બની જઈએ છીએ? જો આપણે એક દિવસ પણ સ્માર્ટ ફૉન વગર ન વિતાવી શકીએ તો આપણી સ્વતંત્રતા ખરી સ્વતંત્રતા કહેવાય નહીં. શું શાળાઓ આપણને કઈ રીતે વિચારવું તે શીખવે છે? શું વિદ્યાર્થીઓને ખરેખર શિક્ષણની જ પડી હોય છે કે પછી તેઓ ખાલી ડિગ્રી પાછળ જ ભાગે છે? કદાચ તેઓ (શાળાઓ) આપણને સત્તા સામે કઈ રીતે ઝૂકેલા રહેવાનું શીખવે છે અને આ તૂટેલી પ્રણાલિ માટે આપણને તૈયાર કરે છે. શું સંપ્રદાયો અને રાષ્ટ્રીયતા સાચી છે? શું તેમને ગંભીરતાથી લેવાં જોઈએ? આપણે શા માટે તેમના મુદ્દે લડીએ છીએ? લોકો માનવતા શા માટે ભૂલી જાય છે? છેવટે આપણે બધા માનવો છીએ. લોકોની ગુણવત્તા તેની ચામડીના રંગ કે વંશના આધારે નક્કી ન થવી જોઈએ. આ ચીજો આપણા હાથની નથી. આથી તેમની પાસે કોઈ વ્યક્તિની સ્વતંત્રતા કે તક છિનવવાની સત્તા ન હોવી જોઈએ.

જ.પં.: સાચી વાત કહી જેમ્સે. આર્થિક સમૃદ્ધિ જ આજે સન્માનનો માપદંડ છે. નાણાં વગરનો નાથિયો અને નાણે નાથાલાલ. શિક્ષણ પ્રણાલિ વિશે પણ જેમ્સે ચોટદાર પ્રશ્નો ઉપાડ્યા છે. આજે શિક્ષણ પ્રણાલિ એ કોઈ સરકારી કે ખાનગી કંપનીમાં સફેદ કોલરના મજૂરો કે ફૅક્ટરીના મજૂરો તૈયાર કરવાનું કારખાનું બનીને રહી ગઈ છે. વિદ્યાર્થીઓને પણ સાચું શીખવામાં રસ નથી. આ જાત અનુભવ છે. જો શિક્ષકે ખોટું શીખવાડ્યું હોય તો વિદ્યાર્થીને મારા જેવા કોઈ સગા કે આત્મીય વ્યક્તિ સાચું શીખવાડે તો તે ના પાડશે. અમારા શિક્ષક કહે તે જ સાચું. અને વળી, માર્ક આપવાની સત્તા પાછી શિક્ષક પાસે જ હોય. આજે ભારત સહિતના દેશોમાં ત્વચાના રંગના આધારે વ્યક્તિ પ્રત્યે માનની લાગણી ઊભી થાય કે મરી જાય છે. અમેરિકા-બ્રિટન જેવા દેશોમાં વંશના આધારે થતા ભેદભાવો સદીઓ જૂના છે.

જે.સ્કૉ.: શા માટે પોતાની આસપાસ એક દડાને કિક મારનારની પૂજા થાય છે જ્યારે ભૂખે મરતા બાળક તરફ લોકોનું બહુ ઓછું ધ્યાન જાય છે? શા માટે હવામાનમાં ફેરફાર (ક્લાઇમેટ ચૅન્જ, યૂ નો) કરતાં ફૉન, કાર, ઘરેણાં જેવી ચીજોનું મહત્ત્વ અનહદ વધુ છે? શા માટે પૉપ કલ્ચર અને મનોરંજનને આપણે ન્યાય અને ભૂખમરા કરતાં વધુ પ્રાધાન્ય આપીએ છીએ? શા માટે જે સેલિબ્રિટી અનૈતિકતાસભર સંદેશાઓ ફેલાવે છે તેમને રોલ મૉડલ તરીકે માનવામાં આવે છે? શા માટે આપણે મૂર્ખ લોકોને તેમની અભદ્રતા માટે જાણીતા બનાવી દઈએ છીએ? આપણને શેની હરહંમેશ પરવા હોય છે? સ્ટેટસ, આપણી ઇમેજ, આપણને મળતા ખિતાબની?

જ.પં.: તાજેતરમાં જ આઈપીએલમાં કરોડો રૂપિયામાં ક્રિકેટરો ખરીદાયા ત્યારે જેમ્સ સ્કૉટમોરનો આ પ્રશ્ન જલદી સમજી શકાશે. જેમ્સ પોતાને યુ.કે.નો ગણાવે છે અને ભારત સિવાય દુનિયાભરમાં ફૂટબૉલ વધુ લોકપ્રિય છે તેથી તે ફૂટબૉલનું ઉદાહરણ આપે છે. તે કહે છે કે આપણે આઈપીએલ, ક્રિકેટ મેચો, ડાન્સ, બિગ બૉસ, સંગીત એ બધામાં એટલા ખોવાઈ જઈએ છીએ કે ભૂખે મરતા બાળક જેવા સાચા પ્રશ્નો આપણને દેખાતા જ નથી. આપણને ફૉન, કાર વગેરે ભૌતિક ચીજોનું વળગણ અનહદ થઈ ગયું છે. મિડિયા પણ આવી જ બાબતો ચગાવે છે. કોઈ પણ મિડિયાના પ્રિન્ટ, ટીવી કે વેબસાઇટ પર જોશો તો સેલિબ્રિટીને છિંક આવી હશે તો પણ મોટા સમાચાર હશે. આજે મોટા ભાગના હિન્દી કલાકારોની વાતો નૈતિકતાસભર નથી હોતી. આદર્શો, કુટુંબપ્રેમ સાથે ચાલનારા અમિતાભ બચ્ચન જેવા ઓછા છે. અનૈતિક વાતો કરનારા કલાકારો કે ક્રિકેટરો રૉલ મોડલ મનાય છે. રાખી સાવંત, પૂનમ પાંડે, અરશી ખાન, સન્ની લિયોન જેવા સ્ટુપિડ (એટલે સાવ બુદ્ધિ વગરના નહીં પરંતુ જેમનો એક માત્ર ધર્મ વલ્ગારિટી ફેલાવવાનો છે) લોકોને મિડિયા અહોભાવથી દર્શાવે છે અને હવે તો સમાજ પણ તેમને ઉદ્ઘાટનો કરવા બોલાવે છે, પોતાનાં સંતાનો તેમની પાસે ઊંચકાવે છે.

જે.સ્કૉ.: આપણે શા માટે ફૂડ ચેઇન માટે પ્રાણીઓને મારી નાખીએ છીએ? આપણે કેટલાંક પ્રાણીઓને જોકે સારી રીતે પણ રાખીએ છીએ પરંતુ તેમાં એક શરત છુપાયેલી હોય છે અને તે એ કે તેઓ આપણને અંગત લાભ કરાવતા હોય છે. આપણે ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ તરફ આગળ વધતા જ જઈએ છીએ અને ચીમનીઓમાંથી ધૂમાડા નીકળતા જ રહે છે. આનાથી ભવિષ્યમાં સભ્યતા (સિવિલાઇઝેશન) ખતમ થઈ જશે. તેનું પતન થઈ જશે. જો તેના તરફ તમારું ધ્યાન ન ગયું હોય તો આ જાગવાનો સમય છે. આપણે શા માટે એવી પ્રણાલિ માટે કામ કરવું જોઈએ જે સ્વાર્થીને ધનવાન અને નિ:સ્વાર્થને ગરીબ બનાવે છે? વિશ્વની માત્ર એક ટકા વસતિ પાસે વિશ્વની ૩૫ ટકા સંપત્તિ છે. આ ન્યાયી અને આવકાર્ય કહેવાય? સફળતા તમે કોને ઓળખો છો તેના પર આધાર રાખે છે, નહીં કે તમે શું જાણો છો? આ આજના યુગની વાસ્તવિકતા છે. આપણે આ યુગનો- પ્રણાલિનો ભાગ છીએ. તેમાં કેટલાક લોકો જીતે છે, પરંતુ મોટા ભાગના હારે છે, કારણકે આ પ્રણાલિ માત્ર થોડાક લોકોને જ લાભ આપે છે. અહીં ગરીબોનું શોષણ કરવાનો કેટલાક વિશેષાધિકાર માને છે. આ નિષ્ફળ પ્રણાલિનાં લક્ષણો છે. આ તૂટેલી સદીને જોડવાની જરૂર છે. ક્રાંતિનો સમય આવી ગયો છે. વિચારજો.

જ.પં.: આ છેલ્લા પેરેગ્રાફ અંગે કોઈ કોમેન્ટ કરવાની જરૂર લાગતી નથી, પણ હા એટલું જરૂર કહેવું છે કે કોઈ અભિનેત્રીનું સ્કર્ટ ઊંચું થાય કે કોઈ અભિનેતા વિવાદાસ્પદ બોલે તો તે વિડિયો થોડા જ કલાકોમાં લાખો લોકો જોઈ લે છે, ત્યારે યૂ ટ્યૂબ પર આ વિડિયો હજુ સુધી ૨૨ હજારથી વધુ કેટલાક લોકોએ જ જોયો છે. તે બતાવે છે કે જેમ્સના મુદ્દા સાચા છે.