Posted in international, sanjog news, terrorism, vichar valonun

સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાનનો ટકરાવ ત્રીજું વિશ્વ યુદ્ધ છેડશે?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૩/૧૨/૧૭)

 ગયા રવિવારે ૨૬ નવેમ્બર હતી, પરંતુ આપણે મુંબઈ પર નવ વર્ષ પહેલાં થયેલો ભયાનક હુમલો ભૂલી ગયા. મીણબત્તી ગેંગ ક્યાંક ગૂમ થઈ ગઈ! ભારતની પ્રજા જૂના ઇતિહાસને પણ ભૂલી જાય છે અને નજીકનાને પણ. એવું ન હોત તો મુંબઈમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી તરત જ ૨૦૦૯માં થયેલી લોકસભાની ચૂંટણી અને મહારાષ્ટ્ર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં કૉંગ્રેસ-એનસીપીનું ગઠબંધન કઈ રીતે વિજેતા બન્યું હોત કેમ કે ૨૦૦૮ના એ હુમલા દરમિયાન ન માત્ર સરકારનું જાસૂસી તંત્ર ઉંઘતું ઝડપાયેલું પરંતુ સુરક્ષાના પણ લીરા ઉડ્યા હતા. એ તો ઠીક, પણ આ હુમલાઓ પછી ઘા પર મીઠું ભભરાવતા હોય તેમ એનસીપીના નેતા અને મહારાષ્ટ્રના તત્કાલીન ગૃહ પ્રધાન આર. આર. પાટીલે ‘દિલવાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે’ના શાહરુખ ખાન જેવો ડાયલોગ મારતા કહેલું, ‘મોટાંમોટાં શહેરોમાં આવી નાનીનાની ઘટનાઓ બનતી રહે છે’!

તે વખતે કૉંગ્રેસના કેન્દ્રીય સરકારના ગૃહ પ્રધાન શિવરાજ પાટીલે પોતાને એનએસજીના કમાન્ડો સાથે આવવાનું હતું અને ફ્લાઇટને મોડી કરાવી હતી તેવા બિનસત્તાવાર અહેવાલો હતા, પરંતુ સત્તાવાર વાત એ હતી કે આ પછી તેમને ગૃહ પ્રધાન પદેથી દૂર કરાયા હતા.

સારી વાત એ છે કે છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં મોદી સરકારમાં જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદીઓના હુમલા, પઠાણકોટના સેના ડેપો પર હુમલો આ બનાવોને બાદ કરતાં દેશમાં અન્યત્ર આતંકવાદીઓએ ત્રાટકવાની હિંમત કરી નથી. પરંતુ એનાથી નિશ્ચિંત થઈને ઊંઘી જવા જેવું નથી, કેમ કે આ દેશમાં હજુ પણ ત્રાસવાદીઓને સમર્થન આપનારાં તત્ત્વો છે જ…

પાકિસ્તાન સમર્થિત લશ્કર-એ-તોઇબાના ત્રાસવાદી હાફીઝ સઈદને છોડી મૂકાયો તે વાત પર ઉત્તર પ્રદેશના લખીમપુર શહેરમાં ઉજવણી કરાઈ હોવાના સમાચાર છે. ૨૪ નવેમ્બર ને શુક્રવારે સવારે શિવપુરી વિસ્તારની બેગમબાગ કૉલોનીના કેટલાક રહેવાસીઓએ પોતાનાં ઘરોને લીલા ધ્વજથી શણગાર્યા હતાં અને ‘હાફીઝ સઈદ ઝિંદાબાદ’ તથા ‘પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદ’ જેવાં સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હોવાની જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને જાણ કરવામાં આવી હતી. પોલીસને આ વાતની ખબર હતી જ, પરંતુ પોલીસે તેને ગંભીરતાથી ન લીધી! જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટને જાણ થતાં તેમણે પોલીસને તાકીદ કરી. તેથી પોલીસ ઊંઘમાંથી જાગી.

દરમિયાનમાં સાઉદી અરેબિયાથી સમાચાર મળી રહ્યા છે કે તેણે ૨૬ નવેમ્બર ને રવિવારે ૪૦ ઇસ્લામિક દેશો સાથે ઇસ્લામિક મિલિટરી કાઉન્ટર ટેરરિઝમ એલાયન્સ (આઈએમસીટીસી)ની પહેલી ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આપણને ખુશી થાય તેવા સમાચાર એ છે કે આ બેઠક જેની હતી તેનું નામ ઇસ્લામિક કાઉન્ટર ટેરરિઝમ એલાયન્સ છે! ભારતમાં બુદ્ધુજીવીઓ અને સેક્યુલરો કહે છે કે શીશશશ…ત્રાસવાદ જ કહો. તેને ધર્મનું નામ ન આપો. પણ સાઉદી અરેબિયા કહે છે કે અમે પણ ઇસ્લામિક ત્રાસવાદથી પીડિત છીએ. સાઉદીમાં રિયાધમાં ૨૦૦૦ના વર્ષમાં કાર બૉમ્બ વિસ્ફોટમાં બ્રિટિશ નાગરિક ક્રિસ્ટૉફર રૉડવે અને તેની પત્નીનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારથી લઈને આ વર્ષ સુધી સાઉદી અરેબિયામાં અનેક ત્રાસવાદી હુમલાઓ થયા છે. અરે! મુસ્લિમો માટે તીર્થ જેવા મદીનામાં મોહમ્મદ સાહેબની મસ્જિદ બહાર મગરીબ (સાંજ)ની નમાઝના થોડા સમય પહેલાં હુમલો થયો હતો જેમાં ચાર પોલીસ અધિકારી માર્યા ગયા હતા!

આ સાઉદી અરેબિયાએ ૪૦ દેશો સાથે મળીને ઇસ્લામિક મિલિટરી કાઉન્ટર ટેરરિઝમ એલાયન્સ બનાવ્યું છે. હસવું આવે તેવી વાત એ છે કે તેમાં ચોરને જ પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર બનાવાયા છે એટલે કે પાકિસ્તાનના સેનાના પૂર્વ અધ્યક્ષ રાહીલ શરીફને આ એલાયન્સના પહેલા કમાન્ડર ઇન ચીફ બનાવાયા છે! ચોરો મળીને એમ કહે કે અમે ચોરી અટકાવવા સક્રિય બનશું તેમ સાઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વમાં રિયાધમાં મળેલી આ એલાયન્સની બેઠકમાં સાઉદી અરેબિયાના યુવરાજ મોહમ્મદ બિન સલમાને સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો કે “જ્યાં સુધી પૃથ્વી પરથી ત્રાસવાદીઓનો સફાયો ન થઈ જાય ત્યાં સુધી અમે તેમનો પીછો કરીશું.”

જોકે અહીં એ અર્થ નિહિત છે કે આ ત્રાસવાદીઓ એટલે ઈરાન પોષિત શિયા ત્રાસવાદીઓ કારણકે આ મોરચામાં ઈરાન, ઈરાક કે સિરિયાને બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે. કતારે પણ પોતાના કોઈ પ્રતિનિધિને આ નાટકમાં જોડાવા મોકલ્યો નહોતો. આવાં ૧૦૦થી વધુ ત્રાસવાદી જૂથો હોવાનું કહેવાય છે. પરંતુ તેઓ સુન્ની ત્રાસવાદીઓ જેટલા ખતરનાક નથી, અને તે મધ્ય પશ્ચિમ (મધ્યપૂર્વ તો અમેરિકા વગેરે પશ્ચિમી દેશો માટે થયું, આપણે શા માટે મધ્ય પૂર્વ કહેવું જોઈએ?)ના દેશોમાં વધુ સક્રિય છે. જ્યારે સુન્ની ત્રાસવાદી સંગઠનો તો સમગ્ર વિશ્વમાં હાહાકાર મચાવી રહ્યા છે.

સાઉદી અરેબિયાએ આ કંઈ પહેલી વાર ત્રાસવાદીઓને નિર્મૂળ કરવાની વાત નથી કરી. ૨૦૧૫માં જ્યારે આ મોરચો રચાયો ત્યારે પણ સાઉદી અરેબિયાએ આવી જ ડાહીડાહી વાતો કરી હતી. આ મોરચાનો ઉદ્દેશ પશ્ચિમી દેશોના ટીકાકારોને શાંત પાડવાનો છે. આટલા બધા ત્રાસવાદી હુમલા અને તે પણ પશ્ચિમી દેશોમાં થવા લાગ્યા હોય ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે પશ્ચિમી દેશોની જનતા પણ તેમના સાઉદી અરેબિયા સાથેના સંબંધો અંગે જાગે અને તેની ટીકા પણ કરે.

અમેરિકાની જનતા તેના દેશના સાઉદી અરેબિયાની સાથે અનૈતિક સાંઠગાંઠથી દુઃખી હતી, તેનો લાભ ઉઠાવવા ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પે પણ પોતાના પ્રમુખ પદ માટેના પ્રચારમાં ન્યૂ યૉર્કમાં ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના હુમલા માટે સાઉદી અરેબિયાની સરકારને જવાબદાર ઠરાવી હતી, પરંતુ જે રીતે ભારતમાં વિરોધ પક્ષમાં હોય ત્યારે પાકિસ્તાનને ગાળો દેતો ભાજપ સરકારમાં આવી ગયા પછી પાકિસ્તાનને તેની ભાષામાં જવાબ દેવાનું ભૂલી જાય છે તેમ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાનો પહેલો જ વિદેશ પ્રવાસ સાઉદી અરેબિયાનો કર્યો હતો જેમાં સાઉદી અરેબિયાએ તેમને ૮૩ જેટલી મોંઘીમોંઘી ભેટો આપી હતી. આમ તો આ પ્રવાસ ગત મે મહિનામાં થયો હતો પરંતુ વાત બહાર આવી ગત સપ્ટેમ્બરમાં, આપણા આરટીઆઈની જેમ ત્યાં ફ્રીડમ ઑફ ઇન્ફૉર્મેશન છે તેના દ્વારા.

જોકે એક સારી વાત એ બની કે મે મહિનાના પોતાના પ્રવાસ દરમિયાન સાઉદી અરેબિયાની ધરતી પર ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પે માન્યું કે ભારત ત્રાસવાદનો ભોગ બનેલું છે. અગાઉ તો ભારતની સરકારો કહી કહીને થાકી ગઈ પણ અમેરિકા માનવા જ તૈયાર નહોતું કે ભારત સરહદ પારના ત્રાસવાદનો શિકાર છે. જ્યારે અમેરિકાના નાક નીચે પાણી પહોંચ્યું ત્યારે તેણે સ્વીકાર્યું.

અમેરિકાના સાઉદી અરેબિયા સાથેના સંબંધો નિતાંત સ્વાર્થના છે. આ સંબંધોની શરૂઆત ૧૯૪૫થી થઈ હતી જ્યારે અમેરિકાના પ્રમુખ ફ્રૅન્કલીન ડી. રૂઝવેલ્ટ સાઉદી અરેબિયાના સ્થાપક રાજા અબ્દુલ અઝીઝને મળ્યા હતા. એ વખતે બંને વચ્ચે એક સોદો થયો હતો- અમેરિકા તેને સુરક્ષા આપશે જ્યારે સાઉદી બદલામાં તેને તેલ (ઑઇલ) આપશે. અમેરિકાના કોઈ પ્રમુખે આ લાઇન છોડી નથી. અમેરિકા જેમાંથી જન્મ્યું તે બ્રિટનને પણ સાઉદીમાં રસ છે અને તેનું કારણ એ છે કે સાઉદી અરેબિયા યુકેનાં શસ્ત્રોનો સૌથી મોટા ખરીદનારા પૈકીનું એક છે. એટલે જ વડાં પ્રધાન થેરેસા મેએ એક સત્તાવાર અહેવાલ દબાવી દીધો હતો જેમાં ત્રાસવાદીઓને નાણાં ભંડોળ પૂરું પાડવામાં સાઉદી અરેબિયાની સૌથી મોટી ભૂમિકા હોવાની વાત સ્પષ્ટપણે જણાવાઈ હતી. ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના ન્યૂ યૉર્ક હુમલાના ૧૯ અપહરણકારો પૈકી ૧૫ સાઉદી નાગરિકો હતા તો પણ અમેરિકાને કોઈ વાંધો નથી. આ બાબતે તે ગાંધીજીના ત્રણ વાંદરા જેવી ભૂમિકામાં આવી જાય છે. અમેરિકાના વિદેશ વિભાગના એક દસ્તાવેજમાં પણ એ વાત જાહેર થઈ હતી કે સાઉદી જ ત્રાસવાદીઓને સૌથી વધુ નાણાં ભંડોળ પૂરું પાડે છે, પરંતુ અમેરિકાને તેનાથી કોઈ ચિંતા નથી.

જોકે અમેરિકા નાક દબાવવા માગતું હોય કે પછી હવે તેનું પોતાનું ઑઇલ પ્રૉડક્શન વધતાં ગરજ ઓછી થઈ હોય, અમેરિકામાં સાઉદી અરેબિયાને શસ્ત્રો વેચવા સામે સાંસદોનો વિરોધ વધી રહ્યો છે. ગયા વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં ૧ અબજ ડૉલરની કિંમતની અમેરિકાની બનાવટની ટૅન્ક અને અન્ય શસ્ત્રો વેચવા સામે સેનેટમાં ખરડો લાવવામાં આવ્યો હતો, તે ૭૧ વિરુદ્ધ ૨૭ મતે પરાસ્ત થયો હતો, પરંતુ આ વર્ષે જૂનમાં ૫૧ કરોડ ડૉલરના પ્રિસિશન ગાઇડેડ મ્યુનિશન સાઉદીને વેચવા સામેનો ખરડો ૫૩ વિરુદ્ધ ૪૭ મતે પરાજય પામ્યો હતો. આ બિલના કૉસ્પૉન્સર અને ડેમોક્રેટિક સેનેટર ક્રિસ મર્ફીનું કહેવું છે કે “હું સાઉદી અરેબિયાને બિનલોકશાહી દેશ માનું છું જે વિશ્વ ભરમાં ત્રાસવાદનું સમર્થન કરી રહ્યું છે.”

દરમિયાનમાં, તાજેતરમાં રિયાધ ઍરપૉર્ટ પર ઈરાને બેલિસ્ટિક મિસાઇલથી હુમલો કર્યાનો સાઉદીએ આક્ષેપ કર્યો છે. મિસાઇલોને વચ્ચે જ આંતરી લેવાઈ હતી. પરંતુ સાઉદી અરેબિયા કહે છે કે “અમે આને યુદ્ધની જાહેરાતરૂપે ગણીએ છીએ.” નિષ્ણાતો માને છે કે આ બાબત ત્રીજા વિશ્વ યુદ્ધની શરૂઆત માટેનો મુદ્દો હોઈ શકે છે અને તે માત્ર મધ્ય પશ્ચિમ માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાજનક હોઈ શકે છે. સાઉદી અરેબિયા અને ઈરાન યમન, સિરિયા, કતાર અને લેબેનોનના કારણે ટકરાઈ રહ્યા છે. લેબેનોનમાં ઈરાન સમર્થિત ત્રાસવાદી જૂથ હિઝબુલ્લાએ આક્ષેપ કર્યો છે કે ત્યાંના વડા પ્રધાન સાદ અલ હરીરીએ સાઉદીના દબાણથી રાજીનામું આપવું પડ્યું છે અને સાઉદીએ તેના પર યુદ્ધ જાહેર કર્યું છે.

આ તરફ, પાકિસ્તાનમાં ચૂંટણી લડતા ઉમેદવારોએ લેવાના શપથમાં સુધારો કરાયાના વિરોધમાં લોકો રસ્તા પર નીકળી પડ્યા છે. આ વિરોધ સાવ ખોટેખોટો છે કારણકે શપથમાં સુધારો કરાયો પરંતુ તે પાછો ખેંચી લેવાયો છે. એટલે ઈશનિંદા થઈ હોવાની વાત પૂરી થઈ ગઈ છે, પરંતુ વિરોધીઓની પિન કાયદા પ્રધાન ઝહીદ હમીદના રાજીનામા પર ચોંટી ગઈ છે. આ વિરોધ પાકિસ્તાનના એક રાજકીય પક્ષ તહેરીક-એ-લબાયક પાકિસ્તાન નામના પક્ષ દ્વારા પ્રેરિત છે. તે પાકિસ્તાનમાં શરિયતના કાયદાનું શાસન ઈચ્છે છે. ૨૦૧૮માં પાકિસ્તાનમાં લોકસભાની ચૂંટણી છે. જેમ ગુજરાતમાં ૨૦૧૫માં અચાનક આંદોલનો ફૂટી નીકળ્યાં તેમ પાકિસ્તાનમાં પણ આ ઈશનિંદાનો લાભ લઈ આ વિરોધને વધુ ભડકાવવામાં અને હિંસક બનાવવામાં આવી રહ્યો છે. તહેરીક-એ-લબાયક આ વિરોધનો લાભ લઈ ૨૦૧૮ની ચૂંટણી જીતવા માગે છે અને નવાઝ શરીફના પક્ષ મુસ્લિમ લીગ (એન)ની સરકાર વિરોધીઓ પર પોલીસને છોડીને આંદોલન બંધ કરવાથી તે વધુ ભડકશે તેવી બીકથી ફૂંકી ફૂંકીને છાશ પીવા માગે છે. ભારતની સરકારથી લઈને નિષ્ણાતોને ભય છે કે આ સ્થિતિનો લાભ લઈ પાકિસ્તાનમાં લશ્કરી શાસન સ્થપાઈ શકે છે અને હાફીઝ સઈદ જેલમાંથી છૂટ્યો છે તે જોતાં ત્રાસવાદીઓના હાથમાં પણ સત્તા આવી શકે છે.

આમ, ૨૦૧૭ના અંતના સંકેત સારા જણાતા નથી.

Advertisements
Posted in international, sanjog news, terrorism, vichar valonun

શું સાઉદી અરેબિયા હવે રૉબોટના સહારે ત્રાસવાદ ફેલાવશે?

(સંજોગ ન્યૂઝ, વિચારવલોણું, તા.12/11/27)

સાઉદી અરેબિયા અનેક કારણોસર અત્યારે ચર્ચામાં છે. એક તરફ ત્યાંના રાજાએ ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી અભિયાન ચલાવ્યું છે જેમાં ૧૧ રાજકુમારો, ચાર પ્રધાનો અને દસ પૂર્વ પ્રધાનોની ધરપકડ કરવામાં આવી. એક રાજકુમાર મન્સૂર બિન મુર્કીનનું યમનમાં હેલિકૉપ્ટર ક્રેશ થવાના કારણે મૃત્યુ થયું છે. આ ૧૧ રાજકુમારમાં એક તો અબજોપતિ ઉદ્યોગપતિ રાજકુમાર અલવાલિદ બિન તલાલ છે. તે વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિઓ પૈકીનો એક છે. આ ધરપકડોને સત્તાની રમત જેને આજકાલ ગેમ ઑફ થ્રૉન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે તેના ભાગ તરીકે જોવામાં આવે છે. જેનો રાજ્યાભિષેક નક્કી છે તેવા રાજકુમાર મોહમ્મદ બિન સલમાને પોતાની સત્તા પર પક્કડ મજબૂત કરવા આ પગલું ભર્યું છે અને પોતાના પિતરાઈ રાજકુમારોને સત્તાની ગલીઓથી દૂર કરી દેવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

રાજકુમાર અલવાલિદની ધરપકડ પાછળ અમેરિકાનો હાથ જોવામાં આવે છે કેમ કે અલવાલિદે તાજેતરમાં જ ટ્રમ્પની જાહેરમાં ઝાટકણી કાઢી હતી. આમ તો, અલવાલિદે ટ્રમ્પ પાસેથી ન્યૂ યૉર્કમાં પ્લાઝા હૉટલનું નિયંત્રણ કેટલાક ઉદ્યોગપતિઓ સાથે મળીને લઈ લીધું હતું અને તેમની પાસેથી ખૂબ જ મોંઘી યૉટ પણ ખરીદી હતી, પરંતુ ૨૦૧૫ના વર્ષમાં આ પ્રિન્સે ટ્વીટ કરીને ટ્રમ્પને માત્ર રિપબ્લિકન પક્ષ માટે જ નહીં, પરંતુ અમેરિકા માટે પણ કલંક સમાન ગણાવવાની ગુસ્તાખી કરી હતી. જો નરેન્દ્ર મોદીના ઈશારે આવું પગલું ભરાયું હોત તો અસહિષ્ણુતા અને સરમુખત્યારશાહી જેવા આરોપો તેમના પર લાગી ગયા હોત, પરંતુ અમેરિકા સમજે છે કે વિશ્વમાં જમાદારપણું જાળવી રાખવું હોય તો તેમના પ્રમુખ વિશે કોઈ એલફેલ બોલી જાય તે ચલાવી ન લેવાય. ભારતના લોકો તો અંદરઅંદર લડવામાં જ હોંશિયાર છે અને એટલે જ સહસ્રાબ્દિઓથી પરદેશી શાસકો ફાવતા રહ્યા છે.

તો, સાઉદી અરેબિયામાં એક તરફ સત્તાની આ કવાયત ચાલી રહી છે તો બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયાએ પોતાના, જૉર્ડન અને ઇજિપ્તના પ્રદેશને જોડીને પાસે નિઓમ નામનું એક નવું શહેર બનાવવાની જાહેરાત કરી છે જે દુબઈ કરતાં પણ મોટું હશે. તેનો આઇડિયા એવો લાગે જાણે મોદીનાં સ્માર્ટ સિટી. નિઓમનો વિસ્તાર ૨૬,૦૦૦ ચો.કિ.મી. હશે. તેમાં સાઉદી ૫૦૦ અબજનું મૂડીરોકાણ કરશે. આ શહેરમાં વીજળી સૂર્ય અને પવન જેવા પુન:પ્રાપ્ય ઊર્જાના સ્ત્રોતોમાંથી આવતી હશે. ફરવા માટે ડ્રાઇવરલેસ ગાડીથી લઈને પેસેન્જર ડ્રૉન હશે. સિટીની બધી સર્વિસ તમારી આંગળીઓના વેઢે હશે. પ્રદૂષણ મુક્ત એવું આ શહેર હશે. વાયરલેસ હાઇસ્પીડ ઇન્ટરનેટની સુવિધા હશે. અનાજ, શાકભાજી વગેરે નવી રીતે અને ઉગાડેલું હશે. દર્દીઓ માટે આધુનિક તબીબી સુવિધાઓ હશે. સાથે તેમાં માણસો કરતાં રૉબોટ વધુ હશે.

રૉબોટને નાગરિકત્વ આપનાર આખા વિશ્વમાં પહેલો દેશ સાઉદી અરેબિયા બની ગયો છે. તેણે સોફિયા નામની એક મહિલા રૉબોટને નાગરિકત્વ આપ્યું છે તેનાથી સાઉદીની મહિલાઓના ભવા ચડી ગયા છે કારણકે સાઉદીમાં એક તરફ મહિલાઓના કોઈ અધિકાર જ નથી ત્યારે તેમને ભલે આ યંત્ર તો યંત્ર, પણ કોઈ પણ સુંદર મહિલાને ટક્કર મારે તેવી રૉબોટ સોફિયાની ઈર્ષા આવી રહી છે. સાઉદીની લાખો મહિલાઓને જે અધિકારો નથી તે અધિકારો સોફિયાને મળી ગયા છે.

સાઉદીમાં મહિલાઓએ હિજાબ અને અબાયા પહેરવાં પડે છે, પગથી માથા સુધી ઢંકાયેલા રહેવું પડે છે, પણ સોફિયા માટે આવું કોઈ બંધન નથી. સાઉદી મહિલાઓને કોઈ રૂમમાં પુરુષો સમક્ષ બોલવું હોય તો તેમના સાથી પુરુષો (પિતા, કાકા, મામા, પતિ, ભાઈ વગેરે સંરક્ષક) પાસેથી મંજૂરી લેવી પડે છે, જ્યારે સોફિયા બિન્દાસ્ત રીતે પ્રવચન આપતી હતી. સાઉદીમાં મહિલાઓને મતાધિકાર છેક હમણાં હમણાં ૨૦૧૫માં મળ્યો. સાઉદી અરેબિયામાં આમ તો રાજાશાહી જ છે, પરંતુ રાજાને સલાહ આપવા માટે પરામર્શકારી સભા છે જેને કન્સલ્ટેટિવ એસેમ્બલી અથવા શુરા કાઉન્સિલ કહે છે. તેમાં પણ મહિલાઓનું પ્રતિનિધિત્વ ૨૦૧૫ સુધી નહોતું!
સાઉદીની પોતાની જ અનેક મહિલાઓ રૂઢિચુસ્ત છે અને તેઓ પુરુષવાદી સમાજને બદલવા માગતી નથી. સ્ત્રીઓ પરનાં નિયંત્રણો અને સ્ત્રીઓની ભૂમિકાને યથાવત્ રાખવા માગે છે, કારણકે તેમના મનમાં ઠસાવી દેવાયું છે કે સાઉદી આદર્શ ઈસ્લામી રાષ્ટ્ર છે અને પશ્ચિમી મૂલ્યોથી તેને ખૂબ જ ખતરો છે. ૧૯૭૯માં ઈરાનની ક્રાંતિ થઈ તે પહેલાં સાઉદીમાં મહિલાઓ ડ્રાઇવિંગ કરી શકતી હતી, પારકા પુરુષોને ઘરે બોલાવી શકતી હતી, અને જાહેરમાં અબાયા કે નકાબ વગર બહાર જઈ શકતી હતી પરંતુ ઈરાનમાં ક્રાંતિ થઈ તે પછી શરિયાનો કાયદો ચુસ્ત બનાવી દેવાયો. આથી સાઉદીમાં ૪૦થી વધુ વયની મહિલા હોય તો તે તેના દીકરાની પરવાનગી વગર પ્લેન કે ટ્રેનમાં ન જઈ શકે.

પયગંબર મોહમ્મદ સાહેબનાં પ્રથમ પત્ની ખદીજા બિન્ત ખુવાયલિદ બિઝનેસવુમન અર્થાત્ મહિલા વેપારી હતાં પરંતુ સાઉદીમાં કન્યાઓ અને સ્ત્રીઓને તેમના પુરુષ સંરક્ષકોની મંજૂરી વગર પ્રવાસ, સત્તાવાર વેપાર અથવા કેટલીક તબીબી પ્રક્રિયાઓમાંથી પસાર થવા દેવા પર પ્રતિબંધ છે. સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર થાય તો બળાત્કારીનું માથું જાહેરમાં વાઢી નાખવાની સજા છે, પરંતુ બળાત્કાર પુરવાર થવાની શક્યતા ઓછી હોય છે કારણકે ચાર પુરુષ સાક્ષી પાસે કૉર્ટમાં નિવેદન અપાવવાં પડે છે જે લગભગ અસંભવિત કાર્ય છે. ઉપરાંત પરિવાર પણ બળાત્કાર પીડિતાને પરિવારની પ્રતિષ્ઠા માટે મારી નાખે તેવા કિસ્સા બને છે. ૨૦૦૭માં સાઉદીમાં એક બળાત્કાર પીડિતાને ન્યાય મળવાના બદલે ઉલટાનું છ મહિનાની જેલ અને ૨૦૦ કોરડાની સજા થઈ. તેનું કારણ એ હતું કે તે એવા પુરુષની સાથે કારમાં હતી જે પુરુષ તેનો કોઈ સગો નહોતો. પહેલાં તેને ૯૦ કોરડાની સજા થઈ પણ તે મિડિયા સમક્ષ બોલી એટલે સજા વધારી ૨૦૦ કોરડા કરી દેવાઈ! આ કેસમાં વકીલે પણ મિડિયા સમક્ષ વાત કરી એટલે જજે તેની સનદ પાછી ખેંચી લીધી! ત્યાંની સ્ત્રીઓ પુરુષ સંરક્ષકની ગેરહાજરીમાં સ્કૂલ/કૉલેજ છોડી શકતી નથી, ભલે ને તે પછી ગમે તેટલી માંદી પણ કેમ ન હોય.

સાઉદીમાં ગ્રાન્ડ મુફ્તી એમ માને છે કે સ્ત્રીનાં લગ્ન ૧૦ વર્ષે થઈ શકે છે. તે તો ત્યાં સુધી કહે છે કે સ્ત્રીને લગ્ન કરવા માટે કોઈ લઘુતમ ઉંમર હોતી જ નથી. ઇજિપ્તના એક પંથગુરુએ તો હદ જ કરી દીધી. તેણે કહ્યું કે પુરુષ પોતાની નાજાયઝ દીકરી સાથે લગ્ન કરી શકે છે! આ ભાઈની દલીલ એવી છે કે જો પુરુષે તેની પત્ની ન હોય તેવી સ્ત્રી સાથે સંબંધ બાંધ્યા હોય અને તેનાથી તેને દીકરી થાય તો તે દીકરી વિધિવત્ તેની ગણાય જ નહીં! આથી આવી નાજાયઝ દીકરીને તે પરણી શકે! આ અગાઉ બીજા એક કમઅક્કલ પંથગુરુએ તો એવું કહ્યું હતું કે માતાપિતા એક દિવસની દીકરી હોય તો પણ તેને પરણાવી શકે છે! (આપણે ત્યાં રાધેમા અને રામરહિમ જે સાચા અર્થમાં સંત જ નથી અને સંતસમાજ પણ તેને સંત ગણાવતો નથી, તેના વિશે મિડિયા અને બુદ્ધુજીવીઓ ગાઈ વગાડીને કહી હિન્દુઓના મનમાં ઠસાવ્યા કરશે કે હિન્દુ ધર્મમાં આવા જ સંતો છે પરંતુ આવા મુદ્દે તેઓ રહસ્યમય મૌન ધારણ કરી લે છે.)

સાઉદીમાં મહિલાએ તેની સામેના અપરાધ માટે કેસ કરવો હોય તો પણ વાલી પુરુષ (પિતા/પતિ/કાકા/ભાઈ વગેરે)ની મંજૂરી લેવી પડે છે. આ દેશમાં ફાતીમા નામની માત્ર બાર વર્ષની દીકરીને તેના પિતાએ ૫૦ વર્ષના એક બુઢ્ઢાને વેચી દીધી હતી જેને પહેલેથી એક પત્ની અને દસ બાળકો હતાં જ. ફાતીમા ભાગી છૂટવામાં સફળ રહી અને એક ઇક્વિટી નાવ નામની માનવાધિકાર સંસ્થાના કારણે વર્ષ ૨૦૧૩માં તેને છૂટાછેડા મળી શક્યા.

આવી બધી સ્થિતિ હોય ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે એક રૉબોટ તો રૉબોટ પણ તે મહિલા સ્વરૂપમાં હોય, સુંદર હોય અને તેને આટલી બધી છૂટ મળતી હોય તો સાઉદીની મહિલાઓ તેનાથી દુઃખી થવાની જ છે.

પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે આ સોફિયાથી શું આખું જગત દુઃખી થવાનું છે? સાઉદી અરેબિયાને આ રૉબોટમાં આટલો બધો કેમ રસ પડ્યો? વાત એમ છે કે સોફિયા પોતે અગાઉ કહી ચૂકી છે કે તે માનવજાતનો વિનાશ કરવા માગે છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયા ત્રાસવાદના સર્જક તરીકે જાણીતું છે. અલ કાયદા, તાલિબાન, આઈએસઆઈએસ જેવાં ત્રાસવાદી સંગઠનો તેના દ્વારા જ જનિત, પોષિત અને સંવર્ધિત છે. તો શું સોફિયા જેવા બુદ્ધિશાળી રૉબોટ જેમાં ઈચ્છિત પ્રૉગ્રામિંગ કરી શકાય છે તેનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં ત્રાસવાદી તરીકે સાઉદી અરેબિયા કરશે? સંભાવના પૂરેપૂરી છે.
નરેન્દ્ર મોદી સરકારે દૂરંદેશી વાપરીને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સ્વદેશી ૫૪૪ રોબોટને ત્રાસવાદીઓ સામે લડવા માટે મંજૂરી આપી દીધી છે. તો સાઉદી તેનો પંથ ફેલાવવા માટે ત્રાસવાદી તરીકે રૉબોટનો ઉપયોગ કરે તેવી શક્યતા કેમ નકારી શકાય?

આગામી યુદ્ધ રૉબોટ વિરુદ્ધ રૉબોટનું હોય તે શક્યતા નકારી શકાય નહીં.

Posted in international, sanjog news, satsanshodhan, society, Uncategorized

બળાત્કાર અને પશ્ચિમ: પોલીસથી માંડીને પ્રિન્સિપાલ સુધીનાની માનસિકતા

(સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા. 8/11/17ના રોજ પ્રસિદ્ધ લેખ.)

લેખની શરૂઆતમાં જ પહેલી ચોખવટ. આ લેખ જાતીય સતામણી કે બળાત્કાર કરનારા પુરુષોની તરફેણમાં નથી. પરંતુ ભારતમાં રહીને ભારતનું ખાતા, ભારતમાં લોકપ્રિયતા મેળવતા, ભારતમાં જ મોટા ભા બનતા બુદ્ધુજીવીઓની એ વાહિયાત દલીલોનું જડમૂળથી ખંડન કરવા માટે છે જેમાં તેઓ કહે છે કે ભારતમાં લોકો ધર્મ-પૂજા-પાઠ કરે છે, પરંપરાઓનું પાલન કરે છે, પરંતુ હકીકતે તેઓ દંભી છે. કામવાસના પર નિયંત્રણની વાત કરે છે પરંતુ હકીકતે ભારતીયો તો વ્યભિચારી છે, બળાત્કારી છે અથવા સેક્સના કીડાઓ તેમના મગજમાં ચોવીસે કલાક સળવળે છે. આ પ્રકારની દલીલો કર્યા પછી આ લોકો એવું કહેતા હોય છે કે પશ્ચિમમાં ખુલ્લી સંસ્કૃતિ છે. ત્યાં કોઈ દંભ નથી. ત્યાં કોઈ જાતની મોરલ પોલિસિંગ નથી. ત્યાં આપણા શાસકો કે તેમના પક્ષના નેતાઓ કે ધર્મગુરુઓ દ્વારા મહિલાઓને જેવી સલાહો આપે છે તેવી કોઈ સલાહો ત્યાંના શાસકો કે પક્ષના નેતાઓ કે ધર્મગુરુઓ આપવામાં નથી આવતી. આથી ત્યાં બળાત્કારો, છેડતી કે જાતીય સતામણી ઓછી થાય છે.

પરંતુ અમેરિકાના હૉલિવૂડના ફિલ્મ નિર્માતા હાર્વે વેઇનસ્ટેઇન સામે સંખ્યાબંધ અભિનેત્રીઓએ પોતાનું જાતીય શોષણ થયું હોવાનું જાહેર કર્યું તે સાથે જ મોટો ખળભળાટ મચી ગયો. ટ્વિટર પર #metooનો ટ્રેન્ડ શરૂ થઈ ગયો. અભિનેત્રી રૉઝ મૅક્ગૉવાને પણ પોતાના પર વેઇનસ્ટેઇને બળાત્કાર કર્યો હોવાનો આક્ષેપ કર્યો અને ટ્વિટરે તેનું ખાતું સસ્પેન્ડ કરી નાખ્યું. ટ્વિટરનો આક્ષેપ હતો કે મૅક્ગૉવાને ટ્વિટરના નિયમોનો ભંગ કર્યો છે.

ટ્વિટરનું પક્ષપાતી વલણ પણ આમાં છતું થયું. આપણે ત્યાં પણ ટ્વિટર રાષ્ટ્રવાદી વિચારના ગાયક અભિજીત ભટ્ટાચાર્ય અને અફલાતુન અભિનેતા-વક્તા-સાંસદ પરેશ રાવલ સામે આ જ રીતના અવાજ દબાવવા માટે પગલાં લે છે. પરંતુ વિદેશોમાં રૉઝ મૅક્ગૉવાનના સમર્થનમાં લોકો આગળ આવ્યા અને #womenboycotttwitter ટ્રેન્ડ શરૂ થઈ ગયો. પરિણામે ટ્વિટરના સીઇઓ જેક ડૉર્સીએ ટ્વિટર વધુ પારદર્શી બનશે તેવી બાંયધરી આપવી પડી.

હવે એ રૉઝ મૅક્ગૉવાન સામે ડ્રગ ધરાવવા માટે ધરપકડનું વૉરન્ટ નીકળ્યું છે જેના જવાબમાં રૉઝ મૅક્ગૉવાને પ્રશ્ન પૂછ્યો છે કે શું તેઓ મને મૂંગી કરવા માગે છે? જો ભારતમાં આવું બન્યું હોત તો આવી અભિનેત્રીએ કે કલાકારોએ અને તેના સમર્થનમાં કવર ફાયરિંગ કરતી બુદ્ધુજીવીઓની ટોળીઓએ દેશમાં અસહિષ્ણુતા વ્યાપી ગઈ હોવાનો દેકારો કરી સમગ્ર દુનિયામાં ભારતને કુખ્યાત કરી દીધું હોત. (અગાઉ કર્યું જ છે અને આજે પણ આવા પ્રયાસો ચાલુ જ છે. કોઈ પણ નકારાત્મક મુદ્દો હોય તેને હિન્દુત્વ અને હિન્દુત્વના સમર્થનમાં બોલનારાઓ સામે જોડી દઈ તેમને કુખ્યાત કરી દેવાના.) પરંતુ અમેરિકામાં આવું નથી થયું.

અમેરિકા અને વિદેશોમાં ઘણું બધું આપણા જેવું થાય છે, બળાત્કાર/જાતીય છેડતી/જાતીય સતામણી ઘણું બધું. પરંતુ અગાઉ કહ્યું તેમ બુદ્ધુજીવીઓ માત્ર ભારતીયોના મનમાં ભારત પ્રત્યે અને ભારતીયો પ્રત્યે નેગેટિવ માનસિકતા ઊભી કરવા માટે સતત ઠસાવતા રહે છે કે આખી દુનિયાની ગંદકી માત્ર ભારતીયોના મનમાં જ ભરી છે.

આપણે ત્યાં સ્ત્રીઓને મર્યાદાવાળાં કપડાંની સલાહ આપો એટલે આ બુદ્ધુજીવી ટોળકી અને સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય ઝંડાવાળા તૂટી પડશે, પરંતુ અમેરિકી નાગરિક અને ગાયિકા ક્રિસી હિન્ડેએ પોતાનું ઉદાહરણ આપીને મહિલાઓને સલાહ આપી કે જો તમે વધુ પડતાં અંગપ્રદર્શનક કપડાં પહેર્યાં હશે, જો તમે ડ્રગ્ઝ લેતા હો, જો તમે દારૂ પીતા હો, જો તમે પુરુષો સાથે ફરતા હો (તેણે બાઇકર ગેંગ શબ્દ વાપર્યો છે) તો પછી બળાત્કાર માટે તમે પોતે જવાબદાર છો. પરંતુ જો તમે આવું ન કરો તો પછી બળાત્કાર માટે પુરુષો જવાબદાર છે. તેણે તેના નવા પુસ્તક ‘રેકલેસ’માં લખ્યું છે, “ટૅક્નિકલી વાત કરું તો, જ્યારે તમે એ ઘટના તરફ પાછું વળીને જુઓ છો તો મને લાગે છે કે એ બધી મારી ભૂલ હતી અને હું તેની પૂરેપૂરી જવાબદારી સ્વીકારું છું.” તેણે લખ્યું, “જો તમે આગ સાથે રમશો તો તમે દાઝશો જ. એ કોઈ ગુપ્ત વાત નથી.”

એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેણીએ કહ્યું, “જો હું મારા અંડરવિયરમાં બહાર ફરું અને હું પીધેલી હોઉં તો? એ કોનો વાંક છે? જો હું વ્યવસ્થિત મર્યાદાવાળાં કપડાંમાં બહાર નીકળું અને કોઈ મારા પર હુમલો કરે તો હું કહીશ કે એ તેનો વાંક છે… પણ જો તમે ખૂબ જ ઉત્તેજક વર્તન કરો, અને જે પહેલેથી વિક્ષિપ્ત છે તેને બહેકાવો, તો તેમ ન કરો. આ સાદી સમજની વાત છે. તમે જાણો છો, જો તમે બળાત્કારીને બહેકાવવા ન માગતા હો તો તમે હાઇ હિલ્સ ન પહેરો જેથી તમે તેની પાસેથી ભાગી શકો.”

અમેરિકાના ઑહિયોમાં જન્મેલી, ૧૯૭૩માં લંડન ચાલી ગયેલી, મ્યૂઝિક બૅન્ડ પ્રીટેન્ડરની સ્થાપક પૈકીની એક, હિપ્પી કલ્ચરમાં માનનારી, ૬૩ વર્ષીય ક્રિસી હિન્ડે મહિલાઓની આદર્શ છે. અત્યારે તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ છે, પરંતુ યુવા અવસ્થામાં તેણે પોતાના મધ્યમ વર્ગીય મૂલ્યો સામે બળવો કર્યો હતો. તે ડ્રગ, દારૂ, રૉક એન રૉલ અને ખરાબ છોકરાઓ તરફ આકર્ષાઈ હતી. આ બાઇકરો ડ્રગ વેચતા હતા. બાઇકરોએ તેને એક પાર્ટીનું આમંત્રણ આપ્યું હતું અને હિન્ડેએ તે સ્વીકાર્યું. તે તેમના ક્લબહાઉસમાં ગઈ. તે ખાલી અને અંધારી જગ્યા હતી. બાઇકરો તેને ઉપરના માળે લઈ ગયા જે અંધારિયો હતો. ત્યાં તેનાં વસ્ત્રો કાઢી નાખવાનો આદેશ અપાયો. જ્યારે તેણીએ વિરોધ કર્યો ત્યારે તેમણે તેમને એટલો માર મારવાની ધમકી આપી કે જેનાથી પ્લાસ્ટિક સર્જન ધનિક બની જશે. (મતલબ કે આખું શરીર એટલું વિકૃત થઈ જશે કે તેણે પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરાવવી પડશે.) તે પછી તે લોકોએ તેમની સાથે સેક્સી ક્રિયાઓ કરવા આદેશ આપ્યો. તેનો વિરોધ કર્યો તો તે લોકોએ દિવાસળી સળગાવી સળગાવી તેના શરીર પર ફેંકવા લાગી. છેવટે ક્રિસી હિન્ડેએ આ નરાધમો સામે શરણાગતિ સ્વીકારી લીધી.

ક્રિસી હિન્ડે સાથે આ બધું બન્યું તેનો તેણે અત્યાર સુધી રહસ્યસ્ફોટ નહોતો કર્યો પરંતુ બેએક વર્ષ પહેલાં આ બધું પોતાની આત્મકથામાં કહ્યું અને તે પછી ઇન્ટરવ્યૂઓમાં પણ કહ્યું કે જો સ્ત્રી પોતાનું ધ્યાન ન રાખે તો તે પણ તેની સામેના ગુનામાં જવાબદાર હોઈ શકે. તેની આવી વાતોના કારણે સ્વાભાવિક જ તેની સામે સોશિયલ મિડિયા સહિત ઘણી બધી જગ્યાએ વિરોધનો વાવંટોળ ઊભો થયો. તો પત્રકારો જેનેટ સ્ટ્રીટ પૉર્ટર અને સારાહ વિને સહિત અનેક લોકો તેની તરફેણમાં પણ આવ્યા.

ફરી એક વાર કહી દઉં કે આ લેખનો ઉદ્દેશ્ય બળાત્કારીઓની તરફેણમાં નથી કે નથી તેનો ઉદ્દેશ્ય એ સ્થાપિત કરવાનો કે કપડાંના લીધે બળાત્કાર નોતરી શકે છે. પરંતુ વિદેશોમાં બધું સારું અને ભારતમાં બધું ખરાબ તેવી માનસિકતાનો વિરોધ ચોક્કસ છે. જ્યાં સંપૂર્ણ બુરખો પહેરેલી સ્ત્રીઓ હોય છે, જ્યાં સ્ત્રીઓને પોતાના પિતા,પતિ કે ભાઈ સિવાય જાહેરમાં હળવામળવા પર પ્રતિબંધ હોય છે તેવા સાઉદી અરેબિયામાં પણ બળાત્કાર થાય છે. અને ત્યાં તો બળાત્કારીનું જાહેરમાં માથું કાપી નખાય છે, પરંતુ ઘણી વાર સ્ત્રીને જ સજા મળે છે. તેના પર વ્યભિચારનો આરોપ મૂકી દેવાય છે. બળાત્કાર સાબિત કરવા ચાર સાક્ષીની જરૂર પડે છે. ઉપરાંત બળાત્કારી અને પીડિતા દ્વારા બળાત્કાર થયો હોવાનું કબૂલવું પડે છે. હવે બળાત્કાર વખતે ચાર સાક્ષી ક્યાંથી કાઢવા? બળાત્કારી પણ થોડો કબૂલવાનો? એટલે મોટા ભાગે બળાત્કારી છટકી જાય છે. ઉપરાંત સ્ત્રી પર બળાત્કાર થયો હોય તો પરિવારની આબરૂ જળવાઈ રહે તે માટે તેમને મારી નખાય છે.

ભારતમાં સ્ત્રીઓને વ્યવસ્થિત કપડાં પહેરવાની સલાહ આપે તો લિબરલ અને બુદ્ધુજીવી ગેંગ તેના પર તૂટી પડે છે, અને સામે એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં આવું નથી. તેઓ જાણી જોઈને બદમાશી કરતા હોય છે કારણકે પશ્ચિમની એક જ બાજુ આપણી સમક્ષ રજૂ કરાય છે. ઇવન, પશ્ચિમી મિડિયા પણ તેની નકારાત્મક કે વિવાદાસ્પદ બાબત ખૂણામાં રજૂ કરતા હોય છે અને ભારત-ચીન વગેરે જેવા તેના હરીફ દેશોની નકારાત્મક બાબતો જ ચગાવતા હોય છે. આથી આ બધી વાતો આપણા સુધી પહોંચતી નથી. જેમ કે મૉર્ડન ગણાતા અમેરિકાના મિસ્સૌરીમાં સરકારી કચેરીઓમાં ઇન્ટર્નો પર જાતીય હુમલાઓની વ્યાપક ફરિયાદ થઈ. આથી ત્યાં ડ્રેસ કૉડનો પ્રસ્તાવ મૂકાયો કે ઇન્ટર્નોએ મૉડેસ્ટ અને કન્ઝર્વેટિવ ડ્રેસ પહેરવા (મતલબ કે અંગપ્રદર્શક ડ્રેસ ન પહેરવા).
કેલિફૉર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ આર્ટ્સમાં ૨૦૧૪માં રેગિના નામની વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર થયો. તેણે સંસ્થાને તેની જાણ કરી. સ્કૂલના અધિકારીઓએ તેને બળાત્કારીના ભૂતકાળ વિશે ન પૂછ્યું. ઉલટાનું, ‘દામિની’ના વકીલ ચઢ્ઢાની જેમ તેને તેની દારૂ પીવાની ટેવ, કેટલી વાર તે પાર્ટીમાં જતી, તેના ડ્રેસની લંબાઈ કેટલી હતી, ઓરલ રેપ કેવી રીતે શક્ય છે, તેને ચરમસીમાનો અનુભવ થયો હતો કે નહીં, જ્યારે તે તેના પર બળાત્કાર કરનાર સાથે અગાઉ સંબંધ બાંધતી ત્યારે તે બંને વચ્ચે ચરમસીમા કોઈ મુદ્દો હતો કે નહીં-આવા આવા પ્રશ્નો પૂછ્યા.

સ્કૂલ-કૉલેજ જ નહીં, પોલીસ પણ ઓછી નથી. અમેરિકાની ફ્રીલાન્સ લેખિકા ડેનિયલ કેમ્પોઅમોરે પોતાનો અનુભવ લખ્યો છે કે જ્યારે તે પોતાના પર જાતીય હુમલાની ફરિયાદ લખાવા પોલીસ પાસે ગઈ તો તેને પોલીસે ત્રણ વાર પૂછ્યું કે તેણે કેટલો દારૂ પીધો છે. ૧૯૯૯માં રૉમની સુપ્રીમ કૉર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે જિન્સ પહેરેલી સ્ત્રી પર બળાત્કાર થઈ જ ન શકે. રૉમ એટલે ખ્રિસ્તીઓનું સર્વોચ્ચ ધામ. એટલે આ વાત આપણા મિડિયામાં આવી જ નહીં. આપણે ત્યાં ઉત્તર પ્રદેશમાં સ્વિસ યુગલ સાથે દુર્વ્યવહાર થાય છે તો આ પરદેશી ચાહક મિડિયાનો એક વર્ગ જેને ભારતીયતાથી મિર્ચી લાગે છે તે કેમ્પેઇન ચલાવે છે કે ‘ડૉન્ટ કમ ટૂ ઇન્ડિયા’. પરંતુ આવો વર્ગ ગત સપ્ટેમ્બરમાં જ રૉમમાં એક પર્યટક મહિલાને એક પાર્કમાં બાંધીને તેના પર બળાત્કાર કરાયો હતો તે તમને જણાવતો નથી. એક પૉલિશ મહિલા પર રિમિનીના બીચ રિસૉર્ટમાં સામૂહિક બળાત્કાર ગુજારાયો હતો અને તેના સાથીને માર મરાયો હતો તે જણાવતો નથી. આના લીધે રૉમના મેયરે ગત સપ્ટેમ્બરને બ્લેક સપ્ટેમ્બર જાહેર કર્યો હતો તે તમને ખબર છે? ન્યૂઝીલેન્ડમાં હેન્ડરસન હાઇ સ્કૂલના ડેપ્યુટી પ્રિન્સિપાલ ચેરિથ ટેલફૉર્ડે વિદ્યાર્થિનીઓને કહ્યું હતું કે વિદ્યાર્થિનીઓ સલામત રહે અને પુરુષ કર્મચારીઓ માટે કામ કરવાનું સારું વાતાવરણ બને તે માટે તેમણે ઘૂંટણ કે તેનાથી વધુ લંબાઈવાળું સ્કર્ટ પહેરવું!

અમેરિકાના ફેડરલ કમિશન ઓન ક્રાઇમ ઑફ વાયોલન્સના અભ્યાસમાં જણાયું છે કે તમામ રિપૉર્ટ કરાયેલા બળાત્કારના કેસો પૈકી ૪.૪ ટકામાં પીડિતાનું ઉત્તેજક વર્તન જવાબદાર હોય છે! ૨૦૦૫માં એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે બ્રિટનમાં એક પૉલ કર્યો હતો તેમાં ત્રીજા ભાગના પ્રતિસાદીઓએ માન્યું હતું કે જાતીય હુમલા માટે તેનાં કપડાં અને વર્તનના કારણે સ્ત્રીઓ પણ આંશિક જવાબદાર હોય છે.

ટૂંકમાં કાગડા બધે કાળા છે, પરંતુ તેના લીધે ભારતને કુખ્યાત કરવાની જરૂર નથી.

Posted in international, sarvottam karkirdee margadarshan

ચીનમાં પ્રમુખની ચૂંટણી કેવી રીતે થાય છે?

(સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શનના નવેમ્બર અંકમાં સાંપ્રત કૉલમમાં પ્રસિદ્ધ લેખ.)
૧૮ ઓક્ટોબરે ચીનમાં એક મહત્ત્વનો ઘટનાક્રમ રચાવા જઈ રહ્યો છે. ચીનમાં સામ્યવાદી પક્ષની બેઠક મળવા જઈ રહી છે. તમારા હાથમાં આ અંક આવશે ત્યાં સુધીમાં તેનું પરિણામ આવી ગયું હશે.

એવો તો શું મહત્ત્વનો ઘટનાક્રમ છે? ચીનમાં વર્ષોથી એક જ પક્ષ-સામ્યવાદી પક્ષનું શાશન છે. તેની ૧૯મી સભા (કોંગ્રેસ) ૧૮મીએ મળવાની છે. તેમાં શી જિનપિંગની ફરીથી વરણી થવા પૂરી શક્યતા છે. પરંતુ આ સભાનું મહત્ત્વ જાણવું જરૂરી છે. કોંગ્રેસ દર પાંચ વર્ષે યોજાય છે. ચીનમાં તે રાજકીય દૃષ્ટિથી સૌથી મહત્ત્વનો ઘટનાક્રમ છે કેમ કે તેમાં સામ્યવાદી પક્ષના પ્રમુખની ચૂંટણી થતી હોય છે. આ પ્રમુખ દેશના પ્રમુખ અને સેનાના વડા પણ બને છે. અહીં ચીનની અંદર અને વધુ ચોક્કસ રીતે કહીએ તો સામ્યવાદી પક્ષની અંદર બળાબળના પારખા થઈ જાય છે.

દર ચૂંટણીએ કોઈ ને કોઈ પડકાર આપનારું હોય જ છે, ચાહે તે ભારતની ચૂંટણી હોય કે ચીનની. ચીનમાં જિનપિંગને ટક્કર આપવા મેદાનમાં છે પૂર્વ પ્રમુખ જિયાંગ ઝેમીનનું જૂથ. દર પાંચ વર્ષે ચૂંટણી આવે તેથી સ્વાભાવિક છે કે સત્તાધીશો સામે અસંતોષ અને વિરોધનો માહોલ થાય. જિનપિંગ સામે પણ છે. પરંતુ અત્યારે એવું લાગી રહ્યું છે કે જિનપિંગ સામે મજબૂત ટક્કર આપે તેવું કોઈ નથી. તેમને બીજી મુદ્દત મળવાની શક્યતા પ્રબળ છે. જિનપિંગે તાજેતરના મહિનાઓમાં પક્ષ પર અને સરકાર પર તેમની પક્કડ વધુ મજબૂત બનાવી છે. તેમાં પીપલ્સ લિબરેશન આર્મીનો પણ સમાવેશ થાય છે. ચીન તેના પ્રમુખની ચૂંટણી ગ્રેટ હોલની મજબૂત દીવાલની અંદર કરે છે. અહીં દેશભરના સામ્યવાદી પક્ષના પ્રતિનિધિઓ એકઠા થાય છે. તેઓ એક સપ્તાહ સુધી ચર્ચા, વિચારણા અને પરામર્શ કરે છે.

ચીનના સામ્યવાદી પક્ષની સ્થાપના ૧૯૨૧માં થઈ હતી. તે પછી ૧૯૪૯ સુધીમાં તેણે રાષ્ટ્રવાદી પક્ષ કુઓમિન્તાંગ (કેએમટી)ને ચીનના ગૃહ યુદ્ધમાં હરાવી અને તેને ચીનની અત્યારે જે મુખ્ય ભૂમિ છે તેની બહાર ખદેડી સત્તા કબજે કરી. અત્યાર સુધી તે જ સત્તામાં છે. તેણે માત્ર આઠ અન્ય પક્ષોની ટકવા દીધા છે.

સીપીસી તરીકે જાણીતા ચીનના સામ્યવાદી પક્ષના સ્થાપક ચેન દુક્ઝીઓ અને લિ દાઝ્હાઓ હતા. માઓ ઝેદોંગ પણ પક્ષના સ્થાપક સભ્યો પૈકીના એક હતા. ૧૧ કરોડ સભ્યો સાથે ભારતીય જનતા પક્ષ વિશ્વનો સૌથી મોટો પક્ષ છે. તે પછી બીજા ક્રમે ચીનનો આ સામ્યવાદી પક્ષ-સીપીસી આવે છે. સીપીસીના નવ કરોડ કાર્યકર્તાઓનો આધાર છે.

સીપીસી એક કાર્યકર્તા (કેડર) આધારિત પક્ષ છે. પક્ષના વડા જે બાદમાં દેશના પ્રમુખ પણ બને છે તેની ચૂંટણીમાં માત્ર પક્ષના કાર્યકર્તાઓ જ ભાગ લઈ શકે છે. જે લોકો ખરેખર કાર્યકર્તાઓ હોય તેઓ પ્રતિનિધિ ચૂંટે છે અને આ પ્રતિનિધિઓ ચૂંટણીમાં ભાગ લે છે. જ્યારે આ સભા મળે છે ત્યારે જ ચૂંટણી યોજાય છે.

સભાના પ્રતિનિધિઓ સીપીસીના પોલિટબ્યુરો અને પોલિટબ્યુરોની ચૂંટણી કરે છે. આ બે સંસ્થા સામ્યવાદી પક્ષની શક્તિશાળી સંસ્થાઓ છે. ભારતના સામ્યવાદી પક્ષની પણ આ પ્રકારની જ રચના છે. સીપીસીની આ બે સંસ્થાઓને ચીનના તમામ નિર્ણયો કરવાની સત્તા હોય છે. સીપીસીના મહા સચિવ ચીનના પ્રમુખ બને છે.

સીપીસીના નવ કરોડ સભ્યો ચીનના ૨,૩૦૦ સભ્યોની ચૂંટણી કરે છે. સીપીસી કોંગ્રેસ એ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓનું સંમેલન છે. આ સંમેલન બૈજિંગના ગ્રેટ હોલમાં મળે છે. અત્યારે માહિતી મુજબ ૧૩ પ્રતિનિધિઓને સીપીસી કોંગ્રેસમાં હાજર રહેવા પર પ્રતિબંધિત કરી દેવામાં આવ્યા છે. આનો અર્થ એ થયો કે આ વખતે ૨,૨૮૭ સભ્યો જ કોંગ્રેસની સભામાં ભાગ લઈ શકશે.

ચૂંટાયેલા સભ્યો સીપીસીની મધ્યસ્થ સમિતિના સભ્યો માટે મતદાન કરશે. અત્યારે મધ્યસ્થ સમિતિમાં ૩૭૦ સભ્યો છે. તેમાંથી ૨૦૦ સભ્યો સ્થાયી છે, જ્યારે ૧૭૦ સભ્યો અસ્થાયી છે. અસ્થાયી સભ્યો સ્થાયી સભ્યો હેઠળ કામ કરે છે. આ મધ્યસ્થ સમિતિ સીપીસીના પોલિટબ્યુરોની ચૂંટણી કરે છે. તેમાં ૨૫ સભ્યો હોય છે. અત્યારે આ બ્યુરોમાં ૨૪ સભ્યો હોવાનું કહેવાય છે. એમ અનુમાન કરાય છે કે જિનપિંગ તેની સંખ્યા વધારાવી શકે છે. આ પોલિટબ્યુરો તેની સ્ટેન્ડિંગ કમિટીની ચૂંટણી કરે છે. ચીની સરકારમાં આ સ્ટેન્ડિંગ કમિટી સૌથી શક્તિશાળી નિર્ણય કરનાર સંસ્થા છે. તેમાં સાત સભ્યો હોય છે. આ સાત સભ્યોનું ચીની સરકારમાં સૌથી વધુ દાળિયા ઉપજે છે.

મધ્યસ્થ સમિતિના સભ્યો સીપીસીના મહા સચિવની ચૂંટણી પણ કરે છે. આ જ વ્યક્તિ ચીનના પ્રમુખ બને છે.
સીપીસીનો અત્યારનો જે પોલિટબ્યુરો છે તેમન બીજા પૂર્વ પ્રમુખ હુ જિન્તાઓ જૂથના નેતાઓનું વર્ચસ્વ છે. પોલિટબ્યુરોમાં જિનપિંગનાં પાંચથી વધુ પ્રતિનિધિઓ પણ નથી. બીજી તરફ જિયાંગ ઝેમિંગ છાવણીના સભ્યોની સંખ્યા વધુ છે. ચીનના પ્રમુખ પોલિટબ્યુરો તેમજ સ્ટેન્ડિંગ કમિટીના પ્રમુખ હોય છે. પોલિટબ્યુરોનાં સભ્યો ઉપ વડાપ્રધાનની કક્ષા અને શીર્ષક ધરાવે છે.

પરંપરા મુજબ સ્ટેન્ડિંગ કમિટીનાં સભ્યો ૬૮ વર્ષની ઉંમરે નિવૃત્ત થતા હોય છે. પ્રમુખ જિનપિંગ અત્યારે ૬૪ વર્ષની ઉંમરના છે. વડાપ્રધાન લિ કેકિયાંગ ૬૨ વર્ષના છે. આ બે સિવાયના પાંચ સભ્યો આ વખતે નિવૃત્ત થશે. નવા સભ્યો તેમની ચૂંટણી કરશે. અત્યારની સ્ટેન્ડિંગ કમિટીમાં જિનપિંગના એક જ વફાદાર છે- વાંગ કિશન ૬૯. વાંગે જિનપિંગના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી અભિયાનમાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવી હતી અને ચીન પ્રમુખનાં વિરોધીઓને દૂર કરવામાં સફળ ભૂમિકા ભજવી હતી. વડાપ્રધાન લિ કેકિયાંગને પ્રમુખ જિનપિંગ સાથે સારું બને છે તેમ છતાં તેઓ હુ જિન્તાઓના વફાદાર મનાય છે.

વાંગ કિશનની નજરનાં કારણે ૨૦૧૨ એટલે કે જિનપિંગ બન્યા ત્યારથી ૧૦ લાખ કરતાં વધુ અધિકારીઓ અને નેતાઓને ભ્રષ્ટાચારના ગુનામાં સકંજામાં લેવામાં આવ્યા છે. આ ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી ઝુંબેશના કારણે જિનપિંગની સીપીસી પર પોતાની પક્કડ વધારવામાં સફળતા મળી છે.

આ ઉપરાંત જિનપિંગને આ વર્ષે ઓગસ્ટમાં સેના દિવસની ઉજવણીમાં ‘ચેરમેન’ તરીકે સંબોધવામાં આવ્યા હતા. અત્યાર સુધીમાં માત્ર માઓ ઝેદોંગને જ આ શીર્ષક સાથે સંબોધવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત તેમને પક્ષના ‘કોર લીડર’નું શીર્ષક પણ આપવામાં આવ્યું છે. આ શીર્ષક માત્ર માઓ ઝેદોંગ અને દેંગ શિઓપિંગને આપવામાં આવ્યું હતું. આમ, ચીનના નિરીક્ષકો માને છે કે જિનપિંગે સેના પર માઓ કરતાં વધુ નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. તેમને સેનાના પ્રશાશન માળખાની પુનર્રચના કરી છે જેના લીધે જિયાંગ ઝેમિનના વફદારોનું વર્ચસ્વ ઓછું કરી નાખ્યું છે.

આમ, જિનપિંગે કોન્ગ્રેસ પહેલાં પોતાનું સત્તા પર પુનરાગમન માટેનો તખ્તો તૈયાર કરી રાખ્યો છે. તેમના સમર્થકો તેમને ચૂંટી કાઢે તેવી પૂરી શક્યતા છે. એ તો ઠીક, તેઓ ત્રીજી મુદ્દત પણ મેળવવા માગે છે જે માટે આ કોંગ્રેસમાં પ્યાદા ગોઠવી નાખશે.

Posted in international, sanjog news, satsanshodhan

ડોકલામમાં ચીન ફરી કેમ ઉકળ્યું છે?

(સંજોગ ન્યૂઝમાં સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧૧/૧૦/૧૭ના રોજ પ્રસિદ્ધ લેખ.)

જ્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અમેરિકામાં ટ્રમ્પને મળી રહ્યા હતા ત્યારે ચીન ભૂતાનના ડોકલામ પ્રદેશમાં રસ્તો બનાવવાનું શરૂ કર્યું હતું પરંતુ સજાગ રાજકીય નેતૃત્વ અને સેનાએ ચીનની સેનાને પાછી હટાવી દીધી. બંને દેશોની સેના આ સરહદે સામસામી ખડકાયેલી રહી તેના લીધે સતત સિત્તેર કરતાં વધુ દિવસ સુધી આ સંકટ ચાલ્યું. ચીનની રોજેરોજ ધમકીઓ આવતી રહી, પરંતુ છેવટે ૨૫ ઑગસ્ટે આ મુદ્દો ઉકેલાઈ ગયો. બંને દેશોએ નક્કી કર્યું કે હવે સૈનિકો પાછા ખેંચી લઈ સંકટ દૂર કરીએ, તણાવ હળવો કરીએ.

જોકે મિંયા પડે પણ ટંગડી ઊંચી જ રહે તે કહેવત અનુસાર ત્યારે ચીને એમ કહ્યું કે ભારતીય સેનાએ જ પહેલાં સૈનિકો પાછા બોલાવી લેવાનું નક્કી કર્યું છે. બ્રિક્સ સંમેલનમાં ભાગ લેવા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ગયા ત્યારે કોઈ પણ તણાવ વગર બ્રિક્સ સંમેલનમાં મોદી અને જિનપિંગ મળ્યા હતા. તે પછી બંનેએ સામસામી બેઠક પણ કરી હતી.

આ મુલાકાતમાં બંને દેશના વડાએ ડોકલામ જેવો વિવાદ ફરી ન સર્જાય એ મુદ્દે સહમતિ દાખવી હતી. એટલું જ નહીં, મોદી અને જિનપિંગે ભારત-ચીનના આર્થિક, રાજકીય સંબંધ યોગ્ય માર્ગ પર આગળ વધારવાની પણ ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ મુદ્દે વડાપ્રધાન મોદીએ ટ્વીટ કર્યું હતું કે, ભારત અને ચીને દ્વિપક્ષીય સંબંધો મુદ્દે ફળદાયી બેઠક કરી છે. વિદેશ નીતિના નિષ્ણાતો પણ મોદી અને જિનપિંગની એક કલાક લાંબી બેઠકને ફળદાયી જણાવી રહ્યા છે.

આ બેઠક પછી વિદેશ સચિવ એસ. જયશંકરે જણાવ્યું હતું કે, બંને દેશો સરહદો મુદ્દે શાંતિ અને સંતુલન જાળવી રાખવા માટે સહમત થયા છે. વડાપ્રધાન મોદી અને ચીનના પ્રમુખ જિનપિંગે ડોકલામ વિવાદને પાછળ છોડીને આગળ વધવાનો નિર્ણય કર્યો છે. આ દરમિયાન બંને દેશોએ આર્થિક અને સુરક્ષા અને જૂથોની વધુ ગાઢ ભાગીદારી કરવા મુદ્દે ચર્ચા કરી હતી. આ દિશામાં આગળ વધવું બંને દેશ માટે હિતાવહ છે. આ રીતે બંને દેશ પરસ્પરનો વિશ્વાસ વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે. આ માટે બંને દેશોના લશ્કરી વડાઓ પણ સતત સંપર્કમાં રહીને સહકાર વધારશે.

ચીન વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા જેંગ શુઆંગે જણાવ્યું હતું કે, ચીન પંચશીલના પાંચ સિદ્ધાંતોને અનુસરીને ભારત સાથે કામ કરવા આતુર છે, જેમાં પરસ્પરનો રાજકીય વિશ્વાસ, બંને દેશને ફાયદો થાય એ રીતે સહકાર અને દ્વિપક્ષીય સંબંધ થકી વિકાસ જેવા મુદ્દાનો સમાવેશ થાય છે. ચીનના પ્રમુખે મોદીને ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે, ભારત અને ચીન એકબીજા માટે તક છે, ભય નહીં. અમે ઈચ્છીએ છીએ કે, ભારત ચીનના વિકાસને વ્યાપક દૃષ્ટિએ જુએ.

આ દરમિયાન જેંગને ડોકલામ મુદ્દે પ્રશ્ન પૂછતા તેમણે કહ્યું હતું કે, અમે વિશ્વને કહેવા માગીએ છીએ કે, શાંતિપૂર્ણ સહ અસ્તિત્વ અને પરસ્પરનો સહકાર વિન-વિન સિચ્યુએશન જ બે દેશો વચ્ચેની સૌથી સારી સ્થિતિ છે. બંને દેશ એકબીજાના સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કરે છે. ભારત અને ચીન સરહદી વિવાદો અભેરાઈએ ચડાવીને આગળ વધવા માંગે છે.

અમે જાણીએ છીએ ત્યાં સુધી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ ચીન સાથે સહમત થઈને સરહદે શાંતિ સ્થાપવા ઈચ્છે છે. જો દ્વિપક્ષીય સંબંધ સાચી દિશામાં આગળ વધશે તો બંને દેશના વિકાસને લગતા હેતુ પૂરા થશે. ડોકલામ મુદ્દે ચીન સામે સહેજ પણ ઝૂક્યા વગર, તો ઉશ્કેરાયા પણ વગર ભારતે જે કામ લીધું અને તેમાં જે સફળતા મેળવી તે મોદીની કુનેહની જીત ગણાવાતી હતી. બ્રિક્સમાં જતી વખતે મોદીનું કદ મુઠ્ઠી ઊંચું થયું હતું.

તો પછી ચીને એક મહિના પછી એકાએક કેમ યૂટર્ન લીધો? શું ચીનનો દગાખોરીવાળો સ્વભાવ આ માટે કારણભૂત ગણવો કે પછી બીજું કંઈ? કારણકે ભારત-ચીન વચ્ચે ૧૯૬૨નું યુદ્ધ થયું તે પહેલાં પણ ચીને ભારત સાથે ડાહીડાહી શાંતિની વાતો કરી હતી. પંચશીલના કરાર થયા હતા. ‘હિન્દી-ચીની ભાઈ ભાઈ’નાં સૂત્રો પોકારાતાં હતાં. એટલે ચીને આ એક મહિના શાંતિ જાળવી પછી એકાએક યૂ ટર્ન લીધો તેનાથી કોઈને નવાઈ કે આઘાત નથી લાગ્યો.

પણ પ્રશ્ન એનો એ જ ઊભો રહે છે કે ચીને શું સામ્રાજ્યવાદની નીતિ હેઠળ ફરીથી દગાખોરી કરી છે? ભારત તેના વન બૅલ્ટ વન રૉડ જેવા મહત્ત્વાકાંક્ષી પ્રૉજેક્ટમાં નથી જોડાતું તેના કારણે ભારત પર દબાણ કરવાની આ નીતિ છે? જોકે સતસંશોધન કરતાં હકીકત કંઈક જુદી જ જણાય છે.

ડોકલામ સરહદે ચીનના ફરીથી સળવળાટ પાછળનું વાસ્તવિક કારણ એ છે કે ચીનના પ્રમુખ જિનપિંગની લોકપ્રિયતા ઘટી હતી. જે રીતે ડોકલામના મુદ્દે ભારતે ચીનની ગીધડ ધમકીઓને મહત્ત્વ ન આપ્યું અને ભારતની સેનાએ ચીનની સેનાને પાછળ ધકેલી દીધી તે જિનપિંગ માટે નીચું જોવા જેવું થયું. તે પછી બ્રિક્સ અને અંગત મુલાકાતોમાં પણ બંને દેશોએ ડાહીડાહી વાતો કરી. દરેક દેશમાં રાષ્ટ્રવાદી લોકો પોતાનો દેશ દુશ્મન દેશ સામે નમતું જોખે તે સાંખી ન લે. વળી, આવા મુદ્દા પર રાજકારણ પણ ખેલાતું હોય છે કારણકે રાષ્ટ્રવાદી લોકોને પોતાના દેશની પીછેહટ પસંદ ન પડી હોય તે તકનો લાભ લઈ વિરોધીઓ દેશના વડા સામે નિશાન તાકવાનું ચૂકે નહીં.

જિનપિંગ આવી જ પરિસ્થિતિનો સામનો અત્યારે કરી રહ્યા છે. ચીનમાં વર્ષોથી એક જ પક્ષ-સામ્યવાદી પક્ષ (સીપીસી)નું શાસન છે પરંતુ તેની અંદર પણ રાજકારણ તો રમાતું જ હોય ને. ડોકલામ મુદ્દે પીછેહટ પછી જિનપિંગ પક્ષની અંદર પૂર્વ પ્રમુખ જિયાંગ ઝેમીનના સમર્થકો તરફથી ભારે વિરોધનો સામનો કરી રહ્યા છે. વળી, જિનપિંગ પ્રમુખ પદે બીજી વાર તો આવવા માગે જ છે જે માટે ૧૮ ઑક્ટોબરે બૈજિંગમાં સીપીસીની કૉંગ્રેસ (સભા) યોજાવાની સંભાવના છે. તેમાં તેમના પ્રમુખ બનવા અંગેના નિર્ણય પર મત્તુ મારવામાં આવે તે માટે જિનપિંગ પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે. પરંતુ સાથે જ જિનપિંગનો ઈરાદો તો ત્રીજી મુદ્દત પણ મેળવવાનો છે. અમેરિકાની જેમ ચીનમાં પણ કોઈ પણ વ્યક્તિ સતત બે મુદ્દત સુધી જ એટલે કે દસ વર્ષ સુધી જ પ્રમુખ પદે રહી શકે છે, પરંતુ જિનપિંગની મહેચ્છા આ નિયમને તોડીને ત્રીજી મુદ્દત પણ અંકે કરવાની છે.

આના સંકેતો પણ મળી રહ્યા છે. જિનપિંગે પક્ષના ચોંગકિંગ શહેરના સચિવ (સેક્રેટરી) સુન ઝેન્ગકાઇને પક્ષના નિયમોના ઉલ્લંઘન સામે તપાસ શરૂ કરી છે. ઝેન્ગકાઇ હજુ પચાસના દાયકાની ઉંમરના છે. તેમને જિનપિંગના વારસદાર તરીકે જોવામાં આવે છે. તેઓ સામ્યવાદી પક્ષની ૨૫ સભ્યોની નિર્ણય કરતી સમિતિમાં પણ છે. આમ, ઝેન્ગકાઇ સામે તપાસ આદરીને જિનપિંગ તેમની દાવેદારીને સમાપ્ત કરવા માગે છે જેથી તેમનો હરીફ ન રહે. ઉપરાંત જિનપિંગ પૉલિટબ્યૂરોમાં પોતાના વિશ્વાસુ માણસોને લાવીને તેમની બીજી મુદ્દતનો માર્ગ મોકળો કરવા માગે છે.

ચીનમાં પ્રમુખ પદની ચૂંટણીની અટપટી રીત સરળ ભાષામાં સમજવા જેવી છે. પક્ષના સભ્યો જેની સંખ્યા અંદાજે ૨,૩૦૦ જેટલી છે તેઓ પહેલાં નવી મધ્યસ્થ સમિતિ (સેન્ટ્રલ કમિટી)ને ચૂંટશે. મધ્યસ્થ સમિતિના સભ્યોની સંખ્યા અંદાજે ૩૭૦ જેટલી છે. આ સમિતિના ૨૦૦ જેટલા સભ્યો જેમને મતદાન કરવાના પૂર્ણ અધિકાર હશે તેઓ પૉલિટબ્યૂરો અને સ્ટેન્ડિંગ કમિટીની ચૂંટણી કરશે. પૉલિટ બ્યૂરોમાં ૨૫ સભ્યો હોય છે જ્યારે સ્ટેન્ડિંગ કમિટીમાં પાંચથી નવ સભ્યો. આ વખતે આ કમિટીમાં સાત સભ્યો હોવાનું અનુમાન છે. આ કમિટીના વડા હોય તે ચીનના પ્રમુખ અને સેનાના ચીફ કમાન્ડર બને.

આમ, ચીનના પક્ષ અને રાજકારણમાં પોતાની સત્તા જાળવવા જિનપિંગે સીપીસીની બેઠક નજીક આવતાં જ ડોકલામ મુદ્દે ભારત પર ભીંસ વધારી છે. સત્તા મળી જશે પછી ભીંસ ઘટી જશે, કારણકે ચીનને ભારત સાથે યુદ્ધ કોઈ કાળે પોસાય તેમ નથી. તેનાં પોતાનાં આર્થિક હિતો તેમજ વિશ્વ સ્તરે એકલું પડી જવાની ભીતિ તેને યુદ્ધ કરતાં રોકે છે. જોકે ભારતે તો પૂરતી સાવધાની અને સતર્કતા રાખવી જ પડે.

Posted in international, sarvottam karkirdee margadarshan, terrorism

જાપાન ત્રાસવાદ, બેરોજગારી અને અસ્વચ્છતાથી મુક્ત કેમ છે?

(સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શનના ઑક્ટોબર માસના અંકમાં ‘સાંપ્રત’ કૉલમમાં આ લેખ છપાયો.)

તાજેતરમાં જાપાનના વડા પ્રધાન શિન્ઝો આબે ભારતની મુલાકાતે આવ્યા. અમદાવાદથી મુંબઈ વચ્ચે બુલેટ ટ્રેન માટે ભૂમિપૂજન થયું અને ભારત-જાપાન વચ્ચે ઘણા ઐતિહાસિક કરારો પણ થયા. આ નિમિત્તે જાપાન દેશ, તેની સંસ્કૃતિ વગેરે ચર્ચામાં આવી. જાપાન આટલો વિકસિત દેશ કેમ છે? તેના વડા પ્રધાન અટપટી ચિત્ર જેવી જાપાનીઝ ભાષામાં જ કેમ બોલે અને લખે છે? તાજેતરમાં લંડનમાં છેલ્લા છ માસનો પાંચમો ત્રાસવાદી હુમલો થયો. આથી પ્રશ્ન ઉઠવો સ્વાભાવિક છે કે ભારત, પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, મ્યાંમાર, શ્રીલંકા, અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ, જર્મની, સ્પેન, રશિયા અને થોડા અંશે ચીન પણ ત્રાસવાદથી ગ્રસિત છે. તો પછી જાપાન કેમ આમાંથી બાકાત છે?

તેનું કારણ ‘સકોકુ’ શબ્દમાં રહેલું છે. આ શબ્દ જાપાનના ૧૧૮૫થી ૧૮૬૮ વચ્ચે રહેલી તોકુગાવા શોગુનેટ સૈનિક સરકારે લાગુ કરેલી સ્થળાંતર નીતિ (ઇમિગ્રેશન પૉલિસી) દર્શાવે છે. આ નીતિમાં કોઈ વિદેશી જાપાનમાં ન આવી શકે કે ન તો કોઈ જાપાની વ્યક્તિ જાપાનની બહાર જઈ શકે. જો આમ બને તો આવી વ્યક્તિનું માથું ધડથી અલગ કરી દેવાતું! આ વાત જાપાનની મુખ્ય વિચારસરણીમાં રહેલી છે. આથી જ જાપાન એ એક જ પ્રકારનો (હૉમોજિનિયસ અથવા મોનોલિથિક) સમાજ તરીકે આજ દિન સુધી ટકી રહ્યો છે.

જાપાનના લોકો ઇસ્લામના પરિચયમાં પહેલી વાર ૧૮૭૭માં આવ્યા હતા. પહેલી કોઈ જાપાની વ્યક્તિ મુસ્લિમ બની તે ઘટના ઈ.સ. ૧૯૦૯માં બની હતી અને આ વ્યક્તિનું નામ મિત્સુતારો તાકાઓકા હતું. બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન જાપાનમાં ઇસ્લામને સમજવાની માગ વધી, જાપાનની સેનાએ ઇસ્લામ માટે સંગઠનો અને સંશોધન કેન્દ્રો સ્થાપ્યાં. ઇસ્લામ પર સો પુસ્તકો પ્રકાશિત થયાં. તેનું કારણ ઇસ્લામ પ્રત્યે એકાએક જાગેલું આકર્ષણ નહોતું પરંતુ જાપાની સેનાએ ચીન અને અગ્નિ એશિયામાં જે વિસ્તારો કબજે કર્યા તેમાં રહેલો મુસ્લિમ સમાજ હતો. આથી જ ૧૯૪૫માં યુદ્ધ પૂરું થયા પછી આ સંગઠનો અને સંશોધન કેન્દ્રોને બંધ કરી દેવાયાં.

જાપાનમાં ૧૩ કરોડની વસતિ છે. તેમાંથી લગભગ એક લાખ મુસ્લિમો છે. વર્ષ ૨૦૧૦માં ૧૦૦ ઇન્ટર્નલ મેટ્રૉપૉલિટન પોલીસ ડિપાર્ટમેન્ટના લીક થયેલા દસ્તાવેજો મુજબ, પોલીસે લગભગ ૭૨,૦૦૦ મુસ્લિમોની અંગત વિગતો એકઠી કરી છે જેમાં તેમનાં બૅંક ખાતાનાં સ્ટેટમેન્ટો, પાસપૉર્ટની વિગતો, અને તેમની અવરજવરનો રેકોર્ડનો સમાવેશ થાય છે. આ લીક થયેલા દસ્તાવેજોમાં એવી વાત પણ છે કે જાપાને મસ્જિદોની અંદર જાસૂસી કેમેરા મૂક્યા હતા અને પોતાના અંડરકવર ઍજન્ટોને મુસ્લિમોની નોન પ્રૉફિટ સંસ્થાઓ (એનજીઓ પ્રકારની સંસ્થા જેમાંની કેટલીક પ્રગટપણે સમાજસેવાનું કામ કરતી હોય પરંતુ અંદર ખાને ત્રાસવાદીઓને મદદ કરતી હોય)માં ઘૂસાડ્યા હતા. ૨૦૧૫માં લંડનમાં બૉમ્બ વિસ્ફોટ થયો તે પછી જાપાને મુસ્લિમોના ઘર આસપાસ પણ જાસૂસી શરૂ કરી હતી.

આ દસ્તાવેજો લીક થયા પછી તે દસ્તાવેજોમાં જેમનાં નામ હતાં તે પૈકી ૧૭ મુસ્લિમોએ સરકાર અને પોલીસ સામે કેસ કર્યો. ૨૦૧૪માં ટૉક્યોના જિલ્લા ન્યાયાલયે સ્વીકાર્યું કે પોલીસના આ કામથી ફરિયાદીઓના અંગતતાના અધિકાર (રાઇટ ટૂ પ્રાઇવસી)નો ભંગ થયો છે અને તેણે ૯ કરોડ યેનનું વળતર ચૂકવવા આદેશ પણ આપ્યો પરંતુ મહત્ત્વનું એ છે કે તેણે એમ પણ કહ્યું કે “ગુપ્ત માહિતી એકઠી કરવી જરૂરી અને અનિવાર્ય છે.” અર્થાત્ ભવિષ્યમાં પણ પોલીસ આ કાર્ય શરૂ રાખશે જ. સદ્નસીબે જાપાનનું મિડિયા આપણા જેવું નથી. તેણે આ મુદ્દે ચૂપકીદી સેવી હતી. જે લખાયું તે અંગ્રેજી માધ્યમોમાં લખાયું હતું.

ઈદ જેવા તહેવારે પણ જાપાનમાં ખુલ્લામાં નમાઝ નથી પઢી શકાતી. તેમને નાના રૂમ હોય તો પણ તેમાં નમાઝ પઢવી પડે છે. ‘જાપાન ટાઇમ્સ’ના ૧૩ જુલાઈ ૨૦૧૬ના એક અહેવાલ મુજબ, ઈદ ઉલ ફિત્રના રોજ તેમને ચાર વાર નમાઝનો કાર્યક્રમ યોજવો પડ્યો હતો જેથી બધા લોકો નમાઝ પઢી શકે. ૧,૦૦૦ લોકો બહાર નમાઝના વારા માટે રાહ જોતા હતા.

જાપાનમાં ‘ઘરવાપસી’ના કાર્યક્રમો પણ મોટા પાયે ચાલે છે જેને પોલીસ અને ન્યાયતંત્રનું મૌન સમર્થન હોય છે. જો કોઈ અલગ પંથ અપનાવે તો જાપાનનો કોઈ પરિવાર તેનું રીતસર અપહરણ કરી લે છે. તેને કેદ કરી રાખે છે અને તેના પર તે અલગ પંથ છોડી દેવા દબાણ કરે છે. આ પરિવાર એક્ઝિટ કાઉન્સેલરોની મદદ પણ લે છે. આ કાઉન્સેલરોનું કામ પંથાંતરિત વ્યક્તિને તે પંથ છોડી દેવા સમજાવવાનું હોય છે. ટૉરુ ગૉતો નામની એક વ્યક્તિ ખ્રિસ્તી બની ગયો તો તેનું હિંસક રીતે અપહરણ કરવામાં આવ્યું હતું અને ૧૨ વર્ષ સુધી એક જગ્યાએ કેદ રાખવામાં આવ્યો હતો. આ કિસ્સામાં જાપાનની પોલીસ નિષ્ક્રિય રહી અને તપાસનું ફીંડલું વાળી દીધું. તેના અપહરણકારોને પણ શોધ્યા નહીં. આવા અનેક કિસ્સાઓ બાબતે વિદેશી પત્રકારોને જાપાન દૂતાવાસ કે વિદેશ ખાતા પણ કોઈ પ્રતિક્રિયાઓ આપતા જ નથી.

આ રીતે જાપાનમાં માત્ર દસ ટકા જ સ્થાનિક એવા લોકો છે જેમણે ઇસ્લામ પંથ સ્વીકાર્યો હોય. બાકી જે કોઈ મુસ્લિમો છે તે વિદેશના છે. ખ્રિસ્તીઓની સંખ્યા પણ નહીંવત્ છે. ૨૦૧૫માં પેરિસમાં થયેલા ત્રાસવાદી હુમલા પછી જાપાન વધુ સજાગ બન્યું છે કારણકે તેના દેશમાં ભલે એક પણ ત્રાસવાદી હુમલો નથી થયો પરંતુ આઈએસઆઈએસે સિરિયામાં ૨૦૧૪માં જાપાનના બે લોકોને બંધક બનાવી તેમનો શિરોચ્છેદ કર્યો હતો.

જાપાનની સ્થળાંતર નીતિ બહુ કડક છે. જાપાનમાં વસતિ ઓછી છે અને ઘટી રહી છે તેમ છતાં તેના દરવાજા કૌશલ્ય વગરના વિદેશી કામદારો માટે બંધ છે. તેમને રેસિડેન્શિયલ સ્ટેટસ મળતું નથી. શરણાર્થીઓ માટે તેના દરવાજા ભારત અને યુરોપની જેમ મોકળા નથી. (ક્યારેક દયા ડાકણને ખાય). ૨૦૧૬માં જાપાને ૧૦,૯૦૧ અરજદારો પૈકી માત્ર ૨૮ લોકોને શરણાર્થી તરીકે સ્વીકાર્યા હતા.

સ્વાભાવિક છે કે જે દેશમાં અંદર વસતા લોકો તરફથી કે વિદેશથી આવા અચાનક થતા ત્રાસવાદી હુમલાનો ભય ન હોય તે દેશનો વિકાસ પૂરઝડપે જ થાય.

જાપાનના નેતાઓ રાષ્ટ્રવાદી છે. શિન્ઝો આબેએ પાઠ્યપુસ્તકોમાં જાપાનના સમ્રાટો કે સેના દ્વારા બીજા વિશ્વયુદ્ધ કે તે સિવાય કરેલા અત્યાચારોને દૂર કર્યાં છે. જ્યારે આપણે ત્યાં તો પાઠ્યપુસ્તકોમાં ચેડાં કરીને ખોટો ઇતિહાસ ઊભો કરી ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાં ભારત પ્રત્યે લઘુતાગ્રંથિનું નિર્માણ કરાય છે.

જાપાનને કુદરતનું વરદાન છે તેથી તે વિકસિત છે તેવું નથી. અમેરિકા દ્વારા પરમાણુ હુમલાનો ભોગ બનીને જાપાન સંપૂર્ણ બરબાદ થઈ ગયું હતું. તો ભૂકંપ એ જાપાન માટે લગભગ રોજની ઘટના છે. પરંતુ ભૂકંપથી નુકસાન ન થાય તેવાં મકાનો અને ઇમારતો ટૅક્નૉલૉજીના આધારે બનાવ્યાં છે. જાપાન સ્વચ્છતા માટે પણ આગ્રહી છે. આનું કારણ શિન્તો અને બૌદ્ધ પંથ છે. પંથની માન્યતા મુજબ, અસ્વચ્છતા સાથે દુષ્ટતા જોડાયેલી છે. આથી જાપાની લોકો દિવસમાં ઓછામાં ઓછું એક વાર તો નહાય જ છે પણ સાથે સાથે ઘર કે જાહેર સ્થળોએ ગંદકી પણ નથી રાખતા. ભારતમાં તો ઘણા લોકો પોતે ગંદકી કરે તો પણ સાફ નથી કરતા જ્યારે જાપાનના ફૂટબૉલ પ્રેમીઓએ ૨૦૧૪માં બ્રાઝિલમાં રમાયેલા ફૂટબૉલ વિશ્વ કપમાં આર્જેન્ટિના સામેની મેચ પછી સ્ટેડિયમની સફાઈ કરીને સમગ્ર વિશ્વનું દિલ એ મેચમાં હારી ગયા છતાં જીતી લીધું હતું. પરંતુ આપણે ત્યાં મિડિયામાં સમાચારો અને લેખોમાં ચીનની ધમકી, પાકિસ્તાનના મુશર્રફના ભારત વિરુદ્ધ વિષવમન, અમેરિકામાં સેક્સનાં ટોય કેટલાં વેચાય છે, બ્રિટનમાં શિક્ષિકા વિદ્યાર્થી સાથે સેક્સ કરતાં ઝડપાઈ જેવા સમાચારની જ ભરમાર હોય છે, તેથી આવા પૉઝિટિવ સમાચારથી વાચકો વંચિત રહે છે.

જાપાનમાં સ્વચ્છતા પ્રત્યે એટલો પ્રેમ છે કે જો લોકો પાસે કચરો નાખવા આજુબાજુ કોઈ કચરાપેટી ન હોય તો તેઓ કચરો એક થેલીમાં પોતાના ઘરે કે ઑફિસે લઈ પછી તેનો નિકાલ યોગ્ય રીતે કરે છે. જાપાની લોકો કોઈ પણ સભા, સમારંભ, સંગીતના કાર્યક્રમ, રમત ગમત કે ઉત્સવ પછી જાહેર મેદાન કે સ્ટેડિયમને સાફ કર્યા પછી જ ઉઠવાની પરંપરા છે. જ્યારે આપણે ત્યાં ચૂંટણી સભા હોય કે નવરાત્રિના ગરબા, ગણેશ વિસર્જન હોય કે તાજિયા, કે પછી ૩૧ ડિસેમ્બરની ઉજવણી, કાર્યક્રમ પત્યા પછી પ્લાસ્ટિકની બૉટલો, પ્લાસ્ટિકના પડીકાઓ, ઢોળાયેલી ચટણી અને નાસ્તાથી મેદાન એટલું ગંદુંગોબરું હોય છે કે ન પૂછો વાત. જાપાનનાં બાળકોને નાનપણથી જ સ્વચ્છ રહેવાનું અને આજુબાજુની જગ્યા સ્વચ્છ રાખવાનું શિખવવામાં આવે છે.

જાપાનના લોકો સભ્યતા અને સંસ્કારની મજાક નથી ઉડાવતા પણ તેને પાળીને બતાવે છે. તેઓ નમ્રતાથી સ્મિત સાથે વાત કરશે અને તે પણ ધીમા અવાજમાં. તેઓ ટ્રેનમાં મુસાફરી વખતે જો ફૉન આવે તો ઊભા થઈ દરવાજા પાસે જાય છે અને એકદમ ધીમા અવાજે કહે છે કે તેઓ અત્યારે મુસાફરી કરી રહ્યા છે અને થોડા સમય પછી ફૉન કરશે. ભીડભાડવાળી જગ્યાએ તેઓ અચૂક મેડિકલ માસ્ક પહેરેલા જોવા મળશે. તેમને જો શરદી પણ થઈ હોય તો તેઓ માસ્ક પહેરશે કારણકે તેઓ ઈચ્છે છે કે તેમનો ચેપ બીજા કોઈને ન લાગે. ગમે તેવી આધુનિક ટૅક્નૉલૉજી છતાં જાપાનના લોકો પોતાના પંથને ભૂલ્યા નથી. તેઓ ગમે તેવા ધનવાન હોય કે ઓછા ધનવાન, અચૂક મંદિરે જાય છે અને બાળકોને પણ નાનપણથી ટેવ પાડવામાં આવે છે. આપણે ત્યાં હૉસ્પિટલ હોય કે રેસ્ટૉરન્ટ, કામ કરતા કર્મચારીઓને કેટલાક લોકો સામેથી બક્ષિસ કે ટિપ આપીને તેમને બગાડે છે તો કેટલાક કર્મચારી સામેથી માગી લે છે, પણ જાપાનમાં જો તમે આ આપવા જાવ તો તેઓ સવિનય તમને ના પાડી દેશે. પોતાનું કામ કરવા પગાર મળતો હોય પછી વધારાનાં નાણાંની શી જરૂર? પ્રમાણિકતા જાપાની લોકોમાં ઠાંસી ઠાંસીને પડેલી છે. જાપાનમાં ચોરી કે ખિસ્સા કાપવા જેવા અપરાધોની સંખ્યા બહુ જ ઓછી છે.

જાપાનમાં બેરોજગારીનો દર ઓછો છે કારણકે મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ નોકરી કરતી નથી! બેરોજગારીનો દર જે લોકોને કામ ન મળે તેની ટકાવારી હોય છે. આથી બેરોજગારીનો દર જાપાનમાં ઓછો જ હોવાનો. ત્યાંની સ્ત્રીઓને પોતે ગૃહિણી હોવાનું ગૌરવ છે. આપણે ત્યાં સ્ત્રીઓ જ બીજી સ્ત્રી ગૃહિણી હોય તો તેને નીચી નજરે હવે જોવા લાગી છે. જાપાનમાં આમ પણ કંપનીઓ સ્ત્રીઓ કરતાં પુરુષોને વધુ લેવાનું પસંદ કરે છે, જોકે ૧૯૯૯માં મહિલાઓને રોજગારીમાં અન્યાય મુદ્દે કાયદો બનાવાયો છે ખરો. નોકરી મેળવનારી સ્ત્રીઓ પણ કેટલાક સમય પછી પોતાનાં સંતાનો અને પરિવારને ન્યાય આપવા ગમે તેવી સફળ કારકિર્દીને છોડતાં અચકાતી નથી.

આ ઉપરાંત જાપાનના પુરુષોને પણ રોજગાર બાબતે અસંતોષ નથી કારણકે ત્યાં ૧૯૧૦થી લાઇફટાઇમ એમ્પ્લૉયમેન્ટની અવધારણા છે. મતલબ કે કંપની સીધી જ લોકોને રોજગારી આપે છે અને તેમને પગાર સિવાય રાહતદરે આરોગ્ય સેવા, પગાર સાથેનું વેકેશન, બીમારી વખતે પગાર સાથેની રજા, પેન્શન જેવી સુવિધાઓ મળે છે. ત્યાં ભલે સામ્યવાદ ન હોય, પરંતુ કર્મચારીઓના હક માટે જાપાનનું તંત્ર સજાગ છે. ત્યાં મોટા પાયે છટણીઓ પર સામાજિક રીતે પ્રતિબંધ છે. સોની, તોશિબા, પેનાસોનિક અને એનઇસી જેવી કંપનીઓ વધારાના કર્મચારીઓને સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિની યોજના આપે છે અને બિનજરૂરી કર્મચારીઓને બેનિશમેન્ટ રૂમમાં મોકલવામાં આવે છે જ્યાં તેમને તેઓ રાજીનામું આપવાનું ન વિચારે ત્યાં સુધી ઓછામાં ઓછું કામ સોંપવામાં આવે છે.

જાપાનના વિકાસ અને ત્યાંના લોકોની સુખાકારી પાછળનું કારણ એ પણ છે કે તેઓ બચતમાં ખૂબ માને છે. તેમનો બચતનો દર અમેરિકા કરતાં વધુ છે. જ્યારે ભારતમાં બચતનો દર દિવસે ને દિવસે લૉન, જાહેરખબરો, માર્કેટિંગ અને ભૌતિક સુખ પાછળની દોટના કારણે સતત ઘટી રહ્યો છે.

અમેરિકા અને ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ પછી પરંપરાનો વિરોધ તેને જ આધુનિકતા મનાય છે અને દુર્ભાગ્યે ભારતના કેટલાક લોકો માટે પણ આ જ આધુનિકતા છે. પરંતુ જાપાન તેવું નથી. જાપાનમાં ધર્મ, સમાજ અને કુટુંબનું મહત્ત્વ સર્વોચ્ચ છે.

આમ, ભારતે માત્ર બુલેટ ટ્રેન માટે જ નહીં, પરંતુ સાચા અને વિસરાયેલા વિકાસ માટે પણ જાપાનમાંથી ધડો લેવા જેવો છે.

Posted in international, sadhana, Uncategorized

રોહિંગ્યા મુસ્લિમો મુદ્દે એકલા પડી રહેલા આંગને મોદીજીનો હિંમતભર્યો ટેકો

હિન્દુત્વના પ્રચંડ મોજાએ એક સમયે ભારતમાંથી બહાર નીકળીને પૂર્વમાં જાપાન સુધી અને ઉત્તર-પશ્ચિમમાં યુરોપ અને અમેરિકા સુધી, દક્ષિણમાં શ્રીલંકા અને પશ્ચિમમાં અફઘાનિસ્તાન સુધી પોતાનો સાંસ્કૃતિક પ્રભાવ ઊભો કર્યો હતો. સનાતન ધર્મની જ એક શાખા કહી શકાય તેવા બૌદ્ધ પંથ અને ખાસ કરીને સમ્રાટ અશોક દ્વારા તેને રાજ્યાશ્રય મળવાના કારણે, અને રાજ્યાશ્રય જ નહીં, પરંતુ પોતાના પરિવારના સહિતના લોકોને જ બૌદ્ધ પ્રચારક તરીકે મોકલવાના કારણે બૌદ્ધ પંથ ભારતથી પૂર્વ અને દક્ષિણે આવેલા ભૂભાગમાં પ્રસરી ગયો હતો.

આમાંનો એક ભાગ એટલે મ્યાનમાર. જે પ્રાચીન સમયમાં બ્રહ્મદેશ અથવા બર્મા તરીકે ઓળખાતો હતો. બ્રહ્મા પરથી બર્મા અને તેના પરથી મ્યાનમાર નામ પડ્યું. તો બૈક્થાનો (Beikthano) નામ વિષ્ણુ ભગવાન પરથી આવ્યું છે. આ નામનું શહેર મ્યાનમારમાં આવેલું છે. આ શહેર રાજકીય રાજધાની પણ રહ્યું છે. આપણા ઈન્દ્ર મ્યાનમારમાં થાગ્યા મિન (Thagya Min) તરીકે પ્રસિદ્ધ દેવતા છે. વિરાટ ભારત વર્ષનો જ એક ભાગ હતું આ મ્યાનમાર. ગુજરાતમાં પણ આપણને બાર ગાઉએ બોલી બદલાતી દેખાય અને રીતરિવાજોમાં થોડો ફરક દેખાય તો આ તો પછી બૌદ્ધ પંથના જબરદસ્ત મોજા વખતે અને પ્રાદેશિકતાના કારણે બદલાય જ. બાકી મ્યાનમારના બાગો (પહેલાં પેગુ તરીકે જાણીતું હતું)માં આજની તારીખે પણ હસ્તીનાપુર નામનું શહેર (જે ઇસુ ખ્રિસ્તના જન્મના ૮૫૦ વર્ષ પહેલાંનું છે!) છે તે બતાવે છે કે હિન્દુત્વ અને હિન્દુઓ એક સમયે મ્યાનમારમાં પ્રભુત્વ ધરાવતા હતા. બિજયચંદ્ર મજુમદારે ‘ધ હિસ્ટરી ઑફ બંગાલી લેંગ્વેજ’માં લખ્યું છે કે ઈસુના જન્મના ૯૨૩ વર્ષ પહેલાં હિન્દુઓ મ્યાનમાર ગયા હતા. હસ્તીનાપુરના સાહસિક રાજાઓએ બર્માના ઉપરના પ્રદેશમાં વ્યાપક રાજ્ય બનાવ્યું હતું અને તેની રાજધાની ભામો હતી. તો તેલુગુ ભાષીઓએ પણ આરાકાન (જે હવે રખાઇન તરીકે ઓળખાય છે અને અત્યારે બૌદ્ધો અને રોહિંગ્યા મુસ્લિમો વચ્ચે હિંસક ટક્કરના લીધે ચર્ચામાં છે) પર પોતાની પ્રભુતા સ્થાપિત કરી હતી. ડૉનાલ્ડ એમ. સિકિંન્સ નામના લેખકે ‘હિસ્ટૉરિકલ ડિક્શનરી ઑફ બર્મા’માં નોંધ્યું છે કે મ્યાનમારના હૃદય સમા ઇરાવાડી (આર્યવાડી?) નદીના કિનારે પાંગરેલી સભ્યતામાં પણ હિન્દુઓની જેમ જ ચાર વર્ણ હતા- મિન-મ્યો (min-myo) અર્થાત્ શાસકો; પોન્ના-મ્યો (ponna-myo) અર્થાત્ બ્રાહ્મણો અથવા શાસ્ત્રમાં નિપુણ વિદ્વાનો); થુહતે-મ્યો (thuhtay-myo) અર્થાત્ વૈશ્યો અને સિન્યેથા-મ્યો (sinyetha-myo) અર્થાત્ ગરીબ વર્ગ. આ વર્ણવ્યવસ્થા પણ જે તે સમયે ભારતમાં ઘૂસી ગયેલા દૂષણની જેમ જન્મ આધારિત હતી અને માત્ર રાજાના આદેશથી જ તેને બદલી શકાતી હતી.

એક કિસ્સો તો વિચિત્ર છે. રંગૂનમાં (મોટા ભાગે ૧૯૯૦ના દાયકામાં) સૈનિકોને ખોદકામ દરમિયાન ‘પોલમ્મા’ નામના એક દેવીની મૂર્તિ ચમત્કારિક મળી આવી હતી. આ સૈનિકોએ સ્થાનિક દક્ષિણ ભારતીય મંદિરને આ મૂર્તિ મોકલાવી આપી. જે સૈનિકોએ આ કામ કર્યું તે સૈનિકોને લોહીની ઉલટી થઈ અને તેઓ મૃત્યુ પામ્યા.

અંગ્રેજોએ તેને જીતીને ભારતમાં ભેળવી દીધું હતું. પરંતુ ત્યાં સ્વતંત્ર થવા જે સંઘર્ષ ચાલ્યો તે ભારતના ઘણા પ્રદેશોની જેમ હિંસક જ હતો. ૧૯૪૮માં સ્વતંત્ર થયા પછી તેણે રાષ્ટ્રસમૂહ (બ્રિટનના દાસ દેશોનો એક સમૂહ- કૉમનવેલ્થ)નો ભાગ થવાનું પસંદ ન કર્યું, પરંતુ તે સમયે ભારત નહેરુજીના નેતૃત્વમાં આ સમૂહમાં જોડાયો અને હજુ પણ તેનો ભાગ છે જ. આમ, મ્યાનમાર એ અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને આયર્લેન્ડ જેવા સ્વાભિમાની દેશોની પંક્તિમાં આવે છે જે આ કૉમનવેલ્થમાં જોડાયું નથી.

આ મ્યાનમાર આજકાલ રોહિંગ્યા મુસ્લિમોનાં વર્ષ ૨૦૧૨થી બૌદ્ધો સાથે રમખાણો, તેમના અલગ દેશ, નાગરિકત્વની માગણીઓ અને તે પછી લશ્કર દ્વારા તેમના સફાયાના કારણે ચર્ચામાં છે અને સ્વાભાવિક જ અનેક દેશોની ટીકાને પાત્ર પણ બન્યું છે. મ્યાનમાર ભારત માટે પૂર્વીય દુનિયાનું પ્રવેશદ્વાર કહેવાય છે અને ચીન તથા ભારત વચ્ચે તે આવેલું હોવાથી વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ ભારત માટે ખૂબ ઉપયોગી તથા મહત્ત્વનું છે. ઈશાન રાજ્યોમાં જે બળવાખોર સંગઠનો છે તેમને પણ મ્યાનમાર તરફથી ટેકો મળતો રહ્યો છે, મ્યાનમાર તેમના માટે સ્વર્ગ ગણાય છે અને ત્યાંથી તેઓ કામ કરતાં રહ્યાં છે. આ પ્રવૃત્તિ ડામવા પણ મ્યાનમારનો સાથ અગત્યનો છે. ભારત અને મ્યાનમાર વચ્ચે ૧,૬૪૩ કિમી લાંબી સરહદ આવેલી છે. વળી, ચીને ત્યાં મોટા મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રૉજેક્ટ હાથ ધરીને તેને પોતાની પાંખમાં લેવાનો પ્રયાસ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોથી કરવા લાગ્યો છે. તેથી પણ મ્યાનમાર ભારત માટે અગત્યનું બની જાય છે.

૧૯૬૨ સુધી મ્યાનમારમાં લોકશાહી રહી. પરંતુ આ વર્ષે ને વિને બળવો કરી લશ્કરનું શાસન આણી દીધું. તેણે બર્મા સૉશિયલિસ્ટ પ્રૉગ્રામ પાર્ટી નામનો પક્ષ સ્થાપ્યો અને સામ્યવાદી ઢબનું આ એક પક્ષનું શાસન ૧૯૮૮ સુધી રહ્યું અને તે પછી લશ્કરના સોવ મૌંગ નામના જનરલે બળવો કરી સત્તા કબજે કરી. તેણે સ્ટેટ લૉ એન્ડ ઑર્ડર રિસ્ટૉરેશન કાઉન્સિલ (SLORC) સ્થાપી જેનું શાસન ૨૦૧૧ સુધી રહ્યું. ને વિનના શાસન દરમિયાન ભારતીયો લશ્કરી શાસકોના અત્યાચારોનો ભોગ બન્યા. ૧૯૬૪માં લગભગ ત્રણ લાખ ભારતીયો જે પેઢીઓની પેઢીઓથી ત્યાં રહેતા હતા તેમને ઉચાળા ભરવાના આવ્યા. ભારતીયોની માલિકીના વેપારોનું ‘બર્મીઝ વે ટૂ સૉશિયલિઝમ’ (બર્માનો સમાજવાદ)ના નામે રાષ્ટ્રીયકરણ કરી દેવામાં આવ્યું. તેમને પાછા ફરવા માટે ૧૭૫ ક્યાત (મ્યાનમારનું ચલણ) આપવામાં આવ્યું જેથી તેઓ ભારત પાછા ફરી શકે પરંતુ તત્કાલીન કૉંગ્રેસ સરકાર મૌન તમાશો જોતી રહી. ઉલટાનું ૧૯૫૨માં તો જવાહરલાલ નહેરુએ મ્યાનમાર જેવા ટચૂકડા દેશ સાથે શાંતિ ખરીદવા મ્યાનમારના વડા પ્રધાન યુ. નુને ખુશ કરવા કાબાહ ખીણ જે મણિપુર અને મ્યાનમાર સરહદે આવેલી છે તે ભેટ આપી દીધી હતી! આજે પણ જ્યારે મણિપુરના લોકો કાબાહ ખીણ વિશે વિચારે છે ત્યારે તેમની આંખોમાંથી આંસું સરી પડે છે.

આવા વારસાની વચ્ચે નરેન્દ્ર મોદી સત્તામાં આવ્યા અને તેમણે પડોશી દેશો જે ચીનની પડખામાં સરી ગયા હતા તેમને ભારતના પડખામાં લેવાનું શરૂ કર્યું. શરૂઆત શપથવિધિથી જ થઈ ગઈ હતી. તે પછી ૨૦૧૪માં ‘આસિયાન’ (અગ્નિ એશિયાઈ રાષ્ટ્ર સંઘ)ની બેઠકમાં ભાગ લેવા તેમણે મ્યાનમારની મુલાકાત લીધી હતી પરંતુ તાજેતરમાં મ્યાનમારની દ્વિપક્ષીય મુલાકાત તેમણે લીધી.
મ્યાનમાર પોતે અશાંત છે અને રોહિંગ્યા મુસ્લિમો દ્વારા ત્રાસવાદનો સામનો કરી રહ્યું છે, જેની સામે કાર્યવાહી કરવાના કારણે વિશ્વભરના મુસ્લિમો- અરે! માનવ અધિકારવાદી કહેવાતી પાકિસ્તાની મલાલા યુસૂફઝાઈ દ્વારા પણ ટીકાને પાત્ર બન્યું છે. મ્યાનમારના સ્ટેટ કાઉન્સિલર (જે પડદા પાછળના દેશનાં વડાં પ્રધાન જ કહેવાય છે) આંગ સાન સુ કીએ તો આ મામલે વિશ્વ ભરના મુસ્લિમો દ્વારા ખોટા સમાચાર ફેલાવાતા હોવાનો દાવો કર્યો છે. ખાસ કરીને તુર્કીના નાયબ વડા પ્રધાન મહેમત સિમસેકે નેપાળના પૂર અને રવાન્ડાના હિંસાચારના ફોટાનો ઉપયોગ કરીને રોહિંગ્યા મુસ્લિમોની દશા મ્યાનમારમાં બહુ ખરાબ હોવાનું કહ્યું હતું તેની આંગ સાન સુ કીએ ટીકા કરી હતી.

સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદમાં વડા પ્રધાન મોદી અને આંગ સાન સુ કીએ ત્રાસવાદનો સફાયો કરવા સંકલ્પ વ્યક્ત કર્યો હતો. મોદીજીએ રખાઇનમાં હિંસા માટે ઉગ્રવાદીઓને જવાબદાર ગણાવ્યા હતા. આ તબક્કે મોદીજીએ સદ્ભાવનાની ચેષ્ટા રૂપે ભારતીય જેલોમાં બંધ ૪૦ ભારતીયોને છોડવાની જાહેરાત પણ કરી હતી. ભારત અને મ્યાનમાર વચ્ચે ત્રાસવાદ અને સુરક્ષા, દરિયાઈ સુરક્ષા, સાંસ્કૃતિક વિનિમય કાર્યક્રમ, મેડિકલ પ્રૉડક્ટના નિયંત્રણ, આરોગ્ય તથા દવા, આઈટી, એમઆઈઆઈટી, વગેરે અનેક ક્ષેત્રોમાં ૧૧ સમજૂતી પત્રો (એમ.ઓ.યૂ.) પર હસ્તાક્ષર થયા હતા. આ ઉપરાંત ભારત-મ્યાનમાર વચ્ચે જમીન સરહદ પાર કરવાની સમજૂતી પર પણ હસ્તાક્ષર થયા હતા.

જો આપણે વિદેશમાં રહેતા હોઈએ તો આપણા દેશમાંથી આવતી દરેક વ્યક્તિ આપણને પોતીકી લાગે. તે આવીને આપણને મળે, આપણા દેશના ખબરઅંતર જાતે આપે તો બહુ જ આનંદ થાય. મોદીજી સમસ્ત વિશ્વના ભારતીયોને એક તાંતણે બાંધવાનું કામ તેમના વિદેશ પ્રવાસોમાં અચૂક કરતા હોય છે. મ્યાનમારમાં પણ તેમણે ત્યાં વસતા ભારતીયોને સંબોધ્યા અને પોતાની સરકાર દ્વારા જીએસટી, નોટબંધી વગેરે મુદ્દે થયેલા કામોની માહિતી આપી.

તેમણે બ્રિટિશરો સામે લડતા વીરગતિ પામેલા લોકોના મૌસોલિયમની મુલાકાત લઈ શ્રદ્ધાસુમન અર્પિત કર્યા. ભારતની સ્વતંત્રતા માટે લડેલા બહાદૂર શાહ ઝફરની દરગાહની મુલાકાત લઈ તેમને પણ શ્રદ્ધાંજલિ આપી. તમિલ સ્થળાંતરિતો દ્વારા ૧૮૭૧માં બનેલા કાલિબરી મંદિરમાં દર્શન કર્યા. બૌદ્ધ મંદિર શ્વેદાગોન પગોડામાં પણ દર્શન કર્યા. બંને દેશોની એક સરખી સાંસ્કૃતિક વિરાસતના પ્રતીક રૂપે બોધિ વૃક્ષનું રોપણ કર્યું. બાગાનમાં તેમણે આનંદ મંદિરમાં પણ દર્શન કર્યા હતા.
આમ, મોદીજીની મ્યાનમાર મુલાકાત બહુઆયામી બની રહી. ખાસ કરીને, જ્યારે આંગ સાન સુ કી વિશ્વ ભરની ટીકાનો સામનો ઉગ્રવાદી રોહિંગ્યા મુસ્લિમો બાબતે કરી રહ્યા છે ત્યારે મોદીજીએ સામા પ્રવાહે જઈને તેમની પડખે ઊભા રહેવાનું હિંમતભર્યું કામ કર્યું હોય તેમ જણાય છે.