‘કૉલેજસ્ય પ્રથમ દિવસે’: ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં સંસ્કૃત ભૂલાતું જાય છે

પહેલાં પત્રકારત્વમાં સંસ્કૃત પ્રચૂરતા વધુ હતી. તેનું કારણ બ્રાહ્મણો વધુ હતા અથવા સંસ્કૃતના જાણકાર વધુ હતા તેવું બની શકે. (હું ખોટો પણ હોઈ શકું.) 'સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર' માં ચીફ રિપૉર્ટર શ્રી રમેશભાઈ ઓઝા, હું ન ભૂલતો હોઉં તો, કૉલેજના પ્રથમ દિવસે 'કૉલેજસ્ય પ્રથમ દિવસે' (કાલિદાસના મેઘદૂતના નામના કાવ્યમાં 'અષાઢસ્ય પ્રથમ દિવસે) નામની કૉલમ લખતા. બાય ધ … Continue reading ‘કૉલેજસ્ય પ્રથમ દિવસે’: ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં સંસ્કૃત ભૂલાતું જાય છે

પત્રકારત્વ અને ગુજરાતી ભાષા-લેખાંક ૨

વાચકને સમજાય તેવી ભાષામાં લખો, આવું જ્યારે તંત્રી પત્રકારને કહે ત્યારે ખરેખર એ એમ કહેવા માગતા હોય છે કે અંગ્રેજી, હિન્દી, ફારસી, ઉર્દૂ ગમે તે ભાષાના શબ્દો વાપરો પણ ગુજરાતી તો નહીં જ! મારો પ્રશ્ન એ છે કે શું વાચકો પહેલેથી અંગ્રેજી જાણતા હતા? અંગ્રેજી તો આજે પણ, વાચકો તો શું, ઘણા તંત્રી-પત્રકારોને પણ ખાસ … Continue reading પત્રકારત્વ અને ગુજરાતી ભાષા-લેખાંક ૨

પત્રકારત્વ અને ગુજરાતી ભાષા લેખાંક-૧

એક સમય હતો જ્યારે સમાચારપત્રોમાં અનુવાદકો ગુજરાતી શબ્દો જાણતા, પણ તંત્રીઓ ભદ્રંભદ્રના નામે અંગ્રેજી શબ્દોનો જ (બિનજરૂરી) આગ્રહ રાખતા. આજે તો અનુવાદમાં એ સ્થિતિ થઈ છે કે નવા અનુવાદકો અંગ્રેજી અને અંગ્રેજી નહીં તો (બિનજરૂરી) હિન્દી બિન્દાસ્ત વાપરવા લાગ્યા છે. લોકો સમજશે નહીં તેવું તંત્રીઓ દ્વારા કહેવાતું હોય છે. ઘણું ખરું તો પોતે જ સમજતા … Continue reading પત્રકારત્વ અને ગુજરાતી ભાષા લેખાંક-૧

જયવંતની જે બ્બાત-૨

#માતૃભાષાદિવસ -અઘરા અંગ્રેજી સ્પેલિંગ યાદ રાખતા લોકો, ઉર્દૂની અઘરી શાયરી ને 'ખ'નો ગળામાંથી તલફ્ફૂઝ (ઉચ્ચાર) કેમ કરવો તે શીખતા ગુજરાતી લોકો આજથી હ્રસ્વ ઇ (સામાજિક) ને દીર્ઘ ઈ (ભારતીય), હ્રસ્વ ઉ (વસ્તુ) ને દીર્ઘ ઊ (નૂતન) ક્યાં આવે, શ, સ અને ષના ઉચ્ચાર કેવી રીતે થાય તે યાદ રાખવાનું ચાલુ કરે તો માતૃભાષા પર ઉપકાર … Continue reading જયવંતની જે બ્બાત-૨

બ્રિટિશ અને મોગલ ગુલામીમાંથી હવે તો બહાર આવીએ!

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૮/૧/૧૮) પરમ દિવસે આપણે ૬૯મો પ્રજાસત્તાક દિવસ મનાવ્યો. પરંતુ શું આપણે ખરેખર પ્રજાસત્તાક થયા છીએ? શું આ દેશમાં હજુ પણ બ્રિટિશ કાળની પરંપરાઓ ચાલી નથી આવતી? શું હજુ પણ આપણે મોગલ શાસકોના સમયની માનસિકતાના ગુલામ નથી? ગયા વર્ષે બજેટની તારીખ ૨૮ (જો ૨૯નો મહિનો હોય તો ૨૯) ફેબ્રુઆરીના બદલે ૧ ફેબ્રુઆરી … Continue reading બ્રિટિશ અને મોગલ ગુલામીમાંથી હવે તો બહાર આવીએ!

કેઆરકે બનવું છે કે વિક્રમ ભટ્ટ?

તમે કેવી ભાષા લખો છો ને કેવી બોલો છો તે તમારું વ્યક્તિત્વ બતાવે છે-સંસ્કાર બતાવે છે. એમાંય જ્યારે તમે જાહેર જીવનમાં અથવા કોઈ ક્ષેત્રમાં શીર્ષ સ્થાને આવી જાવ પછી તમારે ખાસ ધ્યાન રાખવું પડે. કેટલીક બાબતોમાં તમે જાહેરમાં અને ઘરમાં જુદા હો છો. હોવું જ જોઈએ. અને આ વાત દરેકને લાગુ પડે છે. તમે સામાન્ય … Continue reading કેઆરકે બનવું છે કે વિક્રમ ભટ્ટ?

ગુજરાતીમાં આંકડા કેવી રીતે ટાઇપ કરવા?

ગુજરાતી ભાષાને અમુક હદે ભૂંસી નાખવાની પેરવી સરકારથી માંડીને અખબાર સુધીના સ્તરે થઈ રહી છે. સરકારી સ્તરે એ રીતે કે ગુજરાતી માધ્યમની શાળાઓમાં પણ આંકડા અંગ્રેજીમાં જ લખવા ફરજિયાત બનાવી દેવાયા છે. હું ભણતો ત્યારે આઠમા ધોરણથી અંગ્રેજીમાં આંકડા લખવાનું ફરજિયાત હતું, હવે તો લગભગ પહેલા ધોરણથી જ છે. તો નવા અને જૂના ગુજરાતી અખબારો … Continue reading ગુજરાતીમાં આંકડા કેવી રીતે ટાઇપ કરવા?