national, politics, sanjog news, vichar valonun

મમતા જેવું બધાં રાજ્યો કરે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર ન લાગે!

 

સબ હેડિંગ: મમતા બેનર્જીએ પત્રકારોના સચિવાલયમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, પાર્ક સ્ટ્રીટ રેપ પર બનેલી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો. મમતા બેનર્જી અને તત્કાલીન કૉંગ્રેસી રાજ્યપાલ એમ. કે. નારાયણનની હાજરીમાં પોલીસ પત્રકારોની પીટાઈ કરતી હતી ત્યારે આ બંને મહાનુભાવો ચૂપચાપ જોતાં હતાં. ડાબેરી યુનિયનોએ હડતાળ પાડી તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂળના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો!

 

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૭/૦૨/૧૯)

(નોંધઃ ૧૪ ફેબ્રુઆરીએ કાશ્મીરના પુલવામામાં સીઆરપીએફના જવાનો પર થયેલા પિશાચી હુમલાના સંદર્ભે કદાચ અત્યારે મમતા વિશે વાંચવું ન ગમે, પરંતુ ૧૩મીએ લખાયેલો આ લેખ ધ્યાનપૂર્વક આ વાંચો કેમ કે આ દેશમાં કેટલાક રાજકારણીઓ, પત્રકારો, પ્રાધ્યાપકો, વકીલો, ફિલ્મ કલાકારો આવા ત્રાસવાદી-નક્સલવાદીઓ માટે આડશનું કામ કરતા હોય છે. અંદર રહીને આ ઉધઈ દેશને ફોલી ખાવાનું કામ કરતી હોય છે. ત્યારે બહારના વાતાવરણ પર દોષ દેવો ખોટો છે. બહારથી ઘરનું સમારકામ કરાવવાની સાથે ઘરની ઉધઈને પણ સાફ કરવી એટલી જ જરૂરી છે.)

ગયા અંકે મમતા બેનર્જીના પક્ષના શારદા કૌભાંડની વાત કરી. તેના તાર નક્સલવાદ અને ત્રાસવાદ સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે અને પહેલી વાર ભારત પર બાંગ્લાદેશે ત્રાસવાદ ફેલાવવાનો આક્ષેપ મમતાના કારણે મૂક્યો તેની વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી નથી તેની વાત કરી. ગયા અંકનો લેખ ન વાંચ્યો હોય તો વાંચી લેજો. આ વખતે મમતા બેનર્જીના ગુંડારાજ અને જાણે અલગ દેશ ચલાવતા હોય તેવું તેમનું શાસન પર વાંચો.

મમતા બેનર્જી લડાકુ સ્વભાવનાં, તેજતર્રાર નેત્રી (નેતાનું સ્ત્રીલિંગ) છે, તેમણે સામ્યવાદીઓના ગઢને જે રીતે ધરાશાયી કર્યો તે પ્રશંસનીય છે પરંતુ ગયાં આઠ વર્ષોમાં તેમણે સામ્યવાદીઓને પણ સારા કહેવડાવે તેવું અત્યાચારી શાસન કર્યું છે. રાજકીય પક્ષો, સેક્યુલર મિડિયાના પત્રકારો અને બુદ્ધુજીવીઓ જ્યારે નરેન્દ્ર મોદીને ગુજરાતમાં કે દિલ્લી ખાતે હિટલરશાહી શાસન કહે ત્યારે તેઓ આપણી સમક્ષ હકીકતો મૂક્યા વગર અથવા તો તેનાથી વિરુદ્ધ માત્ર મોદી વિરોધી વાતો કરીને જ પોતાની દલીલો કરતા હોય છે.

ગયા અઠવાડિયે ગુજરાતમાં એક ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલે ભારત તેરે ટુકડે ગેંગના કનૈયાકુમારના સમર્થક અને ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણીને કૉલેજના વાર્ષિકોત્સવમાં આમંત્રણ આપ્યું જેની પાછળ તે કાર્યક્રમ રદ્દ થશે તેવી ગણતરી હતી જ. કાર્યક્રમ રદ્દ પણ થયો. નિવૃત્તિના આરે આવેલા આ પ્રિન્સિપાલે પછી દેકારો મચાવ્યો. લિબરલ ઇકો સિસ્ટમના કારણે સમગ્ર દેશમાં આ મુદ્દો ચગ્યો. મોદીના અને ભાજપના ગુજરાતમાં વિરોધી અવાજને દબાવવાની કોશિશ…અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર તરાપ…

આ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ અગાઉ પણ પોતાના અનેક કાર્યક્રમો અને ટીવી ડિબેટમાં મોદીનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે અને તેમાં કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ આ જ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ પશ્ચિમ બંગાળમાં હોત તો તેમને ખબર પડત કે ત્યાં શું હાલ થાય છે. પ.બંગાળમાં પ્રાધ્યાપક અમ્બિકેશ મહાપાત્રની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. કારણ? તેમણે મમતા વિરોધી કાર્ટૂનનો પ્રચાર-પ્રસાર કર્યો હતો. મમતાએ દાવો કર્યો કે આ ગુનો છે અને આવાં કાવતરાંઓને સાંખી લેવામાં નહીં આવે.

મમતાએ રાજ્ય સરકાર સંચાલિત શાળાઓ અને કૉલેજોના શિક્ષકો-પ્રાધ્યાપકોને મિડિયા સાથે સીધી વાત કરવા પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવા પ્રસ્તાવ કર્યો છે જેના લીધે શિક્ષકો અને પ્રાધ્યાપકોમાં રોષ વ્યાપ્યો છે. આમ છતાં, તૃણમૂળ સાથે જોડાયેલા પ્રાધ્યાપકોના સંગઠને સ્વમાન ગિરવે મૂકીને ગત પંચાયતની ચૂંટણી પહેલાં તૃણમૂળ માટે પ્રચાર કર્યો હતો!

મમતા બેનર્જીએ સત્તામાં આવ્યાનાં ત્રણ વર્ષની અંદર જ પહેલાં મુખ્ય પ્રધાનના કાર્યાલયમાં પત્રકારોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને તે પછી બીજો આદેશ બહાર પાડ્યો કે ૧૪ માળના સચિવાલયમાં પત્રકારો માત્ર પહેલે માળે જ જઈ શકશે. જો તેનાથી ઉપરના માળે જવું હોય તો અન્ય મુલાકાતીઓની જેમ જ પત્રકારોએ મુલાકાતી પત્ર લઈ જવો પડશે. અગાઉ સામ્યવાદીઓનું શાસન મિડિયાને જુદી રીતે પ્રતિબંધિત કરતું હતું પરંતુ તેમાં ઓછામાં ઓછું, એક્રેડિટેડ પત્રકારોને સચિવાલયમાં ગમે ત્યાં જવાની છૂટ તો હતી.

અને જ્યારે કૉંગ્રેસના એમ. કે. નારાયણન, જે એક સમયે યુપીએ સરકારમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર જેવા ઉચ્ચ પદે હતા, તેઓ પશ્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ બન્યા ત્યારે તેમના અને મમતા બેનર્જીનાં નાક નીચે પોલીસે પત્રકારોને માર્યા હતા. નાક નીચે એટલે રીતસર નાક નીચે. બંને હાજર હતાં ત્યારે આ ઘટના બની હતી. પત્રકારોનો વાંક શું હતો? મમતા બેનર્જી અને એમ. કે. નારાયણની સાથે સચિવાલય જઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે મમતા બેનર્જી તસવીર ખેંચાવવા ઊભાં રહ્યાં. તસવીરકારો નજીક જવા લાગ્યા એટલે પોલીસે લાઠીચાર્જ શરૂ કર્યો. જ્યારે આ આખો બનાવ બની રહ્યો હતો, પત્રકારો અને તસવીરકારો પીટાઈ રહ્યા હતા ત્યારે હાવડા પોલીસ કમિશનર અજય રાનડે મૂક તમાશો જોઈ રહ્યાં હતાં. તેઓ કરે પણ શું? જ્યારે સ્વયં મુખ્યપ્રધાન અને તેમનાથી પણ ઉપર એવા રાજ્યપાલ મૂક તમાશો જોઈ રહ્યા હોય. બાંગ્લાદેશી સમાચારપત્ર ‘પ્રથમ આલો’ના ભાસ્કર મુખર્જીને તો માથામાં ઈજા થઈ. બંગાળી દૈનિક ‘બાર્તામાન’ના રાજુ ચક્રવર્તીને ઢસડીને લઈ જવામાં આવ્યો અને ઢોરમાર પડ્યો તે તો અલગ.

આવા પત્રકારોને માર પડવાના તો કેટલાય બનાવો છે. બે વર્ષ પહેલાં ૨૧ મેએ પશ્ચિમ બંગાળમાં સીપીઆઈ (એમ)ની રેલી હતી. તે વખતે પણ પોલીસનાં ભાઠાં પત્રકારોએ ખાવાં પડ્યાં હતાં. આડકતરો સંદેશ? અમારા વિરોધીઓની રેલી પણ પત્રકારોએ કવર કરવી નહીં.

વર્ષ ૨૦૧૫માં સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણી હતી. તેમાં બિધાનનગર મહાનગરપાલિકા નિગમના વિસ્તારમાં પત્રકારોને માર મરાયો, ગાળો દેવાઈ અને ધક્કા મારીને બૂથમાંથી બહાર કઢાયા હતા. એક હુમલાખોરે બંગાળીમાં કહેલું, “એખોન છોબી ટૂલ્ટે એશેચીશ? છૌત્રીસ બોચોર ઢોરે દેખતે પશ્ની? (અર્થાત્ તમે હવે તસવીરો ખેંચી રહ્યા છો. છેલ્લાં ૩૪ વર્ષમાં શું થઈ રહ્યું હતું તે તમને દેખાતું નહોતું?)

જે ‘ટેલિગ્રાફ’ છાપું સ્મૃતિ ઈરાની માટે ‘આંટી નેશનલ’ કે વચગાળાના બજેટને લાંચ ગણાવતું હેડિંગ ‘ઇન્ટરિમ = ડેલાઇટ બ્રાઇબરી’ (અર્થાત્ ધોળા દિવસની લાંચ) આપે અને સેક્યુલર મિડિયાના શિખાઉ પત્રકારો તેની ક્રિએટિવિટી માટે અહોભાવ ધરાવે તે ‘ટેલિગ્રાફ ઇન્ડિયા’ના સંજય ચેટર્જીને પણ વૉર્ડ નંબર ૩૩માં માર મરાયો હતો, પરંતુ ટેલિગ્રાફના માલિકોને એની સામે કોઈ વાંધો નહીં હોય. આ ચૂંટણીઓમાં કુલ વીસ પત્રકારોને માર મરાયો હતો. પરંતુ ‘આજતક’ કે ‘એબીપી’માંથી કોઈ એક તરફી એજન્ડા ચલાવતું હોય કે જેના શૉની ટીઆરપી ન આવતી હોય તેને નોકરીમાંથી જવું પડે તે માટે નરેન્દ્ર મોદીને કે રામદેવ બાબાને જવાબદાર ગણાવે તો તેના પક્ષમાં ઊભા રહેનારા પત્રકારોએ ક્યારેય પશ્ચિમ બંગાળના પોતાના બંધુઓની વેદના જાણી છે ખરી? રાજકીય પક્ષો તો પોતાનું હિત સાધવાના, પણ પત્રકારો કેમ કોઈ પક્ષના હાથા બની જાય છે? અને આવી પશ્ચિમ બંગાળની અસંખ્ય ઘટનાઓ પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરે છે?

મમતાએ સરકાર સંચાલિત કે સહાયવાળાં પુસ્તકાલયોમાં તમામ અંગ્રેજી અને મોટું સર્ક્યુલેશન ધરાવતા બંગાળી દૈનિકો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ અખબારોમાં ‘ટેલિગ્રાફ’નો સ્વાભાવિક જ સમાવેશ થતો નહોતો! જોકે વિરોધ થતાં તેમણે ફેરવી તોળ્યું હતું. સેક્યુલરોની ચેમ્પિયન પત્રકાર સાગરિકા ઘોષ સંચાલિત એક ટીવી શૉમાં એક વિદ્યાર્થિનીએ મમતાને જરા ખૂંચે તેવો સવાલ પૂછ્યો ત્યારે મમતાએ તેને સીપીએમની કેડર ગણાવી જવાબ આપવા ઈનકાર કરી દીધો હતો. મમતા આ સવાલથી એટલાં ગુસ્સે થઈ ગયાં કે તેમણે માઇક કાઢી ચાલુ શૉએ ચાલતી પકડી હતી. મમતા બેનર્જીના રાજ્યમાં પાર્ક સ્ટ્રીટ નામે જાણીતો બળાત્કારનો અપરાધ બને ત્યારે તેના પરથી બનેલી બંગાળી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે. પરંતુ આ સમાચારો તમારા સુધી ‘અભિવ્યક્તિના સ્વાતંત્ર્યના હિમાયતી’ લિબરલો-સેક્યુલરો પહોંચાડતા નથી અને તેમની તેના પર ટીવી ડિબેટો કરવાની વાત તો ઘરે જ ગઈ.

‘પોરિબર્તન’ના સૂત્ર સાથે ચૂંટણીમાં ઝંપલાવનારાં મમતાએ ખરેખર તો ડાબેરી પક્ષોના ગુંડારાજનું તેનાથીય ભૂંડું ‘પુનરાવર્તન’ કર્યું છે. વર્ષ ૨૦૧૮ની જ વાત લો. પંચાયતની ચૂંટણીમાં મમતાના પક્ષના ૩૪ ટકા ઉમેદવારો બિનહરીફ ચૂંટાઈ આવ્યા. આનું કારણ એ હતું કે તૃણમૂળના કાર્યકર્તા કમ ગુંડાઓ હિંસા આચરીને વિરોધી પક્ષોના ઉમેદવારોને નામાંકનપત્રો ભરવા નહોતા દેતા. આથી પ્રથમ વાર પશ્ચિમ બંગાળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડ્યો કે નવ ઉમેદવારોના નામાંકનપત્રો વૉટ્સએપથી સ્વીકારવા. વિરોધી પક્ષોના કાર્યકરોની હત્યા મોટા પાયે થાય છે, જે ખરેખર તો સામ્યવાદી શાસન, ચાહે તે બંગાળ હોય કે કેરળ કે ત્રિપુરાની ખાસિયત હતી, પરંતુ મમતાએ તેને સુપેરે અપનાવી લીધું છે. પરંતુ હત્યાથી આગળ વધીને ગત ૩ જાન્યુઆરીના રોજ એક અપરાધ નોંધાયો જેમાં ભાજપના કાર્યકરની પત્ની પર ચાર જણાએ સામૂહિક બળાત્કાર ગુજાર્યો!

પરંતુ મમતાના પક્ષના ગુંડાઓ સરકારી કર્મચારીઓને પણ છોડતા નથી! વર્ષ ૨૦૧૩માં ડાબેરી સંઘોએ (ટ્રેડ યુનિયન) હડતાળ પાડી હતી. તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂલના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો! તૃણમૂલના નેતા અને પૂર્વ અભિનેતા તાપસ પોલ તો કેમેરા સામે તૃણમૂલના કાર્યકરોને એવું કહેતા પકડાયા હતા કે વિપક્ષોના લોકોની હત્યા કરો અને તેમના પરિવારની સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર કરો! શું આ વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી?

અને ભાજપની રથયાત્રા હોય કે ભાજપના નેતાઓ અમિત શાહ, યોગી આદિત્યનાથના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન આપવી તે શું બતાવે છે? સામાન્ય રીતે રાજકીય મોટા પક્ષોના નેતાઓ સાથે આવું કોઈ કરતું નથી. ક્યારેય તમે વાંચ્યું કે સાંભળ્યું કે સોનિયાની રેલી માટે તેમના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન અપાઈ હોય કે પછી નરેન્દ્ર મોદીના હેલિકૉપ્ટરને કૉંગ્રેસે ઉતરવા ન દીધું હોય? આ જ મમતા પાછાં અખિલેશ યાદવને પ્રયાગરાજની યુનિવર્સિટીમાં એક કાર્યક્રમમાં જતા રોકવામાં આવ્યા ત્યારે ભાજપ સરકારની કયા મોઢે ટીકા કરતાં હશે?

આ તો રાજકીય પક્ષોની તકલીફની વાત થઈ અને તેમાં સામાન્ય જનતાને કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી કારણકે બધા એક યા બીજી રીતે વિરોધી પક્ષોને દબાવવાનો પ્રયત્ન કરતા જ હોય છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં સામાન્ય જનતાને કેટલી હેરાનગતિ છે તેનું સ્ટિંગ ઑપરેશન આવ્યું ત્યારે ખબર પડી પરંતુ સેક્યુલર મિડિયાએ તેને ખાસ મહત્ત્વ આપ્યું જ નહીં. આ ઑપરેશન મુજબ, તૃણમૂળના નેતાઓ, સરકારી અધિકારીઓ, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સિન્ડિકેટ ચાલે છે. આ સિન્ડિકેટ જ જમીનના ખરીદવેચાણ, બાંધકામની સામગ્રી વગેરે પર અંકુશ ધરાવે છે, એટલું જ નહીં વેપારીઓને ફરજ પાડે છે કે તેઓ તેમના કાર્યકરોને નોકરીએ રાખે. આ સિન્ડિકેટ રિયલ એસ્ટેટથી લઈને દુર્ગા પૂજા સુધી ફેલાયેલી છે. અને હા, પ. બંગાળનાં કેટલાંક સ્થાનો પર તો મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે દુર્ગા પૂજા થવા નથી દેતી. મમતાએ મોહર્રમ પર દુર્ગા માતાની મૂર્તિના વિસર્જન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ત્યારે પશ્ચિમ બંગાળની હાઇ કૉર્ટે આ પ્રતિબંધ ઉઠાવતો આદેશ આપેલો, મમતાએ કૉર્ટના આદેશને પણ ઘોળીને પી જતાં કહેલું કહેલું કે ‘મારું ગળું કાપી નાખો, પણ કોઈ મને કહી ન શકે કે મારે શું કરવું છે?’ આ તો એવી જ વાત થઈ કે રાફેલ પર સુપ્રીમ કૉર્ટે ચુકાદો આપ્યો છતાં રાહુલ ગાંધી તેને માનવા ઈનકાર કરે; તાજેતરમાં એક સ્ટિંગ ઑપરેશનમાં રામજન્મભૂમિના કેસમાં મુસ્લિમ પક્ષકારોએ અને હિન્દુ પક્ષકારોએ પણ જો ચુકાદો તેમની વિરુદ્ધ આવે તો કૉર્ટનો ચુકાદો માનવા ઈનકાર કરે.

આ તો ઠીક, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ એક અલગ દેશ હોય તેમ, જ્યારે બાંગ્લાદેશે પશ્ચિમ બંગાળના સાંસદ અને સિમીના સ્થાપક અહેમદ હસન ઈમરાન દ્વારા શારદાના પૈસા બાંગ્લાદેશના ત્રાસવાદી કટ્ટર સંગઠન જમાત-એ-ઇસ્લામીને પહોંચાડ્યા જેણે બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ સહિતના લોકો પર ત્રાસવાદ ફેલાવ્યો, અને તેનો વિરોધ બાંગ્લાદેશે એનએસએ અજિત દોવાલ સમક્ષ કર્યો ત્યારે મમતાએ બાંગ્લાદેશના અહીંના ઉપ ઉચ્ચાયુક્તને બોલાવીને ખખડાવ્યા હતા!

રાજ્ય સરકાર કેન્દ્રમાં વિરોધી પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વિરોધ કરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ મમતાએ તો અલગ દેશની જેમ પશ્ચિમ બંગાળમાં આર્થિક પછાત વર્ગને ૧૦ ટકા અનામત હોય કે આયુષમાન ભારતની યોજના, તેના અમલ કરવાની ના પાડી દીધી છે! તમારી રાજનીતિમાં ગરીબોને આ યોજનાનો લાભ લેતા શા માટે રોકો છો? સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ દરેક સત્તાધારી પક્ષ કરે છે, પરંતુ મમતાએ અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુ તેમજ છત્તીસગઢમાં આવેલી નવી કૉંગ્રેસ સરકારે પોતાનાં રાજ્યોમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. અને સીબીઆઈ પશ્ચિમ બંગાળમાં ગઈ ત્યારે તેના અધિકારીઓની ધરપકડ કરીને જાણે ગુનેગારોને લઈ જતા હોય તેમ ત્યાંની પોલીસ લઈ ગઈ હતી તે સમગ્ર દેશે ટીવી પર લાઇવ જોયું છે. આ તો ઠીક, મમતાએ બીએસએફ, સીઆરપીએફ સહિતના સશસ્ત્ર દળોને પશ્ચિમ બંગાળમાં મોદી સરકારના આદેશો ન માનવા જોઈએ તેમ અપીલ કરી એક રીતે દેશ સામે સશસ્ત્ર બળવાને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.

ન કરે નારાયણ, પરંતુ જો મમતાની જેમ બધા વિપક્ષી રાજ્યો આવું કરવા લાગે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર લાગે?

Advertisements
national, sanjog news, vichar valonun

શારદા કૌભાંડ સાથે નક્સલ અને ત્રાસવાદના તંતુ પણ જોડાયેલા છે!

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૦/૨/૧૯)

આજકાલ મમતા બેનર્જી સેક્યુલર મિડિયા માટે હિરોઇન થઈ ગયાં છે! વર્ષ ૨૦૧૪માં કૉંગ્રેસ તેનાં કૌભાંડોના કારણે લગભગ હારી ચૂકી હતી. સેક્યુલર મિડિયા પણ આ વાત જાણતું હતું. મુખ્ય લડાઈ નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ રાહુલ ગાંધીની હતી. પરંતુ સેક્યુલર મિડિયાને ખબર હતી કે રાહુલ ગાંધી (તે વખતે)માં દમ નથી. અચાનક અરવિંદ કેજરીવાલને આ સેક્યુલર મિડિયાએ એટલી હાઇપ આપી અને કેજરીવાલને પણ તેમના આશુતોષ, આશીષ ખૈતાન સહિતના પત્રકાર દોસ્તોએ લોકસભા ચૂંટણીમાં ઝંપલાવવા ચગાવ્યા, તેથી કેજરીવાલ સોનિયા-રાહુલના બદલે મોદી પાછળ પડી ગયા. મિડિયાએ કૉંગ્રેસનાં પાપોને ભૂલાવવા રાતોરાત ચિત્ર બદલી નાખ્યું! નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ અરવિંદ કેજરીવાલની હરીફાઈ બતાવી દીધી કારણકે અરવિંદ કેજરીવાલ પ્રમાણિક છબી (તે સમયે) ધરાવતા હતા.

વર્ષ ૨૦૧૯માં પણ આવી જ સ્થિતિ થઈ. મિડિયાને નાછુટકે નરેન્દ્ર મોદી વિરુદ્ધ રાહુલ ગાંધીની લડાઈ બતાવવી પડી. ૨૦૧૭ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી અને કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસને પછડાટ છતાં આ સેક્યુલર મિડિયાએ રાહુલ ગાંધીની નૈતિક જીત ગણાવી! પરંતુ રાહુલનો જાદુ નહીં ચાલે તેમ લાગતા (અને રાહુલજીને પણ આ વાતની ખબર પડતાં) પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રાને મેદાનમાં ઉતારાયાં. મિડિયા માટે પ્રિયંકા હિરોઇન બની ગયાં! તમામ સમાચારપત્રો અને સામયિકોએ પાનાંનાં પાનાં ભરીને છાપ્યું. પ્રિયંકાનું નાક દાદી ઈન્દિરા ગાંધી સાથે મળે છે ને સ્મિત મળે છે. આ બધી ક્ષુલ્લક વાતોની મહાન (!) ગાથા છાપી. હવે સેક્યુલર મિડિયા મોદી વિરુદ્ધ પ્રિયંકાનું ચિત્ર ઉપસાવવાની તૈયારીમાં જ હતું ત્યાં તેમાં મમતા બેનર્જીએ ફાચર મારી. અને ફાચર મારી તે એવી મારી કે રાતોરાત સેક્યુલર મિડિયાને તેઓ વડાં પ્રધાનની ખુરશીએ બિરાજેલા દેખાવા લાગ્યાં.

મમતા બેનર્જીએ જે કર્યું તેને મમતા વિરુદ્ધ મોદી અને સીબીઆઈ વિરુદ્ધ પોલીસની લડાઈ બતાવી. હદ તો ત્યારે થઈ જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો નિર્દેશ આવ્યો ત્યારે પણ આ બદમાશ સેક્યુલર મિડિયાએ તેનું અર્થઘટન નરો વા કુંજરો વા જેવું કર્યું. સુપ્રીમે જો એમ કહ્યું હોત કે સૂર્ય પૂર્વમાં ઉગે છે તેમ મોદી સરકારની વાત સાચી છે તો પણ સેક્યુલર મિડિયા દર્શાવત કે સુપ્રીમે સૂર્ય પશ્ચિમમાં આથમે છે તેમ કહી નરો વા કુંજરો વા કર્યું છે. આમેય આ સેક્યુલર મિડિયા તમને ક્યારેય ગુજરાત, મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, વગેરે રાજ્યો સિવાયનાં રાજ્યોની વાત કરતું નથી. કેરળ, પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, પંજાબમાં શું બને છે તેના સમાચારો તમારા સુધી પહોંચાડતું નથી. પંજાબમાં ડ્રગ્ઝના વિરોધમાં ચૂંટાઈ આવેલી કૉંગ્રેસ સરકારમાં ૩૦ દિવસમાં ૪૨ મૃત્યુ થાય કે કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ-જેડીએસ શાસનને હજુ એક વર્ષ પણ નથી થયું ત્યાં તેમના શાસનમાં ૩૭૭ ખેડૂતોનાં મૃત્યુ થયાં છે કે કર્ણાટકના મુખ્ય પ્રધાન કુમારસ્વામી ફૉન પર આદેશ કરે કે તેમના પક્ષના કાર્યકરની હત્યા જેણે કરી છે તેનું એન્કાઉન્ટર થઈ જવું જોઈએ તે તમારા સુધી પહોંચતું નથી.

મમતા બેનર્જીએ સીબીઆઈની તપાસમાં જે કર્યું તે રીતસર સશસ્ત્ર બળવાને ઉશ્કેરવાનું કામ જ હતું. શારદા ગ્રૂપનું કૌભાંડ જેના આધારે તૃણમૂલ પક્ષનું મોટા ભાગનું ફંડિંગ થતું હતું તેનો ચૅરમેન અને મેનેજિંગ ડિરેક્ટર સુદીપ્તો સેન, જેને સુદીપ્તા સેન પણ કહે છે, પ.બંગાળની નક્સલ ચળવળનો હિસ્સો હતો. મમતા બેનર્જી ભલે સીપીઆઈ કે સીપીઆઈ (એમ) પક્ષમાં ન હોય, પરંતુ બંગાળમાં રહીને ડાબેરીઓ સામે લડતાંલડતાં તેમણે પણ સામ્યવાદી વિચારધારા જ અપનાવી લીધી છે. આ કેસમાં તૃણમૂળના સાંસદો કુણાલ ઘોષ અને શ્રીંજય બૉઝ તથા મમતા સરકારના રમત અને પરિવહન પ્રધાન મદન મિત્રાની ધરપકડ થઈ છે.

શારદા ગ્રૂપના સુદીપ્તો સેને તમામ જગ્યાએ તૃણમૂળને જ આગળ વધારવાનું કામ કર્યું હતું. તેણે જે પૈસા આવ્યા તેમાંથી બંગાળી ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં રોકાણ કર્યું અને તૃણમૂળનાં સાંસદ તેમજ અભિનેત્રી શતાબ્દિ રોયને પોતાનાં બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર બનાવ્યાં. હિન્દી ફિલ્મ અભિનેતા મિથુન ચક્રવર્તી જે તૃણમૂળના રાજ્યસભામાં સાંસદ છે તેમને પણ મિડિયા પ્લેટફૉર્મના સાંસદ બનાવ્યા. (મિથુન પ્રત્યે, તેમના અભિનય-વ્યક્તિત્વ પ્રત્યે પૂરતું માન છતાં તેઓ પણ નક્સલ ચળવળમાં પહેલાં સામેલ હતાં તે ન ભૂલવું જોઈએ). આ ગ્રૂપે મિડિયામાં સૌથી મોટું રોકાણ કર્યું. પાંચ ભાષાઓમાં આઠ સમાચારપત્રોની માલિકી તેની પાસે હતી. ૧,૫૦૦ પત્રકારોને તે કમાણી આપતું હતું. બે બંગાળી સમાચાર ચેનલ અને બે બંગાળી મનોરંજન ચેનલ, એક પંજાબી ચેનલ, એક એફ.એમ. રેડિયો સ્ટેશન સહિત જંગી મિડિયા તેણે બનાવી લીધું હતું. શું આ યોજના-કવાયત મમતા બેનર્જીને વડાં પ્રધાન પદના ઉમેદવાર બનાવવા તરફની હતી? પ્રશ્ન તો ઊઠે છે.

બીજો આકરો પ્રશ્ન જે કદાચ સેક્યુલર મિડિયાએ વાતને મોદી વિરુદ્ધ મમતા શીર્ષક હેઠળ આડા પાટે ફંટાવી દીધી તેમાં છૂટી ગયો તે એ છે કે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪માં આનંદબજાર પત્રિકા (જે હવે એબીપી તરીકે મોટું મિડિયા છે) તેણે શ્રેણીબદ્ધ લેખો છાપી જણાવ્યું હતું કે તૃણમૂળનો સાંસદ અહેમદ હસન ઈમરાન જે આતંકવાદ માટે પ્રતિબંધિત સંગઠન સ્ટુડન્ટ્સ ઇસ્લામિક મૂવમેન્ટ ઑફ ઇન્ડિયાના સ્થાપક પણ છે (!) તેમણે બીજા એક આતંકવાદી સંગઠન- બાંગ્લાદેશના જમાત-એ-ઇસ્લામી મારફતે પૈસા ભારત બહાર મોકલી દીધા છે. જમાત-એ-ઇસ્લામીને આ કામ માટે જે દલાલી મળી તેનો ઉપયોગ તેણે બાંગ્લાદેશમાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કરવા માટે કર્યો છે (જેમાં ત્યાંના લઘુમતી હિન્દુઓની પણ હત્યા-બળાત્કાર સહિતની પ્રવૃત્તિ આવી ગઈ). આમ, જોવામાં આવે તો શારદા કૌભાંડ કે મમતા-તૃણમૂળ માત્ર આર્થિક કૌભાંડ પૂરતા સીમિત નથી, નક્સલ અને ત્રાસવાદના તાર પણ તેમની સાથે જોડાય છે. શું આ વાત ક્યારેય સેક્યુલર મિડિયાએ તમારી સુધી પહોંચાડી કે સિમીનો સ્થાપક તૃણમૂળના સાંસદ છે? કે પછી મમતાના સાંસદના કારણે ભારત પર ત્રાસવાદના આક્ષેપ લાગ્યા?

ભારત તરફી અને ઉદારવાદી બાંગ્લાદેશનાં વડાં પ્રધાન શૈખ હસીનાએ આ ઘટનાની તપાસ કરવાના આદેશ આપ્યા તો મમતા બેનર્જી જાણે અલગ દેશ ચલાવતા હોય તેમ, તેમણે બાંગ્લાદેશના ઉપ ઉચ્ચાયુક્તને બોલાવી ‘મિડિયામાં ચોક્કસ બાબતો લીક કરવા માટે’ શિષ્ટાચારના ભંગ બદલ વિરોધ નોંધાવ્યો. સ્વાભાવિક જ, જો આપણે પાકિસ્તાન તરફથી ત્રાસવાદની પ્રવૃત્તિ થતી હોય તો પાકિસ્તાનના પ્રધાનને ફરિયાદ કરીએ તો પછી આ ઘટનામાં બાંગ્લાદેશ પીડિત હતું. તેના વિદેશ પ્રધાન અબુલ હસન મહેમૂદ અલીએ ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત દોવાલ સમક્ષ ફરિયાદ કરી કે ત્રાસવાદ માટેના નાણાં ભારત તરફથી મોકલાય છે! બાંગ્લાદેશના માનવ અધિકાર કાર્યકર શહરીયાર કબીરે પણ શારદા ગ્રૂપનાં નાણાં એક ત્રાસવાદી સંગઠન દ્વારા અલ કાયદાને મોકલાતા હોવા બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી.

શારદા ગ્રૂપે પોતાના સીએસઆર (સામાજિક જવાબદારી) કાર્યક્રમના ભાગરૂપે કોલકાતા પોલીસને પોતે ખરીદેલી ગ્લૉબલ ઑટોમોબાઇલ કંપનીમાંથી મોટરસાઇકલો આપી. (આવા કૌભાંડને ઉઘાડું પાડવા સીબીઆઈ જાય તો પોલીસ પણ કોને સાથ આપે? સીબીઆઈને કે મમતાને?)

હવે આ કેસમાં ભાજપની સરકાર તરીકે સંડોવણી કેટલી છે તે જુઓ. સુદીપ્તોની ધરપકડ થઈ ૨૪ એપ્રિલ ૨૦૧૩એ. ત્યારે કૉંગ્રેસના નેતૃત્વમાં યુપીએનું શાસન હતું. પરંતુ ૨૦૧૨માં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા, ગેસ સિલિન્ડરની સંખ્યા મર્યાદિત કરવી, રિટેલમાં એફડીઆઈને છૂટ વગેરે મુદ્દે કૉંગ્રેસ સાથે ફારગત કરી લીધી હતી. કૉંગ્રેસ સરકારની તો તે વખતે સુપ્રીમ કૉર્ટે સીબીઆઈને પાંજરાનો પોપટ કહી સીબીઆઈના દુરુપયોગ કરવાની આકરી ઝાટકણી કાઢી હતી. ડીએમકેએ ફારગત લીધી તે પછી કરુણાનિધિના પુત્ર સ્ટાલિનને ત્યાં થોડા જ દિવસમાં સીબીઆઈના દરોડા કૉંગ્રેસ (યુપીએ) શાસનમાં પડ્યા જ હતા. ટૂંકમાં, શારદા કૌભાંડ વખતે મમતા યુપીએના હિસ્સા નહોતાં, તેથી આ કાર્યવાહી થઈ. તો તે વખતે સુદીપ્તો સેને સીબીઆઈને પત્ર લખેલો કે તૃણમૂળના સાંસદ કુણાલ ઘોષે જ તેમને ખોટ ખાતાં મિડિયા સાહસોમાં ઝંપલાવવા ફરજ પાડી હતી. ૨૫ એપ્રિલ ૨૦૧૩ના રોજ એક જાહેર હિતની અરજીના જવાબમાં કોલકાતા ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આ કેસની તપાસ સીબીઆઈ દ્વારા થવી જોઈએ કહેલું. પરંતુ મમતા બેનર્જી સરકારે સુપ્રીમમાં કહેલું કે ના, ના, અમારી વિશેષ તપાસ ટુકડી (સિટ) તો બરાબર જ તપાસ કરી રહી છે, સીબીઆઈની કોઈ જરૂર નથી.

પરંતુ આ કેસ માત્ર પશ્ચિમ બંગાળ પૂરતો સીમિત નહોતો, તેના તાર ઝારખંડ, ઓડિશા અને ત્રિપુરા સાથે પણ જોડાયેલા હતા. અને તે સમયે ઝારખંડમાં યુપીએના હિસ્સેદાર પક્ષ ઝારખંડ મુક્તિ મોરચાનું શાસન હતું. ઓડિશામાં બીજુ જનતા દળ જે કૉંગ્રેસ અને ભાજપ કોઈનો ટેકેદાર નથી, તેની સરકાર હતી. ત્રિપુરામાં તો ડાબેરીઓનું જ શાસન હતું. તેમણે સીબીઆઈ તપાસની માગણી કરેલી. ૯ મે ૨૦૧૪એ જ્યારે હજુ પણ કૉંગ્રેસના યુપીએનું શાસન હતું ત્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે શારદા કેસની તપાસ સીબીઆઈને સોંપી દીધી.

આ બધું કહેવાનો અર્થ એ કે અત્યારે સીબીઆઈ શારદા ચીટ ફંડ કેસમાં તેનું કામ કરે છે ત્યારે આ આખા ઘટનાક્રમને મોદી વિરુદ્ધ મમતાનો બનાવી દેવા પાછળ સેક્યુલર મિડિયાની બદમાશી તમને સમજાય.

ભાજપવાળા હંમેશાં લઘુતાગ્રંથિમાં રાચતા હોય છે. અલબત્ત, ઘણી વાર તેઓ તર્કવિહોણી દલીલ અહંકારવાળા ટૉન સાથે જરૂર કરે. અને એટલે જ જ્યારે સીબીઆઈ પર દબાણની વાત આવે ત્યારે ‘ના, ના, સીબીઆઈ પર કોઈ દબાણ નથી’ તેમ કહે. પરંતુ તેમણે છાતી ઠોકીને કહેવાની જરૂર છે કે ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીએ જે મોટાં મોટાં ભાષણો કર્યાં હતાં તેમાં રોબર્ટ વાડ્રા, લાલુપ્રસાદ યાદવ સહિતના ભ્રષ્ટાચારીઓ સામે જંગ છેડવાની વાત કરી હતી. તેમની સામે કાર્યવાહી થવી જોઈએ કે ન થવી જોઈએ તેવો જનતાને સવાલ પૂછ્યો હતો અને પોતે સત્તામાં આવશે તો આ બધા જેલ પાછળ હશે તેવા મેસેજ તેમના સમર્થકો મોકલતા હતા ત્યારે હવે જો સીબીઆઈ આ કૌભાંડોમાં કાર્યવાહી ન કરે તો મોદી અને કેજરીવાલ વચ્ચે ફરક શું જેઓ શીલા દીક્ષિત સામે કાર્યવાહીના બણગાં મારીને સત્તામાં બેસી તો ગયા પરંતુ કોઈ કાર્યવાહી કરી નહીં. ઉલટાનું હવે કૉંગ્રેસ સાથે (ચૂંટણી પહેલાં નહીં થાય તો ચૂંટણી પછી) ગઠબંધન કરવાની વેતરણમાં છે.

જોકે અહીં પ્રશ્ન એ પણ છે કે તૃણમૂળમાંથી ભાજપમાં આવી ગયેલા મુકુલ રોય જેમની સામે પણ શારદા કેસમાં આરોપો છે તેમની સામે પણ કેટલી કાર્યવાહી થશે?

મમતા બેનર્જી જો વડાં પ્રધાન બનશે તો તેમના પક્ષના કાર્યકર્તાઓ ઈન્દિરા ગાંધીની ઈમરજન્સીને સારી કહેવડાવે તેવી કાર્યવાહી કરી શકે. માનો કે વિપક્ષવાળા હડતાલ પાડે અને સરકારી કર્મચારી ન આવે તો તેનો કાન કાપી દઈ શકે! તમને થતું હશે કે આવું હોય? પણ આવું આવું તો પશ્ચિમ બંગાળમાં ઘણું બન્યું છે જેની વાત આવતા અંકે.

(ક્રમશઃ)

film, film review, national

મણિકર્ણિકા: ફિલ્મ તેમજ હિસ્ટરી રિવ્યૂ

દાદાસાહેબ ફાળકેએ ‘ઇસામસીહ’ ફિલ્મ જોઈ અને તેમણે ફિલ્મકાર બનવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે ‘રાજા હરિશ્ચંદ્ર’ બનાવી. તે પછી ભારતમાં બનતી ફિલ્મોનો આધાર રામાયણ, મહાભારત કે અન્ય ઐતિહાસિક પાત્રો રહ્યાં. પરંતુ ૯૦ના દાયકામાં દાઉદ ઇબ્રાહિમનું મૂડીરોકાણ વધ્યું, પછી ફિલ્મોની કથાનો ટ્રેન્ડ બદલાયો. એનઆરઆઈ, દાઉદ કે તેના સાગરિતો કે પછી સેક્સ-હિંસા કેન્દ્રિત ફિલ્મોનું જોર વધ્યું.

પાકિસ્તાનના સાવ અણઆવડતવાળા કલાકારો અનિતા અયૂબ, ઇર્તિઝા રૂદાબ (મીરા), વીણા મલિક, ફવાદ ખાન, માહીરા ખાન, વગેરેનો ભેદી કારણોસર સમાવેશ થવા લાગ્યો. પાકિસ્તાનનો ત્રાસવાદ વધ્યો, અવળચંડાઈ વધી, કસાબ આણિ મંડળીએ મુંબઈ પર કરેલા હુમલા વગેરે ઘટનાઓથી ભારતમાં પાકિસ્તાન સામે રોષ વધ્યો તેમ પાકિસ્તાની કલાકારોનું પ્રમાણ હિન્દી ફિલ્મોમાં વધ્યું. કદાચ એ વખતે રાજકીય આશ્રય વચ્ચે હિન્દી ફિલ્મજગત ભારતીયોના ઘા પર ચપટી નહીં, પણ ક્વિન્ટલના હિસાબે મીઠું ભભરાવતું રહ્યું અને ભારતીયો સમસમીને પીડા સહેતા રહ્યા.

એવામાં થોડા સમયથી હવાની લહેરખી સમાન કેટલીક ફિલ્મો આવી રહી છે પણ અગાઉની પૉસ્ટમાં લખ્યું હતું તેમ રાજીવ શાસનમાં જેમને દેશભક્તિની ફિલ્મો સમયે વાંધો નહોતો તે હવે એ હદે ગયા છે કે નવી પરિભાષા શોધાઈ રહી છે. આ પરિભાષાનો એક નવો શબ્દ છે- હાઇપર ટૉક્સિક નેશનાલિઝમ.

આ વર્ગને મરચું લાગે તેવી વધુ બે નવી ફિલ્મ આવી છે-મણિકર્ણિકા અને ઠાકરે. મારે ‘ઠાકરે’ હજુ જોવાની બાકી છે, પણ ‘મણિકર્ણકા’ જોઈ નાખી.

ફિલ્મને પહેલાં, જયવંત પંડ્યા, ફિલ્મ સમીક્ષકની દૃષ્ટિએ જુઓ. અદ્ભુત ફિલ્મ. અભિનેત્રી પોતે નિર્દેશિકા બને અને ત્યારે આવી સરસ ફિલ્મ બને તો સુખદ આશ્ચર્ય થાય. રાજ કપૂર, ગુરુ દત્ત, વગેરે પોતે અભિનય કરે અને નિર્દેશન પણ તેમનું જ હોય અને ફિલ્મ પાછી સારી હોય. હેમા માલિની, પૂજા ભટ્ટ, નંદિતા દાસ, અપર્ણા સેન, રેવતી વગેરે અભિનેત્રી બાદમાં નિર્દેશિકા બનેલી. જે અભિનેત્રી યુવાવસ્થામાં પોતે મુખ્ય હિરોઇન હોય ને નિર્દેશિકા બને તેવું સંભવત: હિન્દી ફિલ્મી જગતમાં આ પહેલી વાર બન્યું છે.

ફિલ્મમાં રાડારાડી નથી કે નથી વધુ પડતી ભાવનાત્મક બાબત, પણ કંગના રનૌત નાયિકા તરીકે પોતાના ખભે આખી ફિલ્મ ઊંચકી લે છે. આવતા વર્ષે નેશનલ એવૉર્ડ નક્કી. જોકે ખાન પ્રભાવિત લિબરલ અનફેર એવૉર્ડમાં નામાંકન પામે તોય સમજવું કે ગનીમત છે. બીજા કલાકારોમાં જેસી સેનગુપ્તા અને અંકિતા લોખંડે પ્રભાવશાળી છે. અંકિતા એકતા કપૂર કેમ્પમાંથી બહાર નીકળી તે સારું થયું. પહેલી ફિલ્મમાં તેણે સાબિત કર્યું કે તે દમદાર અભિનેત્રી છે, ખાસ કરીને તેના અંતિમ દૃશ્યમાં. અંગ્રેજોના પાત્રમાં ટોમ અલ્ટર અને બોબ ક્રિસ્ટોની ખોટ સાલી. કુલભૂષણ ખરબંદા, ડેની જેવા નિવડેલા અભિનેતા પોતાના ભાગે આવેલું કામ સુંદર રીતે ભજવી જાય છે. (ઘણી વાર આ કલાકારોએ નબળા નિર્દેશકની ફિલ્મમાં ખરાબ કામ કર્યું છે)

શંકર -અહેસાન- લોયનું ઘણા વખતે સરસ સંગીત આવ્યું. તેમાં પણ ગીતકાર પ્રસૂન જોશીના અર્થસભર શબ્દો ભળે તો ક્યા બાત હૈ! (કેટલાક દંભી કહેવાતા પત્રકાર પ્રસૂન જોશી સેન્સ બૉર્ડના ચેરમેન હોય ને ગીત પણ લખે તેને કૉન્ફ્લિક્ટ અૉફ ઇન્ટરેસ્ટનો મુદ્દો બનાવે પણ પોતે પાછા જે મિડિયા કંપનીમાં હોય ત્યાં સગા ભાઈને કૉલમ લખવા મળે તે કૉન્ફ્લિક્ટ અૉફ ઇન્ટરેસ્ટ’ ન બને!) ‘ભારત યે રહના ચાહિયે’ ગીત તો ચિરસ્મરણીય બની રહેશે. સુવાંગ સરસ બન્યું હોય તેવું ગીત છે. ‘વિજયી ભવ’, ‘કબ પ્રતિકાર કરોગે’ વગેરે ઠીક છે. ‘ડંખ લગા કે’ ગીત મસ્ત બન્યું છે. ભારતીય ભાષાનું અંગ્રેજી કરનારાઓએ ખૂન કરવાનું નક્કી કર્યું હોય તેમ નેટ પર તેનું અંગ્રેજીમાં ‘dankila’ કરાયું છે. અત્યારે એક શબ્દ ગાયક ગાય ને તરત બીજો શબ્દ ગાયક ગાય તેવાં ગીતો બહુ ઓછા બને છે; જેમ કે આ ગીતમાં ‘ક્યા હોગા’ ગાયક ગાય અને ‘ઈસ ચોટ કા’ ગાયિકા. આવી જુગલબંદી જલસો કરાવી દે. આ ગીત એસ.ડી. અને આર.ડી. સ્ટાઇલનું છે, પણ હજુ તબલા, ઢોલકનો કાને સ્પષ્ટ ખ્યાલ આવે તે રીતે ઉપયોગ થયો હોત તો રિધમ ઓર તન ને મનને ઝૂમાવી દેત. સિનેમેટોગ્રાફી વગેરે ટેક્નિકલ પાસામાં કોઈ કહેવાપણું નથી. (ટેક્નોલોજીના લીધે આજકાલ ભાગ્યે જ હોય છે.) હા, તે સમયે પુસ્તક આવા પ્રિન્ટિગવાળું હશે કે પછી તે સમયે લિફ્ટ જેવી યંત્ર સંરચના હશે તેવા મુદ્દા નેગેટિવ હોઈ શકે જે અવગણી શકાય. પરંતુ સૌથી ખૂંચે તેવી બાબત એ લાગી જ્યારે પડદા પર ૧૮૫૭ મ્યુટિની-વિદ્રોહ લખેલું આવ્યું. જોકે તે પછી તરત જ લક્ષ્મીબાઈના મોઢે સ્વતંત્રતા સંગ્રામ શબ્દ બોલાય છે. અંગ્રેજો તો તેને વિદ્રોહ કહે, ડાબેરી ઇતિહાસકારોએ લખેલાં પાઠ્યપુસ્તકમાં પણ આપણે આ ભણ્યા, પણ આ ફિલ્મમાં કેમ ભૂલ રહી ગઈ? બીજું, હ્યુ રોઝના નામ આગળ સર સંવાદોમાં બોલાય તે બરાબર છે, પણ પડદા પર લખાયેલું આવે કે અંતે અમિતાભ બચ્ચનના નેરેશનમાં સર વિશેષણ આવે તે અનુચિત ને દાસત્વની માનસિકતાવાળું લાગે.

સારું છે કે સંજય લીલા ભણશાળીએ આ ફિલ્મ નથી બનાવી, નહીંતર તેમાં બે પત્ની કે પ્રેમિકા સાથે નાચતી હોય, સામાન્ય દર્શકને ખબર ન પડે ને કથા સાથે સીધો સંબંધ ન હોય તેવી ટેક્નિકલ બાબતો (જેમ કે ‘સાંવરિયા’માં પડદા પર મોનાલિસાનું ચિત્ર) પર ધ્યાન વધુ આપ્યું હોત, ને ગૌસ ખાનને લઈ એકાદ ‘મૌલા’, ‘ઇબાદત’, ‘દુઆ’, શબ્દોવાળું ગીત જરૂર નાખ્યું હોત…પાકિસ્તાનના દર્શકોને ખુશ કરવા. ને ફિલ્મમાં લક્ષ્મીબાઈનો આટલો સફળ સંઘર્ષ, ઝાંસી પર પહેલી વાર વિજય, ગ્વાલિયર જીતવું વગેરે ટૂંકમાં પતાવી છેલ્લી નિરાશાજનક હારવાળી લડાઈને ‘બાજીરાવ મસ્તાની’ની જેમ લાંબી ખેંચી હોત. આશુતોષ ગોવારીકરે પણ ન બનાવી તે સારું કર્યું, નહીં તો ‘જોધા અકબર’ જેવી ફિલ્મ બનાવત જેમાં કલાકાર બંધબેસતા જ ન લાગે. (ખાસ તો ઋત્વિક રોશન).

હવે આ ફિલ્મને ઇતિહાસની રીતે મૂલવીએ. આપણે ઝાંસીની રાણીની કથા બે લીટીમાં જ ભણ્યા હોઈએ કે તેઓ પોતાની ગાદી બચાવવા લડ્યા. પરંતુ આટલી વિગતવાર કથા પહેલી વાર સુંદર રીતે ઘણાને જાણવા મળી હશે. ફિલ્મમાંથી સાત મુદ્દા તારવ્યા છે.

૧. આજકાલ ફેમિનિસ્ટો હિન્દુ ધર્મને જ ટાર્ગેટ બનાવી કુપ્રચાર કરે છે. કેરળના શબરીમાલામાં પ્રદર્શનની તસવીરોમાં એક મુસ્લિમ મહિલા બુરખો પહેરી ‘બ્રાહ્મણ પિતૃસત્તાકથી બચાવો’ જેવા કંઈક લખાણવાળા પ્લે કાર્ડ સાથે હતી, તે જોઈ કેટલી દાઝ ચડે? શું મુસ્લિમોને બ્રાહ્મણોએ અને એટલે હિન્દુઓએ બાંધી રાખી છે? મુસ્લિમ મહિલાને બુરખો પહેરવાની ફરજ પાડતી પ્રથા, ત્રણ તલાકની પ્રથા, મહેરમ (પુરુષ સાથી) વગર હજે ન જઈ શકાય તેવી પ્રથા માટે શું બ્રાહ્મણો દોષી છે?

આવા ફેમિનિસ્ટો સતી પ્રથા, વિધવા પ્રથા વગેરે માટે પણ મનુવાદ ને બ્રાહ્મણોને દોષ આપે છે. આ ફિલ્મ બતાવે છે કે ઝાંસીની રાણીએ વિધવા થાય એટલે એકાંત પાળવું -આ પ્રથા ફગાવી દીધી હતી ને તે વખતે સમાજ રૂઢિચુસ્ત નહોતો કે તે આ મુદ્દે તેમની સામે બળવો કરે. સત્તાલાલચુ સદાશિવરાવ પણ આ મુદ્દાનો આશરો લઈ વિદ્રોહ કરતો નથી. બીજું કે આજે પણ જેમ દલિત કે ઓબીસી વડા પ્રધાન/મુખ્યપ્રધાન બને, બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિમાં જન્મેલો કલાકાર કે વેપારી બને તે રીતે તે સમયે પણ એક બ્રાહ્મણની દીકરી ક્ષત્રિયની જેમ રાજગાદી સંભાળે ને તે માટે અંતિમ શ્વાસ સુધી વીરતાપૂર્વક લડે, તે શક્ય હતું.

૨. ‘દે દી હમેં આઝાદી બિના ખડક બિના ઢાલ’ અર્ધસત્ય છે. કૉંગ્રેસે જ આઝાદી અપાવી, દેશ માટે એક પરિવારના લોકોએ જ શહીદી વહોરી જેવાં જૂઠાણાંની પોલ ખુલ્લી પડી. ઝાંસીની રાણીએ એકલા હાથે જ અંગ્રેજોના નાકમાં દમ લાવી દીધો હોય, તેના માટે તેના કટ્ટર વિરોધી અંગ્રેજ સેનાપતિ હ્યુ રોઝ પણ આત્મકથામાં તેની વીરતાની નોંધ લે તો વિચારો, આવા તો અસંખ્ય ક્રાંતિકારી થઈ ગયા. ઉલટાનું પ્રશ્ન તો એ છે કે કૉંગ્રેસે આઝાદી અપાવી કે આઝાદીમાં સતત વિલંબ કરે રાખ્યો? અને મેળવી તોય ખંડિત ભારતના રૂપમાં આઝાદી મેળવી.

૩. હલદી કુમકુમ ઉત્સવ દ્વારા જનજનને જોડવા. લોકમાન્ય તિલકે સાર્વજનિક ગણેશોત્સવ દ્વારા આ કામ કર્યું. નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતમાં પ્રવેશોત્સવ, કૃષિ અને ગરીબ કલ્યાણ મેળા દ્વારા આ કામ કર્યું. શાસકે જનતા સાથે જોડાયેલા રહેવું જોઈએ.

. ભારતના લોકોની એકતાનો અભાવ. સત્તા માટે પારકા સાથે હાથ મિલાવવો અને તેમ છતાં હાથમાં કંઈ ન આવે.

. જે લોકો રાષ્ટ્ર માટે લડતા હતા તેમાં સંગઠિતતા, એકસૂત્રતા અને બુદ્ધિપૂર્વકની રણનીતિનો અભાવ. અલગ-અલગ લડતા હોવાથી અંગ્રેજો માટે તેમને હરાવવા-દાબી દેવા સરળ બન્યા.

. નિયમો પ્રમાણે જ યુદ્ધ કરવું. રાત્રે યુદ્ધ ન કરવું, સ્ત્રી-બાળકોને જીવતાં જવાં દેવાં, ને ગાય-મંદિર વચ્ચે આવે તો શસ્ત્ર મૂકી દેવાં કે બીજી એવી રણનીતિ અપનાવવી જે સરવાળે નુકસાનકારક હોય. (શ્રી કૃષ્ણએ પૂતનાને માસી હોવા છતાં મારી, તે અપવાદ છે.) સ્ત્રી-બાળકોનો ઉપયોગ તો દાનવો સહસ્રાબ્દિઓથી કરતા આવ્યા છે. શૂર્પણખાથી લઈ ત્રાસવાદીઓ સુધી, સ્ત્રીઓ-બાળકોનો ઉપયોગ થયો છે. ગાય-મંદિરની રક્ષા જ હોય પરંતુ આ ફિલ્મમાં બતાવ્યું તેમ મંદિર પાસે છુપાયેલી અંગ્રેજ સેના પર તોપમારો ન કર્યો તેથી શું ભગવાને અંતિમ જીત ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈના પક્ષમાં લખી? યુદ્ધમાં મોટા નુકસાનને ટાળવા કેટલુંક નુકસાન અનિચ્છા છતાં અનિવાર્ય જ હોય છે, જેમ કે ઝલકારીબાઈ રાણીના વેશમાં વીરગતિને પ્રાપ્ત થાય છે. શું ઝલકારીબાઈમાં ભગવાન કે માતાજી ન હોય? હિન્દુ ધર્મ તો કણેકણમાં ઈશ્વરનો વાસ કહે છે.

. મગજના બદલે લાગણીથી નિર્ણયો લેવા. તાત્યા ટોપે છ મહિના પછી વ્યવસ્થિત તૈયારી સાથે લડવા કહે છે તેના બદલે લક્ષ્મીબાઈનો તાત્કાલિક લડવાનો નિર્ણય. બીજુ઼ં કે, કબડ્ડીની રમતમાં પણ હરીફ ખેલાડી સહીસલામત પાછો જતો હોય ત્યારે તરત તેનો પીછો કરી તેને ‘બાદ’ કરી આવવાની કે પછી હરીફના મેદાનમાં જઈ તેમને બાદ કરી સહીસલામત પાછા આવવાની રણનીતિ હોય છે, પણ ભારતીયો તેમાંથી યુદ્ધ લડવાનું ક્યારેય ન શીખ્યા. ક્યારેય અંગ્રેજો કે તે પહેલાં મહંમદ ગઝની, ઘોરી જેવા ક્રૂર આક્રમણખોરોને ચેઝ કરીને કે તેમના ઘરમાં ઘૂસી તેમને મારી નાખવાનું કે છેવટે બંદી બનાવવાનું કોઈને ન સૂજ્યું. અત્યારે દુશ્મનના ઘરમાં જઈ તેને મારવાનું શરૂ થયું તો પણ ભારતની સેનાની વાતમાં વિશ્વાસના બદલે પાકિસ્તાનની વાતમાં વિશ્વાસ કરનારા ભારતમાં પડ્યા છે.

international, national, sanjog news, vichar valonun

મોદીનો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દબદબો, ઘરઆંગણે નીચી મુંડી

(વિચારવલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૦/૧૨/૧૮)

આભાર ટ્રમ્પનો કે આ વર્ષે જ ચાલુ થયેલું અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેનું વેપાર યુદ્ધ ડહાપણથી શમી ગયું! અમેરિકાને સદ્બુદ્ધિ સૂજી અને તેણે પીછેહટ કરી લીધી. પહેલા જ વાક્યમાં ‘આ વર્ષે’ શબ્દ વાપર્યો હોવાથી સૂજ્ઞ વાચકો સમજી ગયા હશે કે આ લેખમાં વર્ષ ૨૦૧૮ની ઘટનાઓ પર દૃષ્ટિપાત કરીને વર્ષ ૨૦૧૯ અને આવનારાં વર્ષોમાં તેની શું અસરો રહેશે તેનું વિશ્લેષણ છે.

અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે તો સફેદ ઝંડો ફરકી ગયો પરંતુ બ્રિટનના રશિયન જાસૂસ અને તેમની દીકરીનું રશિયામાં મૃત્યુ થતાં બ્રિટનનાં વડાં પ્રધાન થેરેસા મેએ રશિયાના ૪૩ રાજદૂતોની હકાલપટ્ટી કરી નાખી. વાત એટલી વણસી ગઈ કે બ્રિટને ગત સપ્ટેમ્બરમાં રશિયાને રાસાયણિક શસ્ત્રોના ઉપયોગ માટે ગંભીર પરિણામોની ધમકી આપી દીધી. આ હોકારાપડકારા હજુ ચાલુ જ છે. ૨૦૧૯માં આ વાત યુદ્ધના આરે ન પહોંચે તેવી પ્રાર્થના કરીએ.

હોકારા પડકારા તો અમેરિકા અને ઉત્તર કોરિયાના પણ બંધ થઈ ગયા અને ભારતની ટેલિવિઝન ચેનલોને તેની મોટી ખોટ ટીઆરપીની દૃષ્ટિએ પડી! આ બંને દેશોના પ્રમુખો ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને કિમ જોંગ ઉને ૧૨ જૂને બેઠક કરી જેને આંતરરાષ્ટ્રીય મિડિયાએ ખૂબ જ મહત્ત્વની ગણાવી. ઉત્તર કોરિયાએ પરમાણુ શસ્ત્રો દૂર કરવા ખાતરી પણ આપી. આ જ રીતે એક જ માના બે દીકરા જેવા ઉત્તર કોરિયા અને દક્ષિણ કોરિયાના પ્રમુખો પણ ૬૫ વર્ષે મળ્યા. બંને દેશોના પરિવારો પણ એક થશે.

જોકે વર્ષ ૨૦૧૮માં ૧૪ એપ્રિલે અમેરિકાએ સિરિયામાં બળવાખોરો પર વપરાયેલા રાસાયણિક શસ્ત્રોના પ્રયોગને રાક્ષસી કૃત્ય ગણાવીને ૧૨૦ જેટલી મિસાઇલો ઝીંકી દીધી હતી! વર્ષ ૨૦૧૧માં અનેક ઈસ્લામિક દેશોમાં થયેલી બળવાખોર ક્રાંતિને આરબ સ્પ્રિંગ તરીકે ઓળખાય છે તેમાં સિરિયામાં પણ બળવાખોરોએ યુદ્ધ આદરેલું જેમાં અમેરિકા અને સાથી પક્ષો એક તરફ તો ઈરાન અને રશિયા એક તરફ છે. સાત વર્ષ પછી પણ આ યુદ્ધ શાંત થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યું.

આ જ રીતે ઈસ્લામી ત્રાસવાદ પણ તેનું રાક્ષસી રૂપ ઈદ જેવા તહેવારોના દિવસોમાં પણ દેખાડે છે. અફઘાનિસ્તાનમાં ઈદના તહેવાર પર ૧૬ જૂને એક સપ્તાહ સુધી ત્રાસવાદીઓ વિરુદ્ધ કોઈ કાર્યવાહી ન કરવાનો સરકારે નિર્ણય લીધો તો નંગાહાર પ્રાંતમાં આત્મઘાતી હુમલો કરી નિર્મમ ત્રાસવાદીએ ૨૦ જણાંનાં મૃત્યુ નિપજાવ્યાં. આ જ રીતે ૨૩ નવેમ્બરે ખોસ્ત પ્રાંત સ્થિત મસ્જિદમાં શુક્રવારે નમાઝ સમયે જ થયેલા વિસ્ફોટમાં ૨૭ સૈનિકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. પાકિસ્તાનમાં પણ આ જ સ્થિતિ છે. ત્યાં ખૈબર પખ્તુન્વા પ્રાંતમાં એક મદરેસા પાસે ૨૩ નવેમ્બરે થયેલા આત્મઘાતી હુમલામાં ત્રણ શીખ સહિત ૩૨નાં મૃત્યુ થયાં હતાં. આના પરથી શું ભારતના કટ્ટરવાદીઓ ધડો લેશે કે આ ત્રાસવાદીઓ તેમના મઝહબના લોકોને પણ નથી છોડતા, ઈદના તહેવાર પર જ હુમલા કરે છે કે મસ્જિદમાં અલ્લાહની બંદગી થઈ રહી હોય ત્યારે જ વિસ્ફોટો કરે છે, તો તેમને કેવી રીતે છોડશે જ્યારે કે મધ્ય પશ્ચિમ (અમેરિકાની દૃષ્ટિએ ભલે તે મધ્ય પૂર્વ હોય, આપણા માટે તો મધ્ય પશ્ચિમ જ છે) ઇસ્લામી દેશોના મુસ્લિમો ભારતના મુસ્લિમોને ઉતરતા ગણે છે?

ગેરકાયદેસર વિદેશી ફંડ મેળવવાના આરોપસર ઑસ્ટ્રિયામાં ૬ જૂને નિર્ણય લેવાયો કે તે ૬૦ ઈમામોની હકાલપટ્ટી કરશે અને સાત મસ્જિદો બંધ કરી દેશે! આ જ રીતે ડેન્માર્કે ૩૧ મેએ સાર્વજનિક સ્થળોએ બુરખો પહેરવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. (ઑસ્ટ્રિયા-ડેન્માર્કમાં કોઈ શાહરુખ ખાન-આમીર ખાન કે નસીરુદ્દીન શાહ છે?)

આ વર્ષે ફ્રાન્સમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો વધતાં હિંસક પ્રદર્શનો શરૂ થયાં. પછી તો તેમાં ઈંધણ એક માત્ર મુદ્દો ન રહેતાં, ઘણા બધા મુદ્દા જોડાયા. પ્રદર્શનકારીઓનું કહેવું છે કે ફ્રાન્સ પ્રમુખ ઇમેન્યુએલ મૅક્રૉં માત્ર અમીરો માટે જ કામ કરે છે. (ફ્રાન્સની આ હિંસાથી ભારતના કેટલાક સેક્યુલર મિડિયાને નવી આશા જાગી પરંતુ તે સફળ ન રહી). સંઘર્ષ તો શ્રીલંકામાં પણ ચાલ્યો. શ્રીલંકામાં સત્તાધારી મોરચો તૂટતાં પ્રમુખ મૈત્રીપાલ સિરીસેનાએ ચીન તરફી ગણાતા પૂર્વ પ્રમુખ મહિન્દા રાજાપક્સાને ફરીથી શ્રીલંકાના વડા પ્રધાન બનાવ્યા. જોકે મામલો ન્યાયાલયમાં ગયો અને તેણે રાજાપક્સાને પદ સંભાળતા અટકાવ્યા. સિરિસેનાએ સંસદ ભંગ કરી તેને પણ ન્યાયાલયે ડિસેમ્બર ૨૦૧૮ સુધી અટકાવી. પડોશી દેશ શ્રીલંકાની આ સ્થિતિ ભારત માટે ચિંતાદાયક છે.

ભારત માટે આવી જ ચિંતાદાયક સ્થિતિ નેપાળમાં પૂર્વ માઓવાદી બળવાખોર કે. પી. શર્મા ઓલી બીજી વખત વડા પ્રધાન બનવાથી થઈ છે. સાથે જ બીજા શાસકોની તુલનાએ ભારત પ્રત્યે પ્રમાણમાં નરમ મનાતા પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને તેમનાં દીકરી મરિયમ અને જમી એમ. સફદર (પાકિસ્તાન હોય કે ભારત, બધે જ જમાઈઓ ભારે પડે છે)ને પનામા કૌભાંડમાં જેલમાં જવું પડ્યું જેના લીધે નવાઝ શરીફ પર ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધ આવી ગયો. આની પાછળ પાકિસ્તાનની સેનાનું ભેજું મનાય છે. અને પાકિસ્તાનની સામાન્ય ચૂંટણી પહેલાં જ આ ઘટનાક્રમ બન્યો. તે પછી ૨૫ જુલાઈએ ચૂંટણી તો યોજાઈ, તેમાં ક્વેટામાં બૉમ્બ ધડાકામાં ૩૧ જણાનાં મૃત્યુ પણ થયાં, અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં હિંસા પણ થઈ. સ્પષ્ટ રીતે આ ચૂંટણીમાં સેનાએ ગરબડ કરી હતી. તેમાં પૂર્વ ક્રિકેટર ઈમરાન ખાનનો પક્ષ તહેરિક-એ-ઈન્સાફ સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો અને ઈમરાન ખાન વડા પ્રધાન બની ગયા! વડા પ્રધાન બનતા વેંત તેમણે કાશ્મીર રાગ આલાપ્યો, પણ પાકિસ્તાનની સ્થિતિ ચારેતરફથી ખૂબ જ ખરાબ છે. આર્થિક સ્થિતિ કથળી ગઈ છે. અમેરિકાએ સહાય બંધ કરી દીધી છે. હવે તો અમેરિકા પછી ચીને પણ હાફીઝ સઈદને પાકિસ્તાનમાંથી બહાર કાઢવા કહી દીધું. તો સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ પણ હાફીઝ સઈદને ૪ એપ્રિલ અને દાઉદ ઈબ્રાહીમ સહિત પાકિસ્તાનના ૧૩૯ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને ત્રાસવાદી જાહેર કર્યા!

પાકિસ્તાનને પડતા પર પાટું જેવી સ્થિતિ ઘણી બધી જગ્યાએ છે. અમેરિકાએ પાકિસ્તાન, ચીન, સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય સાત દેશોને લોકોને ધાર્મિક સ્વતંત્રતા ન આપવા બદલ બ્લેક લિસ્ટ કર્યા છે. તો અમેરિકાના સંરક્ષણ પ્રધાન જેમ્સ મેટિસે ચાર ડિસેમ્બરે સ્પષ્ટ કહ્યું કે ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી દક્ષિણ એશિયામાં શાંતિ માટે પ્રયાસો કરી રહ્યા છે તો તેમને પાકિસ્તાને સમર્થન આપવું જોઈએ. આર્થિક કાર્ય દળ (એફએટીએફ) નામની સંસ્થાએ આતંકવાદીઓને સહાય રોકવામાં નિષ્ફળ પાકિસ્તાનને નકારાત્મક યાદીમાં સમાવવાનો નિર્ણય કરી પાકિસ્તાનને તમાચો માર્યો છે. તો કિશનગંગા બંધની યોજના પર આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયાલયમાં ગયેલા પાકિસ્તાનને ત્યાં પણ ઊંધે કાંધ પછડાટ મળી હતી. વળી, પાકિસ્તાનમાં તેણે પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં નીલમ નદીનું પાણી પંજાબ તરફ વાળી દેવાના કારણે ભારે રોષ છે. ભારત જો આ રોષને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્વરૂપ આપી શકે તો આ ભાગ ભારત પાસે આવી જવાની ઉજળી તકો છે.

બીજી તરફ, મોદી સરકારે રાવી નદી પર એક ડેમ બનાવવા યોજનાને સાત ડિસેમ્બરે મંજૂરી આપી છે. આનાથી પાકિસ્તાન તરફ જતાં નદીનાં વહેણનો ઉપયોગ ભારતમાં જ થશે. આ સાથે જ મોદી સરકારે પઠાણકોટ અને ઉડીના હુમલા પછી દાખવેલા સાતત્યસભરના વલણને ચાલુ રાખી પાકિસ્તાનમાં યોજાનાર સાર્ક સંમેલનમાં ભાગ લેવા ના પાડી દીધી છે.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વિદેશમાં અને દેશમાં અનેક દેશોના પ્રમુખો-વડા પ્રધાનોને આ વર્ષે મળી ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્થિતિ ઓર મજબૂત બનાવી દીધી. ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન ભારતની મુલાકાતે આવેલા જેમાં ગુપ્ત માહિતીની આપલે સહિતના અનેક મહત્ત્વના કરારો થયા, તો બીજી તરફ મોદી પેલેસ્ટાઇનની મુલાકાતે પણ ગયા. ત્યાં તેમના માટે જૉર્ડનની સરકારે હેલિકૉપ્ટરની ખાસ સુવિધા પૂરી પાડી તો ઇઝરાયેલના એરક્રાફ્ટે જૉર્ડનના હેલિકૉપ્ટરને એસ્કૉર્ટ કર્યું! સામે પક્ષે પેલેસ્ટાઇને પહેલી વાર અમેરિકાને નહીં, પરંતુ ભારતને અપીલ કરી કે તે ઇઝરાયેલ સાથે સંબંધ સુધારવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે.

આ જ રીતે બાંગ્લાદેશે પણ ઇસ્લામી દેશોના સંગઠન ઓઆઈસીનું ભારત નિરીક્ષક બને તેવી અપીલ કરી હતી.

મોદીજીએ ચીનના જિનપિંગ સાથે પણ વન ટુ વન મુલાકાત ચીનમાં અને અન્યત્ર કરી, ફ્રાન્સના પ્રમુખ સાથે પણ વાટાઘાટો કરી મહત્ત્વના કરારો કર્યા, યુએઇમાં અન્ય કરારો ઉપરાંત સ્વામિનારાયણ મંદિર નિર્માણનો વિધિવત્ પ્રારંભ કરાવ્યો. સિંગાપોર, સ્વીડન, રવાન્ડા બધે જ ભારતના સંબંધો મજબૂત કર્યા. જાપાનના શિન્ઝો આબે સાથે પણ મુલાકાત કરી જાપાનના રોકાણકારોને ભારતમાં ૨.૫ અબજ ડૉલરનું મૂડીરોકાણ કરવા મનાવ્યા. આર્જેન્ટિનામાં જી-૨૦ની સાથે સાથે યોગના કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો.

ભારત દેશ માટે સારા સમાચાર એ પણ રહ્યા કે બાંગ્લાદેશનાં વડા પ્રધાન શૈખ હસીનાએ કહ્યું કે તેઓ ભારતમાં ગેરકાયદે રહેતા બાંગ્લાદેશીઓને સ્વીકારવા તૈયાર છે. તો બીજી તરફ, પ્રશાંત ભૂષણ જેવા વકીલની અરજીને ફગાવી દેવાતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રના રોષ છતાં સાત રોહિંગ્યાઓને મ્યાનમાર મોકલી દેવાયા. જોકે ભારતે તો અમેરિકાની નારાજગીની પરવા કર્યા વગર રશિયા સાથે બેધડક શસ્ત્ર સોદાઓ કર્યા. અમેરિકાના પ્રતિબંધો છતાં ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ આયાત કરવા પણ અમેરિકાએ ભારતને વિશેષ સંમતિ આપી. એટલું જ નહીં, પરંતુ રૂપિયા સામે ડૉલર મજબૂત થવા લાગતાં, તેનો વિકલ્પ શોધવાના ભાગ રૂપે ભારત અને રશિયા પોતપોતાના ચલણમાં વ્યવહાર કરે તેવી વિચારણા શરૂ થઈ છે. જોકે ઈરાન સાથે તો ભારતના રૂપિયામાં જ ક્રુડ ઑઇલ આયાત કરવાની સમજૂતી થઈ પણ ગઈ છે. આવનારાં વર્ષોમાં આ બહુ મહત્ત્વનું પગલું ઇતિહાસમાં લેખાશે. ભારતને હાલતા ને ચાલતાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રો કે અમેરિકા માનવાધિકાર મુદ્દે ટપલી મારતા હોય ત્યારે ભારતે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની માનવાધિકાર પરિષદની ચૂંટણી બહુમતી સાથે વિજય મેળવ્યો તે પણ મોટી સિદ્ધિ ગણાશે.

આ ઉપરાંત ભારત માટે ખુશીની વાત એ પણ રહી કે તેણે ફ્રાન્સને પછાડીને વિશ્વનું છઠ્ઠા નંબરનું અર્થતંત્ર તરીકે સ્થાન મેળવી લીધું છે. અને અનુમાન તો એવું છે કે વર્ષ ૨૦૧૯માં તે પાંચમા નંબરનું અર્થતંત્ર બની જશે.  પ્રતિષ્ઠિત અમેરિકી સામયિક ફૉર્બ્સમાં વિશ્વના ૭૫ શક્તિશાળી મહાનુભાવોમાં ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને નવમું સ્થાન મળ્યું. તો દક્ષિણ કોરિયાનો પ્રતિષ્ઠિત શાંતિ પુરસ્કાર પણ તેમને પ્રાપ્ત થયો.

જોકે ઘર આંગણે નરેન્દ્ર મોદી માટે ચિંતાજનક સમાચારો રહ્યા. કર્ણાટકમાં સૌથી મોટો પક્ષ ભાજપ બન્યો તો ખરો, પરંતુ સત્તા પ્રાપ્ત ન કરી શક્યો. દલિતો માટે એસ. સી., એસ.ટી. એક્ટની પુનઃસ્થાપના, ખેડૂતો માટે ટેકાના ભાવ દોઢ ગણા કરવા, ગ્રામ્ય લક્ષી બજેટ અને આયુષમાન ભારતની સફળતા છતાં ભાજપનો ગઢ ગણાતાં ત્રણ રાજ્યો છત્તીસગઢ, મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં હાર થઈ. ટીડીપીએ એનડીએ છોડ્યો. ત્રણ રાજ્યોમાં હારના પગલે ભાજપની અંદર નીતિન ગડકરી, રામ માધવ વગેરેના સૂર નરેન્દ્ર મોદી વિરોધી જણાઈ રહ્યા છે. આ બંને નેતાઓએ નહેરુ અને રાહુલ ગાંધીના વખાણ કર્યા છે. હાર માટે ભાજપ પ્રમુખ જવાબદાર છે તેવી વાત કરી છે. બિહારમાં કુશવાહા એનડીએ છોડી ગયા છે. પાસવાનને બેઠકોનું સમાધાન કરી મનાવાયા છે, અલબત્ત, જેડીયુ સાથે ગઠબંધન મજબૂત છે.

સામે પક્ષે કૉંગ્રેસમાં પણ બધું સમૂસૂતરું નથી. તેનું મહાગઠબંધન બનાવવાનું સપનું પૂરું થાય તેમ લાગતું નથી. ઈશાન ભારતમાંથી કૉંગ્રેસનો કાંકરો નીકળી ગયો છે. તેલંગણા પણ તે હારી ચૂકી છે. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં સંતોષકારક જીત મેળવી નથી અને જે કંઈ જીત છે તે લાંબુ ચાલે તેવા સંકેતો નથી. મધ્ય પ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં ખેડૂતો પર લાઠીચાર્જ થઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસના દિગ્ગજો-અશોક ગેહલોત અને સચીન પાઇલોટ, કમલનાથ અને જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા વચ્ચે મતભેદો સપાટી પર આવી ગયા છે. ગુજરાતમાં સિનિયર નેતાઓ અર્જુન મોઢવાડિયા, સિદ્ધાર્થ પટેલ, દિનશા પટેલે પોતાની અવગણનાથી વર્તમાન નેતાઓ અમિત ચાવડા અને પરેશ ધાનાણી સામે વિદ્રોહનું રણશિંગું ફૂંક્યું છે. રાફેલ મુદ્દે કૉંગ્રેસનો પ્રચાર સુપ્રીમમાં ખોટો સાબિત થઈ ચુક્યો છે. નેશનલ હેરાલ્ડ કેસમાં સોનિયા-રાહુલ સામે આવકવેરાનો કેસ ફરીથી ખુલી ચૂક્યો છે. કૉંગ્રેસના જમાઈ રોબર્ટ વાડ્રાના નજીકના લોકો પર દરોડામાં સ્ફોટક માહિતી મળી છે. કૉંગ્રેસના મહત્ત્વના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ની સંપત્તિ ટાંચમાં લેવાઈ છે. સુનંદા પુષ્કર કેસમાં કૉંગ્રેસના શશી થરૂર જામીન પર છે. તો સુપ્રીમ કૉર્ટના શબરીમાલા, સમલૈંગિકતા, વ્યભિચાર જેવા મુદ્દે ત્વરિત સક્રિય ચુકાદા અને બીજી તરફ રામમંદિર મુદ્દે ટાળંટોળ, દિવાળી પર ફટાકડા પર પ્રતિબંધથી હિન્દુઓમાં અસંતોષ છે. સંઘ પરિવાર પણ રામમંદિર મુદ્દે સરકાર સામે બાંયો ચડાવી રહ્યો છે. આ જોતાં વર્ષ ૨૦૧૯નું વર્ષ ગરમાગરમ રહેશે તેમ જરૂર કહી શકાય.

 

hindu, national

રામમંદિર માટે હજુ કેટલી રાહ? કેટલો સંઘર્ષ?

(લ. દિ. ૨૫/૧૧/૧૮)

કોઈ ચોક્કસ સંપ્રદાય (કેટલાક તેને ધર્મ કહે છે, જે ખોટું છે)ની રાજનીતિ એ વાઘની સવારી છે. પાકિસ્તાનથી માંડીને અનેક દેશો સાંપ્રદાયિક આધારે દેશ ચલાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. જ્યારે પણ દેશમાં હિન્દુવાદમાં ઊછાળો આવે છે ત્યારે સૌથી વધુ ડર કેટલાક હિન્દુઓને લાગે છે. આ ડર કેમ લાગે છે તેનો જવાબ પછી, હિન્દુવાદ ઊછાળો કેમ મારે છે તેનો જવાબ પહેલાં.

ભારતમાં હિન્દુઓને અન્યાયની લાગણી અંગ્રેજોના ગયા પછી એક પછી એક ઘટના થકી બળવત્તર બનતી ગઈ. સંસ્કૃતની મજાક ઊડે, પણ મોગલોની ઉર્દૂ મિશ્રિત હિન્દી બોલાય તો વાહ વાહ થાય, નમસ્તે કહો તો જૂનવાણી કે નેતામાં ખપો, પણ આદાબ કરો કે શેક હેન્ડ કરો તો આધુનિક, વંદે માતરમ્ ગાવ તો સાંપ્રદાયિક પણ સારે જહાં સે અચ્છા ગાવ તો બિનસાંપ્રદાયિક, હિન્દુઓ માટે
સિવિલ કાયદો અલગ પણ મુસ્લિમો-ખ્રિસ્તીઓ માટે જુદો, હિન્દુઓનાં મંદિરોનો વહીવટ સરકાર કરે પણ મસ્જિદ, મદરેસામાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કે અલગતાવાદી પ્રવૃત્તિ થાય તો પણ તે બંધ ન થાય, નવરાત્રિમાં લાઉડ-સ્પીકર રાત્રે દસ વાગે બંધ કરાવી દેવામાં આવે પરંતુ મસ્જિદો પર દિવસમાં પાંચ વાર ભૂંગળા પરથી (મોટા ભાગે) બેસૂરા અવાજે આઝાનો થતી રહે. ફટાકડા હોય કે પતંગ, હિન્દુ તહેવારો અંગે ફટ ચુકાદા આવે અને તેનો અમલ પણ કરવામાં આવે પરંતુ અન્ય પંથોના તહેવારોને પર્યાવરણ કે ઘોંઘાટનો કોઈ પ્રશ્ન ન નડે. હિન્દુ બળાત્કારી બાવાની તરત ધરપકડ થાય, પણ પોતાને પાકિસ્તાનના એજન્ટ ગણાવનાર ઈમામ બુખારી છૂટા ફરે, બળાત્કારી બિશપને તરત જામીન મળી જાય અને તેના સમાચાર પણ સાવ ખૂણેખાંચરે આવે …આવાં તો ઘણાં ઉદાહરણો આપી શકાય.

માર ખાઈ ખાઈને, અન્યાય સહન કરીને અનેક હિન્દુ એટલા ભીરુ બની ગયા કે દસ હિન્દુ હોય પણ એક મુસ્લિમ આવે તો બાવા હિન્દી ચાલુ થઈ જાય, પોતે તો બધા ધર્મોને સમાન માને છે અને હિન્દુ ધર્મના કુરિવાજોમાં પોતે માનતા નથી તેમ કહી હિન્દુ ધર્મની બુરાઈ શરૂ કરી દે. મોહમ્મદ રફીએ કેટલાં ભજનો ગાયાં ને નૌશાદે કેટલા સંગીતબદ્ધ કર્યા તેની વાત કરવા લાગે. આમ, સંગીતને પણ સાંપ્રદાયિક રંગ આપે. રફીની વાત કરતી વખતે રફીને રફીસાહેબ કહેવા, તેમજ તે આવા હતા ને તેવા હતા તેવું માનવાચક ક્રિયાપદ આવે અને કિશોરકુમાર તો ગાંડો હતો ને ચક્રમ હતો તેમ તુંકારો આવે. (મને આ બંને ગાયકો અને મન્નાડે, તલત મહેમૂદથી લઈ તલત અઝીઝ સુધીના અને સોનુ નિગમ, કૈલાસ ખેર સહિતના અનેક ગાયકો ગમે જ છે અને હું રફીને રફીસાહેબ તેમના અવાજ અને સાલસ-કોઈ સંત જેવા સ્વભાવના કારણે કહું છું). પરંતુ રફી કે નૌશાદના પૂર્વજો હિન્દુ હતા જ, તેથી આમાં આશ્ચર્ય ન થવું જોઈએ. આશ્ચર્ય તો એમાં થવું જોઈએ કે હિન્દુ માતા શર્મિલા ટાગોરનો દીકરો સૈફ અલી ખાન અને જેમની ફિલ્મો શિવ-આરાધના કરતા પૃથ્વીરાજ કપૂરથી શરૂ થતી હતી તે રાજ કપૂરના દીકરાની દીકરી કરીના કપૂર તેમના દીકરાનું નામ એક રાક્ષસી વ્યક્તિ તૈમૂર લંગ પરથી રાખે.

કેટલાક લોકો પતંગ કે દિવાળી પૂજનમાં ચોપડા બનાવનારા પરિવારો મુસ્લિમ છે તે વાતને સાંપ્રદાયિક એકતા સાથે જોડે છે. મારી દૃષ્ટિએ એ સાંપ્રદાયિક એકતાનું ઉદાહરણ નથી. એ તો વેપાર છે. આવી રીતે તો હિન્દુઓ પણ મુસ્લિમ તહેવારોમાં વપરાતી ચીજોના ઉત્પાદનમાં જોડાયેલા જ હશે. હા, જન્માષ્ટમીએ બુરખો પહેરેલી મુસ્લિમ માતા પોતાના બાળકને કન્હૈયો બનાવીને લઈ જતી હોય કે હિન્દુ ઈદ મનાવે તે ચોક્કસ સાંપ્રદાયિક એકતાનું ઉદાહરણ છે, બાકી હિન્દુ ગાયક કવ્વાલી કે સૂફી ગીત ગાય કે મુસ્લિમ ગાયક ભજન ગાય તે તો શુદ્ધ વ્યાવસિયકતા જ છે.

કેટલાક મુસ્લિમોને રાષ્ટ્રીય પ્રવાહમાં ન ભળવા દેવા માટે આવા માનસિક ગુલામ હિન્દુઓ પણ જવાબદાર છે. મુસ્લિમ કે શીખ સારું ગુજરાતી બોલતો હોય તો પણ તેની સાથે ‘ક્યા બાવા, તુુમ કાયકુ પૂછતા હૈ?’ કહીને બાવા હિન્દી ચાલુ કરી દેવું, તેને ધર્મના બદલે ફિલ્મોની વાત કરવી હોય તો પણ માનસિક ગુલામ હિન્દુ એવી જ વાતો કાઢે જેનાથી પેલાને કટ્ટર ન થવું હોય તોય તેના મનમાં કટ્ટરતા જન્મે. પાકિસ્તાની ક્રિકેટરો સારા, પાકિસ્તાનમાં ફલાણું સારું તેમ કહી જાણે પેલો મુસ્લિમ પાકિસ્તાન તરફી જ હોય તેમ માની લઈ પાકિસ્તાનના ખોટા વખાણ ચાલુ કરી દે. અંગ્રેજો-મોગલોના શાસનની ગુલામી અને તે પછી પણ ચાલુ રહેલી તુષ્ટિકરણની નીતિના કારણે આ પરિસ્થિતિ થઈ છે.

આ દેશમાં બહારથી આવેલા ઇસ્લામિક આક્રાંતોએ અનેક મંદિરો તોડી મસ્જિદો બનાવેલી છે તે જગજાહેર અને પુરાતત્ત્વની રીતે સિદ્ધ વાત છે. પરંતુ આવાં અનેક મંદિર નહીં, માત્ર એક રામમંદિર ભવ્ય બનાવવા (રામમંદિરનું નિર્માણ તો ૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૨ના રોજ થઈ જ ચુક્યું છે, પણ રામલલ્લા હજુ તંબુમાં છે) પણ કુલ એકોતેર વર્ષ અને રામમંદિર તંબુમાં બન્યા પછી ૨૬ વર્ષ રાહ જોવી પડે! (સરેરાશ હિન્દુ ‘અયોધ્યા તો ઝાંકી હૈ, કાશીમથુરા બાકી હૈ’ ભૂલી જ ગયો છે) અને તે રાહનો હજુ અંત આવ્યો નથી! શેરીથી લઈ શહેર સુધીનાં નામો આવા અત્યાચારી આક્રાંતાઓનાં નામો પરથી છે. પરંતુ સ્વતંત્રતાનાં એકોતેર વર્ષ પછી પણ નામો બદલવામાં આટલી કાગારોળ થાય? જહાંગીરને અન્યાયની મૂર્તિ બતાવવામાં આવે પણ શ્રી રામ અન્યાયકર્તા ચિતરાય અને ન્યાય માટે જેમની વાત માત્ર કૉમિક્સ અને વૈતાલની વાર્તા સુધી સીમિત રહી ગઈ છે તે રાજા વિક્રમાદિત્ય, ભોજ, ચંદ્રગુપ્ત, જેવા રાજાઓનો ક્યાંય કોઈ ઉલ્લેખ જ નહીં? કહેવાતા હિન્દુવાદી ભાજપના ૨૨ વર્ષના દીર્ઘકાલીન શાસનમાં અમદાવાદનું નામ પહેલાં કર્ણાવતી હતું અને તે વેપારવાણિજ્યથી સમૃદ્ધ હતું તે ભણાવવામાં ન આવે? યાદ રાખો, પક્ષ કે સંસ્થા મહાન નથી, વિચારધારા મહાન છે અને જો આપણે આપણા પ્રાચીન વારસાનું ગૌરવ નહીં કરાવી શકીએ તો નવી પેઢીને આ દેશ માટે ગૌરવ નહીં જ થાય. સામ્યવાદીઓ તો કેન્દ્રમાં સત્તામાં નહોતા છતાં પોતાના વિચારો ઘૂસાડવામાં સફળ રહ્યા કારણકે તેમના માટે સત્તા સાથે વિચાર પણ મહત્ત્વનો રહ્યો. તેનું જ પરિણામ છે કે આજે ચોતરફ ભાજપ સત્તામાં હોવા છતાં વૈચારિક યુદ્ધમાં ઘણી વાર નબળો દેખાય છે.

આ પૂર્વભૂમિકાના સંદર્ભમાં અયોધ્યામાં વિહિપ અને શિવસેના કાર્યક્રમો કરી રહ્યા છે તે જુઓ. ફરી એક વખત હિન્દુવાદીઓ જોશમાં દેખાઈ રહ્યા છે. આ જોશ ઉન્માદમાં ન પરિણમે તે જોવાનું કામ અને જવાબદારી રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર બંનેની છે. હિન્દુઓના નામે મતો મેળવવા, હિન્દુ હૃદય સમ્રાટ બનવું પણ પછી તેમની આશાઓ પર ખરા ન ઉતરવું તે નિરાશા કે ઉન્માદ, બંનેમાંથી કંઈ પણ જન્માવી શકે છે. સંઘ પરિવારે પણ યાદ રાખવું પડશે, આ વખતનું આંદોલન છેલ્લું આંદોલન હશે. રામમંદિર માટે વર્ષ ૧૯૯૦ અને ૨૦૦૨માં અનેક લોકોનાં લોહી રેડાયાં છે. આવી પરિસ્થિતિ પછી રમખાણો થાય ત્યારે જેલમાં ગયેલાની પડખે વિહિપના નેતાઓ ઊભા રહ્યા? કાયદાકીય સહાય કેટલી કરી? ભાજપે તેમના પરિવારો માટે શું કર્યું? વિહિપના જૂના નેતા પ્રવીણ તોગડિયાએ તો નિરાશ થઈ અલગ માર્ગ કરી લીધો છે. પણ આ વખતે પણ કંઈ ન થયું તો હવે પછી કોઈ ભોજિયો ભાઈ આવાં આંદોલનમાં નહીં જોડાય. અમદાવાદના કર્ણાવતી નામ બાબતે પણ સરેરાશ હિન્દુવાદી સંઘ-ભાજપની ઉદાસીનતાથી દુ:ખી છે.

બીજી એક વાત એ પણ સત્ય છે કે દેશ સાંપ્રદાયિક આધાર પર આગળ ન વધી શકે. વિચિત્ર લાંબાં ટીલાંવાળા જટાધારી બાવાઓ એક મંત્ર શુદ્ધ ઉચ્ચારણ ન કરી શકતા હોય તેવાને ટીવી પર ચર્ચામાં હિન્દુ ધર્મના પ્રતિનિધિ તરીકે બેસાડી દેવામાં આવે તે કરુણતા જ છે. સ્વામી સચ્ચિદાનંદ જેવા સાચા સંત તો પોતાનાં સાચાં કામોમાં જ લાગેલા હોય છે. એટલે હિન્દુને ચિંતા એ વાતની પણ રહે છે કે મુસ્લિમોમાં જેમ ઈમામ કે મૌલવી કુર્આન/હદીસનું સાચુંખોટું અર્થઘટન કરે તેમ જ કરવું પડે તેવું ક્યાંક હિન્દુઓ બાબતે ન થઈ જાય. આસારામ સહિત બાવાઓના એટલા કિસ્સા બહાર આવ્યા છે અને સામે પક્ષે મિડિયા પણ અન્ય પંથોની સરખામણીમાં તેને જ હાઇલાઇટ અને હાઇપ આપતા રહે છે તેથી સરેરાશ હિન્દુને પણ આવા બાવાઓથી ચીડ છે અને તેથી જ્યારે હિન્દુઓના આવા આંદોલનને જુએ છે ત્યારે ડરે છે કે ક્યાંક આવા બોદા હિન્દુ બાવાઓ દેશમાં સર્વોપરી ન થઈ જાય.

વિહિપ (જૂની હતી ત્યારની વાત છે, કારણકે હવે તે નવું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે) જન્માષ્ટમીએ કે રામનવમીએ યાત્રા કાઢે ત્યારે ટ્રકોમાં ગાળો બોલતા કે પછી ઉશ્કેરણીજનક નારા લગાવતા લોકો રહેતા હતા. સાંપ્રદાયિક કાર્યક્રમોની ઉજવણી એવી હોવી જોઈએ જેનાથી બીજા પંથવાળા પણ આકર્ષાય. વિહિપની સ્થાપના મૂળ તો હિન્દુઓમાં આવી ગયેલી આભડછેટ સહિતની કુરીતિ ભગાવવાની હતી પરંતુ તે કાર્યક્રમો ઘટી ગયા અને આવા ઉન્માદી કાર્યક્રમો-ભાષણો વધી ગયાં. નવરાત્રિ કે ગણેશ ચતુર્થી વખતે ડીજેમાં પૌવા ચડા કે આઈ કે પછી વરઘોડામાં આ રે પ્રીતમ પ્યારે જેવાં ગીતો વગાડવા સહિતની ખોટી બાબત સામે કેમ કોઈ વિહિપ નેતા કંઈ ન બોલે? ૧૯૯૦ પછી ભાજપના ઉમેદવારોમાં વિહિપનો ક્વૉટા કેટલો હશે તેના પર મગજમારી શરૂ થઈ ગઈ. પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈ વિહિપ નેતા સુપર સીએમ તરીકે વર્તતા તે ઘણા જાણે જ છે. એટલે હવે વિહિપ ફરી બેઠી થવા પ્રયાસરત છે ત્યારે આ બધી જ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું પડશે.

પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે જ કે ભવ્ય રામમંદિર બનવું જ જોઈએ. સાથે એક વાત એ પણ છે કે શાહબાનો કેસ સાથે તેને સરખાવી ન શકાય. શાહબાનો કેસમાં સર્વોચ્ચનો ચુકાદો આવી ગયો હતો. તે પછી તેને કાયદામાં સુધારા દ્વારા તેને ફેરવી તોળાયો. અત્યારે આ બાબત સર્વોચ્ચમાં અનિર્ણિત (પેન્ડિંગ) છે. જો તેમ છતાં સરકાર વટહુકમ લાવે તો (શાહબાનોમાં જેમ સર્વોચ્ચના ચુકાદાને ફેરવી તોળી ખોટું ઉદાહરણ બેસાડાયું તેમ) ખોટું ઉદાહરણ બેસે. ભવિષ્યમાં અન્ય પંથનો કોઈ સળગતો મુદ્દો સર્વોચ્ચમાં અનિર્ણિત હશે ત્યારે તે પણ ઉન્માદના સહારે તેને બદલવા દબાણ લાવશે તો શું?

પરંતુ તેનો અર્થ એ પણ નથી કે સરકાર પર ઉગ્ર દબાણ ન ઊભું કરવું. રાજકારણીઓએ એવી ખોટી ટેવ પાડી છે કે તેઓ શાંત માગણીઓને ગણકારતા જ નથી. તેમ ન હોત તો મહારાષ્ટ્રમાં ખેડૂતોને ત્રણ-ત્રણ વાર આંદોલન શા માટે કરવું પડે? અમદાવાદનું કર્ણાવતી કરવાની માગણી જનસમૂહનું ઉગ્ર દબાણ નહીં હોવાથી વર્ષોથી બહેરા કાને અથડાયા કરે છે અને નિવેદનબાજીમાં અટવાયા કરે છે. એટલે સારું એ જ છે કે શાંત આંદોલન છે ત્યાં જ રામમંદિરના મુદ્દાનો ન્યાયાલયમાં જ નિવેડો આવે. સાથે કર્ણાવતી નામ પણ થઈ જાય.

જો નિવેડો ન આવ્યો તો આ આંદોલન, ભલે વિરોધીઓના મત મુજબ, ભાજપ માટે હિન્દુ મતો નક્કી કરવા થતું હોય, પણ તે બૂમરેંગ સાબિત થઈ શકે છે. યાદ રહે કે, ૨૦૦૨માં પણ સંપાદિત જમીન પર ભૂમિ પૂજા બાબતે આવું જ વાતાવરણ હતું. પછી શું થયું? વિકાસ છતાં અટલ સરકાર ગઈ! રામમંદિરની ચ્યુઇંગ ગમમાં આ આંદોલન પછી કોઈ સ્વાદ રહેવાનો નથી, પણ તે જો ભૂલથી ક્યાંક ચોંટી ગઈ તો નુકસાન કરાવીને જ રહેશે. એટલે હવે સરકાર સર્વોચ્ચમાં અરજી કરી આ મુદ્દે ઝડપથી સુનાવણી કરી ચુકાદા માટે દબાણ લાવે તે જરૂરી છે. કૉંગ્રેસ સહિત કોઈ વિપક્ષો રામમંદિર માટે દબાણ લાવવાનો જ નથી, ઉલટું, કપિલ સિબલ કે મહાભિયોગની ધમકી દ્વારા તેને ટાળવાના જ છે. આથી અપેક્ષા માત્ર ભાજપ સરકાર પાસે જ છે. ચાર બળવાખોર જજ પૈકીના એક રંજન ગોગોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ છે ત્યારે, સરકારની અરજી પછી પણ આ મુદ્દાને લટકાવવાનો પ્રયાસ થાય તો વટહુકમનું બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યા વગર છૂટકે જ નથી.

ahmedabad, national

“શેરીને બદલી શકો તો તમે વિશ્વને બદલી શકો”

અમદાવાદનું કર્ણાવતી થવું જોઈએ કે નહીં? આ મુદ્દે ગરમાગરમ ચર્ચા ચાલી રહી છે અને અમદાવાદતરફી લોકોનો હાથ પહેલા રાઉન્ડમાં ઉપર જણાઈ રહ્યો છે. આ મુદ્દો હિન્દુ-મુસ્લિમ કે હિન્દુ-આદિવાસીનો નથી, પરંતુ સોલંકી કાળ જે ગુજરાતનો સુવર્ણયુગ ગણાય છે તેની સ્મૃતિ પુનર્જીવિત અને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે. અહમદશાહ અત્યાચારી હતો તેમાં કોઈ શંકા નથી. બાકી, મરાઠાઓએ પણ આક્રમણ કર્યું હતું વગેરે મુદ્દા ગૌણ બની જાય છે અને કર્ણાવતી ન થાય તે માટે ભટકાવવાના પ્રયાસ સિવાય બીજું કંઈ નથી.

વિખ્યાત લેખક ચંદ્રકાંત બક્ષી ઇતિહાસના જાણકાર હતા અને તેમના લેખો માહિતીસભર રહેતા હતા. તેમણે એક લેખમાં લખેલું તે અક્ષરશ: આ મુજબ છે:

“ચીને એના નેતાઓનાં નામો, શહેરોનાં નામો, નદીઓનાં નામો, પૂરી લિપિ બદલી નાખ્યાં છે, અને આપણે હજી અલાહાબાદને પ્રયાગરાજ કે અમદાવાદને કર્ણાવતી કરતાં ફફડીએ છીએ. જ્યાં સુધી જાતિગર્વ નથી આવતો, જ્યાં સુધી જાતિ માટે ફના થવાની કુરબાની ભાવના નથી આવતી ત્યાં સુધી શક્તિમાન દુનિયા જ નહીં, પણ ફાલતુ મેધા પાટકરો પણ લાતો મારતી રહે છે. ગુજરાતની અસ્મિતા આપણે કનૈયાલાલ મુનશીની મુઠ્ઠીમાંથી લઈને મુંબઈના હોલસેલ વેપારીઓની બંડીના અંદરના ખિસ્સાઓમાં સરકાવી દીધી છે.”

ચીન તિબેટને, આપણા અરુણાચલ પ્રદેશને પોતાનો પ્રદેશ ગણાવી અલગ નામથી ઓળખે છે. તો પછી તેણે પોતાનાં સ્થળોનાં નામો તો ઉપર ચંદ્રકાંત બક્ષીજીએ ઘણાં વર્ષો પહેલાં લખ્યું તે મુજબ, બદલી જ નાખ્યાં છે. એટલું જ નહીં, ચીને ગૂગલ, પશ્ચિમી જગત દ્વારા નિયંત્રિત સૉશિયલ મિડિયા અને ઇ-મેઇલ પર પ્રતિબંધ મૂક્યાં છે અને પોતાના સર્ચ એન્જિન, સૉશિયલ મિડિયા અને ઇ-મેઇલ વિકસાવ્યાં છે. ચીન, રશિયા, જર્મની, ફ્રાન્સ, જાપાન સહિતના અનેક પોતાની જ ભાષામાં વહીવટથી લઈને શિક્ષણ આપે છે. આ બધાં માટે હજુ આપણે માનસિક રીતે તૈયાર નથી.

વર્તમાન સરકારોના વહીવટ અને બોલચાલમાં અંગ્રેજી શબ્દોનો પ્રવેશ વધુ ને વધુ વધી રહ્યો છે. કદાચ વર્તમાન સમયમાં ગાંધીનગરના માર્ગોનાં નામો રાખવાનાં થયા હોત તો ગુજરાતી કક્કા પરથી પડ્યાં હોત? પાડ્યાં હોત તો પણ બુદ્ધુજીવીઓએ કકળાટ મચાવી દીધો હોત. અંગ્રેજી જાણકારીની ભાષા છે. પરંતુ હજુ પણ અનેક લોકોને અંગ્રેજીમાં સમજ નથી પડતી. બૅન્કનાં કે બીજાં કોઈ ફૉર્મ ભરવાનાં હોય તો બીજાની મદદ લેવી પડે છે. સામે પક્ષે એક વાત એ પણ છે કે અંગ્રેજીના અનુવાદમાં કાં તો બેઠ્ઠેબેઠ્ઠા અંગ્રેજી શબ્દો મૂકી દેવાય છે અથવા એટલા જટિલ અનુવાદ કરાય છે કે સમજ ન પડે. યહૂદીઓએ પોતાનો પ્રદેશ પાછો મેળવ્યો તે પછી હિબ્રૂ ભાષાને પુનજીર્વિત કરી. આપણે સંસ્કૃત સાવ ભૂલી જ ગયા છીએ. જોકે તેને પુનર્જીવિત કરવાના પ્રયાસો કેટલાંક ઠેકાણેથી ચાલુ છે જ પરંતુ જ્યાં સુધી લોકોમાં સ્વાભિમાન નહીં આવે ત્યાં સુધી સંસ્કૃત હોય કે સ્થળોનાં નામો, તેના વિશે ચર્ચાઓ ચાલવાની જ છે.

બૉમ્બેનું મુંબઈ થઈ ગયું તો પણ ગુજરાતના લોકો ગર્વથી બૉમ્બે જ બોલે છે. વડોદરાના બદલે બરોડા બોલવામાં એક પ્રકારનો ગર્વ અનુભવાય છે! પરંતુ મરાઠીઓનો ભાષા અને સંસ્કૃતિ પ્રેમ જોવા જેવો છે. તેઓ ક્યારેય બૉમ્બે નથી બોલતા. તેમનાં છાપાંઓ અને સમાચાર વેબસાઇટોમાં અંગ્રેજી શબ્દો બહુ ઓછા હોય છે. તેમનાં દુકાનોનાં પાટિયાં પણ મરાઠીમાં જોવા મળી શકે છે. આપણે ત્યાં હવે નવાં ઉદ્યોગો, દુકાનો હોય કે ઘર હોય, તેમનાં નામો પણ વિદેશનાં દેવીદેવતા કે સ્થળોનાં નામ પરથી રાખવામાં આવે છે. વચ્ચે અમદાવાદમાં એક જળની અંદર હૉટલ ખૂલી હતી. તેનું નામ પૉસેઇડન રાખવામાં આવ્યું હતું. પૉસેઇડન ગ્રીક દેવતા છે જે ભગવાન વિષ્ણુ જેવા જ છે. આપણે ત્યાં માત્ર વિષ્ણના જ હજારથી વધુ નામો છે! પરંતુ તેમાંથી કોઈ નામ પસંદ નથી પડતું અને ગ્રીક દેવતાનું નામ પસંદ કરાય છે. કેટલીક બિલ્ડિંગ સ્કીમનાં નામ તો વળી, ન્યૂ યૉર્ક કે વૉશિંગ્ટન જેવાં નામો પરથી હોય છે.

યાદ રાખવા-રખાવવાની વાત એ છે કે આ દેશમાં એક સમયે હિન્દુ શાસકો પણ હતા. તેમના કાળમાં દેશ સોને કી ચિડિયા કહેવાતો હતો. શું તેમના દરેક અંશ મિટાવી દેવા છે? માત્ર અંગ્રેજો, મોગલો, તુર્કો, ખિલજીઓ, તુઘલખો વગેરેએ જ આ દેશને સમૃદ્ધ બનાવી દીધો તેવું પ્રસ્થાપિત કરાયું છે તેને જાળવી રાખવું છે? હિન્દુઓ પ્રત્યે આટલી નફરત કેમ? હિન્દુ વારસા પ્રત્યે આટલી સૂગ અથવા આટલું અજ્ઞાન કેમ?

ભાવનગરમાં આજે પણ વાઘાવાડી રૉડ પર જે બાગ છે તે વિક્ટૉરિયા પાર્ક તરીકે ઓળખાય છે. બ્રિટનમાં રહેલા ગુજરાતી મહાનુભાવો સગર્વ બ્રિટનની ઉપાધિ લૉર્ડથી ઓળખાવાનું પસંદ કરે છે. આજે પણ આપણા દેશની માનસિક ગુલામ પ્રજાતિ કૉટ-પેન્ટ અને ટાઇ જોઈને કે સ્કર્ટ-મીડી જોઈને અંજાઈ જાય છે. તેમાંય ગોરી ચામડી જોઈને તો વિશેષ પ્રભાવિત થઈ જાય છે. જોકે આ ગોરી ચામડીમાં પણ કેટલાક ભેદ કરી શકે છે. ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન આવે ત્યારે હિન્દી ફિલ્મ જગતના ખાન અભિનેતાઓ આવવાનું ટાળે છે કારણકે ઈઝરાયેલ તેની આસપાસના મુસ્લિમ પડોશી દેશોને જડબાતોડ જવાબ આપવાનું જાણે છે. આ જ ખાનો કેનેડાના પ્રમુખ આવે ત્યારે ફોટા પડાવવા પડાપડી કરે છે.

એટલે જ ગોરી ચામડીવાળા દેશની વાત કરીએ તો વધુ સમજાશે. જેણે ભારત માનીને અમેરિકા શોધ્યું તે કૉલંબસના દેશ સ્પેનમાં બે વર્ષ પહેલાં સરકારે નિર્ણય કર્યો કે તે ૨૦૦૭નો કાયદો અમલમાં મૂકશે. આ કાયદા મુજબ, દેશમાં જે સરમુખત્યાર પ્રકારના-ફાસીવાદી પ્રકારના નેતાઓ થઈ ગયા તેમનાં નામો પરથી શેરીઓનાં નામો હશે તો તે બદલી નાખવામાં આવશે. જો ભારતમાં આવો નિર્ણય લેવાય તો અસંખ્ય નામો બદલવા પડે! કારણકે ઈન્દિરા ગાંધીના નામ પરથી કેટલા વિસ્તારો-રહેણાંકો-વિસ્તારો-રૉડ વગેરેનાં નામો હશે? સ્પેનના ન્યૂ યૉર્ક શહેરના પૂર્વ પરિવહન કમિશનર જેનેટ સાદિક ખાનનું કહેવું છે, “જો તમે શેરીને બદલી શકો તો તમે વિશ્વને બદલી શકો.” સ્પેને બહુ સ્તુત્ય નિર્ણય કર્યો કે આ નામો બદલીને એ મહિલાઓનાં નામો પરથી કરવામાં આવ્યાં જેમને ફાસીવાદી નેતાઓના શાસનમાં પ્રતાડિત કરાઈ હતી.

અહમદશાહના પ્રેમીઓને કદાચ જૉર્ડનનું ઉદાહરણ ગમે. જૉર્ડન સપ્ટેમ્બર ૧૯૨૨માં ટ્રાન્સજૉર્ડન તરીકે ઓળખાતું હતું. ૧૯૪૬માં સ્વતંત્રતા મળ્યા પછી તેણે પોતાના દેશનું નામ તરત જ ‘હશેમિત કિંગ્ડમ ઑફ ટ્રાન્સજૉર્ડન’ કરી નાખ્યું. ૧૯૪૯માં તેણે પોતાના દેશનું નામ વળી બદલ્યું અને ‘હશેમિત કિંગ્ડમ ઑફ જૉર્ડન’ કરી નાખ્યું. કારણ? જૉર્ડન પહેલાં હશેમિત વંશના શાસનના લીધે હશેમિત રાજ્ય તરીકે ઓળખાતું હતું. આપણે ત્યાં સ્વતંત્રતા પછી ઊંધું થયું. બંધારણ ઘડાયું તેમાં વિદેશી નામ અપનાવી લખાયું: ઇન્ડિયા ધેટ ઇઝ ભારત. અંગ્રેજો તેમની ચાલમાં સફળ થઈ ગયા હતા…

શ્રીલંકા જેવા નાના દેશે બ્રિટિશરોએ પાડેલા સિલૉન નામથી છૂટકારો મેળવી ૧૯૭૨ના વર્ષમાં પોતાના દેશનું નામ શ્રીલંકા કરી નાખ્યું. જેમ અત્યારે અમદાવાદ માટે સેક્યુલરો-લિબરલો રાજનગર, શ્રીનગર, આશાવલ, આશાપલ્લી જેવાં નામો શોધી પ્રશ્ન ગૂંચવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે તે જોતાં આવી પ્રજાતિ શ્રીલંકામાં હોત તો તેનું નામ પણ શ્રીલંકા ન થવા દીધું હોત કારણકે શ્રીલંકાનાં પણ અનેક નામો ઇતિહાસમાં મળી આવે છે. ‘મહાવંશ’ મુજબ, તેનું નામ ‘તાંબાપાન્ની’ (તાંબાયુક્ત હાથ) હતું. ગ્રીક ભૂગોળવેત્તાઓએ તેના પરથી તેનું નામ તપ્રોબન રાખ્યું હતું. પર્શિયનો અને આરબો તેને સરનદીબ તરીકે ઓળખતા હતા. પૉર્ટુગીઝ શાસકોએ તેનું નામ સૈલાઓ રાખ્યું હતું અને પછી બ્રિટિશરોએ તેનું નામ સિલૉન કર્યું. પરંતુ શ્રીલંકાના શાસકોએ શ્રી એટલે માનવાચક અને લંકા રામાયણ કાળથી ચાલ્યું આવતું નામ છે, તે પરથી શ્રીલંકા રાખ્યું.

ભારત જેવા દેશના શાસકો અને પ્રજા માટે શરમની વાત એ છે આવો ખોબા જેવડો દેશ પોતાના સ્વાભિમાન માટે કટિબદ્ધ છે. વર્ષ ૨૦૧૧માં તેણે નિર્ણય કરેલો કે દેશની તમામ સંસ્થાઓમાં જ્યાં પણ સિલૉન નામ હશે તેને દૂર કરાશે. આપણે ત્યાં બજેટનો સમય બદલતાં જ સ્વતંત્રતા પછી બાવન વર્ષ નીકળી ગયાં! અને ફેબ્રુઆરીના અંતિમ દિવસે જ બજેટ રજૂ થાય એ પ્રથાને તો સિત્તેર વર્ષ થયાં! જો એ જ પ્રથા ચાલુ રાખવાની હતી, એ જ કાયદાઓ, એ જ નામો રાખવાનાં હતાં, તો પછી સ્વતંત્રતા કઈ રીતે મળી તેમ કહી શકાય?

અને જો આ બધી દલીલ ગળે ઉતરે તેમ ન હોય તો એક કડવી વાસ્તવિકતા સ્વીકારવી પડશે. દરેક શાસક પોતાના પુરોગામીઓના શાસનની ઓળખ મિટાવવા પ્રયાસ કરતા જ હોય છે, સિવાય કે પુરોગામી જો ખૂબ લોકપ્રિય કે બળુકા હોય. પાકિસ્તાને તેના અખંડ ભારતના હિસ્સા તરીકેની ઓળખ મિટાવવાના ભાગરૂપે તેનાં અનેક શહેરોનાં નામો બદલી નાખ્યાં છે! ભારતમાં કૉંગ્રેસે ભલે જૈનોને લઘુમતી જાહેર કરી હિન્દુઓથી અલગ પાડવા પ્રયાસ કર્યો હોય (લિંગાયતને પણ કર્યા, પરંતુ ૨૦૧૭માં બનાસકાંઠાના પૂર વખતે જેમના રિસૉર્ટમાં ગુજરાત કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યો જલસો કરવા ગયા હતા તે કૉંગ્રેસના નેતા અને પ્રધાન ડી. કે. શિવકુમારે થોડા દિવસો પહેલાં જાહેરમાં સ્વીકાર્યું કે લિંગાયતોને લઘુમતીનો દરજ્જો આપવો તે કૉંગ્રેસની બહુ મોટી ભૂલ હતી. જોકે એ અલગ વાત છે કે તેમના આ નિવેદનને મિડિયામાં જોઈએ તેવું સ્થાન મળ્યું નહીં.), પરંતુ પાકિસ્તાનમાં આવું નથી.

૧૯૯૨માં વિવાદિત ઢાંચાના ધ્વંસ પછી પાકિસ્તાનમાં તેની આકરી પ્રતિક્રિયા થઈ હતી અને જૈન દહેરાસરને ત્યાંના લોકોએ પાડી નાખ્યું! અને તે પછી વિસ્તારનું જૈન મંદિર ચોક નામ બદલી બાબરી નામ આપી દેવાયું કારણકે પાકિસ્તાનના મુસ્લિમો માટે જૈન હિન્દુથી અલગ નથી! પાકિસ્તાને તેની ભાષા પણ અરબી છાંટવાળી કરી નાખી જેથી તે હિન્દીથી વધુ અલગ પડે. બૈસાખી, લોહરી અને બસંત જેવા તહેવારોની ઉજવણી બંધ કરી દેવાઈ.

આપણે પાકિસ્તાનનું અનુસરણ કરવાની વાત નથી, પરંતુ શ્રીલંકાની જેમ જે સારું પ્રાચીન તત્ત્વ હતું તેને પુનઃસ્વીકારી તેમાંથી પ્રેરણા લેવાની વાત છે. અને માટે જ અમદાવાદનું કર્ણાવતી થવું જ જોઈએ.

national

કપિલ દેવે ૧૭૫ રન કરેલા? વિડિયોનું પ્રમાણ છે?

 

અભિનેતા ગોવિંદા તેમના મુખેથી એક ગીત ગાઈ ગયા છે. અલબત્ત, પડદા પાછળ ગુરુ કિશોરકુમારનો અવાજ હતો. આ ગીત આવું હતું- નામ સે ક્યા લેના, મેરા કામ દેખો યારો…નામ બદલવાની જાણે કે મૌસમ છે. પહેલાં અલ્હાબાદનું પ્રયાગરાજ થયું અને દિવાળીની પૂર્વ સંધ્યાએ ફૈઝાબાદ જિલ્લાનું નામ શ્રી અયોધ્યા કરાયું. રાષ્ટ્રવાદીઓની દિવાળી સુધરી ગઈ. પરંતુ વાંકદેખુઓએ લખ્યું કે ટાંકીમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના બદલે નામ ભરી લેવું. અલબત્ત, તેમણે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડો, ભલે મામૂલી તો મામૂલી, પણ અવગણ્યો.

વાંકદેખુ તો વાંક જોવાના જ. નામ નહીં બદલે તો પણ જોશે અને નામ બદલાશે તો પણ જોશે. પરંતુ કેટલાક તટસ્થ લોકો પણ માનતા હોય છે કે નામ બદલવાથી શું થાય? દેશની સળગતી સમસ્યાઓ ઉકલી જવાની?

કોઈ પણ દેશની જનતાને જો તેના ઇતિહાસથી વંચિત રાખી દેવામાં આવે અને જનતાના પૂર્વજો કાયર હતા તેવું ખોટી રીતે સાબિત કરતો ઇતિહાસ થોપી દેવામાં આવે તો તે જનતા માનસિક રીતે માયકાંગલી થઈ જતી હોય છે. એક કથા બહુ જાણીતી છે. એક રાજાએ તેના પ્રધાનને આદેશ આપ્યો કે આ બકરી તારે રાખવાની છે. તે જાડી ન થવી જોઈએ. તેના વજનમાં એક રતિભર પણ વધારો ન થવો જોઈએ. પ્રધાન હોંશિયાર હતો. (તો જ પ્રધાન હોય ને). તેણે બકરીને બરાબર વાઘની સામે બાંધી દીધી. બકરી વાઘને જુએ અને ડરી જાય. ગમે તેટલું ઘાસ નાખવામાં આવે પણ આનંદથી ખાઈ જ ન શકે. બકરીનું વજન ક્યારેય વધ્યું જ નહીં.

મનોવૈજ્ઞાનિકો પણ માને છે કે બાળકોને અતિશય ડરાવવાથી તેઓ ડરપોક બની જાય છે અને પરિણામે તેમનો વિકાસ રૂંધાઈ જાય છે. તેના શિક્ષણ પર પણ તેની અસર પડે છે. ક્રિકેટમાં એક સમય હતો, જ્યારે વૅસ્ટ ઇન્ડિઝના ગેંદબાજોથી ભારતીય બૅટધરો થરથર ધ્રૂજતા હતા. ક્લાઇવ લૉઇડનો મંત્ર હતો, “કાં તો તેમને આઉટ કરો, નહીં તો ઘાયલ કરો.” પરંતુ સુનીલ ગાવસ્કરે અને પછી સચીન તેંડુલકરે બતાવી દીધું કે આ બૉલરોથી ડરવા જેવું નથી. આવો જ એક સમય હતો જ્યારે ભારત પાકિસ્તાન કે ઑસ્ટ્રેલિયા સામે મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે પાછું પડી જતું. (પાકિસ્તાન સામે પાછા પડી જવાનાં કારણોમાં ભારતની અંદરનાં બદમાશ તત્ત્વો પણ હતાં.) પરંતુ મોહમ્મદ અઝહરુદ્દીનના કપ્તાન બન્યા પછી લગભગ આ ડર મટી ગયો છે. ઑસ્ટ્રેલિયાના કૉચથી માંડીને તેના બૅટ્સમેન-બૉલરો સિરિઝ શરૂ થાય તે પહેલાં ડબ્લ્યૂડબ્લ્યૂએફના રેસલર જેવા હાકોટા પડકારા કરવા માંડતા. મિડિયામાં નિવેદન આપવા લાગતા કે અમારો ટાર્ગેટ તો ફલાણો બૅટ્સમેન છે. તેને આઉટ કરી દેશું. પરંતુ સચીન તેંડુલકરે શેન વૉર્નની શારજાહમાં ધુલાઈ કરીને શેન વૉર્નની ઊંઘ કાયમ માટે બગાડી નાખી હતી.

કહેવાનો અર્થ એ છે કે વિકાસ બાળકનો હોય, ક્રિકેટનો કે પછી દેશનો, આત્મવિશ્વાસ, ગૌરવ અને તાકાતની અનુભૂતિ મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. આ દેશમાં સ્વતંત્રતા પછી જો કોઈ વાતની ખામી રહી હોય તો આ ત્રણેય વાતની રહી, કારણકે દેશનો ઇતિહાસ જ ખોટો લખાયો. થોડાં વર્ષો પહેલાં ‘બાબર કા બેટા હુમાયુ’ એવું બાળકને નહાતી વખતે ગોખાવતી આજની જાણીતી અભિનેત્રી હુમા કુરેશીની જાહેરખબર આવતી હતી. આ જાહેરાતની ધૂન ‘દિલ હૈ છોટા સા’ પરથી બનાવેલી હોઈ આ જાહેરખબર અનેક બાળકોને યાદ રહી ગઈ અને તેના લીધે આપણા પર શાસન કરનાર વિદેશી અત્યાચારી, બળાત્કારી અને લુટારા આક્રાંતાઓ અને તેમના કુખ્યાત દીકરાઓના વંશો ગોખાઈ ગયા. પરંતુ આપણને આપણા ઇતિહાસથી વંચિત રખાયા.

તાજેતરમાં દિવાળી નિમિત્તે એક કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવાનું થયું. તેમાં પ્રશ્નોત્તરી રાખવામાં આવી. વિદ્વાન લોકો તેમાં હતા. તેમાં પ્રશ્ન પૂછાયો કે છત્રપતિ શિવાજીના પિતાજીનું નામ શું? જવાબ મળ્યો સંભાજી. આ સ્થિતિ વિદ્વાનોની પણ છે તો સામાન્ય જનતાની ક્યાં વાત કરવી? કેટલાકને તો કાળી ચૌદશના સારા દિવસે, જ્યારે નરકાસુરના ત્રાસમાંથી પ્રભુ શ્રી કૃષ્ણએ ૧૬ હજાર સ્ત્રીઓને છોડાવી હતી તે દિવસે, પ્રભુ શ્રી રામની જન્મભૂમિના જિલ્લાને ફૈઝાબાદ નામના નરકમાંથી મુક્તિ મળી અને તેનું નામ શ્રી અયોધ્યા થવાની જાહેરાત થઈ ત્યારે ખબર પડી કે અયોધ્યા જે જિલ્લામાં હતું તે જિલ્લાનું નામ બીજા કોઈ શહેર પરથી હતું? અયોધ્યાને જે નવી મેડિકલ કૉલજ મળવાની છે તેનું નામ દશરથ પરથી રાખવાની પણ જાહેરાત થઈ. ઘણાને તેના પરથી ખબર પડી હશે, લે બોલો, દશરથ તો રામના પિતા હતા. ઑહ માય ગૉડ! આઈ ડિડન્ટ ન્યૂ દશરથા વૉઝ ફાધર ઑફ રામા! (આવાઓને પાછું અંગ્રેજીના વાંધા હોય એટલે ડિડન્ટની સાથે ન્યૂ ચાલતું હોય.)

તમારા ધર્મની કથાઓને જ માયથૉલૉજી (એટલે કે ઉપજાવી કાઢેલી કથા) કહેવાતી હોય તો પછી તમને એમ જ લાગવાનું કે આપણા ધર્મમાં તો બધું ઉપજાવી કાઢેલું છે. ક્રિકેટનું જ ઉદાહરણ આપીએ તો વધુ સમજ પડશે. આપણે ત્યાં સુનીલ ગાવસ્કર, મોહમ્મદ અઝહરુદ્દીન, સચીન તેંડુલકર, સૌરવ ગાંગુલી, વીરેન્દ્ર સેહવાગ, વિરાટ કોહલી અને પૃથ્વી શૉ જેવા અનેકાનેક મહાન બૅટ્સમેનો થઈ ગયા કે અત્યારે રમી રહ્યા છે. સુનીલ ગાવસ્કર ખૂંખાર ફાસ્ટ બૉલરો સામે હૅલ્મેટ પહેર્યા વગર રમતા. અઝહર પણ ઘણી વાર હૅલ્મેટ પહેર્યા વગર રમતા. સચીન તેંડુલકરે બતાવ્યું કે આવીને સેટબેટ થવાની કોઈ જરૂર નથી. શરૂઆતની ઑવરોમાં ઠિચુકઠિચુક રમવાની જરૂર નથી. પહેલા દડાથી જ દે ધના ધન રમી શકાય છે. એ પછી તો વીરેન્દ્ર સેહવાગ, વિરાટ કોહલી અને પૃથ્વી શૉએ આ નિર્ભયપણાના વારસાને આગળ વધાર્યો.

પરંતુ માનો કે આ બધો ઇતિહાસ ભૂંસી દેવામાં આવે અને માત્ર નવી પેઢીને એમ જ શિખવાડવામાં આવે કે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ તો સતત હારતી જ રહેતી હતી. બાંગ્લાદેશ જેવી ટીમ સામે રમવામાં પણ નબળી પડતી હતી. ભારતીય બૅટ્સમેનો તો વૅસ્ટ ઇન્ડિઝના બૉલરોથી થરથર ધ્રૂજતા હતા. પાકિસ્તાનના જાવેદ મિંયાદાદે તો ચેતન શર્માના છેલ્લા બૉલે છગ્ગો ફટકારી મેચ જીતી લીધેલી. પાકિસ્તાન તો ભારત સામે સતત જીતતું રહ્યું. (અને વિશ્વ કપમાં ભારત સામે સળંગ અનેક હારની વાતને કે પાકિસ્તાની અમ્પાયરો દ્વારા અંચઈને, શારજાહમાં મેચફિક્સિંગની વાતને કાઢી નાખવામાં આવે.) અબ્દુલ કાદિર સામે કેમ રમવું તેની ભારતીય બૅટ્સમેનોને ગતાગમ નહોતી પડતી. શેન વૉર્ન તો ભારતીય ક્રિકેટરોના સપનામાં આવતો અને ભારતીય બૅટ્સમેનો તેના દડાને રમવામાં થાપ ખાઈ જતા.

આવું તમને અનેક વર્ષો સુધી, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, સેમિનારો, પુસ્તકો, મિડિયા, ફિલ્મો, ટેલિવિઝન દ્વારા, અરે! જાહેરખબરો દ્વારા, ઠસાવવામાં આવે અને તે પછી તમને કોઈ ભડવીર સંશોધક કહે કે શું ભારતીય ટીમ બોદી હતી બોદી હતી તેમ કહ્યા કરો છો. જરા સાચો ઇતિહાસ વાંચો. ભારતીય ટીમે તો ભલભલી ટીમોનાં છોતરાં કાઢી નાખેલા. ૧૯૮૩ના વિશ્વ કપમાં ઝિમ્બાબ્વે જેવી ટીમ સામે માત્ર ૧૭ રનમાં ભારતની પાંચ વિકેટ પડી ગયેલી. એવું લાગી રહ્યું હતું કે મેચ બહુબહુ તો અડધા કે એક કલાકમાં પતી જશે. પરંતુ એક ૨૪ વર્ષના છોકરડા, જેના પર થોડા મહિનાઓ પહેલાં જ કપ્તાન તરીકે જવાબદારી આવી હતી, તે કપિલ દેવે વિકેટકીપર સૈયદ કિરમાણીના મજબૂત ટેકાથી, જ્યારે આઠ વિકેટ પડી ચૂકી હતી ત્યારે નિશ્ચિંત થઈને ફટકાબાજી કરી અને ૧૭૫ રન (પેલી જૂની હિન્દી કૉમેન્ટરીની ભાષામાં કહીએ તો) નાબાદ બનાવ્યા.

જો તમારું બ્રેઇન વૉશ કરી દેવામાં આવ્યું હોય તો તમે માનશો જ નહીં, બૉસ, શું ફેંકો છો? પહેલી ઑવરથી ઠિચુકઠિચુક રમનારા શરૂઆતના ધૂરંધર બૅટ્સમેનો ન ચાલ્યા અને નવમી વિકેટની ભાગીદારીમાં આટલા રન થાય? અને કપિલ દેવ તો બૉલર હતો ને? તમે તેને બૅટ્સમેન બનાવી દીધો? તમે તો ઇતિહાસ સાથે ચેડા કરો છો. તમે ઇતિહાસનું ભગવાકરણ કરો છો.

તમે સંશોધકને પડકાર ફેંકશો કે તમે જે કહો છો તેનું પ્રમાણ શું? આજકાલ તો વિડિયો જ પ્રમાણ લેખાય છે. એટલે તમે કહેશો, મને તેનો વિડિયો બતાવો. પરંતુ સંશોધક તેમ નહીં કરી શકે કારણકે આ મેચ જે દિવસે રમાઈ તે ૧૮ જૂન ૧૯૮૩ના દિવસે જ તાકડે બીબીસીના કર્મચારીઓ હડતાળ પર હતા. તેથી તેનો વિડિયો રેકૉર્ડ જ ન થઈ શક્યો!

માનો કે તમે આ વાત સ્વીકારી લો છો પરંતુ ત્યાર બાદ આ સંશોધક તમને આગળ કહે કે તમને ખબર છે? માત્ર ૧૬ વર્ષના નવયુવાન સચીને અબ્દુલ કાદિરને પહેલી જ મેચમાં ધોઈ નાખ્યો હતો? ચાર છગ્ગા ઝુડી નાખ્યા હતા! તો, ખોટો ઇતિહાસ ભણેલા એવા તમે કહેવાના, જાવ, જાવ! ગપ્પા ન મારો. અબ્દુલ કાદિરની તો બૉલિંગ સ્ટાઇલ જ એવી હતી કે ભલભલા ભારતીય બૅટ્સમેનને ચક્કર આવી જતા અને તમે એમ કહો છો કે એક છોકરડા જેવા સચીને તેને પહેલી જ મેચમાં ઝુડી નાખેલો! તો સંશોધક તમને વિડિયો બતાવશે, પરંતુ તમારું મગજ એટલું બ્રેઇન વૉશ થઈ ગયેલું હશે કે તમે કહેશો કે આ વિડિયો તો ફૅક છે, એડિટેડ છે.

થોડી વધુ કલ્પના કરો. ભારતના તમામ સ્ટેડિયમનાં નામ અને ભારતની તમામ ટુર્નામેન્ટનાં નામ ભારતના કોઈ ખેલાડી પરથી નહીં, પરંતુ પાકિસ્તાન, વૅસ્ટ ઇન્ડિઝ, ઑસ્ટ્રેલિયા, ઇંગ્લેન્ડ વગેરે દેશોના ખેલાડીઓનાં નામ પરથી વર્ષોથી રખાયેલાં છે. તમારી સમક્ષ કહેવામાં આવ્યું છે કે આ લોકો મહાન ક્રિકેટરો હતા. આપણી સંસ્કૃતિ તો ગંગાજમના તહેઝીબ છે. વિદેશનું પણ સારું આપણે સ્વીકારીએ છીએ. પરંતુ બીસીસીઆઈમાં જો કોઈ એવો જાણકાર વ્યક્તિ આવે અને તે આ નામોને બદલીને ભારતના ખેલાડીઓ પરથી કરશે તો તમારી સહજ દલીલ, માનસિક રીતે નબળા હોવાથી, હશે કે નામ બદલવાથી શું ફરક પડશે? ભારતીય ક્રિકેટરોને પૈસા વધુ મળશે? આપણને દર્શક તરીકે પૈસાવસૂલ આનંદ મળશે? ભારતની ટીમ દેશ અને વિદેશ બધે જ જીતવા લાગશે? (સ્ટેચ્યૂ ઑફ યૂનિટી સંદર્ભે પણ આવા જ પ્રશ્નો થઈ રહ્યા છે કે એક પ્રતિમા પાછળ આટલો ધૂમાડો કરવાની શું જરૂર?)

તેની સામે દલીલ એ છે કે ભારતીય ખેલાડીઓનાં નામ પરથી સ્પર્ધાના કે સ્ટેડિયમનાં નામ પડે તો કોઈ પણ વ્યક્તિને પ્રશ્ન થશે કે આ ખેલાડીના નામ પરથી સ્પર્ધા કે સ્ટેડિયમનું નામ કેમ રાખવામાં આવ્યું? તેણે એવી કેવી મહાન રમત રમી? ત્યારે તેને જાણવા મળશે કે સુનીલ ગાવસ્કર તો દસ હજાર રન ફટકારનાર પહેલા ટેસ્ટ ક્રિકેટર હતા. તેમનો રેકૉર્ડ પણ સચીન તેંડુલકરે જ, એક ભારતીયએ જ તોડ્યો. વિરાટ કોહલી વન-ડેમાં દસ હજાર રન સૌથી ઝડપથી કરનાર વિશ્વનો પહેલો ખેલાડી બન્યો. કપિલ દેવે કપ્તાન તરીકે ભારતને પહેલી વાર વિશ્વ કપ જીતાડેલો. તે વિશ્વનો બીજો બૉલર બન્યા જેણે ૪૦૦ વિકેટ લીધેલી. તેઓ પહેલા ટેસ્ટ ખેલાડી બન્યા જેણે ૪,૦૦૦ કરતાં વધુ રન પણ કર્યા અને ૪૦૦ વિકેટ પણ લીધેલી.

આ હકીકતો જાણવાથી એક ભારતીય તરીકે તમારું શીશ ગર્વથી ઉન્નત થશે. તમને આ ખેલાડીઓની ખૂબી વિશે, તેઓ કઈ રીતે સંઘર્ષમાંથી આગળ આવ્યા તે બધું જાણવાની ઈચ્છા થશે. તમે તેમનામાંથી પ્રેરણા લેશો. જો તમે દર્શક હશો તો પણ તમને થશે કે ભારત ક્રિકેટની બાબતમાં પણ અગ્રેસર છે.

એટલે જ, હવે કોઈ તમને કહે કે નામમાં શું રાખ્યું છે તો સંયમિત રીતે પણ મક્કમતાથી ઉત્તર આપજો, બધું જ.