Posted in bhavnagar, Mumbai Samachar, patriotism

સૈનિકો માટે જનાર્દનભાઈનું દાન મહા દાન કેમ ગણાય?

(આ લેખ મુંબઈ સમાચારની તા. ૧૦-૦૫-૨૦૧૭ની ઇન્ટરવલ પૂર્તિની કવરસ્ટોરી તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો)

તમારી પાસે રૂ. એક કરોડની મૂડી હોય તો તમે શું કરો? આ પ્રશ્ન કરોડો રૂપિયાનો છે અને ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ની આગામી સિઝનમાં પૂછાઈ શકે!

વ્યક્તિના લિંગ, શોખ અને ઉંમર પ્રમાણે દરેકનો જવાબ અલગ-અલગ આવવાનો. પુરુષ હોય તો તેના શોખ પ્રમાણે વાત કરશે. કોઈ કહેશે કે હું સારો એવો ફ્લેટ ખરીદું. (કારણ હવે તો ફ્લેટની કિંમત પણ કરોડોમાં હોય છે) કોઈ કહેશે કે હું બીએમડબ્લ્યુ જેવી ગાડી લઉં. કોઈ કહેશે કે હું વિદેશ પ્રવાસ કરું. કોઈ રંગીલો વળી થાઇલેન્ડના બેંગ્કોકનું નામ પણ આપે! કોઈ ભારતમાં જ મોજમજા કરવાનું વિચારે. કોઈ સેવાભાવી હોય તો નાનું મોટું દાન કરી દેવાનું પણ વિચારે. કોઈ મૂકેશભાઈ જેવા હોય તો આ કરોડને અબજ કેમ બનાવવા તેનો વિચાર કરે. કોઈ પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા માટે બચત તરીકે વ્યવસ્થિત રોકાણ કરીને રાખી મૂકવાનું પણ વિચારે. સ્ત્રી હોય તો સૌંદર્યનાં મોંઘાં મોંઘા પ્રસાધનો ખરીદવાનું વિચારે અથવા ભારે માંહ્યલી સાડી કે ડ્રેસ ખરીદવાનું વિચારે. કોઈ પોતાનું સૌંદર્ય નિખારવા ચોક્કસ અંગની સર્જરી માટે પણ વિચારી શકે.

પરંતુ શું વૃદ્ધાવસ્થામાં રહેલી કોઈ વ્યક્તિ પોતાની મહામૂલી બચતને સૈનિકો માટેના ભંડોળમાં દાનમાં આપી દેવાનું વિચારી શકે?  જવાબ છે, હા. તે વ્યક્તિ જનાર્દનભાઈ ભટ્ટ જેવી હોય તો જરૂર વિચારી શકે. અને તેમાંય શું કોઈ વ્યક્તિ પોતાને સંતાન ન હોય તો પણ આ બચતને આમ દાનમાં આપી શકે ખરી? જવાબ ફરી એનો એ જ છે. એ વ્યક્તિ જનાર્દનભાઈ જેવી હોવી જોઈએ. જોકે જનાર્દનભાઈએ એક કરોડ નહીં પરંતુ રૂ. ૧.૦૨ કરોડ દાનમાં આપ્યા છે!  રૂ. ૧ કરોડ નેશનલ ડિફેન્સ ફંડમાં અને રૂ. ૨ લાખ શહીદ સૈનિકોના પરિવાર માટે.

પ્રશ્ન એ પણ થાય કે અત્યારે કેમ આટલી મોટી મૂડી આપવાનો વિચાર આવ્યો? અત્યારે થોડું યુદ્ધ ચાલે છે? પરંતુ છત્તીસગઢના સુકમામાં સીઆરપીએફના ૨૬ જવાનો નક્સલી હુમલામાં શહીદ થઈ જતા હોય, જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાનની સેના આવીને બે જવાનોને મારીને તેના દેહ ક્ષત-વિક્ષત કરી નાખતી હોય અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તો રોજેરોજ જવાનો પર પથ્થરમારો થતો હોય, આતંકવાદીઓ દ્વારા હુમલા થતા હોય તો આ સ્થિતિને યુદ્ધ જેવી જ ગણવી પડે.

જ્યારે સુકમામાં નક્સલી અને પૂંચમાં પાકિસ્તાનની ‘બેટ’ (બૉર્ડર ઍક્શન ટીમ) દ્વારા હુમલાઓ થયા ત્યારે લોકોએ અલગ-અલગ માધ્યમો દ્વારા પોતાનો આક્રોશ ઠાલવ્યો. કેટલાકે સોશિયલ મિડિયા પસંદ કર્યું તો કેટલાકે પ્રદર્શનો કર્યા. તો કેટલાકે મિડિયાને પણ ઝપાટામાં લીધું. અભિનેતા અક્ષયકુમારે ‘ભારત કે વીર’ નામની વેબસાઇટ અને ઍપ દ્વારા શહીદ સૈનિકોના પરિવાર માટે દાન આપવાની અપીલ કરી. આમાં પ્રશ્ન એ પણ ઉઠ્યો કે બધા પોતાનું કામ કરે છે, પણ નાગરિકો માત્ર આક્રોશ વ્યક્ત કરવા સિવાય શું કરી શકે?

જનાર્દનભાઈ ભટ્ટે પોતાનું ઉદાહરણ સ્થાપીને બતાવી આપ્યું કે શું કરી શકાય. ભાવનગરની ભૂમિ હંમેશાં દાન અને સેવાથી ધમધમતી રહી છે. જનાર્દનભાઈ અને તેમના જેવા અનેક મૂકસેવકો કામ કરતા રહે છે. તમને થશે કે જનાર્દનભાઈએ ક્યાં મૂંગેમૂંગું દાન આપી દીધું? તેમને તો મબલક પ્રસિદ્ધિ મળી ગઈ. પરંતુ ના. વાત એમ નથી.

હકીકતે જનાર્દનભાઈ મૂંગે મોંઢે ઑનલાઇન જ દાન કરવાના હતા, પરંતુ તેમના સાથીઓએ કહ્યું કે જો તેઓ આ દાન ચેક દ્વારા બધાના દેખતા કરશે તો તેનાથી ઘણાને પ્રેરણા મળશે. અને થયું પણ એવું જ. ભાવનગરનાં નિવૃત્ત પ્રાધ્યાપિકા ડૉ. રક્ષાબહેન પ્રહલાદભાઈ દવે જે સામાન્ય રીતે રક્ષાબેન પ્ર. દવે તરીકે વધુ ઓળખાય છે અને જાણીતાં કવયિત્રી પણ છે તેમણે નેશનલ ડિફેન્સ ફંડમાં રૂ. ૧ લાખનું દાન કર્યું! તો બીજા એક નિમેષભાઈ ત્રિવેદીએ આર્મી વેલ્ફેર ફંડમાં રૂ. ૨૫ હજારનો ચેક આપ્યો!

જનાર્દનભાઈ પોતાની રીતે પ્રેરણાદાયી દીવડો તો બન્યા જ છે પરંતુ સાથે તેમને જે પણ મળે છે તેમને તેઓ ફૂલ નહીં તો ફૂલની પાંખડી આપવાનું કહે છે. ટેલિફૉનિક વાતચીતમાં મને તેમણે જણાવ્યું કે “રાષ્ટ્ર પર જ્યારે આફતનાં વાદળો ઘેરાણાં છે ત્યારે આપણા સહુની ફરજ બની જાય છે કે આપણે બનતું કરી છૂટીએ. મેં એક એવું સૂચન મૂક્યું છે કે બૅન્ક એક ખાતું ખોલી આપે જેમાં કર્મચારીઓના પગારમાંથી લઘુતમ મહિને પાંચ રૂપિયા કપાય. બૅન્ક આવું ખાતું ખોલવા તૈયાર થઈ છે. કેટલાક મિત્રો દર મહિને રૂ. ૧,૦૦૦ તો કેટલાક રૂ. ૫૦૦ તો કેટલાક રૂ. ૧૦૦ કપાવા તૈયાર થયા છે. મને અપેક્ષા છે કે દર મહિને ઓછામાં ઓછા રૂ.૧ લાખ તો જમા થઈ જશે.”

અરે હા! આ આખી વાતમાં જનાર્દનભાઈનો પરિચય તો રહી જ ગયો. તેઓ શું કરે છે? આટલી મોટી મૂડી તેમણે દાનમાં કચવાટ વગર કેમ આપી દીધી? તેમનાં સંતાનો તો નથી એ આપણે ઉપર જાણી ગયાં પરંતુ તેમનાં પત્નીએ પણ કોઈ વાંધો ન ઉઠાવ્યો? તેમનાં સગાંવહાલાઓએ પણ કોઈ વિરોધ ન કર્યો? તેમની કોઈ અંગત ઈચ્છાઓ નથી?

જનાર્દનભાઈ ૧૯૫૪માં એસબીએસ એટલે કે સ્ટેટ બૅન્ક ઑફ સૌરાષ્ટ્રમાં જોડાયા હતા. નવી પેઢી આ બૅંક વિશે નહીં જાણતી હોય કેમ કે હવે તે સ્ટેટ બૅંક ઑફ ઇન્ડિયા તરીકે જ ઓળખાય છે તો તેમના માટે, સ્વતંત્રતા પહેલાં ભાવનગર દરબાર બૅંક સ્થપાયેલી. આ બૅંક પછીથી એસબીએસ તરીકે ઓળખાવા લાગી. તેનું વડું મથક ભાવનગરમાં હતું. જનાર્દનભાઈએ ૧૯૬૨માં આ બૅંકના કર્મચારીઓનું એક યુનિયન ઊભું કર્યું હતું. પરંતુ જનાર્દનભાઈના દાવા પ્રમાણે, આ યુનિયન બધાં કરતાં હટકે હતું. તેઓ કહે છે, “તે એક એક્સ્ટ્રા ઑર્ડિનરી પૉઝિટિવ યુનિયન હતું. તે વખતે કૉંગ્રેસ, ભાજપ, સામ્યવાદીઓ બધાનાં યુનિયનો હતા, પરંતુ અમારું બિનરાજકીય યુનિયન હતું.” આગામી એક સપ્તાહની અંદર ૮૫મા વર્ષમાં પ્રવેશનાર જનાર્દનભાઈ ૧૯૯૩માં નિવૃત્ત થયા. પરંતુ તેમની સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓને દિશા મળી હતી ૧૯૭૦માં.

૧૯૭૦માં બૅંકના જનરલ મેનેજર સ્વ. બી. કે. ચેટર્જીએ તેમને સૂચન કર્યું, “જનાર્દનભાઈ! તમે યુનિયન માટે તો ઘણું કરો છો, પરંતુ થોડુંક સમાજ માટે પણ કરો.” બસ ત્યારથી જનાર્દનભાઈ અને તેમના નેતૃત્વમાં ચાલતા યુનિયનની પ્રવૃત્તિ સમાજસેવાલક્ષી પ્રવૃત્તિઓ પણ કરવા લાગી. દિવાળી પર અનાથાશ્રમનાં બાળકોને મીઠાઈ, ફટાકડા આપે. (દિવાળી પર ફટાકડા નહીં ફોડી અનાથ-ગરીબ બાળકોને મદદ કરવાના સંદેશાઓ ફેલાવતા સેક્યુલરોને આવી વાત ધ્યાનમાં ક્યાંથી હોય? કારણકે જનાર્દનભાઈ જેવા લોકો મૂંગા મોંઢે સેવા કરતા હોય છે. એ તો હવે બધા ફેસબુક વૉટ્સએપ પર કામ ઓછું ને દેખાડો ઝાઝો કરવા લાગ્યા.) ભાવનગરના સ્મશાનના વિદ્યુતીકરણ માટે રૂ. ૧ લાખનો ફાળો યુનિયને આપેલો. બધિરો માટેના મકાનો, સેના માટેના કાર્યાલયના નિર્માણ માટે પણ નોંધપાત્ર સહાય કરી. જૂનાગઢમાં પૂર હોય કે મચ્છુ ડેમની હોનારત, યુનિયનના સભ્યો એવા બૅંક કર્મચારીઓ રાહત કાર્યોમાં ઉપડી જાય. જનાર્દનભાઈએ બૅંક પાસેથી તે માટે અનુમતિ લઈ લીધી હોય તેથી વાંધો ન આવે.

વાંધો તો જનાર્દનભાઈને પત્ની પદ્માબહેન તરફથી પણ નથી આવ્યો. ૧૯૫૪માં બૅન્કમાં જોડાયા અને ૧૯૫૫માં લગ્ન થયાં. પદ્માબહેન રૂપે સાચા અર્થમાં અર્ધાંગિની મળ્યાં જે દરેક કાર્યમાં તેમની સાથે સહધર્મચારિણીની જેમ ઊભા રહ્યાં. જનાર્દનભાઈ કહે છે, “તેમણે ક્યારેય મહાબળેશ્વર કે પંચગીની જવાની જીદ નથી કરી. તેઓ મારા નિર્ણયમાં હંમેશાં મારી પડખે જ હોય છે.”

આ અગાઉ ભાવનગરની જાણીતી બજરંગદાસ બાપા હૉસ્પિટલમાં જનાર્દનભાઈએ ડાયાલિસિસ માટે રૂ. ૬ લાખનું દાન તેમનાં માતાપિતાના સ્મરણાર્થે કરેલું તો તેમનાં પત્નીએ તેમનાં માતાપિતાની સ્મૃતિમાં આટલી જ રકમનું દાન કર્યું હતું. બીજા વર્ષે તેમનાં પત્નીએ તેમનાં સગાસંબંધીઓની સ્મૃતિમાં રૂ. ૧૬ લાખનું દાન કર્યું હતું! જનાર્દનભાઈ કહે છે, “એક ગાડાનાં બે પૈડાં સરખાં હોય તો જ ગાડું સરખું ચાલે.”

તેઓ કહે છે, “અમે બંનેએ કોઈ મોજશોખ નથી રાખ્યા. ક્યારેય હૉટલમાં જમવા નથી ગયા. ક્યારેય ફરવા નથી ગયા. હા, નિવૃત્ત થયો હતો ત્યારે સોમનાથ મંદિરે માથું ટેકવા ગયો હતો.”

જનાર્દનભાઈના પિતા એન્જિનિયર હતા અને ભાવનગર તેમજ શિહોરના તળાવનું કામ તેમની દેખરેખમાં થયું હતું. જનાર્દનભાઈ માત્ર એક વર્ષ અને સાત દિવસના હતા ત્યારે પિતા ગુજરી ગયા હતા. બૅંક કર્મચારી હોવાથી જનાર્દનભાઈ એકદમ ચોક્કસ હિસાબ રાખે છે. તેમના પિતા ક્યારે ગુજરી ગયા હતા તેનો પણ. જનાર્દનભાઈને ભાઈબહેન નથી. આથી તેમણે આ મૂડી સૈનિકો માટે દાનમાં આપી તેનો કુટુંબમાં વિરોધ ન થયો. ઉલટાનું જે પણ કુટુંબીજનો છે તેમણે નિર્ણયને સમર્થન આપ્યું અને પોતે પણ આ બાબતે યથાશક્તિ કરશે તેવો સંકલ્પ કર્યો.

પ્રશ્ન એ થાય કે જનાર્દનભાઈ કઈ રીતે આટલી મોટી મૂડી દાનમાં આપી શક્યા? તેમનું જીવન હવે કેવી રીતે ચાલશે? જનાર્દનભાઈ સમજાવે છે, “મને મારા મિત્રના પિતાએ શેરબજારમાં રોકાણ કરવાની સલાહ આપી હતી. તે રોકાણના કારણે મારી પાસે ઠીક-ઠીક મૂડી જમા થઈ હતી. વર્ષ ૨૦૦૫થી નિર્ણય કર્યો કે પેન્શનથી ઘરનું ગાડું ચલાવવું. અત્યારે રૂ. ૧૬,૬૯૯નું પેન્શન મને મળે છે.” (આંકડો પણ રાઉન્ડ ફિગર નહીં, ચોક્કસ આંકડો!)

લગ્નનાં ૫૦ વર્ષ પૂરાં થયાં ત્યારે નક્કી કરેલું કે સમાજને કંઈક આપતા જવું છે. વિલ બનાવેલું પરંતુ અત્યારે પરિસ્થિતિ એવી સર્જાઈ કે વિલનો કેટલોક ભાગ અમલ કરી દેવાનું વિચારી લીધું અને અમલ કરી પણ દીધો! જોકે જનાર્દનભાઈ તો પોતાના માટે કંઈક આવું માને છે, “મારી કિંમત મોટું મીંડુ છે, મિત્રો-સાથીઓનો સહકારનો એકડો આગળ લાગ્યો તેથી મારી કિંમત વધી ગઈ. જ્યારે જ્યારે મેં દાન માટે ટહેલ નાખી ત્યારે બધાએ ઉદાર હાથે રૂપિયા આપ્યા છે.”

વર્ષ ૨૦૧૩માં એક બસની પાછળ એક સુવાક્ય વાંચ્યું હતું: “હાથમાંથી છૂટે તે ત્યાગ અને હૈયામાંથી છૂટે તે વૈરાગ્ય.” જનાર્દનભાઈને આટલી હદની પ્રશંસા નહીં ગમે પરંતુ તેમણે ત્યાગ અને વૈરાગ્ય બંને કરી બતાવ્યા છે!

Advertisements
Posted in international, patriotism, sikka nee beejee baaju

ઝોર લગા કે હઈશા, દેશભક્તિની સીઝન છે ભાઈ!

(આ લેખ મુંબઈ સમાચારની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૨૩/૧૦/૨૦૧૬ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયો)
હમણાં ભારતમાં દેશભક્તિની સીઝન ચાલે છે! હા સીઝન. આપણે ત્યાં દેશભક્તિ બારેમાસ નથી હોતી. એ હોય છે યુદ્ધ, ત્રાસવાદી હુમલા (એમાંય મોટા પાયે તો ત્યારે જ જ્યારે મુંબઈ કે અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરમાં થાય), ૧૫ ઑગસ્ટ કે ૨૬ જાન્યુઆરી કે પછી ભારત-પાકિસ્તાન મેચ વખતે. અત્યારે એક સંદેશ બહુ ફરે છે કે ચીન ત્રાસવાદી પાકિસ્તાનને મદદ કરે છે તો તેનાં ઉત્પાદનોનો બહિષ્કાર કરો. સુરતમાં વેપારીઓએ પણ ચીની ઉત્પાદનો ન વેચવાનો આવકાર્ય નિર્ણય કર્યો છે. બિહારના ઔરંગાબાદ જિલ્લામાં ઓબરા ગામની પંચાયતે ઠરાવ કરીને ચીનનાં ઉત્પાદનો ન ખરીદવા નિર્ણય કર્યો છે અને જો કોઈ આ નિર્ણયનું ઉલ્લંઘન કરે તો તેને દંડ કરવાની પણ જોગવાઈ તેમાં છે!
સ્વદેશી આંદોલન ભારતના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ વખતે શરૂ થયું હતું. મહર્ષિ અરવિંદ, લોકમાન્ય તિલક, બીપીનચંદ્ર પાલ અને લાલા લજપતરાય વગેરેએ આ આંદોલનના પાયા નાખ્યા. ગાંધીજીએ પણ આ વિચારને આગળ ધપાવ્યો. ૧૯૯૩માં સંઘ પરિવારની સંસ્થા સ્વદેશી જાગરણ મંચે પણ ઝુંબેશ ઉપાડેલી. ભાજપની સરકારો (૧૯૯૮-૨૦૦૪ અને તે પછી ૨૦૧૪માં) આવી તે પછી આ ઝુંબેશનું ‘રામ નામ સત્ય’ થઈ ગયું એમ કહીએ તો ખોટું નથી.
પણ લોકોમાં કોઈ દેશની ચીજોનો બહિષ્કાર કરવાનો ઉમળકો આ વખતે સ્વયંભૂ આવ્યો છે તે પ્રશંસનીય બાબત છે. આ સાથે એ નોંધવું જોઈએ કે દ્વાપરયુગમાંથી કળિયુગમાં અવતાર લેનારા કેટલાક (કર્મે નહીં, સ્વભાવે) ‘ધોબીઓ’ પ્રશ્ન કરે છે કે સરકાર ચીનનાં ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ કેમ નથી મૂકતી? એનું કારણ સમજવા માટે ભૂતકાળમાં જવું પડશે.
સ્વતંત્રતા પછી ઘણો સમય ભારતની નિકાસમાં મંદી હતી. ભારતે ઉદારીકરણ સ્વીકાર્યું તે પછી ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં વધારો થયો. ભારત ચા, શણ અને કપાસ સહિતની ચીજોની નિકાસ કરે છે. તેના મુખ્ય ગ્રાહક યુરોપીય સંઘ, ચીન, અમેરિકા અને યુએઇ છે. ભારતે સ્વતંત્રતા પછી તરત જ ૧૯૪૮માં જનરલ એગ્રીમેન્ટ ઑન ટ્રેડ એન્ડ ટેરિફ (ગેટ અથવા ગાટ્ટ)માં સહી કરી હતી. આ કરાર ૧૯૯૩ સુધી ચાલ્યો અને પછી તેનું સ્થાન લીધું વિશ્વ વેપાર સંસ્થા (ડબ્લ્યુટીઓ)એ. ૧૫ એપ્રિલ ૧૯૯૪એ ૧૨૩ દેશોએ તેના પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. તે સમયે સંઘ પરિવારે આ કરાર પર હસ્તાક્ષર ન થાય તે માટે ઘણો વિરોધ કર્યો હતો અને સ્વદેશી જાગરણ મંચના નેજા હેઠળ સ્વદેશી ચીજો જ ખરીદવાનું અભિયાન ચલાવ્યું હતું. ડબ્લ્યુટીઓની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ ૧૯૯૫થી. તેમાં ૧૫૩ દેશો સભ્ય છે અને તે વિશ્વના ૯૭ ટકા વેપારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. એટલે જો ભારત સરકાર સત્તાવાર રીતે ચીનનાં ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂકે તો ડબ્લ્યુટીઓના નિયમોનો ભંગ થાય. સામે પક્ષે સ્વાભાવિક જ ચીન પણ ભારતીય ઉત્પાદનોની આયાત (આપણી દૃષ્ટિએ નિકાસ) પર પ્રતિબંધ મૂકે એટલે આપણને પણ આર્થિક ફટકો પડે જ. પરંતુ આપણા સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રિકરે છટકબારી બતાવી દીધી છે તેમ લોકો બહિષ્કાર કરી શકે. અને સરકાર એમ કહીને હાથ ઊંચા કરી શકે કે અમે શું કરી શકીએ, લોકો જ નથી ખરીદતા. આમ છતાં ‘ઇન્ડિયા ટૂડે’નો એપ્રિલ ૨૦૧૬નો અહેવાલ કહે છે કે વાણિજ્ય પ્રધાન નિર્મલા સીતારામને ભારતના લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગને નુકસાન કરતી ચીનમાંથી ઇલેક્ટ્રોનિક આઇટમ, કેટલાક મોબાઇલ ફૉન, દૂધ અને દૂધનાં ઉત્પાદનો, કેટલાંક સ્ટીલનાં ઉત્પાદનોની આયાત પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. અર્થાત્ ઉડીના હુમલા પહેલાં જ મોદી સરકારે લેવાતાં હતાં તે પગલાં લઈ લીધાં છે.
આવું જ પાકિસ્તાનના કલાકારોને હિન્દી ફિલ્મમાં કામ કરતા અટકાવવા બાબતે અને તેમની હિન્દી ફિલ્મોના બહિષ્કાર બાબતે છે. કેટલાક ‘ધોબીઓ’એ આ બાબતે એવી દલીલ કરી કે તો પછી ભારતના કલાકારોને હૉલિવૂડની ફિલ્મોમાં કામ કરતા અટકાવે તો? આ દલીલ પાયા વગરની છે. પહેલું, ભારતના લોકો અને તેમાંય ખાસ કરીને કલાકારો વિદેશથી બહુ પ્રભાવિત છે. એટલે માનો કે અમેરિકામાં ત્રાસવાદી હુમલો થયો હોય અને ન કરે નારાયણ તેમાં ભારતનું કોઈ સંડોવાયેલું હોય તો તેને વખોડવામાં સૌ પહેલા આપણા કલાકાર હોય. આવું પાકિસ્તાનના કલાકારો બાબતે નથી. ફવાદ ખાન, માહિરા ખાન જેવાં કલાકારોનાં રહેવાસી થાણાં હજુ પાકિસ્તાનમાં હોવાથી તેમણે ઉડીના હુમલાને વખોડવાનું યોગ્ય નથી સમજ્યું. બીજું, ભારતમાં ઘણા સારા કલાકારો છે. ઝેબા બખ્તિયાર,અનિતા અયૂબ, સોમી અલી, મીરા,વીણા મલિક, ફવાદ ખાન, હુમૈમા મલિકે અભિનયના કયા ચમકારા બતાવ્યા? અને હા, મુસ્લિમ કલાકારો જ લેવા હોય તો બાંગ્લાદેશ, અફઘાનિસ્તાન કે સાઉદી અરબના કેમ નથી લેતા? પાકિસ્તાનના જાસૂસ જેવા નહીં તોય, ભારતમાંથી કમાતા પણ ભારતને વફાદાર ન હોય તેવા કલાકારો શા માટે લેવાય છે? આનું કારણ ફૉર્બ્સ મેગેઝિનના અહેવાલમાં જાણવા મળે છે. હિન્દી ફિલ્મોદ્યોગમાં ગેંગ્સ્ટરો અને રાજકારણીઓનાં કાળાં નાણાં બહુ ફરે છે. આનું ઉદાહરણ દાઉદને ગ્લૉરિફાય કરતી ફિલ્મોથી મળી રહે. વળી, ભારતની ફિલ્મો પાકિસ્તાનમાં સારો એવો ધંધો કરે છે પરંતુ પાકિસ્તાને તો સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પછી હિન્દી ફિલ્મો થિયેટરોમાં બતાવવા પર પ્રતિબંધ ઓલરેડી મૂકી દીધો છે. તો પછી ફિલ્મ કલાકારોને એક તરફી પાકિસ્તાન પ્રેમ કેમ છે?
મૂળ પ્રશ્ન એ જ રહે છે કે આપણી દેશભક્તિ સીઝનલ કેમ રહે છે? સ્વદેશી ચીજો વાપરવા પ્રત્યેનો પ્રેમ માત્ર યુદ્ધની સ્થિતિમાં જ જાગવો જોઈએ? અને સ્વદેશી વિચારમાં માત્ર ઉત્પાદનોનો સમાવેશ નથી થતો. તેમાં સ્વભાષા, સ્વપહેરવેશ, સ્વસંસ્કૃતિ બધાનો સમાવેશ થાય છે. આમાં તમે ચીન અને જાપાનનું ઉદાહરણ લઈ શકો. (ચીન ભલે દુશ્મન ગણાતું હોય પરંતુ દુશ્મન પાસેથી પણ શીખવું જોઈએ તે રામાયણ અને મહાભારત બંનેમાં દર્શાવાયું છે.)
‘ધોબીઓ’ની દલીલ હશે કે તમે જે મોબાઇલ વાપરો છો તેના પાર્ટ તો ચીનમાં બને છે. તમે જે ટૅક્નૉલૉજી વાપરો છો તે વિદેશની છે. આજની સ્થિતિમાં બધી ચીજો-ટૅક્નૉલૉજી સ્વદેશી વાપરવી શક્ય નથી પરંતુ જે ચીજો શક્ય છે તે તો વાપરી શકાય ને. અને માત્ર ચીનનાં ઉત્પાદનોનો જ બહિષ્કાર નથી કરવાનો. શક્ય હોય તો ભારતમાં અને ભારતીય કંપની દ્વારા નિર્મિત ચીજવસ્તુઓનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. અમેરિકા જેવી મહાસત્તા દેશમાં પણ ‘બી અમેરિકન બાય અમેરિકન’ ચળવળ ચાલે છે. જોકે ‘બાય અમેરિકન, વૉટ ઓબામા’ સૂત્ર સાથે ચૂંટણી લડેલા બરાક ઓબામાએ પણ વર્ષ ૨૦૦૯માં માત્ર અમેરિકી લોખંડ, પોલાદ અને અમેરિકામાં ઉત્પાદિત ચીજો ખરીદવાના ક્લૉઝને દૂર કરવાની ખાતરી આપવી પડી હતી કેમ કે કેનેડા, યુરોપીય સંઘ, જાપાને તેનો વિરોધ કર્યો હતો.
બીજો અને ત્રીજો મુદ્દો સ્વભાષાનો અને સ્વસંસ્કૃતિનો છે. આપણી માતૃભાષા બહુ સમૃદ્ધ અને સુંદર છે. પરતંત્રતાકાળથી તેમાં કેટલાક અંગ્રેજી, ઉર્દૂ અને ફારસી શબ્દો ઘૂસી ગયેલા છે અને ઘૂસી રહ્યા છે. અંગ્રેજી અને ઉર્દૂ-ફારસી શબ્દ વાપરો તો તમારા સમાચાર-લેખ વધુ સારા બને તેવી માન્યતા કેટલાક પત્રકાર-કૉલમિસ્ટ ધરાવે છે. ‘સમોવડિયા’ જેવો શબ્દ આજની તારીખે પણ પ્રચલિત હોય ત્યાં ‘હમઉમ્ર’ શબ્દ વાપરવાનો શું અર્થ? અંગ્રેજોએ આપણા એવા જ શબ્દો અપનાવ્યા છે કે જેમના તેમની પાસે પર્યાય ન હોય, પણ હા, અંગ્રેજોની નકલ કરતા બુદ્ધુજીવીઓ એ ભૂલી જાય છે કે એ શબ્દો પણ તેમણે યથાવત્ નહીં પણ બગાડીને અને પોતાની ભાષાના વ્યાકરણને લાગુ કરીને રાખ્યા છે. દા.ત. ચૉકલેટનું બહુવચન આપણે ચૉકલેટ (બહુવચનમાં પણ એનો એ જ શબ્દ રાખી શકાય) અથવા ચૉકલેટો કરવાના બદલે ચૉકલેટ્સ વાપરવાનો આગ્રહ રાખીએ છીએ જે ખોટું છે. ગુજરાતીમાં ગુજરાતી વ્યાકરણનો નિયમ લાગુ પડે. અંગ્રેજોએ ભારતીય શબ્દ ‘સાડી’ને બગાડીને ‘સારી’ (saree) તરીકે ગ્રાહ્ય રાખ્યો પરંતુ તેનું બહુવચન હિન્દી કે ગુજરાતીના નિયમ પ્રમાણે નહીં પણ અંગ્રેજીના નિયમ પ્રમાણે સારીઝ (sarees) જ થાય છે. એ તો ઠીક, પણ આપણા શબ્દોને અંગ્રેજોએ તો બગાડ્યા પણ આપણે તે બગાડેલા શબ્દો અંગ્રેજીમાં લખવાનું શા માટે ચાલુ રાખ્યું, જેમ કે Rama (સાચો સ્પેલિંગ Ram) થવો જોઈએ, Gangaના બદલે Ganges, Merathના બદલે Meerut. આ જ ગુલામી માનસિકતાવાળા લોકો પાછા વડોદરાને બદલે બરોડા અને મુંબઈના બદલે બોમ્બે બોલવામાં ગર્વ અનુભવશે પણ ‘Mont Blanc’નો ઉચ્ચાર ‘મોં બ્લાં’ જ થાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખશે.
સ્વતંત્રતા પછી રાષ્ટ્રીય ભાષા (કૉમન લેંગ્વેજ) તરીકે હિન્દીને અપનાવી પણ દક્ષિણમાં તેનો વિરોધ થયો. જો સંસ્કૃત અપનાવી હોત તો આ વિરોધ ન થાત કારણકે દક્ષિણની ભાષાઓ સંસ્કૃતપ્રચૂર છે. તો સામાન્ય ભાષા તરીકે અંગ્રેજી વાપરવાની જરૂર ન પડત.
અંગ્રેજી નહીં જાણવાથી આપણી અધોગતિ થશે તેવી દલીલો છે. પરંતુ અંગ્રેજી આવડવી એક વધારાની લાયકાત છે, જરૂરી નથી. અંગ્રેજી બોલતાં-લખતાં આવડ્યું તેથી આપણને દેશ તરીકે કોઈ ફાયદો થયો નથી. તેનાથી ન તો આપણે સ્વનિર્ભર બન્યા કે ન આપણે એવી કોઈ મહત્ત્વની શોધ કરી. સિલિકોન વેલીથી માંડીને નાસા સુધી જે કોઈ આપણું બુદ્ધિધન છે તે નોકરિયાત છે. અંગ્રેજીમાં લખવા-બોલવાથી આપણે ત્રાસવાદથી લઈને બીજી અનેક બાબતોમાં આપણું વલણ દુનિયાના ગળે ઉતરાવી શક્યા નથી. હા, સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક થઈ તે પછી દુનિયાનું વલણ બદલાવા લાગ્યું છે.
જર્મની, ફ્રાન્સ, ચીન, જાપાન, રશિયા, સ્પૈન, ઇટાલી, સ્વીડન જેવા કેટલાય વિકસિત ગણાતા દેશોમાં અંગ્રેજીનું ચલણ નહીંવત્ છે અને ઉચ્ચતર તેમજ વિજ્ઞાન અને ટૅક્નૉલૉજી ક્ષેત્રે પોતાની જ ભાષા વપરાય છે. જર્મની ઑટોમોબાઇલ ક્ષેત્રે ટોચના દેશો પૈકીનું એક છે. ચીનમાં ગૂગલ જેવું સર્ચ એન્જિન બાયડુ છે. કમ્પ્યૂટરથી માંડીને મોબાઇલની ભાષા ચાઇનીઝ અથવા તો મેન્ડેરિયન છે. ધીરુભાઈ અંબાણી જેવા ઘણા ઉદ્યોગપતિ અંગ્રેજીના જ્ઞાન વગર સફળતા પ્રાપ્ત કરી શક્યા. ચાર્લીઝ થેરોન, સાંદ્રા બુલોક, સલમા હાયેક, મોનિકા બેલુચી, જિયી ઝાંગ વગેરે અનેક હૉલિવૂડ કલાકારો ઘરે અંગ્રેજી નથી બોલતા. આપણે સ્વતંત્ર થયા પરંતુ ભાષાથી લઈને પોશાક-રીતરિવાજો દરેક બાબતમાં આપણે બ્રિટન અને સ્થળાંતરિત બ્રિટિશરો દ્વારા મુખ્યત્વે નિયંત્રિત અમેરિકાના પ્રભાવમાં વધુ ને વધુ આવતા ગયા. ઘણાને પોતાના ટીશર્ટ પર અમેરિકા કે બ્રિટનનો ધ્વજ હોય તે ગમે છે. ફેશન ડિઝાઇનરોથી લઈને ફિલ્મોના લેખકો, સંગીતકારોથી માંડીને કૉલમિસ્ટો સુધી, મહદંશે અમેરિકા-બ્રિટનમાંથી જ ઉઠાવવાનું, સ્થાનિક ભાષામાં ઢાળવાનું, એટલે કામ પત્યું. હૉલિવૂડ પરથી બૉલિવૂડ, ઢોલિવૂડ, કોલિવૂડ વગેરે નામોમાં પણ અંધાનુકરણ. મહિલાઓના પ્રશ્નોથી લઈને સેક્સના પ્રશ્ને સલાહો આપતા કાઉન્સેલરો-ડૉક્ટરો-કૉલમિસ્ટો પાશ્ચાત્ય દેશોના અભિગમથી જ- માત્ર અનુવાદ કરીને જ સલાહ આપે છે. આવું જ સરકારો આર્થિક નીતિથી લઈને શિક્ષણ પદ્ધતિ, શહેરના વિકાસથી લઈને ઉદ્યોગ વગેરેમાં અમેરિકા-બ્રિટન શું કરે છે તેના જ દાખલા લે છે.
અગાઉ નવ ઑક્ટોબર ૨૦૧૬ના રોજ અહીં લખ્યું હતું તે પુનરાવર્તન કરીને- જ્યાં સુધી અંગ્રેજો અને મોગલોના ગુલામની માનસિકતા નહીં જાય ત્યાં સુધી ગમે તે સરકાર આવે, દેશનો સાચો વિકાસ નહીં થાય.

Posted in national, patriotism, sikka nee beejee baaju

નવાઝ શરીફ કે હાફીઝ સઈદ જ ભારતના દુશ્મન નથી!

(મુંબઈ સમાચારની રવિપૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ કૉલમ’માં તા.૯/૧૦/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

ભારતમાં વ્યક્તિવાદ ખૂબ જ પ્રચલિત છે. સારું કામ કરનારની અતિ પ્રશંસા થવા લાગે અને ખરાબ કામ કરનાર વ્યક્તિની ખૂબ જ ટીકા થવા લાગે. શ્રીકૃષ્ણથી લઈને બુદ્ધે મધ્યમ માર્ગ બતાવ્યો પરંતુ એ આપણને પસંદ નથી પડતો. અત્યારે નવાઝ શરીફ અને હાફીઝ સઈદને ભારતના દુશ્મન તરીકે ચિતરાઈ રહ્યા છે. નવાઝ શરીફ કે હાફીઝ સઈદ કંઈ પણ નિવેદન આપે ત્યારે શરીફ બદમાશ, શરીફની અવળચંડાઈ, હાફીઝે ફરી ઝેર ઓક્યું વગેરે વગેરે હેડિંગ સાથે આપણું મોટા ભાગનું મિડિયા મંડી પડે છે. નાગરિકો પણ તેમની સામે ક્રોધે ભરાય છે.
આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે નવાઝ શરીફ કે હાફીઝ સઈદ જ ભારતના દુશ્મન નથી! હા. આ સાચું છે અને એનું કારણ એ છે કે પેઢીએ પેઢીએ આપણા દુશ્મનોના ચહેરા બદલાય છે. આ દુશ્મનાવટનું કારણ જાણવા આપણે ઊંડા ઉતરતા જ નથી. પહેલાં મોહમ્મદ અલી ઝીણા આપણા દુશ્મન હતા. તે પછી લિયાકત અલી ખાન, અયૂબ ખાન, યાહ્યા ખાન, ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટો, મુહમ્મદ ઝિયા ઉલ હક, બેનઝીર ભુટ્ટો, નવાઝ શરીફ, પરવેઝ મુશર્રફ અને અત્યારે ફરી નવાઝ શરીફ…ઝુલ્ફીકાર અલી ભુટ્ટોએ ભારત સામે ૧૦૦૦ વર્ષ યુદ્ધ કરવાની જાહેરાત કરી હતી. ઝિયાએ ભારતમાં ત્રાસવાદ ફેલાવવા માટે સંગઠનો રચ્યાં અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અશાંતિની શરૂઆત કરી. ઓછાં કટ્ટરવાદી બેનઝીર ભુટ્ટોએ પણ ગાદી જાળવી રાખવા પિતાની રાહે ભારત સામે ૧,૦૦૦ વર્ષ યુદ્ધ લડવાની જાહેરાત પુનરાવર્તિત કરી હતી. નવાઝ શરીફે અટલ બિહારી વાજપેયી સાથે શાંતિનાં ગાણાં ગાયાં પરંતુ એના જ સમયમાં મુશર્રફે ઉપરવટ જઈને કે તેમની અનુમતિ સાથે કારગિલ યુદ્ધ કર્યું.
આપણે એ વિચારતા નથી કે પાકિસ્તાન શા માટે અલગ થયું? અલગ થયા પછી પાકિસ્તાન શા માટે ઉંબાડિયાં કર્યા જ રાખે છે? ઝીણા જેવી રાષ્ટ્રવાદી વ્યક્તિ અલગતાવાદી શા માટે થઈ? ઝિયા ઉલ હકે પ્રૉક્સી વૉરની નીતિ અપનાવી તો આપણને પ્રૉક્સી વૉર કરતાં કોણ રોકતું હતું? એમાં ના નહીં કે વડા પ્રધાન તરીકે નરેન્દ્ર મોદી આવ્યા પછી બલુચિસ્તાન, સિંધ અને પાકિ. અધિકૃત કાશ્મીરમાં ત્યાંની દૃષ્ટિએ બળવાખોર ગણાય તેવા લોકોએ માથું ઉંચક્યું છે. પણ આ નીતિ અપનાવતાં આપણને ૩૫-૪૦ વર્ષ નીકળી ગયાં અને આ સમયગાળામાં કાશ્મીર અને પંજાબ સતત ભડકે બળ્યા રાખ્યું! ૧૯૮૮ના શ્રીનગરમાં બૉમ્બ ધડાકાથી લઈને ઉડી હુમલા…આતંકવાદી હુમલાઓની યાદી બહુ મોટી છે.
વિચારો કે આ ચાલીસ વર્ષ આપણને કેટલા મોંઘા પડ્યાં! આપણા કેટલા જવાનો, આપણા કેટલા નાગરિકોના પ્રાણ ગયા! આપણે આખા વિશ્વ સમક્ષ પાકિસ્તાનની પોલ ઉઘાડી પાડતા રહ્યા પણ કોણે આપણું સાંભળ્યું? કૉંગ્રેસ હવે કહે છે કે પહેલાં પણ સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક થતી રહી છે (જોકે તેના પુરાવા તે નહીં આપે) પણ તેની સાઇકૉલૉજિકલ અસર શું થઈ? કંઈ નહીં. કારણ કે તે જાહેર જ નહોતી કરાઈ. આ વખતની સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક તો ઘણી બધી રીતે અલગ હોવાનું સંરક્ષણ નિષ્ણાતો કહે છે તે વાત જવા દઈએ તો પણ તેને જાહેર કરવાના કારણે તેની સાઇકૉલૉજિકલ અસર ઘણી છે. અને છતાંય આ કાયમી ઉપાય નથી! એનું કારણ છે આપણા દેશમાં જ રાજકારણીઓથી માંડીને ફિલ્મ ઉદ્યોગ સુધી…બધે જ પાકિસ્તાનને મદદ કરે તેવા લોકો બેઠા છે.
બરખા દત્ત એક ચેનલની એડિટર છે. ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા વખતે તેણે નાગરિકો ક્યાં છુપાયા છે તેની માહિતી લાઇવ પૂરી પાડી હતી જેનો ત્રાસવાદીઓએ ભરપૂર ફાયદો ઉઠાવ્યો હતો. એક ભૂલ માફ કરીએ પણ અત્યારેય તેનું પુનરાવર્તન ચાલુ જ છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પછી તે કાશ્મીર સરહદે પહોંચી ગઈ છે અને ત્યાં ચેનાબ નદી કાંઠે કઈ કઈ વલ્નેરેબલ (નબળી) કડીઓ છે તેનું રિપોર્ટિંગ ચેનલ પર-ટ્વિટર પર કરે છે! બીએસએફના જવાન તેની સાથે હોય છે અને તેઓ તેને આ માહિતી આપે છે. અર્થાત્ બીએસએફના જવાન તેના કરતાં વધુ દોષિત ગણાય અને એ કરતાંય વધુ દોષિત મોદી સરકાર ગણાય જેણે બરખા દત્તને સરહદ પર રિપૉર્ટિંગ કરવા અનુમતિ આપી.
દિલ્લીના મુખ્યપ્રધાન જેવા મહત્ત્વના હોદ્દા પર બિરાજમાન અરવિંદ કેજરીવાલ (જેમને વડા પ્રધાન થવાનાં ઓરતાં છે, થાય તો દેશની શું સ્થિતિ થાય વિચારો!) પાકિસ્તાનની ભાષા બોલતા, મોદી સરકાર પાસે પુરાવા માગે છે. કૉંગ્રેસ ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીની નિકટના નેતા સંજય નિરુપમ પણ સરકાર પાસે પુરાવા માગે છે. નિરુપમ તો ઠીક, પણ દેશમાં ગૃહ પ્રધાન અને નાણા પ્રધાન જેવા ખાતાં સંભાળી ચૂકેલા ચિદમ્બરમ્ પણ આવું નિવેદન આપે તે કેવું! જોકે કૉંગ્રેસનું આ વલણ નવું નથી…
પોખરણમાં પહેલું પરમાણુ પરીક્ષણ કૉંગ્રેસનાં નેતા અને વડાં પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ કરાવ્યું હતું પણ એ જ કૉંગ્રેસે ડાબેરી પક્ષો સાથે મળીને મે ૧૯૯૮માં વડા પ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ બીજી વાર પરીક્ષણ કર્યું તેની સામે છાજિયાં લીધાં હતાં. તેનું કારણ કદાચ એ હતું કે ૧૯૭૪માં કૉંગ્રેસ (આઈ) હતી એટલે કે ઈન્દિરા ગાંધીવાળી કૉંગ્રેસ. ૧૯૯૮માં એ સોનિયા કૉંગ્રેસ થઈ ગઈ હતી! ૧૯૯૯માં આ જ (સોનિયા) કૉંગ્રેસે આક્ષેપ કર્યો હતો કે ચૂંટણીમાં લાભ લેવા માટે વાજપેયી સરકારે પાકિસ્તાનની સરકાર સાથે હાથ મિલાવીને કારગિલ યુદ્ધ કર્યું છે! (સોનિયા) કૉંગ્રેસના મણિશંકર અય્યરે મોદી સરકારને ઉથલાવવા પાકિસ્તાન જઈને તેની મદદ માગી હતી ને! યુદ્ધની પરિસ્થિતિમાં પણ ફિલ્મ ઉદ્યોગ પાકિસ્તાની કલાકારોની તરફેણ કરે છે! ઉડીના હુમલાને વખોડવાની ના પાડતા ફવાદ ખાન જે ફરદીન ખાન કરતાં પણ નબળો અભિનેતા છે તે સહિતના પાકિસ્તાની કલાકારો માટે સલમાન ખાન, કરણ જોહર, મહેશ ભટ્ટ, ઓમ પુરી વગેરે લોકોને પેટમાં દુઃખે છે.
અગાઉ કહ્યું તેમ, શરીફ કે હાફીઝ આપણા દુશ્મન નથી તેમ કેજરીવાલ, સોનિયા કે સંજય નિરુપમ પણ દેશવિરોધી નથી. તેમની માનસિકતા દેશવિરોધી છે. તેમની વિચારસરણી દેશવિરોધી છે. આનો ઈલાજ શું? પહેલાં તો આપણે એ સમજી લેવું પડશે કે ત્રાસવાદી ઈસ્લામી સંગઠનોએ જેહાદ છેડી છે જે આજકાલની નથી! ઈસ્લામનો જન્મ થયો ત્યારથી છે. અગાઉ બાદશાહ હતા જે તલવારના જોરે દુનિયાને ઈસ્લામિક બનાવવા નીકળી પડ્યા હતા. ભલે અમેરિકા-પાકિસ્તાને અફઘાનિસ્તાનમાંથી સોવિયેત સંઘને કાઢવા તાલિબાન, અલ કાયદા અને ભારત વિરોધી ત્રાસવાદી સંગઠનોને જન્મ આપ્યો હોય, પરંતુ સ્થિતિ એ થશે કે અમેરિકા-પાકિસ્તાન તેમને ના પાડશે તોય આ સંગઠનો ચૂપ નહીં રહે, કારણકે તેમાં ભરતી થયેલા લોકોના મનમાં જે આત્યંતિક મઝહબી ઝેર રેડવામાં આવ્યું છે તે અસર કર્યા વગર થોડું રહેશે? આ સંગઠનોને કચડવા તો પગલાં લેવાં જ પડશે અને સાથે ભારતની અંદર જમ્મુ-કાશ્મીરથી લઈને કેરળ અને પ.બંગાળથી લઈને ગુજરાત સુધી અંદર ખાને આ કટ્ટરવાદી-ત્રાસવાદીઓની પ્રવૃત્તિ ચાલે છે તેને વૉટ બૅંકની પરવા વગર બંધ કરવી પડશે. નહીં તો આ દેશના વધુ ટુકડા થશે જ. ૧૯૪૭માં પૂર્વ બંગાળ હાથમાંથી ગયું. આજે પશ્ચિમ બંગાળના બીરભૂમ જિલ્લાના કંગલાપહરી ગામમાં ગણ્યાગાંઠ્યા મુસ્લિમોના વિરોધના લીધે સરકાર દુર્ગાપૂજાનું આયોજન કરવા ત્રણસો કુટુંબને છેલ્લાં ત્રણ વર્ષથી અનુમતિ નથી આપતી! એટલે જો વેળાસર ન જાગ્યા તો ભવિષ્યમાં પશ્ચિમ બંગાળ અને બીજા પ્રદેશો પણ ભારતથી અલગ થાય તો નવાઈ નહીં.
બીજી તરફ, ભારતમાં કેજરીવાલથી માંડીને કન્હૈયાકુમાર સુધી અલગ-અલગ ચહેરા દ્વારા જે વિચારસરણી આવે છે તે સમાપ્ત થાય તે માટે લાંબા ગાળાની રણનીતિ જરૂરી છે. કોઈ પંથ-સંપ્રદાયની વાત નથી પણ આ દેશના નાગરિકોમાં દેશભક્તિ તો પ્રગટવી જ જોઈએ. નાગરિકો દેશને પોતાનો માનતા થાય- તે પ્રમાણે વર્તતા થાય, પોતપોતાના કામ નિષ્ઠાપૂર્વક કરતા થાય, સરકારી સંપત્તિને પોતાની માની તેને નુકસાન ન પહોંચાડે તે જરૂરી છે. શાળામાં એનસીસી કે અન્ય કોઈ રીતે લશ્કરી શિક્ષણ ફરજિયાત થાય, ટ્રાફિકની સૂજ, શ્રમદાન, ઘોંઘાટ પર નિયંત્રણ, મોબાઇલ મેનર્સ…વગેરે અનેક સિવિક મેનર્સ ફરજિયાત ભણાવવી જરૂરી છે. જેએનયુ બંધ કરાવવા કરતાં તેમાં, અંગ્રેજી માધ્યમોની શાળાઓમાં, મદરેસાઓમાં જે ભારતવિરોધી વિચારસરણીનાં બી રોપાય છે, તે બંધ થવું જરૂરી છે. દેશ આખામાં પ્રાથમિક શાળાઓથી માંડીને યુનિવર્સિટી સુધી આ દેશની હિન્દુ સંસ્કૃતિની ગૌરવશાળી વાતો, પ્રાચીન વિજ્ઞાન, સાચો ઇતિહાસ, દેશભક્તિ અંગે સાચો બોધપાઠ અપાય તે જરૂરી છે.
આ દેશમાં પોપાબાઈનું રાજ હોય તેમ આખા દેશમાં કાયદાની ફજેતી થાય છે. તે બંધ કરવી જરૂરી છે. ન્યાયતંત્રમાં પણ બેવડાં ધોરણો બંધ થાય તે હિતાવહ છે. શાસકો-ન્યાયતંત્ર-મિડિયા-બ્યુરોક્રસી-પોલીસથી શરૂ થશે તો પ્રવાહ નીચે નાગરિકોમાં આવશે. સેક્યુલરિઝમ (સર્વ પંથ સમભાવ) ખોટું નથી પણ સેક્યુલરિઝમના નામે માત્ર હિન્દુઓનો વિરોધ અને (ખ્રિસ્તી, પારસી, યહુદી, જૈન વગેરે લઘુમતીને છોડીને) માત્ર મુસ્લિમ વૉટ બૅંકની ખોટી આળપંપાળ ન ચાલે. દા.ત. ઘણા મુસ્લિમો તલાક તેમજ છૂટાછેડા લીધેલી મુસ્લિમ સ્ત્રીને ભરણપોષણને લગતા કાયદા બદલાય તેમ ઈચ્છે છે પણ કોઈ સરકાર કાયદો બદલવા તૈયાર નથી, મોદી સરકાર પણ નહીં. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક સંદર્ભે પાકિસ્તાનની ભાષા બોલતા ભારતીય રાજનેતાઓ એમ માનતા હોય કે તેઓ આમ કરીને મુસ્લિમ વૉટબૅંકને ખુશ કરશે તો તેઓ ખોટું વિચારે છે. બધા મુસ્લિમો દેશવિરોધી નથી.
દેશમાં આજેય મોગલો-અંગ્રેજો રાજ કરતા હોય તેવી માનસિકતા લોકોમાં પ્રવર્તે છે. દસ હિન્દુ વચ્ચે એક મુસ્લિમ કે ગોરો હોય અને તે મુસ્લિમ/ગોરો ગુજરાતી/હિન્દી બોલતો હોય તો પણ હિન્દુઓ સલામ કરવા લાગશે, ઉર્દૂ અથવા બાવા હિન્દી/અંગ્રેજી બોલવા લાગશે પોતે કેટલા સેક્યુલર છે તે કહેવા લાગશે. ફિલ્મોમાંય હિન્દુ પાત્ર હોય તોય ગીતો-સંવાદોમાં ખુદા, મૌલાથી લઈને અનેક બાબતોમાં મોટા પાયે બિનજરૂરી ઇસ્લામિક અસર દેખાશે. પાકિસ્તાની કલાકારો-ખેલાડીઓના સમર્થન પાછળ પણ ભારતના નાગરિકોમાં ઘૂસી ગયેલી ગુલામીની માનસિકતા કામ કરે છે. આ ફિલ્મકારો અફઘાનિસ્તાનના કલાકારોને કેમ બોલાવતા નથી? શું તેઓ મુસ્લિમ નથી? કૉલમિસ્ટોથી લઈને ટીવી ચેનલોના એન્કરોની ભાષા ઉર્દૂ પ્રચૂર હોય તે સારું મનાય છે. સંસ્કૃતપ્રચૂર હોય તો ભદ્રંભદ્ર કહીને મજાક ઉડાવાય છે. ટીવી ચેનલો પર વડા પ્રધાનને મોદી કહેવાય જ્યારે પાકિસ્તાનનો કોઈ લલ્લુપંજુ નિષ્ણાત પણ હશે તો તેના નામ પાછળ સાહબ કહીને તેને બોલાવાશે. આમ આ ગુલામ માનસિકતા દૂર થવી જરૂરી છે. તે થશે એટલે દેશભક્તિ આપોઆપ આવશે જ.

Posted in national, patriotism, sadhana

વીરતા અને પરાક્રમનો પર્યાય ભારતીય ભૂમિ સેના

(સાધના સાપ્તાહિકમાં તા. ૧૦/૧૦/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રસિદ્ધ થયો.)
ભારતીય સેનાની એક પાંખ એટલે થલ સેના અથવા ભૂમિ દળ. ભારતના રાષ્ટ્રપતિ તેના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર છે. તે પછી તેના વડાના હોદ્દાને ચીફ ઑફ આર્મી સ્ટાફ કહેવાય છે. તે ફૉર સ્ટાર જનરલ હોય છે. હાલમાં જનરલ દલબીરસિંહ સુહાગ આ પદ શોભાવે છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘સર્વિસ બીફોર સેલ્ફ’. સૈનિકો માત્ર પાકિસ્તાન કે ચીન જેવા દુશ્મનો સામે જ નથી લડતા પરંતુ પૂર જેવી આપત્તિ વખતે તેઓ પ્રશંસનીય કામગીરી બજાવે છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં બે વર્ષ પહેલાં પૂર આવ્યું ત્યારે તેમણે કાશ્મીરના અનેક લોકો સેના પર પથ્થરમારો કરે છે તે વાત ભૂલીને તેમને પૂરમાંથી સાંગોપાંગ ઉગાર્યા હતા. ઉત્તરાખંડમાં પણ કુદરતી આપત્તિ વખતે સેનાએ રાહતનું ઉત્તમ કાર્ય કર્યું હતું. અત્યાર સુધી પાકિસ્તાન સાથે ત્રણ યુદ્ધ થયા તેમાં સેનાએ દુશ્મન સેનાને ધૂળ ચાટતી કરી દીધી હતી. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ દળમાં પણ ભારતીય સૈનિકો ખૂબ જ સારું કાર્ય કરી રહ્યા છે. ભારત સમગ્ર વિશ્વમાં ત્રીજું સૌથી મોટું સૈનિક પ્રદાતા (કૉન્ટ્રિબ્યુટર) છે.

નહેરુજીને એક સૈનિકનો સણસણતો જવાબ!

ભારતીય સેનાના પહેલા કમાન્ડર ઇન ચીફને પસંદ કરવા માટે એક બેઠક બોલાવાઈ હતી. તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુએ કહ્યું, “હું માનું છું કે બ્રિટિશ અધિકારીને ભારતીય સેનાના જનરલ તરીકે નિયુક્ત કરવા જોઈએ કારણકે આપણી પાસે સેનાના નેતૃત્વનો પૂરતો અનુભવ નથી.”

કોઈ પણ દેશભક્તને આ વાત ચચરી જાય તેવી હતી. અત્યારે પણ સત્તાધીશો આસપાસ ચમચામંડળ હોય છે તો આ તો સત્તા ઉપરાંત સ્વતંત્રતા સૈનિક હતા એટલે તેમના પ્રત્યે આદર અને અહોભાવ વધુ જ હોય. આથી લગભગ બધાએ નહેરુજીના સૂચનમાં હકાર પૂરાવ્યો. પણ એક અધિકારીથી ન રહેવાયું. તેમણે કહ્યું, “મારે કંઈક કહેવું છે, સાહેબ.”

નહેરુજીએ કહ્યું, “જી મહોદય. તમે કહેવા માટે મુક્ત છો.”

“આપણી પાસે રાષ્ટ્રનું નેતૃત્વ કરવા પૂરતો અનુભવ નથી. તો શું આપણે ભારતના વડા પ્રધાન તરીકે કોઈ બ્રિટિશરને જ ન નિમવા જોઈએ?”

એ અધિકારીનું તીર બરાબર નિશાન પર વાગ્યું! બેઠકના ખંડમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો!

મૌન તોડતાં નહેરુજીએ કહ્યું, “તમે ભારતીય સેનાના પ્રથમ જનરલ બનવા તૈયાર છો?” અત્યારે કોઈ વ્યક્તિ હોત તો એ તક સ્વીકારી લેત, પરંતુ એ વ્યક્તિએ કહ્યું, “આપણી પાસે ખૂબ જ પ્રતિભાવાન સેના અધિકારી છે. જે મારા વરિષ્ઠ છે. લૅફ્ટ. જન. કરિઅપ્પા.”

નહેરુજી સામે બોલવાની હિંમત ધરાવનાર આ બહાદુર અને નિષ્ઠાવાન વ્યક્તિ હતા લૅફ્ટ. જન. નથુસિંહ રાઠોડ.

ભારતીય ભૂમિ દળની રેજિમેન્ટ

ભારતીય સેનામાં સૈનિકો અને અધિકારીઓને અલગ-અલગ રેજિમેન્ટમાં વહેંચવામાં આવી છે. જે પ્રમાણે જરૂરિયાત હોય તે રીતે આ રેજિમેન્ટને લડાઈના મોરચે મોકલવામાં આવે છે. દરેક રેજિમેન્ટના અલગ આદર્શ સૂત્ર અને યુદ્ધ ઘોષ છે. પ્રત્યેક રેજિમેન્ટના શૌર્યના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આવો કેટલીક પ્રમુખ રેજિમેન્ટને જોઈએ.

રાજપૂતાના રાઇફલ્સ:

તે ભારતીય સેનાની સૌથી જૂની અને સૌથી સન્માનિત રેજિમેન્ટ છે. ઈ.સ. ૧૯૨૧માં બ્રિટનની ભારતીય સેના તરીકે તેને વિકસિત કરાઈ હતી. ઈ.સ. ૧૯૪૫ પહેલાં તેને છ રાજપૂતાના રાઇફલ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી કારણ કે તેને ત્યારની બ્રિટિશ ભારતીય સેનાની છ રેજિમેન્ટના વિલય બાદ બનાવવામાં આવી હતી. રાજપૂતાના રાઇફલ્સનું આદર્શ અને સિદ્ધાંત સૂત્ર

‘વીર ભોગ્યા વસુંધરા’ છે. તેનો અર્થ છે માત્ર વીર અને શક્તિશાળી લોકો જ આ ધરતીનો ઉપભોગ કરી શકે છે. રાજપૂતાના રાઇફલ્સનો યુદ્ધઘોષ છે ‘રાજા રામચંદ્ર કી જય’. દિલ્લી સ્થિત રાજપૂતાના મ્યુઝિયમમાં રાજપૂતાના રાઇફલ્સના સમૃદ્ધ ઇતિહાસની સોનેરી ઝલક જોવા મળે છે. આ મ્યુઝિયમ ભારતનાં શ્રેષ્ઠ સેના મ્યુઝિયમ પૈકીનું એક છે. મજેદાર વાત એ પણ છે કે આ રેજિમેન્ટના મોટા ભાગના સભ્યો તેમની વિશેષ પ્રકારની મૂછોના કારણે પણ જાણીતા છે.

રાજપૂત રેજિમેન્ટ:

દેશની સ્વતંત્રતાથી માંડીને અત્યાર સુધી અલગ-અલગ યુદ્ધ અને સફળતમ કાર્યવાહીઓ (ઑપરેશન)માં મહત્ત્વપૂર્ણ કામગીરી કરનાર રાજપૂત રેજિમેન્ટે ગૌરવશાળી ૭૫ વર્ષ પૂરાં કર્યાં છે. લિબરેટર્સ ઑફ હૈદરાબાદ નામથી સન્માનિત અને ફાઇનેસ્ટ ફૉર્ટીન તરીકે ઓળખાતી આ રેજિમેન્ટે ૧૫ ઑગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ ભારતની સ્વતંત્રતાની ઉજવણી મ્યાનમાર (પહેલાંનું બર્મા)ના રંગૂનમાં કરી હતી.

તેની સ્થાપના ૧૭૭૮માં થઈ હતી. તેનું પહેલાં નામ ૧૨/૭ રાજપૂત હતું. તે પછી ૧૫ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૧ના રોજ તેનું નામ ૧૪ બટાલિયન ધ રાજપૂત રેજિમેન્ટ કરવામાં આવ્યું. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘સર્વત્ર વિજય’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘બોલ બજરંગ બલી કી જય’.

રાજપૂત રેજિમેન્ટે બંને વિશ્વયુદ્ધમાં અંગ્રેજો વતી વીરતા દર્શાવી હતી. સ્વતંત્રતા પછીનાં તમામ યુદ્ધોમાં પણ તેના સૈનિકોએ અદમ્ય સાહસનું અને વીરતાનું પ્રદર્શન કર્યું હતું.

પંજાબ રેજિમેન્ટ:

પંજાબ રેજિમેન્ટ ભારતની સૌથી જૂની સૈન્ય રેજિમેન્ટ પૈકીની એક છે. ભારત-પાકિસ્તાનના વિભાજન સમયે પંજાબ રેજિમેન્ટનું પણ વિભાજન થયું હતું. તેનો પહેલો હિસ્સો પાકિસ્તાનને મળ્યો તો બીજી બટાલિયન ભારતને. ડિસેમ્બર ૧૯૭૧માં લોંગેવાલા સરહદ પર ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ થયું ત્યારે પંજાબ રેજિમેન્ટના સૈનિકોએ ખૂબ જ વીરતા દાખવી હતી. વિદેશોમાં શાંતિ કાર્યક્રમોમાં પણ પંજાબ રેજિમેન્ટના સૈનિકો ઘણા સક્રિય રહ્યા છે. સુવર્ણ મંદિરમાં કાર્યવાહી (ઑપરેશન બ્લુસ્ટાર) સમયે વિદ્રોહના કારણે ૧૨૨ અધિકારીઓને કૉર્ટ માર્શલ કરવા પડ્યા હતા જે એક દુઃખદ બાબત છે. ભારતીય સેનાના ઇતિહાસની કૉર્ટ માર્શલ સંબંધિત આ સૌથી મોટી ઘટના હતી. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘સ્થલ વ જલ’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘જો બોલે સો નિહાલ, સત શ્રી અકાલ’ તેમજ ‘બોલો જ્વાલા માતા કી જય’.

મદ્રાસ રેજિમેન્ટ:

તમિલનાડુના આ શહેરનું નામ ભલે ચેન્નાઈ થઈ ગયું હોય પણ સેનાની આ રેજિમેન્ટનું નામ હજુ પણ મદ્રાસ જ છે. તે પણ ભારતીય સેનાની સૌથી જૂની રેજિમેન્ટ પૈકીની એક છે. ૧૭૫૦ના દશકમાં અંગ્રેજોએ તેની સ્થાપના કરી હતી. આ રેજિમેન્ટમાં ૨૩ બટાલિયન છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનું સુસૂત્ર ‘સ્વધર્મે નિધનં શ્રેય:’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘વીરા મદ્રાસી, અડી કોલ્લુ અડી કોલ્લુ’ (વીર મદ્રાસી, આઘાત કરો અને મારો, આઘાત કરો અને મારો) છે.

તેના સૈનિકોને લાડથી ‘થામ્બી’ (નાના ભાઈ) કહેવાય છે. તેમાં દક્ષિણ ભારતના તમિલનાડુ, કેરળ, કર્ણાટક, તેલંગણા, આંધ્રપ્રદેશના સૈનિકો હોય છે. ગત ૩ ફેબ્રુઆરીએ સિયાચીન જે ૧૮,૮૭૫ ફીટની ઊંચાઈએ આવેલું હિમક્ષેત્ર છે ત્યાં હિમસ્ખલનમાં ફરજ બજાવતાં ૧૦ ભારતીય સૈનિકોની વીરગતિ થઈ હતી તે બધા મદ્રાસ રેજિમેન્ટના હતા. તેમાં લાન્સ નાયક હનુમાનથપ્પા કોપ્પડની વીરતાની વાત જ અનેરી છે.

તેઓ બરફના ખૂબ જ જાડા થરની નીચે પાંચ દિવસ સુધી રહ્યા અને તેમને આઠ ફેબ્રુઆરીએ કાઢવામાં આવ્યા અને નવ ફેબ્રુઆરીએ દિલ્લીમાં હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરાયા. ત્રણ દિવસ હૉસ્પિટલમાં મૃત્યુ સામે ઝઝૂમ્યા પછી તેમનું અવસાન થયું. હનુમાનથપ્પા કર્ણાટકના હતા. તેમનું નામ ભગવાન હનુમાન પરથી રખાયું હતું. તેઓ કર્ણાટક શાળાએ જવા છ કિમી પગપાળા ચાલતા હતા. તેઓ બધાને દેશ સેવા માટે સેનામાં જવા માટે પ્રેરતા હતા. તેઓ સેનામાં સાથીઓને યોગ કરવા કહેતા હતા. તેઓ હંમેશાં પડકારવાળી પૉસ્ટિંગ જ માગતા હતા.

ગ્રેનેડિયર્સ રેજિમેન્ટ:

આ ભારતની ઇન્ફન્ટ્રી રેજિમેન્ટ છે. તે પહેલાં બોમ્બે સેનાનો ભાગ હતી. ફ્રેન્ચ મૂળના ‘ગ્રેનેડિયર્સ’ પરથી તેનું નામ રખાયું છે. ગ્રેનેડિયર્સ ભારતીય સેનાની સૌથી મજબૂત રેજિમેન્ટ પૈકીની એક છે.તેના સૈનિકોએ બંને વિશ્વયુદ્ધમાં અને સ્વતંત્રતા પછીના યુદ્ધમાં બહાદુરીનું પ્રદર્શન કર્યું છે. કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન ૧૮મી ગ્રેનેડિયર્સનું નામ ખૂબ જ ચર્ચામાં હતું. તેનું આદર્શ સૂત્ર અને યુદ્ધ ઘોષ બંને ‘સર્વદા શક્તિશાળી’ છે. તેનું મુખ્ય કાર્યાલય જબલપુર, મધ્યપ્રદેશમાં આવેલું છે. ઑક્ટોબર ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાને કાશ્મીર પર આક્રમણ કર્યું ત્યારે હુમલાખોરોને રોકવા ‘ગુરેજ’ ઘાટીને ઘેરવી જરૂરી હતી. અનેક દિવસ સુધી ચાલેલા આ યુદ્ધમાં ગ્રેનેડિયર્સના સૈનિકોએ પાકિસ્તાની સેના અને ત્રાસવાદીઓને ખરાબ રીતે પરાજિત કરી પાછા ખદેડવા વિવશ કર્યા. આ નિર્ણાયક જીત માટે ૨૮ જૂન ૧૯૪૮ના રોજ આ રેજિમેન્ટને ‘ગુરેજ’ નામનું યુદ્ધ પદક મળ્યું હતું. ૧૯૬૫ના પાકિસ્તાન સામેના યુદ્ધમાં પરાક્રમ દેખાડનાર વીર અબ્દુલ હમીદ આ જ રેજિમેન્ટના સૈનિક હતા. કારગિલ યુદ્ધમાં હવાલદાર યોગેન્દ્રસિંહ યાદવ પણ આ જ રેજિમેન્ટના છે. વિદેશોમાં શાંતિ કાર્યક્રમમાં પણ તેના સૈનિકો મહત્ત્વની કામગીરી બજાવી ચૂક્યા છે.

મરાઠા લાઇટ ઇન્ફન્ટ્રી

તેની રચના ૧૭૬૮માં કરાઈ હતી. મરાઠા સૈનિકો તેમની વીરતા માટે ખૂબ જ જાણીતા છે. પરંતુ તેમાં માત્ર મહારાષ્ટ્ર જ નહીં, કર્ણાટકના પણ મરાઠી ભાષી વિસ્તારના સૈનિકોને દાખલ કરવામાં આવે છે. બંને વિશ્વયુદ્ધમાં આ રેજિમેન્ટના સૈનિકોએ અદ્ભુત શૌર્યનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. સ્વતંત્રતા પછી આ રેજિમેન્ટના સૈનિકો ૧૯૪૭માં જમ્મુ-કાશ્મીર પર પાકિસ્તાનના આક્રમણ, જૂનાગઢના ભારતમાં વિલય, હૈદરાબાદના વિલય, ગોવા, દમણ અને દીવની સ્વતંત્રતા માટેની લડત, ૧૯૬૫ અને ૧૯૭૧ના પાકિસ્તાન સામેનાં યુદ્ધ, ૧૯૬૨માં ચીન સામેનાં યુદ્ધમાં વીરતા દાખવી હતી. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘ડ્યુટી, ઑનર, કરેજ’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘બોલ શ્રી છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ કી જય’ છે.

જાટ રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ ૧૭૯૫માં આ રેજિમેન્ટની સ્થાપના કરી હતી. જાટ રેજિમેન્ટને પોતાની બહાદુરી માટે અનેક યુદ્ધ સન્માન મળ્યા છે જેમાં બે અશોક ચક્ર, આઠ મહાવીર ચક્ર, આઠ કીર્તિ ચક્ર, ૩૨ શૌર્ય ચક્ર, ૩૯ વીર ચક્ર અને ૧૭૦ સેના ચંદ્રક મળ્યા છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘સંગઠન વ વીરતા’ અને યુદ્ધ નાદ ‘જાટ બલવાન, જય ભગવાન’ છે.

શીખ રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ તેની સ્થાપના ૧ ઑગસ્ટ ૧૮૪૬માં કરી હતી. શીખ રેજિમેન્ટમાં ૧૯ બટાલિયન છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘નિશ્ચય કર અપની જીત કરો’ અને યુદ્ધ નાદ ‘જાટ બલવાન, જય ભગવાન’ છે. બ્રિટિશરોના સમયમાં તેણે તમામ મોરચા પર વિજય મેળવવામાં મહત્ત્વનું પ્રદાન કર્યું તો સ્વતંત્રતા પછી પણ દરેક લડાઈમાં યશપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું. કારગિલ યુદ્ધના સમયે ટાઇગર હિલ પર તેણે કબજો પાછો મેળવ્યો હતો.

ડોગરા રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ ઈ. સ ૧૮૭૭માં ડોગરા રેજિમેન્ટની સ્થાપના કરી હતી. ડોગરા રેજિમેન્ટે પાકિસ્તાનને બરાબરનો પાઠ વારંવાર ભણાવ્યો છે. ડોગરા રેજિમેન્ટ દેશની સૌથી ખતરનાક રેજિમેન્ટમાં ગણાય છે. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘કર્તવ્યમ્ અન્વાત્મા’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘જ્વાલા માતા કી જય’ છે.

કુમાયુ રેજિમેન્ટ:

અંગ્રેજોએ ઈ. સ. ૧૮૧૩માં કુમાયુ રેજિમેન્ટની સ્થાપના કરી હતી. કુમાયુ રેજિમેન્ટ અત્યાર સુધી બે પરમવીર ચક્ર, ચાર અશોક ચક્ર, ૧૦ મહાવીર ચક્ર, છ કીર્તિ ચક્ર, સહિત તમામ પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કરી ચૂક્યા છે. કુમાયુ રેજિમેન્ટે તમામ યુદ્ધમાં પોતાની વીરતા દર્શાવી છે. કુમાયુ રેજિમેન્ટ દુનિયાના સૌથી ઊંચા યુદ્ધના મેદાન સિયાચીન હિમક્ષેત્રમાં ફરજરત્ છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘પરાક્રમો વિજયતે’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘કાલિકા માતા કી જય’ છે.

આસામ રેજિમેન્ટ:

આસામ રેજિમેન્ટની સ્થાપના ૧૫ જૂન ૧૯૪૧ના રોજ થઈ હતી. આસામ રેજિમેન્ટમાં ખાસ તો ઈશાન ભારતમાંથી સૈનિકોની ભરતી થાય છે. આસામ રેજિમેન્ટે ચીન સાથેના યુદ્ધમાં તેમજ બાંગ્લાદેશ મુક્તિ સંગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘અસમ વિક્રમ’ છે. તેનો યુદ્ધ ઘોષ ‘રહાઇનો ચાર્જ’ છે.

બિહાર રેજિમેન્ટ:

બિહાર રેજિમેન્ટની સ્થાપના ૧૯૪૧માં થઈ હતી. બિહાર રેજિમેન્ટે સ્વતંત્રતા પહેલાં બર્મામાં જાપાન વિરુદ્ધ બીજા વિશ્વયુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. તેણે ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધોમાં પણ ભાગ લઈ વીરતાનું પ્રદર્શન કર્યું હતું. કારગિલ યુદ્ધમાં પાકિસ્તાની સૈનિકોને બરાબરનો પાઠ ભણાવ્યો હતો. બિહાર રેજિમેન્ટના મેજર સંદીપ ઉન્નીકૃષ્ણન મુંબઈ પર ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના હુમલામાં વીરગતિ પામ્યા હતા. ૧૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉડીમાં ત્રાસવાદીઓના હુમલામાં માર્યા ગયેલા ૧૮ પૈકી મોટા ભાગના જવાનો બિહારના હતા. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘કરમ હી ધરમ’ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘જય બજરંગ બલી’ છે.

મહાર રેજિમેન્ટ:

મહાર રેજિમેન્ટની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૪૧માં થઈ હતી. મહાર રેજિમેન્ટને એક પરમવીર ચક્ર, ચાર મહાવીર ચક્ર સહિતના પુરસ્કારો પ્રાપ્ત થયા છે. મહાર રેજિમેન્ટમાં દેશના બધા ખૂણામાંથી સૈનિકોની ભરતી કરવામાં આવે છે. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘યશ સિદ્ધિ’ અને યુદ્ધ ઘોષ ‘બોલો હિન્દુસ્તાન કી જય’ છે.

નાગા રેજિમેન્ટ:

નાગા રેજિમેન્ટ દેશની સૌથી નવી રેજિમેન્ટ છે. તેની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૯૭૦માં થઈ હતી. નાગા રેજિમેન્ટની સ્થાપના પછી તરત બાંગ્લાદેશ મુક્તિ સંગ્રામમાં ભાગ લીધો હતો. નાગા રેજિમેન્ટે કારગિલ યુદ્ધના સમય દરમિયાન દ્રાસ સેક્ટરમાં જવાબદારી સંભાળી હતી. તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં અંકુશ રેખા સંભાળવા માટે ‘ઑપરેશન રોમિયો’માં ભાગ લીધો હતો. તેનો યુદ્ધ ઘોષ ‘જય દુર્ગા નાગા’ છે.

ગઢવાલ રેજિમેન્ટ:

ગઢવાલ રેજિમેન્ટની સ્થાપના ઈ. સ. ૧૮૮૭માં થઈ હતી. તેણે પણ બંને વિશ્વ યુદ્ધોમાં ભાગ લીધો હતો. ઉત્તરાખંડના ગઢવાલી લોકો તેમાં મુખ્યત્વે હોય છે. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘યુદ્ધાય કૃત નિશ્ચય‘ છે અને યુદ્ધ ઘોષ ‘બદરી વિશાલ લાલ કી જય’ છે.

ગોરખા રેજિમેન્ટ:

તે સ્વતંત્રતા પહેલાથી ભારતીય સેનાના હિસ્સા છે. તેણે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ કાર્યક્રમ હેઠળ લેબેનોન અને સિએરા લિયોનમાં ભાગ લીધો છે. સિયાચીનમાં ઑપરેશન મેઘદૂત દરમિયાન ગોરખા સૈનિકોએ અદમ્ય વીરતા દેખાડી હતી. ગોરખા રેજિમેન્ટે ભારતીય સેનાને બે ફીલ્ડ માર્શલ આપ્યા છે. સામ માણેકશા અને વર્તમાન સેના પ્રમુખ જનરલ દલબીરસિંહ સુહાગ. ગોરખા સૈનિકોની ઓળખ છે ખુકરી. તે ૧૨ ઈંચ લાંબું ધારદાર હથિયાર છે. તે તેમના ગણવેશનો હિસ્સો છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘કાયર હુનુ ભાંડા મરનુ રામરો’ (કાયર તરીકે જીવવા કરતાં મરવું સારું) છે.

જમ્મુ-કાશ્મીર રાઇફલ્સ:

તેણે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાનના હુમલા વખતે તેમજ તે પછી સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ કાર્યક્રમમાં ભાગ લીધો છે. તે અગાઉ મહારાજા હરિસિંહ વગેરે શાસકો વખતે કાશ્મીર સેનાનો ભાગ હતી. તેનું ધ્યેય સૂત્ર ‘પ્રશત રણવીરતા’ અને યુદ્ધ ઘોષ ‘દુર્ગા માતા કી જય’ છે.

પેરાશૂટ રેજિમેન્ટ:

પેરાશૂટ રેજિમેન્ટની સ્થાપના સ્વતંત્રતા પહેલાં ૨૯ ઑક્ટોબર ૧૯૪૧ના રોજ થઈ હતી. આ રેજિમેન્ટ દેશના બધાં સૈન્ય દળોને હવાઈ મદદ પહોંચાડવામાં આવે છે. ઈ. સ. ૧૯૯૯માં કારગિલ યુદ્ધના સમયે દસમાંથી નવ પેરાશ્યૂટ બટાલિયનને ઑપરેશન વિજય માટે મૂકવામાં આવી હતી. તેનું આદર્શ સૂત્ર ‘શત્રુજિત’ છે.

બ્રિગેડ ઑફ ગાર્ડ્સ

આ પહેલી અખિલ ભારતીય મિશ્રિત રચનાવાળી ઇન્ફન્ટ્રી છે. તેમાં ભારતના બધા ભાગોમાંથી સૈનિકો, રેજિમેન્ટની અલગ-અલગ બટાલિયનો એક સાથે સેવા આપે છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘પહેલા હંમેશાં પહેલા’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘ગરૂડ કા હૂં બોલ પ્યારે’ (ગરુડનો પુત્ર છું).

મિકેનાઇઝ્ડ ઇન્ફન્ટ્રી રેજિમેન્ટ:

૧૯૬૫ના પાકિસ્તાન સામેના યુદ્ધમાંથી બોધ પાઠ લઈને આ રેજિમેન્ટની સ્થાપના ૧૯૭૯માં કરવામાં આવી હતી. જનરલ કે. સુંદરજીની દૂરદર્શિતાના કારણે આમ થઈ શક્યું. આ રેજિમેન્ટે અત્યાર સુધી ઑપરેશન પવન હેઠળ શ્રીલંકા, ઑપરેશન રક્ષક હેઠળ પંજાબ અને જમ્મુ-કાશ્મીર, ઑપરેશન વિજય હેઠળ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતાના શૌર્યનું પ્રદર્શન કર્યું છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના શાંતિ કાર્યક્રમોમાં સોમાલિયા, કાંગો, એંગોલા અને સિએરા લિયોનમાં પણ તે મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી ચૂકી છે. તેનું આદર્શ સૂત્ર છે ‘

વીરતા ઔર વિશ્વાસ’ અને યુદ્ધ ઘોષ છે ‘બોલો ભારત માતા કી જય’.

બૉક્સ-૧

સેના વિશે આ જાણો છો?

  • સેના વિશ્વમાં સૌથી ત્રીજા ક્રમની મોટી સેના છે.
  • સેનામાં સૌથી મોટો પુરસ્કાર પરમવીર ચક્ર છે.
  • સિયાચીન હિમક્ષેત્ર દુનિયાનું સૌથી ઊંચું યુદ્ધ ક્ષેત્ર છે જ્યાં ભારતીય સેનાના જવાનો કડકડતી ગાત્ર થિજાવી દેતી ઋણ પચાસ ડીગ્રી ઠંડીમાં પણ ફરજ બજાવે છે, જેથી પાકિસ્તાન તેને પચાવી ન પાડે.
  • ગુલમર્ગમાં ખૂબ જ ઊંચાઈએ આવેલી યુદ્ધ શાળા દુનિયાની શ્રેષ્ઠ પ્રશિક્ષણ સંસ્થા છે. વિશ્વ ભરના શ્રેષ્ઠ દળોના સૈનિકો અહીં પ્રશિક્ષણ આપવા આવે છે.
  • સેનામાં કોઈ આરક્ષણ નથી. ચાહે તે જ્ઞાતિગત હોય કે પંથગત.

 બૉક્સ-૨

સંખ્યા બળ

ભારતીય સેનામાં ૧૩,૨૫,૯૦૦ સક્રિય સૈનિકો અને ૨૧,૪૩,૦૦૦ અનામત સૈનિકો છે. આ આંકડા વર્ષ ૨૦૧૦ના છે.

 બૉક્સ-૩

શસ્ત્રબળ

ભારતીય સેના પાસે

૬,૪૬૪ ટેન્ક

૬,૭૦૪ આર્મર્ડ ફાઇટિંગ વિહિકલ્સ

૨૯૦ સેલ્ફ પ્રૉપેલ્ડ ગન

૭,૪૧૪ ટૉવ્ડ આર્ટિલરી

૨૯૨ મલ્ટિપલ લૉન્ચ રૉકેટ સિસ્ટમ

છે.

 બૉક્સ-૪

ભારતીય સેનામાં પ્રથમ

પ્રથમ કમાન્ડર ઇન ચીફ- રોબર્ટ મેકગ્રેગર મેકડૉનાલ્ડ

પ્રથમ ભારતીય કમાન્ડર ઇન ચીફ- જનરલ કોદાન્દેરા મદપ્પા કરિઅપ્પા

પહેલાં મહિલા લૅફ્ટ. જનરલ- પુનીતા અરોરા

 

 

 

 

Posted in humor, patriotism

‘બેબી-2: ઈસ્લામાબાદમાં ભગવો!

આપણને બધાને અત્યારે યુદ્ધની ખંજવાળ ઉપડી છે. અક્ષયકુમાર તેની ‘હોલિ ડે’ અને ‘બેબી’માં હાફિઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીઓને સાઉદી અરબ જેવા દેશમાં જઈ જીવતા પકડી સહીસલામત ભારત પાછા ફરી જાય છે. સન્ની દેઓલ પાકિસ્તાન જઈ અમીષા પટેલને અને તેના દીકરાને ભારત પાછા લાવી શકે છે. આવું ફિલ્મોમાં જ જોઈને આપણે રાજી થઈએ છીએ.
તો વર્તમાન સંજોગો પરથી ફિલ્મ ‘બેબી-2’ બને તો? કથા કેવી હોય? મુખ્ય પાત્રો ‘બેબી’વાળા અક્ષયકુમાર, અનુપમ ખેર, રાણા દગ્ગુબાટી અને ડેની છે. બાકીનાં પાત્રો તમે સમજી જશો.
સીન 1
ઉડીમાં 18 જવાનો શહીદ થયા છે. દેશભરમાં આક્રોશ છે. વડા પ્રધાન લોઢીના જૂના ભાષણોની ક્લિપ સોશિયલ મિડિયામાં ફરી રહી છે. એક જવાન બસમાં કશ્મીર તો હોગા લેકિન પાકિસ્તાન નહીં હોગાની કવિતા બોલે છે તે વિડિયો પણ બહુ ફરે છે. રોટલીની લોઢીની જેમ વડા પ્રધાન લોઢી પણ હંમેશાં તપેલા રહે છે. તેઓ તાત્કાલિક બેઠક બોલાવે છે. તેમાં બધા યુદ્ધની સલાહ આપે છે. સેનાના વડા ડેની પણ આ જ સલાહ આપે છે. પણ લોઢી કહે છે કે આપણે યુદ્ધ ગરીબી, બેરોજગારી ને નિરક્ષરતા સામે લડવાનું છે. ડેની સમસમી જાય છે. બેઠક પૂરી થાય છે. બધા છૂટા પડી જાય છે. બીજા દિવસે તમિલનાડુમાં પક્ષની બેઠક છે.વરસાદ પ્રૂફ જર્મન ટેક્નૉલૉજીવાળો ડૉમ બાંધવાનો છે. ફૂલપ્રૂફ સુરક્ષા કરવાની છે. સેનાના જવાનોને હૈદરાબાદ પૂરરાહત કામગીરીમાં મોકલવાના છે.
સીન 2
ડેની ફોન કરે છે. વડા પ્રધાનના સચિવ ઉપાડે છે પણ એપોઇન્ટમેન્ટ મળતી નથી. તેઓ કહે છે કે તમે આસામના હેમંત શર્મા કે અરુણાચલના ખાંડુ જેવા કૉંગ્રેસી બળવાખોર હો તો કે રતન તાતાની જેમ નેનો લાવવા માગતા તો તમને પંદર મિનિટમાં એપોઇન્ટમેન્ટ અપાવી દઉં. હમણાં જ ઉત્તર પ્રદેશના બસપના બળવાખોરને અપાવી.
છેવટે ડેની અક્ષયકુમાર સાથે વડા પ્રધાનની ઑફિસે પહોંચે છે. એવું કહીને સચિવને એક લાફો મારે છે કે દેશ પર સંકટ છે ને તને ચૂંટણી યાદ આવે છે? એપોઇન્ટમેન્ટ મળી જાય છે.
સીન 3
વડા પ્રધાનની સામે ડેની બેઠો છે. અક્ષયકુમાર બહાર ઊભો છે. “બોલો,તમારી શું યોજના છે?
“સાહેબ, સીધી મિસાઇલ દાગી દઈએ.”
“બિલકુલ નહીં. અમેરિકાનું દબાણ છે.”
“સાહેબ, તમે જ બાપ કી અદાલતમાં કહેલું કે સવાસો કરોડનો દેશ દબાણ કરી શકે.”
“ભૂલ જાવ. એ વખતે હું મુખ્યપ્રધાન હતો. અને મને ઓબામાએ નોબેલની ગેરંટી આપી છે.”
“એ તો અનિલજીને પણ આપેલી…”
“હું એવો કાચો નથી. લેખિત બાંયધરી લઈ લીધી છે.”
“પણ સાહેબ, મારી યોજના તો સાંભળો.”
“બોલો. તમારી પાસે રોકડી બે મિનિટ છે.”
ડેની યોજના કહે છે. લોઢીજી ખુશ થઈ જાય છે. પણ પછી પૂછે છે, “પણ આમાં ઊંધુ પડ્યું તો?”
“તો આપણે કહીશું કે એને ઓળખતા જ નથી.”
ડેની અક્ષયને અંદર બોલાવી પરિચય કરાવે છે. લોઢીજી હાથ મેળવે છે. શાબાશી આપે છે અને ડેનીને કહે છે, “તો એક કામ કરજો. સેના ઇસ્લામાબાદ કબજે કરે ત્યારે ત્યાં ભગવો ધ્વજ ફરકાવડાવજો. અમારાવાળાઓને બહુ ગમશે.”
ડેની મનમાં જ એકાદ #@ બોલી નાખે છે.
પણ હા આ ત્રાસવાદીઓ શું કામ?
“કંઈ ઊંધુચત્તુ થાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ આવે તો તમારે કહેવાનું કે આ ત્રાસવાદીઓ મૂળ કાશ્મીરના જ હતા અને તેમના આકાઓથી ત્રાસીને પાકિસ્તાનનો વિનાશ કરવા માગતા હતા.”
સીન 4
અક્ષય, રાણા ને અનુપમ પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ જેવો વેશપલટો કરે છે. વિદ્યાર્થીઓએ શંકાસ્પદ લોકોને હથિયાર સાથે જોયા હોય તેવી વાત પ્રસરે છે પણ પોલીસ પકડી શકતી નથી કારણકે તે મરાઠા આંદોલનને ડામવામાં વ્યસ્ત છે. અક્ષય, રાણા, અનુપમ મિસાઇલ કેન્દ્ર જાય છે. ત્યાં સિક્યોરિટીવાળા સૂતા છે. કેન્દ્રના જે ચાર અધિકારી છે તેમને જિયો કાર્ડ મફત મળ્યા છે. એક બુરખા દત્તને જિયો કાર્ડના કારણે વિડિયો કૉલિંગ દ્વારા લાઇવ ઇન્ટરવ્યૂ આપે છે. બધી સિસ્ટમ બતાવે છે. બુરખાની ચેનલ યેડીટીવી (મરાઠીમાં યેડા = પાગલ) પાકિસ્તાનવાળા ત્રાસવાદીઓમાં લોકપ્રિય છે. બીજો અધિકારી પોર્ન મૂવી જોઈ રહ્યો છે. ત્રીજો પ્રેમિકા સાથે લાઇવ વિડિયો ચેટ કરી રહ્યો છે. ચોથો યૂ ટ્યૂબ પર પાકિસ્તાનની સેનાની ક્ષમતાનો વિડિયો જુએ છે. આવા એક વ્યક્તિના કારણે જ આપણો દેશ સમોસૂતરો ચાલે છે. આ ચોથા અધિકારીનું ધ્યાન ત્રાસવાદીઓના વેશમાં આવેલા અક્ષય, રાણા ને અનુપમ પર પડે છે. તે તેમની સાથે લડે છે. અનિચ્છા છતાં અક્ષય તેને બેભાન કરે છે ને નિ:સાસા સાથે કહે છે, “હમારે દેશ મેં માર ઇમાનદાર ઔર સચ્ચે દેશભક્ત હી ખાતેં હૈં.”
અનુપમ મોબાઇલ નેટવર્ક જામ કરી દે છે. રાના લાઇટ ગૂલ કરી દે છે. અક્ષય સરળતાથી પેલા ત્રણેયને બેભાન કરી દે છે. તે પછી રાના લાઇટ ઑન કરે છે. અનુપમ મિસાઇલો લૉડ કરે છે. ટાર્ગેટ સેટ કરે છે. એક મિસાઇલ ઈસ્લામાબાદમાં વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફના ઘર પર પડે છે. બીજી રાવલપિંડીમાં સેનાધ્યક્ષ રાહલ શરીફના ઘરને ઉડાડે છે. ત્રીજી હાફિઝ સઈદના ઠેકાણા પર પડે છે. તે રંગરેલિયા કરતો હોય છે (ફિલ્મમાં આવું બતાવવું પડે તેવું આજકાલ મનાય છે.) ને તે દોજખવાસી થઈ જાય છે. અડધી રાતે ઘસઘસાટ સૂતા પાકિસ્તાનવાસીઓમાં ધડાકાના અવાજથી દોડધામ મચી જાય છે. આ તરફ સેનાની ત્રણેય પાંખ એલઓસી વટાવીને ઈસ્લામાબાદ કબજે કરે છે. ભગવો લહેરાવાય છે. નંબરિયા પડે છે.
લોકો થિયેટરમાં ભારત માતા કી જય બોલાવીને પોપકૉર્ન ખાઈ કૉકાકોલા પી ઘરે જઈ ટીવી જુએ છે તો એમાં લોઢીજી તમિલનાડુમાં પક્ષની રેલીમાં હાર પહેરી ભાષણ કરી રહ્યા છે, “હિન્દુસ્તાન અને પાકિસ્તાનના લોકો ગરીબી, બેરોજગારી અને નિરક્ષરતા સામે લડે.” લોકો મનમાં બે #$ ચોપડાવી સૂઈ જાય છે.

(આ કટાક્ષ કથા કાલ્પનિક છે. બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં.)

Posted in international, national, patriotism

અમેરિકામાં અમેરિકનિઝમ, સિડિશન અને મેકકાર્થિઝમ

 

“કોમરેડ, મિત્રો અને સાથી કાર્યકરો, આજે બપોરે હું જે બોલવાનો છું તેના માટે તમારા રસ અને તમારા સમર્પણની પ્રશંસા કરું છું. મજૂરો માટે બોલવું, જે લોકો પરિશ્રમ કરે છે તે પુરુષો, સ્ત્રીઓ અને બાળકો માટે વિનંતી કરવી; શ્રમિક વર્ગની સેવા કરવી એ મારા માટે ખૂબ જ સૌભાગ્યની વાત રહી છે.

હું હમણાં જ એ સ્થળની મુલાકાતેથી પરત આવ્યો છું જ્યાં આપણા ત્રણ સૌથી વધુ વફાદાર કોમરેડો શ્રમજીવી વર્ગના કામ માટે તેમના સમર્પણની સજા ભોગવી રહ્યા છે. તેમને સમજાઈ ગયું છે કે વિશ્વમાં લોકશાહીને સુરક્ષિત કરવા માટે લડત આપવા આ દેશમાં વાણી સ્વાતંત્ર્ય(ફ્રી સ્પીચ)ના બંધારણીય અધિકારનો ઉપયોગ કરવો અત્યંત ખતરનાક છે. મને સમજાય છે કે આજે બપોરે તમારી સાથે વાત કરવામાં, વાણી સ્વાતંત્ર્યના અધિકાર પર કેટલીક મર્યાદાઓ મૂકાઈ છે…”

રખે એમ માનતા કે ઉપરોક્ત ભાષણ કન્હૈયાકુમાર કે એના કોઈ સાથી ડાબેરી નેતાનું છે. એ છે અમેરિકાના મજૂર નેતા યૂજીન ડેબ્સનું. અમેરિકાના કેન્ટન ઑહિયોમાં પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધનો વિરોધ કરતું ભાષણ આપવા બદલ એમની ધરપકડ કરાઈ હતી અને ઑહિયોના ક્લીવલૅન્ડની ફેડરલ કૉર્ટમાં એમને દોષી ઠરાવાયા હતા. આ ભાષણ બદલ એમને દસ વર્ષની સજા કરાઈ હતી!

અને આપણા કેટલાક લૅક્ચરખ્યાત બુદ્ધુજીવીઓ છાશવારે ભારતની ટીકા અને અમેરિકાના વખાણ કરે છે. તેઓ રહે છે ભારતમાં, કમાય છે ભારતમાં, પ્રસિદ્ધિ મેળવે છે ભારતમાં પણ એમને ઉઠતા-બેસતા, ખાતા-પીતા અને અન્ય ક્રિયાઓ કરતા બસ અમેરિકાના જ વિચારો આવે છે. એટલો જ પ્રેમ હોય તો અમેરિકા જઈને કેમ ન વસે? કેમ કે ત્યાં એમનો કેટલાક ભારતીયો સિવાય કોઈ ભોજિયોભાઈ પણ ભાવ ન પૂછે. સંશોધન કરવાની તસદી લેવી નથી એટલે જે ચિત્ર મિડિયામાં રજૂ કરાય છે તેના આધારે અમેરિકા વિશે એવી છબિ આવા બુદ્ધુજીવી લેખકો વાચકોના મનમાં બેસાડવા માગે છે કે અમેરિકામાં તો ગમે તેમ કપડાં પહેરો, ગમે તેવું બોલો, બધું જ ચાલે.

ભારતમાં જ્યારથી સત્તા પલટો થયો છે ત્યારથી વાણી સ્વાતંત્ર્યનો મુદ્દો કેન્દ્ર સ્તરે અને ગુજરાતમાં બહુ ચગ્યો છે. રાજકીય માંધાતાઓના ઈશારે કેટલાક પટેલોને અનામતની લોલિપોપ આપીને આંદોલનના માર્ગે ચડાવનારા અને કોઈ પણ ભોગે સમાધાન કરવામાં નહીં માનતા હાર્દિક પટેલ તેમજ જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીમાં મારાતમારા પૈસે પડ્યા પાથર્યા રહેતા અને કાશ્મીરને ભારતથી અલગ કરવાની-સંસદ પર હુમલા માટે કાયદાની અનેક પ્રક્રિયાઓ બાદ તેમજ રાષ્ટ્રપતિ સમક્ષ દયાની અરજી ગયા પછી ફાંસીના માંચડે લટકાવાયેલા ત્રાસવાદી મકબૂલ ભટ્ટ અને અફઝલ ગુરુને શહીદમાં ખપાવીને દેશવિરોધી નારા પોકારનારાઓ કન્હૈયાકુમાર, ઉમર ખાલીદ અને અનિર્બાન ભટ્ટાચાર્ય પર રાષ્ટ્રદ્રોહનો કાયદો લાગુ પડાતાં આ બુદ્ધુજીવીઓનો શોરબકોર વધી ગયો છે. ‘ભારત માતા કી જય’ એ સ્વતંત્રતા મેળવવા માટેનું એક જોશપ્રેરક સૂત્ર હતું પરંતુ આજે ‘ભારત માતા કી જય’ એ કોઈ એક રાજકીય પક્ષ, કોઈ એક રાજકીય સંગઠનનો પેટન્ટ બની ગયો હોય તેમ, તેનો વિરોધ કરવો એ ગર્વની વાત બની છે. એવા જોક- એવા કાર્ટૂન ફરી રહ્યા છે કે વિજય માલ્યાએ ભારત માતા કી જય બોલ્યું એટલે તેમને ભાગી જવા દેવાયા. આ બુદ્ધુજીવીઓને ભારત સિવાય કોઈ પણ દેશ સારો લાગે છે અને અમેરિકા તો ઓહોહો! જન્મભૂમિ કરતાં પણ પ્રાણપ્યારી લાગે. એમનું બધું ઘી-ઘી અને આપણું બધું છી-છી!

૧૮ માર્ચે ‘આજતક’ ચૅનલ પર એક કાર્યક્રમમાં કન્હૈયાકુમાર કહે છે કે ભારતીય સંવિધાનમાં ક્યાંય ‘નેશન’ શબ્દ જ નથી. ‘ઇન્ડિયન સ્ટેટ’ શબ્દ જ છે. એમઆઈએમ નામના મુસ્લિમ કોમવાદી પક્ષના અસાઉદ્દીન ઓવૈશી પણ મહારાષ્ટ્રમાં ગર્વથી કહે છે કે તેઓ ભારત માતા કી જય નહીં જ બોલે કારણકે ક્યાંય સંવિધાનમાં લખ્યું નથી. આપણે ત્યાં કન્હૈયાકુમારને આ રીતે ભારત વિરોધી, ભારતીય સેના વિરોધી ઝેર ઓકવા માટે છૂટો ફરવા દઈ શકાય, બાકી કોઈ પણ દેશ પોતાના ઘરમાં અરાજકતાવાદી, દેશના ટુકડા કરવાની પ્રવૃત્તિ ચલાવી ન લે, ચાહે તે અમેરિકા હોય કે રશિયા. અને એટલે જ આ બંને દેશો મહાસત્તા હતા અને છે. (રશિયા ભલે ભાંગ્યું તોય ભરુચ જેવું છે જે તેણે સિરિયામાં દેખાડી દીધું છે.)

અમેરિકાના એક લેખક છે જૉન ગ્રિફિંગ. તેમણે એક લેખ લખેલો. તેમાં તેમણે લખ્યું કે “ઓબામા સરકાર હકીકતો અને ગુણવત્તાના આધારે દલીલોમાં જીતી શકતી નથી એટલે તે ચર્ચાને નિયંત્રિત કરવા રાજકીય વિપક્ષને અપરાધી બતાવવા પ્રયાસ કરી રહી છે. પહેલાં ઘરેલુ સુરક્ષા મંત્રાલય (અમેરિકામાં તેને ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ હોમલેન્ડ સિક્યોરિટી કહે છે)એ કન્ઝર્વેટિવ દૃષ્ટિકોણને ત્રાસવાદી તરીકે વર્ગીકૃત કર્યો. (એટલે કે વિપક્ષોના દૃષ્ટિકોણ ત્રાસવાદી પ્રકારના છે.).”

ગ્રિફિંગ આગળ પર લખે છે કે “રાજદ્રોહનો કેસ વાણી સ્વાતંત્ર્યના મુદ્દાઓ સાથે એટલી બધી વાર સંકળાય છે કે અમેરિકાના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે અનેક વાર ઠરાવ્યું છે કે રાજદ્રોહ વિરોધી કાયદાઓ ગેરબંધારણીય છે.” ગ્રિફિંગ આનું અર્થઘટન કરે છે: “આનો અર્થ થાય છે કે રાજદ્રોહ બંધારણીય છે.”

ગ્રિફિંગના આખા લેખનો સૂર એ છે કે ઓબામા સરકાર રાજકીય લાભ માટે વાણી સ્વાતંત્ર્યના અધિકાર પર તરાપ મારવા માગે છે અને તેને તેમાં સફળ બનવા ન દેવી જોઈએ.

અમેરિકાના ઉછીના વિચારો પર જીવતા બુદ્ધુજીવીઓએ ક્યારેય વિચાર્યું ખરું કે એક સમયે જબરદસ્ત પ્રભાવી રહેલો અને આજે પણ કન્હૈયાકુમાર જેવાઓને આકર્ષી જતો સામ્યવાદ કેમ ક્યારેય અમેરિકામાં પગદંડો ન જમાવી શક્યો? કારણકે આ લાલભાઈઓથી અમેરિકા બહુ ડરે છે અને તેના ડરને અમેરિકાના ઇતિહાસમાં ‘રેડ સ્કેર’ કહે છે. અને એટલે તેમને પહેલેથી જ દબાવી દેવાયેલા.

વર્ષ ૧૯૧૭ની બૉલ્શેવિક રશિયાઈ ક્રાંતિ પછી અમેરિકામાં પ્રથમ ‘રેડ સ્કેર’ એટલે કે સામ્યવાદથી મોટા પાયે ડર ફેલાઈ ગયો હતો. અમેરિકામાં ડાબેરીઓ વર્ચસ્વ મેળવી લેશે તેવો માસ હિસ્ટેરિયા સર્જાયો હતો. વર્ષ ૧૯૧૬ અને ૧૯૧૭માં અનેક મજૂર હડતાળો પડતી હતી ત્યારે અમેરિકાનું મિડિયા તેને અમેરિકી સમાજ સામે ઉગ્ર પડકાર (રેડિકલ થ્રેટ), સમાજ સામેનો અપરાધ, સરકાર સામેનું ષડયંત્ર અને સામ્યવાદ સ્થાપવાનું કાવતરું ગણાવતું હતું.

વર્ષ ૧૯૧૮માં રાજકીય-આર્થિક વગેરે ક્ષેત્રના અગ્રણીઓના ઘર પર બૉમ્બ ફેંકવાનું કાવતરું પકડાયું. તે પછી પડેલા દરોડાઓને એટર્ની જનરલ મિશેલ પાલ્મેરના નામે ‘પાલ્મેર રૅઇડ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એ વખતે પ્રમુખ વૂડ્રોવ વિલ્સને કૉંગ્રેસ પર દબાણ લાવીને રાજદ્રોહનો કાયદો લાવેલો. તેને સિડિશન ઍક્ટ ઑફ ૧૯૧૮ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેના હેઠળ યુદ્ધનો વિરોધ કરતા અથવા જે વિરોધી હોય તેવા રાજકીય લોકોને દેશની બહાર મોકલી દેવાની જોગવાઈ હતી.

સામ્યવાદીઓ સામેનો આવો વ્યાપક ભય અમેરિકામાં ફરી જાગ્યો વર્ષ ૧૯૪૭થી ૫૭ના ગાળામાં જેને ‘મૅકકાર્થિઝમ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ નામ તે સમયના પ્રખ્યાત સેનેટર જોસેફ મૅકકાર્થી પરથી પડેલું છે. અમેરિકામાં ભય હતો કે સોવિયેત સંઘ (આજનું રશિયા) અમેરિકા પર હાઇડ્રોજન બૉમ્બ ફેંકશે તેમજ કમ્યૂનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ધ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકા (સીપીયુએસએ) અમેરિકામાં સત્તા મેળવી લેશે. ભારતમાં અત્યારે રાષ્ટ્રભક્ત અને દેશદ્રોહી જેવા શબ્દો વપરાય છે. દેશદ્રોહી પ્રવૃત્તિ માટે અંગ્રેજીમાં એન્ટી નેશનલ એક્ટિવિટિઝ શબ્દ વાપરીએ છીએ, પણ અમેરિકાના લોકો માટે રાષ્ટ્રભક્તિ એટલે અમેરિકનિઝમ. અને જે લોકો તેના વિરોધી હોય તેને એન્ટી અમેરિકન ગણવામાં આવે. જોસેફ મૅકકાર્થીના વખતમાં આવી એક કમિટી હતી જે દેશદ્રોહી પ્રવૃત્તિની સામે કાર્યવાહીનું કામ કરતી હતી. તેને હાઉસ અન-અમેરિકન ઍક્ટિવિટિઝ કમિટી તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. તેની સમક્ષ સીપીયુએસએના પૂર્વ સભ્યો એલિઝાબેથ બૅન્ટલી અને વિટેકર ચૅમ્બર્સએ પોતે સોવિયેત સંઘ માટે જાસૂસી કરતા હોવાનું સ્વીકાર્યું. ત્યારથી મૅકકાર્થિઝમ એવો શબ્દ પડી ગયો જેનો અર્થ થતો હતો પુરાવા વગર ભાંગફોડ અને રાષ્ટ્રદ્રોહના આરોપો કરવા. રાજકીય અસંતોષ કે ટીકાને દબાવી દેવા માટે ગેરવાજબી ટૅક્નિક વાપરવી કે ગેરવાજબી આક્ષેપો કરવા. એક સમયે જે સીપીયુએસએના ૫૦,૦૦૦ ઉપરાંત સભ્યો હતા તેના આજે માંડ બેથી ત્રણ હજાર સભ્યો જ બચ્યા છે!

૧૯૪૭માં અમેરિકાના પ્રમુખ હૅરી એસ. ટ્રુમને એક આદેશ બહાર પાડ્યો જે મુજબ, કેન્દ્ર (ત્યાંની ભાષામાં ફેડરલ) સરકારના કર્મચારીઓની વફાદારી સાબિત કરવા રાજકીય-વફાદારી સમીક્ષા બૉર્ડ રચાયાં હતાં! જે કર્મચારીઓ સોવિયેત સંઘ માટે જાસૂસી કરતા હોય કે જેઓ ‘અનઅમેરિકન’ (એટલે કે દેશવિરોધી) હોય તેમને સરકારમાંથી પાણીચું આપી દેવાનું! (આપણે ત્યાં આવું કલ્પી પણ શકાય?)

આ જ સેનેટર મૅકકાર્થીએ વર્ષ ૧૯૫૦માં એક મૅકકાર્ન ઇન્ટર્નલ સિક્યોરિટી ઍક્ટ અમેરિકી કૉંગ્રેસ (લોકસભા)માં પસાર કરાવેલો જે મુજબ, સુરક્ષાના નામ પર નાગરિકોની સ્વતંત્રતા પર નિયંત્રણ મૂકી શકાતું હતું. અમેરિકામાં સામ્યવાદીઓનો ભય એટલો બધો વ્યાપેલો કે એ સમયે ફિલ્મોમાં પણ સામ્યવાદીઓ દ્વારા અમેરિકામાં જાસૂસી, ભાંગફોડ અને વિનાશકારી પ્રવૃત્તિ બતાવાતી. બૅઝબોલની એક ટીમનું નામ ‘સિનસિનાટી રેડ્સ’ હતું, પરંતુ નાણાં ન મળવાની બીકે તેણે તેનું નામ ‘સિનસિનાટી રેડલેગ્ઝ’ કરી નાખેલું!

વર્ષ ૧૯૫૪માં તો અમેરિકાના પ્રમુખ ડ્વાઇટ આઇઝનહૉવરના સમયમાં રીતસર સામ્યવાદી નિયંત્રણ એટલે કે કમ્યૂનિસ્ટ કંટ્રોલ ઍક્ટ- આ નામનો કાયદો જ પસાર કરાયેલો! તેની હેઠળ આ સીપીયુએસએ પક્ષ પર પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો અને તેના સભ્ય હોવું એ અપરાધ ગણાવાયેલો! સભ્યોને દસ હજાર ડૉલર સુધીનો દંડ અથવા પાંચ વર્ષની જેલ અથવા બંને કરાતું!

આ તો રાજકીય દુશ્મનાવટની વાત થઈ પણ નાગરિકોના વાણી સ્વાતંત્ર્ય બાબતે અમેરિકાના ન્યાયમૂર્તિ ઑલિવર વેન્ડેલ હૉમ્સ જુનિયરે વર્ષ ૧૯૧૯માં ઠરાવેલું કે વાણી સ્વાતંત્ર્યને માટે ગમે તેવી કડક સુરક્ષા પણ એ વ્યક્તિને નહીં બચાવી શકે જે ખીચોખીચ ભરેલા થિયેટરમાં ‘આગ આગ આગ’ એવી બૂમો સાવ ખોટેખોટી પાડે. અર્થાત જે ભાષણ કે વાણીનો ઉદ્દેશ હિંસા કે નુકસાન સર્જવાનો હોય તે નિયંત્રિત છે.

તાજેતરની જ વાત કરીએ. વર્ષ ૨૦૧૨માં ‘ઇન્નોસન્સ ઑફ મુસ્લિમ’ નામે મુસ્લિમોને ઉશ્કેરે તેવો વિડિયો યૂટ્યૂબ પર મૂકાયો હતો. તેના નિર્માતાએ પોતે ઇઝરાયેલી છે તેવો ખોટો દાવો કર્યો હતો. અમેરિકાની ઓબામા સરકારે યૂટ્યૂબને તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવાનું કહ્યું હતું પરંતુ યૂટ્યૂબે કહ્યું કે વિડિયો ઇસ્લામ વિરુદ્ધ છે પણ મુસ્લિમ લોકો વિરુદ્ધ નથી. તે ‘હેટ સ્પીચ’માં આવતો નથી. બે વર્ષ પહેલાં ૨૬ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૪ના રોજ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કૉર્ટ ઑફ અપીલ્સ ફૉર ધ નાઇન્થ સર્કિટે યૂટ્યૂબને આ વિડિયો પર પ્રતિબંધ મૂકવા આદેશ આપ્યો હતો.

વર્ષ ૧૭૯૮માં અમેરિકાની કૉંગ્રેસે એલિએન એન્ડ સિડિશન ઍક્ટ્સ પસાર કરેલા જેમાં મિડિયા પર સરકાર સામે ખોટા, કૌભાંડી અથવા બદઈરાદાવાળા લખાણ છાપવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો હતો. જોકે તે વર્ષ ૧૮૦૧ સુધી જ અમલમાં રહેલો. વર્ષ ૧૮૬૧માં સિવિલ વૉર દરમિયાન સાત રાજ્યો અમેરિકાથી છૂટા પડીને કૉન્ફિડરેટ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકા નામના દેશની રચના કરી હતી. તે વખતે અમેરિકાના પ્રમુખ અબ્રાહમ લિંકને અનેક સમાચારપત્રો પર તેઓ આ રાજ્યોની તરફેણ કરતા હોવાનો આક્ષેપ કરી તેમને બંધ કરવા આદેશ આપ્યો હતો.

૨૦૦૧ પહેલાં વર્ષ ૧૯૯૩માં અમેરિકાના વર્લ્ડ ટ્રેડ સેન્ટર પાસે ટ્રક બૉમ્બ ફાટ્યો ત્યારે બિલ ક્લિન્ટનની સરકારે ઇજિપ્તના અંધ ધર્મગુરુ શૈખ ઉમર અબ્દુલ રહેમાન અને બીજા નવ જણા સામે રાષ્ટ્રદ્રોહના આરોપો લગાવેલા. વર્ષ ૨૦૦૧ના ત્રાસવાદી હુમલા પછી તો અમેરિકાના પ્રમુખને એટલી સત્તા અપાઈ છે કે પ્રમુખને જે વ્યક્તિઓ કે સંગઠનો વિશે એમ લાગે છે કે તેઓ અમેરિકા સામે દુશ્મની કે તેના પર હુમલા કરવાની યોજના કરે, સહાય કરે છે તેમની સંપત્તિ જપ્ત કરી શકાય છે.

વર્ષ ૨૦૧૧માં અમેરિકામાં મૂડીવાદીઓ સામે ઑક્યુપાય વૉલસ્ટ્રીટ નામનું આંદોલન ચાલુ થયું હતું જે પછી તો બીજા બધા દેશોમાં ફેલાઈ ગયું હતું. તેને અમેરિકાએ કેવી રીતે કચડ્યું તે વાંચવા જેવું છે. અમેરિકાની પોલીસ બળજબરીથી આંદોલનકારીઓને ધરણાના સ્થળેથી ઉઠાવી લેતી હતી. ડિસેમ્બર ૨૦૧૨માં જાહેર થયેલા સરકારી દસ્તાવેજો મુજબ, આ ચળવળ પર અમેરિકાની એફબીઆઈ નજર રાખતી હતી અને તેણે પોતાના બાતમીદારોને આંદોલનકારીઓ વચ્ચે પણ ઘૂસાડ્યા હતા. આપણે ત્યાં જેમ આરટીઆઈ કાયદો છે તેમ અમેરિકામાં ફ્રીડમ ઑફ ઇન્ફોર્મેશન ઍક્ટ છે. તેના હેઠળ આ આંદોલન અંગે સિવિલ લિબર્ટીઝ ગ્રૂપોએ એફબીઆઈ અંગે માહિતી માગેલી પણ એફબીઆઈએ એવા બહાના હેઠળ માહિતી આપવા ના પાડી દીધેલી કે તે ન આપવી એ દેશની સુરક્ષા અથવા વિદેશી નીતિના હિતમાં છે.

અમેરિકાનું મિડિયા આપણાં મિડિયા જેવું નથી જેને દુશ્મન પાકિસ્તાનના વર્તમાન કે પૂર્વ શાસકો ભારતના શાસકો કરતાં વધુ સારા લાગે અને એ શાસકો પોતાની હાજરીમાં ભારતના વડા પ્રધાનને ગાળો આપે તો પણ હસતા હસતા નાસ્તો કરતા રહે. અમેરિકાનાં અનેક મુખ્ય સમાચારપત્રોએ સ્વીકાર્યું છે કે અમેરિકાની ડ્રોન એસેસિનેશન પ્રૉગ્રામ, ટૉર્ચર, સિક્રેટ પ્રિઝન અને વૉરન્ટ વગર જાસૂસી કરવા સહિત અનેક મુદ્દે તેણે અમેરિકાના નાગરિકોથી મહત્ત્વની બાતમી છુપાવેલી છે.

અને છેલ્લે…અમેરિકાની જેમ બ્રિટન પણ આપણા કાળા અંગ્રેજોના માનસમાં આદર્શ દેશ તરીકે માન્યતા ધરાવે છે. આવા લોકો માટે…આપણે ત્યાં જેમ અનુપમ ખેર મોદી સરકારના વિચારોના સમર્થક હોવાથી તેમની ફિલ્મ ‘બુઢ્ઢા ઇન ટ્રાફિક જામ’ અત્યારે વિવાદાસ્પદ બની ગયેલી જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીમાં અભિનેત્રી સ્વરા ભાસ્કરની પ્રોફેસર માતા અને સંરક્ષણ નિષ્ણાત ઉદય ભાસ્કરની પત્ની ઈરા ભાસ્કરે દેખાડવા નહોતી દીધી પણ અનુપમે હોબાળો કરતાં તે પ્રદર્શિત થઈ, તેમ બ્રિટનની ઍસેક્સ યુનિવર્સિટીમાં ઇઝરાયેલના ડેપ્યુટી એમ્બેસેડરને પૉલિટિકલ સાયન્સના વિદ્યાર્થીઓ સાથે વાત કરવા બોલાવાયેલા. તેમને આમંત્રણ આપનાર પ્રૉફેસર થોમસ સ્કોટ્ટોને હતું કે તેમની વાત સાથે અસંમત વિદ્યાર્થીઓ તેમને પ્રશ્નોત્તરી કરશે પણ કન્હૈયા જેવા અવળચંડા વિદ્યાર્થી ત્યાં પણ હોય ને. તેમણે આ ડેપ્યુટી એમ્બેસેડરને બોલવા જ ન દીધા!

ઑનલાઇન મેગેઝિન સ્પાઇક્ડ દ્વારા ફ્રી સ્પીચ યુનિવર્સિટી રેન્કિંગ શરૂ કરાયું છે. તે મુજબ વર્ષ ૨૦૧૬માં યુકેની ૯૦ ટકા યુનિવર્સિટીમાં ભાષણ પર પ્રતિબંધ મૂકાય છે. વર્ષ ૨૦૧૫માં આ આંકડો ૮૦ ટકા હતો.

જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટીના એક દાખલાથી આપણે નહીં જાગીએ તો આપણે ત્યાં પણ આ આંકડો વધવાની શક્યતા રહેલી જ છે.

(લખ્યા તારીખ: ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૬)

Posted in international, media, national, patriotism

દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિ બાબતે અમેરિકા-ચીનમાંથી ધડો લો!

૯ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૬ના રોજ દિલ્લીના વિશ્વ વિખ્યાત જવાહરલાલ નહેરુ વિશ્વવિદ્યાલય (જનવિ અથવા જેએનયુ)માં એક સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમનું આયોજન કરાયું હતું. વિદ્યાર્થીઓ ભણતા હોય ત્યાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ સામે કોઈને વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ આ કાર્યક્રમ માટે પૉસ્ટર લાગ્યાં તેમાં વર્ષ ૨૦૦૧ના ડિસેમ્બરમાં સંસદ પર હુમલાના મુખ્ય સૂત્રધાર અફઝલ ગુરુને વર્ષ ૨૦૧૩ની ૯ ફેબ્રુઆરીએ જ ફાંસી અપાઈ હતી, તેથી આ દેશવિરોધી ત્રાસવાદીના મૃત્યુ દિવસને શહીદી દિવસ તરીકે મનાવવાનો કાર્યક્રમ હોવાનું લખાયું હતું!

આ ઉપરાંત તેમાં મકબૂલ ભટ્ટની શહીદીની પણ ઉજવણી હતી. આ મકબૂલ ભટ્ટ (અથવા બટ) કોણ હતો? જમ્મુ-કાશ્મીરનો સંભવત: પહેલો ત્રાસવાદી! જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતથી અલગ કરવા માટે પાકિસ્તાન (અને એટલે અમેરિકા-બ્રિટન) તરફથી પૈસા, હથિયાર અને નૈતિક પ્રોત્સાહનના જોરે જમ્મુ-કાશ્મીર લિબરેશન ફ્રંટ નામની ત્રાસવાદી સંસ્થા રચાઈ હતી. આ સંસ્થાની શરૂઆત થઈ ત્યારનો નેતા હતો. ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૬ના રોજ આ મકબૂલ ભટ્ટ અને અન્ય ત્રાસવાદીઓએ પોલીસ દળ જતું હતું ત્યારે તેના પર ઘાતક હુમલો કર્યો જેમાં સીઆઈડીની સ્થાનિક અપરાધ શાખા (એલ.સી.બી.)ના ઇન્સ્પેક્ટર અમરચંદ શહીદ થયા. મકબૂલ ભટ્ટની ધરપકડ કરાઈ અને તેને ફાંસીની સજા સંભળાવાઈ.

પરંતુ તે જેલ તોડીને ભાગવામાં સફળ રહ્યો. ૧૯૭૧માં તેણે ભારતના લાહોર જતા વિમાનના અપહરણના કાવતરાને બે નવયુવાન ત્રાસવાદીઓ પાસે કરાવડાવ્યું. આ બે ત્રાસવાદીઓએ મકબૂલ ભટ્ટ અને અમાનુલ્લા ખાન જે પાકિસ્તાનમાં રહીને આ જેકેએલએફનું સંચાલન કરતો હતો તેની સાથે પોતાનો સંબંધ પણ સ્વીકાર્યો.

જનવિમાં કાર્યક્રમના આયોજકો પાકિસ્તાનના ઈશારે ભારતના ન્યાયતંત્ર અને સરકાર પર દોષારોપણ કરે છે કે તેમણે અફઝલ ગુરુ અને મકબૂલ ભટ્ટને પૂરતા પુરાવા વગર અને વાંક વગર ફાંસી આપી દીધી, પરંતુ હકીકત એ છે કે વિમાનના અપહરણ પછી મકબૂલ ભટ્ટની પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓએ ધરપકડ કરી હતી. તે પછી તે ૧૯૭૪માં ભારતમાં ઘૂસ્યો ત્યારે ભારત સરકારે તેની ધરપકડ કરી અને તેને ફાંસીની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી. પરંતુ ત્રાસવાદીઓએ તેને છોડાવવા માટે યુકેમાંના ભારતીય રાજદૂત રવીન્દ્ર મ્હાત્રેનું અપહરણ કર્યું અને મકબૂલને છોડી મૂકવા માગણી કરી. ૬ ફેબ્રુઆરીએ ત્રાસવાદીઓએ રવીન્દ્ર મ્હાત્રેની હત્યા કરી નાખી. ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૪ના રોજ મકબૂલને ફાંસી આપી દેવાઈ. (૧૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ના રોજ પણ જનવિમાં આવો જ કાર્યક્રમ થયો હતો.)

આમ, આવા ત્રાસવાદીઓના મૃત્યુને શહીદી ખપાવવા માટે જે કાર્યક્રમ થાય તે કેમ સાંખી લેવાય? પરંતુ આ કાર્યક્રમમાં શાંત રીતે, તર્કપૂર્ણ રીતે ભાષણ થયાં હોય કે પોતાની વાત રજૂ કરાઈ હોય તો બરાબર છે, પરંતુ જે વિડિયો પ્રચલિત થયો તે આઘાતજનક હતો. તેમાં સૂત્રોચ્ચાર કરાતા હતા અને કેવાં કેવાં સૂત્રો પોકારાતાં હતાં?

બંદૂક કે દમ પર લેકે રહેંગે આઝાદી, કશ્મીર કી આઝાદી તક જંગ રહેગી, ભારત કી બર્બાદી તક જંગ રહેગી, ભારત કે દસ ટુકડે હોંગે ઇન્શાઅલ્લાહ. અફઝલ હમ શર્મિંદા હૈ, તેરે કાતિલ ઝિંદા હૈ. તુમ કિતને અફઝલ મારોગે, હર ઘર સે અફઝલ નિકલેગા. ગો બેક ઇન્ડિયા. અફઝલ કે અરમાનોં કો મંઝિલ તક લે જાયેંગે.

આ કાર્યક્રમ માટે લગભગ દસેક વિદ્યાર્થીઓ સામે દિલ્લી પોલીસે ફરિયાદ નોંધી છે. તેમાંથી જનવિ છાત્ર સંઘ (જેએનયુએસયુ)ના અધ્યક્ષ કન્હૈયાકુમારની ધરપકડ કરાઈ છે. આ ધરપકડ પછી જ્યારે તેને ન્યાયાલયમાં રજૂ કરાયો ત્યારે તેના સમર્થનમાં જનવિના કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ આવ્યા અને તેમણે સૂત્રોચ્ચાર કર્યો. એ વખતે કેટલાક વકીલોએ આ છાત્રોને માર માર્યો અને સાથે કેટલાક પત્રકારો પણ આ ઉશ્કેરણીમાં કથિત જોડાતા વકીલોએ તેમને પણ નિશાન બનાવ્યા. તે પછી ફરી વાર કન્હૈયાને જ્યારે ન્યાયાલયમાં રજૂ કરાયો ત્યારે તેના પર ટપલીદાવ રમાયો, પરંતુ કેટલીક સમાચાર ચૅનલો જે પાકિસ્તાનના પૂર્વ પ્રમુખ અને ભારત પર કારગિલયુદ્ધ થોપનાર પરવેશ મુશર્રફને તો મુશર્રફસાહબ કહે છે, જેના એન્કરો પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ ભારતના તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહને કથિત રીતે ‘દેહાતી ઔરત’ (ગામડિયા સ્ત્રી)ની જેમ વર્તતા હોવાનું કહેતા હોય ત્યારે પણ ટેસથી નાસતો કરતા રહે, તે ચૅનલોએ વકીલોએ માર માર્યો તે મુદ્દાને મોટો બનાવી દીધો. કન્હૈયાકુમારે ૧૦ ફેબ્રુઆરીએ તેના સાથી તેમજ આ કાર્યક્રમના આયોજક અનિર્વાણ ભટ્ટાચાર્ય સાથે ‘ઇન્ડિયા ન્યૂઝ’ ચૅનલ પર આ કાર્યક્રમનો બચાવ કર્યો અને સંવિધાનની છટકબારીઓને ટાંકીને સંવિધાનમાં વિશ્વાસ હોવાનું કહ્યું. આવા ટીવી શો થકી પણ પુરવાર થાય છે કે કન્હૈયાકુમાર અને અનિર્વાણ કાર્યક્રમના પૂરા ટેકેદાર હતા. કેટલીક ચૅનલો તો પરંતુ કન્હૈયાકુમાર નિર્દોષ હોય તેમ એક અભિયાન ચલાવવા લાગી. જે ચૅનલો પર આ દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિઓને ઉઘાડી પાડવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હતા તેમની વિરુદ્ધ આ સેક્યુલર ચૅનલો પર કાર્યક્રમ ચાલ્યા. એક એન્કરે તો પોતાના શોમાં કાળો પડદો દેખાડી વિરોધ વ્યક્ત કરવા પ્રયાસ કર્યો.

જનવિ પછી પશ્ચિમ બંગાળના જાદવપુર વિશ્વ વિદ્યાલયમાં તો કાશ્મીર ઉપરાંત મણિપુર, નાગાલેન્ડ વિશ્વ વિદ્યાલયમાં પણ આઝાદીની માગણી કરતાં પૉસ્ટરો લાગ્યાં. જનવિના કાર્યક્રમના સમર્થનના લોકો હૈદરાબાદમાં રોહિત ચક્રવર્તી વેમૂલા વિદ્યાર્થીએ કરેલી આત્મહત્યાની વાત કરે છે. હકીકતે રોહિત વેમૂલા સહિત કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસીનો વિરોધ કર્યો હતો. તેનો અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદના કાર્યકર્તાઓએ વિરોધ કર્યો. તેમાંથી એક સુશીલકુમારે આના વિરોધમાં ફેસબુક પર પૉસ્ટ પણ લખી.

રોહિત વેમૂલા જે સંગઠનનો સભ્ય હતો તે આંબેડકર સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશનના લોકોએ ‘મુઝફ્ફરનગર અભી બાકી હૈ’ નામનો ઉશ્કેરણીજનક વિડિયો બનાવ્યો હતો. અભાવિપના કાર્યકર્તાઓએ આ ફિલ્મના પ્રદર્શનને રોકવા પ્રયાસ કર્યો હતો. તે પછી આથી રોહિત વેમૂલા સહિત આંબેડકર સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશનના વિદ્યાર્થીઓએ હૉસ્ટેલમાં જઈને સુશીલકુમારને માર માર્યો. સુશીલકુમારને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડ્યો હતો.

આથી હૈદરાબાદ વિશ્વવિદ્યાલયે  રોહિતને માસિક સ્ટાઇપેન્ડ રૂ. ૨૫,૦૦૦ આપવાનું બંધ કર્યું. ઉપરાંત વિ.વિ.એ રોહિત અને આંબેડકર સ્ટુડન્ટ્સ એસો.ના અન્ય ચાર સભ્યો સામે તપાસ સમિતિ બેસાડી. ૧૭ ડિસેમ્બરે રોહિત અને એએસએના અન્ય સભ્યો પર પ્રશાસન ઈમારત, હૉસ્ટેલ, પુસ્તકાલય, મેસ અને અન્ય સામાન્ય વિસ્તારોમાં આવવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો. અને તે પછી ૧૮ જાન્યુઆરીએ રોહિતે આત્મહત્યા કરી લીધી. આ રાષ્ટ્રવિરોધી ઘટનાને દલિત ઉત્પીડનમાં ફેરવી દેવાઈ. કૉંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને આમ આદમી પક્ષના નેતા અરવિંદ કેજરીવાલે ત્યાં જઈને આગમાં વધુ ભડકો કર્યો.

આ જ રીતે જે નેતાની કૉંગ્રેસ સરકારના શાસનમાં અફઝલ ગુરુને ફાંસી અપાઈ હતી તે રાહુલ ગાંધીએ જનવિમાં જઈને દેશદ્રોહી સૂત્રોચ્ચાર કરનારા વિદ્યાર્થીઓનું સમર્થન કર્યું અને કહ્યું કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છિનવાવી જોઈએ નહીં. આ કેવી અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા? બંધારણમાં કલ ૧૯(એ)માં વાણીની સ્વતંત્રતા અપાઈ છે, પરંતુ અભિવ્યક્તિની કે વાણીની સ્વતંત્રતા પણ કેટલીક મર્યાદાઓને આધીન છે. દેશની સુરક્ષા છિનવાતી હોય કે કાયદા અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ જોખમાતી હોય તો અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પણ નિયંત્રણ મૂકી શકાય છે.

વિશ્વ વિદ્યાલયમાં ઉશ્કેરણી થાય તે રીતે કાશ્મીરની સ્વતંત્રતા માટે સૂત્રોચ્ચાર થાય, સરકાર સામે ઉશ્કેરણી થતી હોય, બંદૂકના જોરે આઝાદી લેવાની વાત થતી હોય તે ચોખ્ખેચોખ્ખું દેશ સામે સશસ્ત્ર લડાઈ છેડવાની વાત છે. પરંતુ કેટલાક પક્ષો દલિત અને મુસ્લિમ વૉટબૅંક માટે રાષ્ટ્રવિરોધી પ્રવૃત્તિને પણ સમર્થન આપવા તૈયાર થઈ જાય છે. તે આપણા દેશમાં દુઃખદ છે. વળી જનવિમાં આ પહેલી વાર આવો કાર્યક્રમ નથી થયો.

બહુ દૂરની વાત નથી કરતા પણ માત્ર છ વર્ષના ઇતિહાસની ઘટના જ તાજી કરીએ. વર્ષ ૨૦૧૦માં છત્તીસગઢના દાંતેવાડામાં જ્યારે ૭૬ ભારતીય જવાનોને માઓવાદીઓએ મારી નખાયા ત્યારે ‘જેએનયુ ફૉરમ અગેઇન્સ્ટ વૉર ઑન પીપલ’ બેનર હેઠળ તેની સામ્યવાદીઓએ આ જ રીતે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમના ઓઠા હેઠળ ઉજવણી કરી હતી.

વર્ષ ૨૦૧૧માં તેમણે હિન્દુઓની ભાવનાને ઠેસ પહોંચે તેમ મહિષાસુર શહાદત દિવસ પણ ઉજવ્યો હતો. તેઓ એમ માને છેકે મહિષાસુર એક દલિત દ્રવિડિયન નેતા હતો જેને આર્યના રાજા ઈન્દ્રના કહેવાથી મા દુર્ગાએ મારી નાખ્યો હતો!

વર્ષ ૨૦૧૨માં જનવિમાં ખોરાક કયો ખાવો તે તો લોકોની ઈચ્છાની વાત છે તેવા બહાના હેઠળ ‘બીફ એન્ડ પૉર્ક’ ફેસ્ટિવલ યોજાયો હતો. એટલે કે ગોમાંસ અને સુવ્વરનું માંસ ખાવાનો કાર્યક્રમ. અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદે કરેલી એક અરજીના આધારે દિલ્લી ઉચ્ચ ન્યાયાલયે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. પરંતુ આ કાર્યક્રમનો માત્ર અભાવિપએ જ નહીં, પરિસરના મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓએ પણ વિરોધ કર્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩માં પણ જનવિના તમામ સામ્યવાદી છાત્રોએ અફઝલ ગુરુને આ જ રીતે શહીદ ગણાવી તેને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી હતી. આ જ વર્ષે જનવિનો વિદ્યાર્તી હેમ મિશ્ર મહારાષ્ટ્રના ગઢચિરોલીના વનમાંથી માઓવાદીના કુરિયર તરીકે કામ કરતો પકડાયો હતો. અને તે વર્ષે સરકાર કૉંગ્રેસની હતી- કેન્દ્રમાં પણ અને મહારાષ્ટ્રમાં પણ.

૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ એટલે પ્રજાસત્તાક દિવસ ગણાય. તે દિવસે ભારતની સ્વતંત્રતા અને બંધારણની ઉજવણી કરવાની હોય, પરંતુ તે દિવસે જનવિમાં સામ્યવાદી વિદ્યાર્થીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય ખાદ્ય ઉત્સવમાં પેલેસ્ટાઇન અને તિબેટ સ્ટૉલ સાથે અલગ કાશ્મીર ફૂડ સ્ટોલ પણ રાખ્યો. આ રીતે તેઓ પેલેસ્ટાઇન અને તિબેટની સ્વતંત્રતાની ચળવળની જેમ કાશ્મીરની સ્વતંત્રતાની ચળવળને દર્શાવવા માગતા હતા. પરંતુ અભાવિપએ તેમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો અને અધિકારીઓ પર દબાણ લાવતા આયોજકોએ પીછેહટ કરવી પડી.

વર્ષ ૨૦૧૫માં જ્યારે એક તરફ આપણા પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામ આઝાદનો સ્વર્ગવાસ થયો અને બીજી તરફ ૧૯૯૩ના મુંબઈ વિસ્ફોટના એક દોષિત યાકૂબ મેમણને ફાંસી અપાઈ ત્યારે જનવિમાં સામ્યવાદી વિદ્યાર્થીઓએ કલામને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાના બદલે યાકૂબ મેમણને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો કાર્યક્રમ કર્યો.

આવી દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિને ઉગતી ડામવી જોઈએ. પરંતુ ભારતને હંમેશાં નીચી નજરે જોતા ઘણા બુદ્ધિજીવીઓ અને લેખકો વાતવાતમાં અમેરિકાને ટાંકતા હોય છે કે ત્યાં વાણીની અને અભિવ્યક્તિની કેવી સ્વતંત્રતા છે, એ લોકો ભૂલી જાય છે કે અમેરિકા જેવા દેશમાં પણ ઑક્યૂપાય વૉલસ્ટ્રીટ નામના સામાજિક અને આર્થિક અસમાનતા વિરોધી આંદોલનને કચડી દેવાયું હતું. ચીન પણ પોતાના દેશમાં ટિનાનમેન ચોક પર વિદ્યાર્થીઓ પર ટૅન્ક ફેરવે છે. તો તાજેતરમાં મિસ વર્લ્ડ સ્પર્ધા ચીનમાં યોજાઈ ત્યારે મિસ કેનેડા બનેલી યુવતીને તેમાં ભાગ લેવા ચીને ના પાડી અને હૉંગ કૉંગથી ચીનની ફ્લાઇટમાં બેસવા ન દીધી કારણકે મિસ કેનેડા બનેલી યુવતી એનાસ્તાસિયા લિન મૂળ ચીનની હતી. ચીનમાં આધ્યાત્મિક જૂથ ફાલુન ગોંગ સાથે ચીનની સરકાર જે વ્યવહાર કરે છે તેની લિને ટીકા કરી હતી. પરંતુ ભારત એવો દેશ છે જ્યાં આવી પ્રવૃત્તિઓ ખુલ્લેઆમ ચાલે છે અને તેને કેટલાક રાજકીય પક્ષો અને કેટલાંક સમાચાર માધ્યમોનું પીઠબળ મળી જાય છે. પરિણામે ભારતનાં અનેક રાજ્યોમાં આવી ભાગલાવાદી પ્રવૃતિ ચાલે છે. અને પ્રગતિ કરવાના બદલે દેશ ત્યાંને ત્યાં રહે છે. પાકિસ્તાન કે ચીન જેવા દેશોને પણ પોતાની ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિમાંથી હાથ ખંખેરવાની છટકબારી મળી જાય છે કારણકે પેલા ગીતની જેમ, ચિંગારી કોઈ ભડકે તો સાવન ઉસે બુઝાયે, સાવન જો આગ લગાયે ઉસે કૌન બુઝાયે.