Posted in abhiyaan, politics

બોઝથી જિતેન્દ્રપ્રસાદ સુધી: નહેરુ-ગાંધી સામે પડનાર લોકો ટકી શક્યા નથી

(અભિયાન, દિ.૧૬/૧૨/૧૭નો અંક)

૧૮૫૭માં સ્વતંત્રતા માટે સશસ્ત્ર સંગ્રામ થયો. તે એકતા અને સંકલનના અભાવે નિષ્ફળ રહ્યો. ૧૮૮૫માં એલન ઓ. હ્યુમ નામના એક નિવૃત્ત બ્રિટિશ અધિકારીએ ઇન્ડિયન નેશનલ કૉંગ્રેસની સ્થાપના કરી. આ જ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ તરીકે અત્યારે રાહુલ ગાંધીની બિનહરીફ વરણી થઈ છે. સામાન્ય રીતે સ્વતંત્રતા પછી છ દાયકા સુધી શાસન કર્યું હોવાના કારણે એક સર્વમાન્ય છાપ છે કે કૉંગ્રેસે જ સ્વતંત્રતા અપાવી પરંતુ આ દાવા પર અનેક પ્રશ્નાર્થો છે અને કૉંગ્રેસે સ્વતંત્રતા અપાવી કે સ્વતંત્રતા મળે તેમાં સતત વિલંબ કર્યે રાખ્યો તે ચર્ચાનો વિષય છે.

કૉંગ્રેસની સ્થાપનાનો હેતુ જ પહેલાં તો સ્વતંત્રતા પ્રાપ્તિનો નહોતો. તેનો હેતુ હતો શિક્ષિત લોકોના જૂથને એક મંચ પર લાવી નીતિના ઘડવૈયાઓ પર પોતાનો પ્રભાવ પાડવાનો હતો. તે પછી પણ અનેક બનાવો એવા બનેલા જેના પરથી કહી શકાય કે ૧૮૫૭થી ૧૯૪૭ એમ સ્વતંત્રતા મળતાં નવ દાયકા નીકળી ગયા જ્યારે કે ધાર્યું હોત તો વહેલી સ્વતંત્રતા મળી શકી હોત, પરંતુ એ અલગ ચર્ચાનો વિષય છે. કૉંગ્રેસમાં ભારતને સ્વતંત્રતા પહેલાથી જ નહેરુ પરિવારનો કબજો રહ્યો છે એ ચર્ચાનો વિષય નથી, હકીકત છે.

વાત જુલાઈ ૧૯૨૮ની છે. ત્યારે પણ કૉંગ્રેસમાં કોના હાથમાં પક્ષનો કબજો રહે તેની કુશ્તી ચાલતી હતી. એ વખતે પણ સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પક્ષ પ્રમુખની હોડમાં આગળ હતા પણ ધનિક પિતા મોતીલાલે ૧૧ જુલાઈ ૧૯૨૮ના રોજ મહાત્મા ગાંધીને પત્ર લખ્યો હતો અને જણાવ્યું હતું કે “આમ તો, બારડોલી સત્યાગ્રહના નાયક સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ પક્ષપ્રમુખ માટે શ્રેષ્ઠ વ્યક્તિ છે, પરંતુ તેમને જો પક્ષપ્રમુખ ન બનાવવા હોય તો જવાહરલાલ નહેરુ બીજો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે.” મોતીલાલ નહેરુએ એમ પણ કહ્યું હતું કે તેઓ પોતે હવે ફૂટી ચૂકેલી તોપ (સ્પેન્ટ ફૉર્સ) છે અને આપણી (એટલે કે મોતીલાલ અને મહાત્મા ગાંધીની) પેઢી હવે ખર્યું પાન છે, ત્યારે સંઘર્ષ આજે નહીં તો કાલે, જવાહર જેવા લોકોએ જ ચાલુ રાખવો પડશે. આથી વધુ સારું એ રહેશે કે તેઓ જલદી આ કામમાં લાગી જાય.” આમ, સ્વતંત્રતા નજીક જણાતા જ મોતીલાલે યુવાનોને નેતૃત્વ આપવા વાત કરીને જવાહરલાલને દાવેદાર બનાવી દીધેલા. તેમને યુવાનોમાં માત્ર જવાહરનું જ નામ સૂજ્યું તે જ બતાવે છે કે કૉંગ્રેસમાં વંશવાદ ત્યારથી જ-મોતીલાલના સમયથી જ ચાલુ થઈ ગયો હતો અને ગુજરાતના પનોતા પુત્ર સરદાર પટેલને અન્યાયનો ક્રમ પણ ૧૯૪૭થી નહીં ૧૯૨૮થી ચાલુ થઈ ગયો હતો.

એ જ વર્ષે ડિસેમ્બરમાં મોતીલાલ નહેરુ પક્ષપ્રમુખ તરીકે ચૂંટાઈ આવેલા! અને તે પછીના વર્ષે ૧૯૨૯માં જવાહરલાલ નહેરુ! જોકે મોતીલાલ આ પહેલાં ૧૯૧૯માં પણ પ્રમુખ તરીકે રહી ચૂક્યા હતા! ૧૯૨૯ અને ૧૯૩૦ એમ બે વર્ષ નહેરુ પક્ષ પ્રમુખ રહ્યા. ૧૯૩૬માં, ૧૯૩૭માં, ૧૯૫૧-૫૨, ૧૯૫૩, ૧૯૫૪ એ રીતે કુલ આઠ વર્ષ નહેરુ પક્ષ પ્રમુખ તરીકે રહ્યા. તેમના પિતા બે વર્ષ. ઈન્દિરા ગાંધી ૧૯૫૯, ૧૯૭૮-૮૩, ૧૯૮૩-૮૪ એમ કુલ સાત વર્ષ પક્ષ પ્રમુખ રહ્યાં. તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી પણ ૧૯૮૫-૯૧ એમ કુલ સાત વર્ષ પક્ષ પ્રમુખ રહ્યા. તેમનાં પત્ની સોનિયા ગાંધી તો કૉંગ્રેસના આખા ઇતિહાસમાં ૧૯ વર્ષ એમ વિક્રમજનક સમય સુધી પક્ષ પ્રમુખ રહ્યાં. આ રીતે કૉંગ્રેસમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર તેંત્રીસ વર્ષ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ તરીકે સત્તા જાળવી રાખી. સામાન્ય રીતે એક વ્યક્તિ એક હોદ્દાનો નિયમ ભાજપ જેવા પક્ષમાં જોવા મળે છે. પરંતુ કૉંગ્રેસમાં વડા પ્રધાન રહેતાની સાથે જવાહરલાલ નહેરુ, ઈન્દિરા ગાંધી અને રાજીવ ગાંધીએ પક્ષ પ્રમુખનું પદ પણ પોતાની પાસે રાખ્યું. અલબત્ત, સોનિયા એ બાબતમાં અપવાદ કહી શકાય પરંતુ તેમને તેમના વિદેશી મૂળના હિસાબે વડાં પ્રધાન બનવા ન મળ્યું, તેથી તેમને કઠપૂતળી જેવા મનમોહનને આગળ કરવા પડ્યા હતા.

નહેરુ-ગાંધી પરિવાર સિવાયના લોકો પણ કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ બન્યા છે, પરંતુ તેઓ નહેરુ-ગાંધી પરિવારની કઠપૂતળી જેવા થઈને રહ્યા તો જ ટકી શક્યા. જે સામે પડ્યા તો તેમને પક્ષની બહાર જવું પડ્યું અથવા તેમની સાથે ખૂબ જ ખરાબ વર્તન થયું. મહાત્મા ગાંધીએ પણ જાણે-અજાણે મોતીલાલ-જવાહરને આ કામમાં સાથ આપ્યો હતો. દા.ત. સુભાષચંદ્ર બોઝ. ૧૯૩૯ની કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષની ચૂંટણીમાં બોઝની સામે મહાત્મા ગાંધીએ પહેલાં જવાહરલાલ નહેરુને કહેલું. એ વખતે નહેરુ યુરોપમાં વેકેશનમાં ગયા હતા. પાછા આવીને તેમને ખબર પડી પણ તેમણે ના પાડી અને મૌલાના આઝાદનું નામ સૂચવ્યું. મૌલાના આઝાદ પણ પાછળ હટી ગયા અને પટ્ટાભી સીતારામૈયાનું નામ બહાર આવ્યું. ૨૯ જાન્યુઆરીના રોજ બોઝ ગાંધીજીના ઉમેદવાર પટ્ટાભીની સામે ૨૦૩ મતોથી વિજયી બનેલા.

કૉગ્રેસનું બંધારણ એવું હતું કે પક્ષ પ્રમુખને સીધી રીતે હાંકી કાઢી શકાય નહીં અને થયેલી ચૂંટણીને પાછી ખેંચી શકાય નહીં. જોકે કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણી પર હજુ પણ ગાંધીજીનો કાબૂ હતો.

હવે ગાંધીજીએ ત્રાગું કર્યું. તેમણે કહ્યું, “પટ્ટાભીની હાર એ મારી હાર છે. જેઓ બોઝના કામથી સંતુષ્ટ ન હોય તેઓ રાજીનામું આપી શકે છે.” ગાંધીજીના આ વિદ્રોહના પગલે કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણીના ૧૪માંથી ૧૨ સભ્યોએ રાજીનામાં આપી દીધાં! એ વખતે નહેરુએ ન તો ગાંધીજીનું સમર્થન કરેલું ન વિરોધ! સત્તા કઈ બાજુ જાય તે કેમ ખબર પડે? ૧૯૩૯નું અધિવેશન ત્રિપુરામાં યોજાયું હતું. તે વખતે બોઝ બીમાર હતા. તેમને બીમાર અવસ્થામાં જ સ્ટ્રેચર પર અધિવેશન પર લાવવામાં આવેલા. આ અધિવેશનમાં ગાંધીજી અને તેમના સમર્થકોએ ભાગ ન લીધો! બોઝે સમજૂતીનો ખૂબ પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ વિફળ રહ્યા. છેવટે ૨૯ એપ્રિલ ૧૯૩૯ના રોજ તેમણે રાજીનામું આપી દીધું! બોઝ પછી ડૉ. રાજેન્દ્રપ્રસાદ કૉગ્રેસ પ્રમુખ બનેલા, પરંતુ તેમની સાથેના નહેરુના મતભેદો જગજાહેર છે. તેમને ઐતિહાસિક ગૌરવવંતા સોમનાથ મંદિરના જીર્ણોદ્ધાર પછીના સમારોહમાં આવવા નહેરુએ ના પાડેલી તે વાત કોઈથી હવે છૂપી નથી.

પરંતુ એ વાત ઓછા લોકો જાણે છે કે રાજેન્દ્રબાબુ ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ન બને તે માટે નહેરુ જૂઠું બોલતા પણ ખચકાયા નહોતા! હકીકતે નહેરુ સી. રાજગોપાલાચારીને પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ બનાવવા માગતા હતા કારણકે રાજગોપાલાચારી પણ નહેરુની જેમ સેક્યુલર હતા. સામે પક્ષે કૉંગ્રેસના ઘણા લોકો રાજાજીને પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે પસંદ કરવા અનિચ્છુક હતા કારણકે રાજાજીએ બીજા વિશ્વ યુદ્ધ વખતે ભારત છોડો આંદોલનનો વિરોધ કરેલો કે જ્યારે બ્રિટન વિશ્વ યુદ્ધમાં ફસાયેલું છે ત્યારે આ આંદોલન યોગ્ય નથી! તેમણે પછી કૉંગ્રેસ પણ છોડી દીધી હતી!

સામે પક્ષે રાજાજીના સમર્થકોની દલીલ હતી કે રાજેન્દ્રબાબુની તબિયત રાષ્ટ્રપતિના આકરા કામ માટે યોગ્ય નથી! પોતાના પુસ્તક ‘નહેરુ અ ટ્રબલ્ડ લિગેસી’માં પૂર્વ ઇન્ટેલિજન્સ ઑફિસર આર. એન. પી. સિંહે લખ્યું છે કે “નહેરુએ રાજેન્દ્રબાબુને ૧૦ સપ્ટેમ્બર ૧૯૪૯ના રોજ પત્ર લખ્યો જેમાં તેમણે જણાવ્યું કે તેમણે સરદાર પટેલ સાથે નવા રાષ્ટ્રપતિ અંગે વાત કરી છે અને આ પદ માટે રાજાજીનું નામ નક્કી થયું છે.” આ વાતથી રાજેન્દ્રબાબુ ગુસ્સે થઈ ગયા. તેમણે બીજા દિવસે સામો પત્ર લખ્યો અને એક નકલ સરદાર પટેલને પણ મોકલી. તેમાં તેમણે લખ્યું કે પક્ષમાં તેમનો દરજ્જો જોતાં તેમની સાથે ન્યાયી વર્તન થવું જોઈએ. જ્યારે નહેરુને જવાબ મળ્યો ત્યારે તેમને લાગ્યું કે તેમનો દાવ ઉલટો પડ્યો છે. ત્યારે તેમણે તેમના બચાવમાં જે લખ્યું તેનાથી તેમનું જૂઠાણું ખુલ્લું પડી ગયું. તેમણે લખ્યું, “મેં જે કંઈ લખેલું તેને સરદાર સાથે કોઈ લેવા દેવા નથી. મેં તો મારા અનુમાનના આધારે લખેલું. વલ્લભભાઈને તેના વિશે કંઈ ખબર નથી.” નહેરુને પોતાનું જૂઠાણું સ્વીકારવું પડ્યું કારણકે રાજેન્દ્રબાબુએ સરદાર પટેલને પણ એક નકલ મોકલી હતી. (નહેરુએ રાજાજીને પોતાના મંત્રીમંડળમાં કોઈ પૉર્ટફૉલિયો વગરના મંત્રી બનાવેલા અને સરદારનું અવસાન થયું તે પછી તેમને ગૃહ પ્રધાન બનાવેલા. જોકે રાજાજીએ ચીનના બદઈરાદાઓ વિશે ચેતવેલા પરંતુ ૧૯૫૧ સુધીમાં બંને વચ્ચે મતભેદો એટલા વધી ગયા હતા. અત્યારે જેમ રાહુલ ગાંધી કટ્ટર હિન્દુઓને લશ્કર-એ-તોઇબા કરતાં વધુ ખતરનાક માને છે તેમ તે વખતે રાજાજી સામ્યવાદી ચીનને વધુ ખતરારૂપ માનતા જ્યારે નહેરુ માટે સૌથી મોટો ખતરો હિન્દુ મહાસભા હતી!) છેવટે રાજાજીએ પણ નહેરુની સાથે ન ફાવતાં તબિયતનું કારણ આગળ ધરી દઈ રાજીનામું આપી દીધેલું!

તે પછી પુરુષોત્તમ દાસ ટંડન કૉંગ્રેસના પ્રમુખ બનેલા. તે પણ નહેરુને ખટકતા હતા. એમ કહે છે કે ટંડન રાષ્ટ્રવાદી વિચારોથી ઓતપ્રોત હતા. તેઓ સરદાર પટેલ છાવણીના હતા. રાજર્ષિ તરીકે ઓળખાતા ટંડને સરદાર પટેલના એ પ્રસ્તાવનું સમર્થન કરેલું કે રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સભ્યોને કૉંગ્રેસની સમિતિમાં સભ્યો તરીકે લેવા જોઈએ. રાજર્ષિ ટંડને કહેલું કે “સંઘ રાજકીય સંસ્થા નથી. તેના લોકો ચૂંટણીની ઝંઝટમાં પડતા નથી. હકીકતે જમીયતે-ઉલ-ઉલેમા જેવી સાંપ્રદાયિક સંસ્થાના લોકો કૉંગ્રેસમાં ઘૂસેલા છે. તેમને રોકવા જોઈએ. સંઘનો સાંસ્કૃતિક દૃષ્ટિકોણ શાસ્ત્રશુદ્ધ છે.”

તે વખતે નહેરુ વિરુદ્ધ પટેલના ટકરાવનું કેન્દ્ર ટંડન બનેલા. ૧૯૫૦માં કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષની ચૂંટણી હતી. તે વખતે નહેરુના ઉમેદવાર હતા આચાર્ય કૃપલાણી જ્યારે સરદાર પટેલના ઉમેદવાર હતા ટંડન. ગાંધી-બોઝની લડાઈનું પુનરાવર્તન થયું. ટંડન સામે કૃપલાણી હારી ગયા. પરંતુ ગાંધીના પાક્કા ચેલા નહેરુએ ત્રાગું કર્યું અને તેમણે કાર્યસમિતિમાં જવા મનાઈ કરી દીધી. નહેરુએ પોતાને કૉંગ્રેસથી અલગ કરવાની (ફરી) ધમકી આપી હતી. નહેરુના આ ત્રાગા સામે ત્રીજી વાર સરદાર પટેલ જૂથે નમતું જોખ્યું અને ટંડને અધ્યક્ષ પદેથી રાજીનામું આપી દીધું.

મોરારજી દેસાઈ પોતાના હરીફ જણાતાં નહેરુએ કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ કામરાજ મારફતે કામરાજ યોજના દાખલ કરી. વરિષ્ઠ મંત્રીઓએ રાજીનામું આપવાની અને પક્ષના સંગઠનમાં કામ કરવાની આ યોજના હતી. નહેરુએ નાટક કર્યું કે હું પહેલું રાજીનામું આપું છું, પણ કામરાજે ના પાડી. અને મોરારજી દેસાઈ, લાલબહાદુર શાસ્ત્રી, જગજીવનરામ સહિત છ કેન્દ્રીય પ્રધાનો અને છ મુખ્યપ્રધાનોએ રાજીનામાં આપ્યાં હતાં! તે પછી ગુજરાતી ઉછંગરાય ઢેબર ત્રણ મુદ્દત સુધી કૉંગ્રેસ પ્રમુખ રહ્યા. તેમણે ઈન્દિરા ગાંધી માટે ૧૯૫૯માં માર્ગ પ્રશસ્ત કરી દીધેલો! ઈન્દિરાજીએ પક્ષના નેતાઓ પાસેથી સલાહ લેવાના બદલે કૉકસ રચેલું. ૧૯૯૨થી ૯૬ દરમિયાન પી. વી. નરસિંહરાવ પણ વડા પ્રધાન હતા ત્યારે પક્ષપ્રમુખ રહેલા.

સીતારામ કેસરી પક્ષપ્રમુખ હતા તે પહેલાં ખજાનચી હતા અને તેમના વિશે એવી ઉક્તિ હતી કે “ન ખાતા ન વહી, સીતારામ કેસરી કહે વો હી સહી!” ૧૯૯૭માં સોનિયા ગાંધીએ અચાનક રાજકારણમાં ઝંપલાવવાની ઈચ્છા જાહેર કરી. ૧૯૯૮માં કૉંગ્રેસ હારી પણ સોનિયા ગાંધી સંસદના એકેય ગૃહમાં ચૂંટાયા વગર કૉંગ્રેસ સંસદીય પક્ષ (સીપીપી)નાં અધ્યક્ષા બની ગયેલા. ૧૯૭૦ના દાયકામાં તેમના સાસુ ઈન્દિરાજીએ પણ આમ જ તો કરેલું! ૧૯૯૮ની ચૂંટણી કૉંગ્રેસ હારી તેના માટે રાવને જવાબદાર ઠરાવેલા અને તેમની મજાક ઉડાવાયેલી. જ્યારે સોનિયાને કૉંગ્રેસને જેટલી બેઠક મળી તેની નાયિકા ગણાવાયેલાં! હવે વારો સીતારામ કેસરીનો હતો..

કેસરી ચૂંટાયેલા અધ્યક્ષ હતા પરંતુ સોનિયા માટે માર્ગ મોકળો કરવા સોનિયાના વફાદાર નેતાઓએ એવો તોડ કાઢ્યો કે કૉંગ્રેસ કાર્યકારિણી સમિતિ અધ્યક્ષને પણ વિશેષ પરિસ્થિતિમાં દૂર કરી શકે છે. અનેક દિવસ ચાલેલા આ ડ્રામામાં છેલ્લે પરિસ્થિતિ એ હદ સુધી વણસી હતી કે ૨૦ મે ૧૯૯૯ના રોજ પોતાનું પદ ન છોડવા મક્કમ એવા ૭૯ વર્ષના વૃદ્ધ કેસરીને બાથરૂમમાં પૂરી દેવાયેલા! આ વૃદ્ધ નેતા સાથે શારીરિક રીતે ખરાબ વર્તન કરાયેલું. પણ કેસરીને હાંકી કાઢતા પહેલાં સોનિયાને નડે તેવા શરદ પવારને કેસરીના હાથે પક્ષમાંથી હાંકી કઢાયેલા ખરા!

૨૦૦૦ની અધ્યક્ષની ચૂંટણીમાં જિતેન્દ્ર પ્રસાદે સોનિયા સામે ઊભા રહેવાની હિંમત કરેલી તો તેમને ગદ્દાર ગણાવાયેલા. (અને વિરોધીઓને ગદ્દાર-રાષ્ટ્રદ્રોહી ગણાવવા માટે બદનામ તો બિચારો ભાજપ છે!) ૨૦૦૧માં કૉંગ્રેસના ત્રણ દિગ્ગજ નેતાઓ જિતેન્દ્રપ્રસાદ, માધવરાવ સિંધિયા અને રાજેશ પાઇલોટના એકાએક અને એક પછી એક રહસ્યમય મૃત્યુ થયેલા તે પણ હકીકત છે. બસ, તે પછી સોનિયાએ ૧૬ વર્ષ પડકાર વગર કૉંગ્રેસ પર અને દસ વર્ષ દેશ પર રાજ કર્યું. સોનિયાએ તો ૨૦૦૪માં વિજય અપાવેલો પણ રાહુલે વિજય અપાવવાનો બાકી છે. રાહુલ સામે પ્રિયંકાની પિતરાઈ નણંદના દિયર શેહજાદ પૂનાવાલાએ જો ન્યાયી રીતે થાય તો પોતે પણ અધ્યક્ષ પદની ચૂંટણી લડવા તૈયાર છે તેમ કહી પડકાર ફેંક્યો અને સાથે કહ્યું કે કૉંગ્રેસમાં નહેરુ-ગાંધી પરિવાર સામે કોઈ ચૂંટણી લડી શકવાની હિંમત કરી શકતો નથી. આ પડકારનું પરિણામ એ આવ્યું કે શહજાદના ભાઈ તેહસીન પૂનાવાલાએ સહિત તમામ કૉંગ્રેસીઓએ શહજાદનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે.

અંતે તો કૉંગ્રેસનું વર્ષો જૂનું સૂત્ર જરા જુદી રીતે મૂકવાનું મન થાય છે- જબ તક સૂરજ ચાંદ રહેગા, કૉંગ્રેસમેં નહેરુ-ગાંધી કા રાજ રહેગા!

Advertisements
Posted in abhiyaan, politics

કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષ: રાહુલ જ શા માટે? પ્રિયંકા કેમ નહીં?

(અભિયાન, દિ. ૧૬/૧૨/૧૭નો અંક)

અંતે રાહુલ ગાંધી કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ બની જ ગયા! યે તો હોના હી થા! રાજકીય પંડિતોને આ વાતનું કોઈ આશ્ચર્ય નથી. હા, નવાઈ એ વાતની જરૂર છે કે દેશમાં ૨૭-૨૭ ચૂંટણી જેના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસ હારી તે રાહુલ ગાંધી પક્ષના અધ્યક્ષ બન્યા! શું કૉંગ્રેસીઓ રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વને સ્વીકારી શકશે કે પછી કૉંગ્રેસમાં વધુ એક વખત રાહુલ ગાંધી સામે બંડ થઈ ભાગલા થશે?

રાહુલ ગાંધી સામે સોનિયા ગાંધીએ તેમને ઉપાધ્યક્ષ બનાવ્યા ત્યારથી જ વિરોધના સૂરો ઉઠવા લાગ્યા હતા. અનેક કૉંગ્રેસી નેતાઓને લાગતું હતું કે રાહુલમાં કોઈ નેતૃત્વકળા જ નથી. રાહુલ પાસે ધરાતલનું જ્ઞાન અને સાદી જાણકારી પણ નથી. ઉપરાંત તેઓ નેતાઓ અને કાર્યકરોને પ્રોત્સાહિત અને પ્રેરિત કરી શકે તેવી તેમના પાસે આવડત નથી. ઉલટું જે રીતે વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા ગયા હતા ત્યારે જ અપરાધી સાંસદો ચૂંટણી લડી શકે તેવો ખરડો રાહુલે જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નાખ્યો હતો તે જોતાં તેઓ પોતાના જ પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા અને વડા પ્રધાન જેવા વ્યક્તિનું જાહેરમાં અપમાન કરી નાખતા ખચકાતા નહોતા. આ સ્થિતિ કૉંગ્રેસના નેતાઓ માટે સહ્ય નહોતી અને ભવિષ્યમાં પણ નહીં જ હોય.

દિગ્વિજયસિંહ જેવા ચમચાઓ રાહુલ ગાંધીને અધ્યક્ષ બનાવવાની માગણીઓ કર્યે રાખતા હતા પરંતુ સામે પક્ષે જેમણે દિલ્લી પર ત્રણ-ત્રણ મુદ્દત સુધી સફળ શાસન કર્યું તેવાં શીલા દીક્ષિત, પંજાબમાં (રાહુલ ગાંધી સામે પડીને તેમને પ્રચારથી દૂર રાખીને કૉંગ્રેસને ચૂંટણી જીતાડનાર) અમરિન્દરસિંહ, મિલિન્દ દેવરા જેવાં નેતાઓ રાહુલ ગાંધીની નેતૃત્વક્ષમતા અંગે જાહેરમાં આશંકા વ્યક્ત કરી ચૂક્યાં હતાં. દિગ્વિજયસિંહ પણ એટલું તો સ્વીકારી જ ચૂક્યા છે કે રાહુલમાં શાસક જેવો મિજાજ નથી. તે માત્ર વિરોધ જ કરી જાણે છે. અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા તરીકે જવાબદારી પણ રાહુલે લેવાનું પસંદ કર્યું નથી. તેના બદલે હંમેશાં ભાવહીન અને ગુસ્સાસભર ચહેરો તેમજ અસરવિહીન વક્તા જેવા મલ્લિકાર્જુન ખડગેને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા બનાવી દેવાયા! સોનિયા ગાંધીએ ૧૯૯૯માં અટલ બિહારી વાજપેયી જેવા ધૂરંધર નેતા વડા પ્રધાન હતા ત્યારે વિપક્ષનાં નેતાની જવાબદારી સ્વીકારી હતી. અને ૨૦૦૪માં કૉંગ્રેસને વિજય અપાવ્યો હતો. રાહુલ ગાંધી પાર્ટ ટાઇમ પૉલિટિશિયનની જેમ વર્તે છે. તેઓ વારેવારે વેકેશન લેવા વિદેશ જતા રહે છે. મહત્ત્વના ખરડાઓ અને ચર્ચા દરમિયાન તેમની ગેરહાજરી ઊડીને આંખે વળગે તેવી હોય છે.

નિવેદનોમાં પણ તેઓ ‘આલુ કી ફૅક્ટરી’ લગાવવા જેવો બફાટ કરી બેસે છે કે પછી ‘ગરીબી એ તો માનસિકતા સિવાય બીજું કશું નથી’ તેમ કહી દે છે. આવાં નિવેદનો માટે કૉંગ્રેસના પ્રવક્તાઓને બચાવ કરવો અઘરો થઈ જાય છે. ભાજપ સમર્થકોએ તેમને એટલા બધા પપ્પુ તરીકે ચિતરી દીધા છે કે કૉંગ્રેસના ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠ જિલ્લા પ્રમુખ વિનય પ્રધાન જેવા નેતાઓ પણ તેમને ‘પપ્પુ’ કહી બેસે છે. સંભવત: આથી જ સોનિયા ગાંધીએ ૧૯-૧૯ વર્ષ કૉંગ્રેસનું અધ્યક્ષ પદ પોતાના હાથમાં રાખ્યું. ૨૦૧૩માં રાહુલને કૉંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ બનાવાયા પરંતુ અધ્યક્ષ બનવા માટે તેમણે ચાર વર્ષ રાહ જોવી પડી.

આની સામે પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા કૉંગ્રેસનું સુકાન હાથમાં લે તો જરૂર ફેર પડે તેમ માત્ર કૉંગ્રેસીઓ જ નહીં, પરંતુ વિરોધીઓ પણ માને છે. પ્રિયંકા સુંદર ચહેરો છે, એમનું સ્મિત મોહક છે, તેઓ બુદ્ધિમાન છે, એમનું હિન્દી સારું છે. અત્યાર સુધીમાં તેમણે પ્રચાર નહેરુ-ગાંધી પરિવારની રાયબરેલી-અમેઠી પૂરતો સીમિત રાખ્યો છે, પરંતુ જેટલો પ્રચાર કર્યો છે તે મજબૂત રીતે કર્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીએ દૂરદર્શનને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં પ્રિયંકા ગાંધી સામે પણ આક્ષેપો કરવાનું ટાળ્યું હતું અને કહ્યું હતું કે તેઓ તેમની પુત્રી સમાન છે. આમ, પ્રિયંકા ગાંધીની વાત આવે ત્યારે મોદીજી પણ એક પગલું પાછળ હટી જાય છે. એ વખતે પ્રિયંકાએ બહુ જ સીમિત શબ્દોમાં જવાબ આપી દીધો હતો: “હું રાજીવ ગાંધીની દીકરી છું.” મોદીજી માટે સોનિયા અને રાહુલ પર ‘માં બેટે કી સરકાર’ કહી પ્રહારો કરવા સરળ છે, પરંતુ પ્રિયંકા જેવી પ્રમાણમાં કોરી પાટી જેવાં નેતા આવે તો પ્રહારો અઘરા બની જાય.

૨૦૧૪ની ચૂંટણી વખતે નરેન્દ્ર મોદીને ભાજપે વડા પ્રધાન પદના ઉમેદવાર જાહેર કરી દીધા હતા. કૉંગ્રેસ બહુ જ ખરાબ સ્થિતિમાં હતી. ભ્રષ્ટાચાર, વિરોધીઓ પર તડાપીટ, નેતાઓના અહંકાર અને વાણી વિલાસ…આ બધાના કારણે કૉંગ્રેસ સરકારમાંથી જાય તેવી પૂરી શક્યતા હતી. સોનિયા ગાંધી બીમાર થઈ ચૂક્યાં હતાં અને સારવાર માટે વારંવાર અમેરિકા જઈ રહ્યાં હતાં. મોદીના વાવાઝોડા સામે સોનિયા કે રાહુલ ફાવે તેમ નહોતાં. આ સ્થિતિમાં ઘણા રાજકીય પંડિતો માનતા હતા કે કૉંગ્રેસ હુકમનો એક્કો કાઢી પ્રિયંકાને મેદાનમાં ઉતારશે અને વડાં પ્રધાન પદનાં ઉમેદવાર બનાવશે. પરંતુ વડા પ્રધાન પદના ઉમેદવાર બનાવવાના તો દૂર પણ પ્રિયંકાએ પ્રચારમાં પણ અખિલ ભારતીય સ્તરે ઝંપલાવ્યું નહીં.

ઉત્તર પ્રદેશ સહિત ભારતના ઘણા ખૂણાઓમાંથી પ્રિયંકાને સક્રિય રાજકારણમાં લાવવાની માગણી સમયે-સમયે ઉઠતી રહે છે. પરંતુ પ્રિયંકા હજુ મગનું નામ મરી નથી પાડતાં. કદાચ, પતિ રોબર્ટ વાડ્રાના રાજસ્થાન અને હરિયાણામાં કથિત જમીન કૌભાંડો, રોબર્ટના પિતા, બહેન અને ભાઈનાં શંકાસ્પદ મૃત્યુ વગેરે પ્રશ્નોની ભૂતાવળ પ્રિયંકા સામે ઊઠે તે ચિંતા હોઈ શકે. દૂન સ્કૂલમાં પ્રિયંકાએ પોતાના દીકરા રૈહાનની પાછળ અટક ગાંધી લખાવી હતી પરંતુ તેના સહાધ્યાયીઓએ તેની મજાક ઉડાવતાં પછી વાડ્રા અટક કરાવી દીધી હતી, આ વાત પણ ભાજપ ઊછાળે તેવી ચિંતા હોઈ શકે. આ ઉપરાંત દાદી ઈન્દિરાજી અને પિતા રાજીવજીની હત્યા પણ પ્રિયંકાને સક્રિય રાજકારણમાં પ્રવેશતા અટકાવતી હોય તેવું બને. અલબત્ત, ગત ઉત્તર પ્રદેશ ચૂંટણીમાં પડદા પાછળ પ્રિયંકાએ સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી. જોકે પહેલાં ‘સત્તર સાલ, યુપી બેહાલ’ કહીને સમાજવાદી પક્ષની સરકાર સામે અભિયાન અને પછી તેની સાથે ગઠબંધન જેવા અણઘડ નિર્ણયો રાહુલના હતા કે પ્રિયંકાના તે હજુ બહાર નથી આવ્યું એટલે એ ચૂંટણીમાં ફિયાસ્કા માટે કોણ જવાબદાર તે કહી શકાય નહીં. નહેરુ-ગાંધી પરિવાર રાજકારણથી ઝાઝો દૂર રહી શકતો નથી. અત્યારે તો રાહુલે જવાબદારી સંભાળી છે પરંતુ જો રાહુલે રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, કર્ણાટક વગેરે ચૂંટણીઓમાં વિજય ન અપાવ્યો તો ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી સમયે કૉંગ્રેસ પ્રિયંકાનું પત્તું ઉતરવા મજબૂર થશે.

તે સમયે પ્રિયંકા પોતાની જાતને દૂર રાખી શકશે? તેલ જુઓ, તેલની ધાર જુઓ!

Posted in gujarat, humor, national, politics

૧૮મી ડિસેમ્બરે કોણ શું કહેશે?

(નોંધ: આ હાસ્ય લેખ છે તેથી તેને હળવાશથી જ લેવો.)

૧૮મી ડિસેમ્બરે ગુજરાતની ચૂંટણીનાં પરિણામો આવી જશે. તે દિવસે સંભવિત પરિણામો અને તદનુસાર રાજકીય પક્ષોની સંભવિત પ્રતિક્રિયાઓ કંઈક આવી હોઈ શકે:

જો ભાજપ દોઢસો કે તેથી વધુ બેઠકો સાથે જીતી જશે તો

ભાજપ: આ જીત આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીની જીત છે. આ વિજય મોદીજીના નેતૃત્વમાં ભાજપ સરકારોએ કરેલાં વિકાસકાર્યોની જીત છે.  આ જીત માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૂપાણી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિનભાઈ પટેલની સરકારે ગુજરાતને ગતિશીલ બનાવ્યું તેની જીત છે.  આ જીત ગુજરાતના પહેલાં મહિલા મુખ્યપ્રધાન શ્રીમતી આનંદીબહેન પટેલની જીત છે. (મિડિયા: ટૂંકમાં પતાવો ભાઈ…યશ આપવામાં જ આ બાઇટ  પૂરી થઈ જશે.) આ જીત માનનીય રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી અમિતભાઈ શાહની જીત છે. આ જીત પ્રદેશ પ્રમુખ શ્રી જિતુભાઈ વાઘાણીની પણ છે. આ જીત કૉંગ્રેસને લપડાક છે. કૉંગ્રેસના કુપ્રચારને ગુજરાતની શાણી જનતા સારી રીતે સમજી ગઈ છે. અને આ જીતથી લોકસભાની ચૂંટણી પર બહુ જ અસર થશે અને જે રીતે વિધાનસભામાં ભાજપને ભવ્ય જીત મળી તે જ રીતે લોકસભામાં ૨૦૧૪ કરતાં પણ વધુ બહુમતીથી આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજી ફરીથી સરકાર બનાવશે. અને સાથે જ અમારો અનુરોધ છે કે રાહુલ ગાંધી અમારો પ્રચાર કરવાનું કામ આગામી તમામ ચૂંટણીઓમાં પણ ચાલુ રાખે અને મણિશંકર અય્યરને પાછા કૉંગ્રેસમાં લઈ લે જેથી ચૂંટણી સમયે તેઓ મોદીજીને ગાળો દઈ અમને ચૂંટણી જીતાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે.

કૉંગ્રેસ: આ જીત એ ભાજપની જીત નથી, પણ ઇવીએમની જીત છે. આ પરિણામોની જવાબદારી અમારી સામૂહિક છે. તેના લીધે ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીને રાજીનામું આપવાનો કોઈ પ્રશ્ન જ નથી ઉપસ્થિત થતો કારણકે તેઓ તો હમણાં અગિયાર દિવસ પહેલાં જ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ બન્યા છે. (મિડિયા: તો શું અધ્યક્ષ તરીકે સોનિયા ગાંધીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ?) સોનિયા ગાંધીજી તો નાદુરસ્ત તબિયતના કારણે આ વખતે ગુજરાત પ્રચારમાં જ નહોતા આવી શક્યા. જો આવ્યા હોત તો ભાજપ જીતી શક્યું જ ન હોત. (મિડિયા: ૨૦૦૨, ૨૦૦૭ અને ૨૦૧૨માં આવ્યાં જ હતાં…) એ વખતે પરિસ્થિતિ જુદી હતી. (અમારી પાસે હાર્દિક, અલ્પેશ અને જિજ્ઞેશ નહોતા) આ વખતે અમે પૂરી તાકાતથી રાહુલ ગાંધીજીના નેતૃત્વમાં લડ્યા. પરંતુ ભાજપે કોમવાદ અને જ્ઞાતિવાદના મુદ્દા ઊછાળ્યા અને  ઇવીએમના સેટિંગથી પરિણામોમાં ગરબડ થઈ. ઉત્તર પ્રદેશમાં જુઓ, જ્યાં બેલેટ પેપરથી મતદાન થયા છે (મિડિયા: અરે ભાઈ, ગુજરાતની વાત કરો ને.) ત્યાં ભાજપનો વિજય નથી થયો. (મિડિયા: તો શું રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને કર્ણાટકમાં પણ તમારી હાર નિશ્ચિત છે?) ના. અમે પૂરી તાકાતથી લડશું. ભાજપના ભ્રષ્ટાચાર અને વિકાસની પોલ ખોલીશું. અમને વિશ્વાસ છે કે (એક ને એક દિવસે) પ્રજા અમને સાથ જરૂર આપશે. તમે જુઓ, ભાજપ ભલે વિજયી થયો હોય, પણ અમારો જનાધાર જળવાઈ રહ્યો છે. અમારા મતની ટકાવારી જળવાઈ રહી છે.

મિડિયાના હેડિંગ:

૧. મોદીની ‘નીચતા’થી રાહુલને જોરદાર લાત

૨. ભાજપનો ભગવો લહેરાયો, પણ કૉંગ્રેસનો જનાધાર વધ્યો

૩. ભાજપની જીત પણ લોકસભામાં શું આ સિલસિલો જારી રહેશે?

૪. રામમંદિર અને ‘નીચ’એ ભાજપને જીત અપાવી

૫ ભાજપની ભવ્ય જીત, પણ મુખ્યમંત્રી શું વિજય રૂપાણી જ બનશે?

૬. ભાજપનો શાનદાર વિજય, અમિત શાહ મુખ્યમંત્રી બનશે?

જો દોઢસોથી ઓછી બેઠકો આવી તો

ભાજપ: આ વખતે કૉંગ્રેસનો કુપ્રચાર અને તેણે ઊભા કરેલાં ત્રણ મહોરાએ ફેલાવેલી નેગેટિવિટી કામ કરી ગઈ. આમ છતાં તમે જુઓ કે પ્રજા ભાજપ સાથે જ રહી છે. અમારો જનાધાર વધ્યો છે. કૉંગ્રેસે ગમે તેટલા ધમપછાડા કર્યા પણ તેની સરકાર ન જ બની. રાહુલ ગાંધી અહીં ડેરા તંબુ તાણીને રહ્યા તો પણ તેમની સરકાર ન બની. (મિડિયા: પણ તમારા ફલાણા નેતા જીતી નથી શક્યા…) ચૂંટણીમાં ક્યારેક આવું થતું હોય છે. પરંતુ એકંદરે તમે જુઓ કે આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી, માનનીય મુખ્યમત્રી (મિડિયા: આણે પાછું ચાલુ કર્યું…બધાં નામો લેતાં લેતાં તો દિવસ પતી જશે…) ના વિકાસને, સુશાસનમાં લોકોએ વિશ્વાસ મૂક્યો છે.  અને અમને વિશ્વાસ છે કે લોકસભાની ચૂંટણી પણ અમે આદરણીય વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને અમારા રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ શ્રી અમિતભાઈ શાહના નેતૃત્વમાં જંગી બહુમતીથી જીતીશું.

કૉંગ્રેસ: ભાજપના દોઢસો પ્લસના દાવાને જનતાએ ફગાવી દીધો છે.  ભાજપે કોમવાદ અને જ્ઞાતિવાદના આધારે વિજય મેળવ્યો છે. અમે નક્કી કર્યું છે કે અમે ક્યારેય કોમવાદ કે જ્ઞાતિવાદના આધારે ચૂંટણી નહીં લડીએ. (મિડિયા: પરંતુ રાહુલ ગાંધીજી પથ્થર એટલા દેવને પૂજતા હતા, મંદિરે મંદિરે જતા હતા તે કોમવાદ નહોતો? અને તમે હાર્દિક પટેલ, અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણીનો સહારો લીધો તે જ્ઞાતિવાદ નહોતો?) કૉંગ્રેસ સર્વ સમાજોને સાથે લઈને ચાલવામાં માને છે. રાહુલ ગાંધીજીના માર્ગમાં કોઈ મંદિર આવે તો તેમાં જાય તે બહુ જ સ્વાભાવિક છે.  પરંતુ મહત્ત્વની વાત એ છે કે કૉંગ્રેસ આ વખતે પણ તેનો જનાધાર ટકાવી રાખી શકી છે. (ટીવી જોઈ રહેલો કૉંગ્રેસ કાર્યકર્તા: પણ એ કેટલાંય વર્ષોથી વધતો નથી તેનું શું?) એટલે અમારા અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીએ રાજીનામું આપવાનો પ્રશ્ન જ નથી ઉપસ્થિત થતો. (તો શું ભરતસિંહ સોલંકીએ રાજીનામું આપવું જોઈશે?)  એ અમારી કાર્યકારિણીની બેઠકમાં જરૂર વિચારીશું.

મિડિયાનાં હેડિંગ:

૧. ભાજપ માંડમાંડ જીત્યું

૨. ભાજપને જીત તો મળી પણ…

૩. ક્યા બીજેપી કી જીત સે ગુજરાત મેં બદહાલી ધૂલ ગઈ?

૪. ગુજરાતના ગઢમાં ગાબડાં, લોકસભામાં શું થશે?

૫. ભાજપના વિજયથી ભારતમાં ભારે ઉત્સાહ

૬. ગાજ્યા ‘શાહ’ વરસ્યા નહીં

જો કૉંગ્રેસ જીતશે તો

ભાજપ: આ જીત એ કૉંગ્રેસના કુપ્રચારની જીત છે. કૉંગ્રેસના મહોરા બનીને જે ત્રણ લોકોએ જ્ઞાતિવાદી રાજકારણ ખેલ્યું તેની જીત છે. અમને તો હારવાની ટેવ વર્ષોથી છે. એક સમયે અમારા બે જ સાંસદો ચૂંટાઈને આવ્યા હતા. એટલે અમારા માટે આ કંઈ નવું નથી. આ હાર આદરણીય  વડા પ્રધાન શ્રી નરેન્દ્ર મોદીજીની બિલકુલ નથી. આ હાર માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી વિજયભાઈ રૂપાણીની પણ નથી. આ હાર માનનીય ઉપમુખ્યમંત્રી શ્રી નીતિનભાઈ પટેલની પણ નથી. આ હાર માનનીય રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી અમિતભાઈ શાહની તો બિલકુલ નથી. (મિડિયા: તો કોની હાર છે એ કહો ને.)  અમે આ હાર કેમ મળી તેનું આત્મચિંતન કરીશું. વિપક્ષ તરીકે મજબૂત ભૂમિકા ભજવીશું. પણ તમે જુઓ કે, અમારો જનાધાર બિલકુલ ઘટ્યો નથી, પણ વધ્યો છે. અમારા મતની ટકાવારી જુઓ. અને તમે એ પણ જુઓ કે ફલાણી ફલાણી બેઠક પર કૉંગ્રેસના ફલાણા નેતા હારી ગયા છે. તે જ બતાવે છે કે સમગ્ર પ્રજા કૉંગ્રેસ સાથે નથી.

કૉંગ્રેસ: આ જીત એ અમારા ભારતીય રાષ્ટ્રીય કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ શ્રી રાહુલ ગાંધીજીની (પહેલી) જીત છે. તેમના સઘન પ્રવાસ અને પ્રચારના કારણે જ અમારો વિજય થયો છે. આ જીત એ ભાજપના કુશાસન પર પાક્કા ગુજરાતીની લપડાક છે. નરેન્દ્ર મોદીજીની કેન્દ્ર સરકારના કોઈ કામો થયા નથી તે ગુજરાતની પ્રજાએ સ્વીકારી લીધું છે. આથી મોદીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ. ગુજરાતની ભાજપ સરકારોએ પણ માત્ર વાતોનાં વડાં સિવાય કંઈ કર્યું નથી તે બતાવી આપ્યું છે. વિજય રૂપાણીએ રાજીનામું આપવું જોઈએ. (મિડિયા: ચૂંટણી પછી તેમની સરકાર બની હોત તો પણ રાજીનામું આપવું જ પડત. પણ તમારા મુખ્યમંત્રી કોણ બનશે?) એ ચૂંટાયેલા ધારાસભ્યોની બેઠક મળશે તેમાં નક્કી કરશે. અમારી પાસે મુખ્યમંત્રી બનવા અનેક સક્ષમ નેતાઓ છે. (મનમાં: એ જ તકલીફ છે.) અમારે કંઈ ભાજપની જેમ દિલ્લીથી નિર્ણય થતો નથી. (મિડિયા: પણ ધારાસભ્યોની બેઠક ક્યાં અને ક્યારે મળશે?) (મનમાં: એ અમે રાહુલજીને પૂછીને જ કહી શકીએ.)  એ નિર્ણય થતાં જ તમને જણાવવામાં આવશે.

મિડિયાનાં હેડિંગ:

૧. રાહુલજીની અધ્યક્ષતામાં કૉંગ્રેસનો શાનદાર વિજય

૨. ભાજપ તારાં વળતાં પાણી

૩. ભાજપને પાક્કા ગુજરાતીઓની ભારે લપડાક

૪. પંજાએ કમળને કચડ્યું

૫. મોદી-શાહનો અહંકાર ભાજપને લઈ ડૂબ્યો

૬. ગુજરાતની ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીની ભૂંડી હાલ

 

 

 

 

 

Posted in gujarat, politics, sanjog news, satsanshodhan

ટીવી ડિબેટના જાણીતા ચહેરાઓની અજાણી વાતો

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૧૧/૧૭)

ચૂંટણીનું વાતાવરણ બરાબર જામ્યું છે. પણ આ લખાય છે ત્યારે હજુ પ્રચારસભાની ગરમી જોઈએ તેવી આવી નથી. હા, ટીવી પર ડિબેટમાં રોજેરોજ ગરમાગરમી જોવા મળી રહી છે. આજે એવું થઈ ગયું છે કે સંસદ અને વિધાનસભામાં ચર્ચા ઓછી, ટીવીમાં વધુ જોવા મળે છે. સંસદ-વિધાનસભાના દિવસો જ હવે ઘટી ગયા છે, જે છે તેમાં પણ હોહલ્લા થઈને મોટા ભાગે સત્રો વેડફાતા જોવા મળે છે. આ એક ખરાબ બાબત પણ છે પરંતુ વાદળની રૂપેરી કોરની જેમ ટીવી પર ડિબેટમાં પક્ષો પોતાની વાત મૂકી ચર્ચા કરતા હોય છે. મોટા ભાગે રાડારાડી-દેકારા કરતા હોય છે. એકબીજાને બોલવા ન દેવા, ભાજપ આવો છે અને કૉંગ્રેસ આવી છે, તમે આટલો ભ્રષ્ટાચાર કર્યો અને તમે આટલાં કૌભાંડો કર્યાની હુંસાતુંસીમાં સાચા મુદ્દા ક્યાંક દબાઈ જતા જોવા મળે છે.

હવે ગુજરાતીમાં પણ સમાચારચેનલો વધી ગઈ છે. તેમાં રાત્રે ૮થી ૧૦ ડિબેટનો સમય હોય છે. તે ઉપરાંત ગમે તે સમયે કોઈ મહત્ત્વના સમાચાર આવે ત્યારે ટૅક્નૉલૉજીના પ્રતાપે ફૉનથી, ઑફિસેથી વગેરે રીતે જોડીને ચર્ચા ગોઠવી દેવામાં આવે છે. આવા સમયે ચિત્રમાં આવે છે પ્રવક્તાઓ. ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા પ્રવક્તાઓ પક્ષનો જાણીતો ચહેરો છે. તેઓ પોતાના પક્ષની છબી ઘડવામાં બહુ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોય છે. તેઓ કેટલી ધારદાર અને અસરકારક રીતે પોતાના પક્ષની વાત મૂકી શકે છે તેના પરથી લોકો અભિપ્રાય બાંધતા હોય છે. ઘણી વાર પક્ષ કોઈ મુદ્દે ફસાયો હોય કે તેના કોઈ નેતાએ બાફ્યું હોય ત્યારે પ્રવક્તાઓને મુશ્કેલી પણ પડતી હોય છે પરંતુ આવા સમયે તેઓ સિફતપૂર્વક વિરોધી નેતાઓ પર આક્રમણ કરીને બહાર નીકળી જતા હોય છે.

પ્રવક્તાઓને વિશાળ વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. થોડા થોડા સમયે સમાચાર મેળવતા રહેવા પડે અને ગુજરાતથી લઈને વિશ્વભરના પ્રવાહો પર જાણકારી રાખવી પડે. ડિબેટ એવી પરીક્ષા છે જેનો કોઈ અભ્યાસક્રમ નથી. ચર્ચામાં એન્કર કે વિરોધી નેતા કે રાજકીય વિશ્લેષકો તરફથી બાઉન્સર કે ગૂગલી આવી જાય ત્યારે તેનો જવાબ ડિફેન્સિવ આપવો કે તેના પર ચોગ્ગા-છગ્ગા મારી દેવા એ પ્રવક્તાની હોંશિયારી પર નભે છે. આ ઉપરાંત ડિબેટ એ એવી પરીક્ષા છે જેની તૈયારી માટે પૂરતો સમય ન પણ મળે. મોટા ભાગે એકાદ કે બે કલાક પહેલાં જાણ થાય અને તેમાંથી અડધો કલાક તો અમદાવાદ જેવા ટ્રાફિકની સમસ્યાવાળા શહેરમાં ચેનલના સ્ટુડિયોએ પહોંચતા થાય.

છેલ્લાં ઘણા વર્ષોથી રાજકીય વિશ્લેષક તરીકે ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતો હોવાથી ભાજપ, કૉંગ્રેસ, આઆપના પ્રવક્તાઓને નજીકથી ઓળખવાનું બન્યું છે. ભાજપમાં ૬૦-૭૦ પ્રવક્તાઓ છે તો કૉંગ્રેસમાં પણ સારી એવી સંખ્યામાં પ્રવક્તાઓ છે. આમ આદમી પાર્ટી નવી છે પરંતુ તેના પ્રવક્તાઓ પણ મજબૂત છે. તો છેલ્લા અઢી વર્ષથી સામાજિક આંદોલનો બહાર આવ્યાં તેના લીધે તેમના પ્રવક્તાઓ પણ ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા હોય છે. અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણી એકલવીર છે, પરંતુ પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (પાસ)ના અનેક લોકો વિગત સમયમાં પ્રવક્તા તરીકે જોવા મળ્યા જેમાંના ઘણા તો હવે રાજકારણમાં છે! ભાજપ-કૉંગ્રેસના કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરી એ જાણવાની કોશિશ કરી કે તેઓ કઈ રીતે ડિબેટ માટે તૈયારી કરે છે, પોતાની અંગત જિંદગીને કઈ રીતે સંભાળે છે, ડિબેટ અંગે તેમનો યાદગાર પ્રસંગ કયો છે, પડોશી-મિત્રોમાં કેવા અનુભવ રહે છે.

ભાજપ અને કૉંગ્રેસમાં મિડિયા ઇનચાર્જ પર ટીવી ચેનલો ફૉન કરી તેમની પાસેથી પ્રવક્તા નક્કી કરાવતા હોય છે. મિડિયા ઇનચાર્જ જે તે પ્રવક્તાને જાણ કરતા હોય છે. ડિબેટના વિષયમાં નિષ્ણાત પ્રવક્તાની પસંદગી થતી હોય છે. જેમ કે આર્થિક વિષય હોય તો ભાજપમાંથી સુનીલ શાહ, પ્રશાંત વાળા, યમલ વ્યાસ વગેરે જાય તો કૉંગ્રેસમાંથી હિમાંશુ પટેલ, કૈલાસ ગઢવી વગેરેને કહેવામાં આવે. ભાજપમાં આ કામ હર્ષદ પટેલ અને કૉંગ્રેસમાં નિશીથ વ્યાસ સંભાળે છે.

ભાજપમાં ભરત પંડ્યા, જગદીશ ભાવસાર, ડૉ. અનિલ પટેલ, ડૉ. હેમન ભટ્ટ, ભાવના દવે, કિશોર મકવાણા, અમિત ઠાકર, જયેશ વ્યાસ વગેરે પ્રવક્તાઓ છે, કૉંગ્રેસમાં અશોક પંજાબી, ડૉ. હિમાંશુ પટેલ, સી.એ. હિમાંશુ પટેલ, જયરાજસિંહ પરમાર, ભૂમિન ભટ્ટ, સોનલ પટેલ, પૂજા પ્રજાપતિ જેવાં પ્રવક્તાઓ છે અને આમ આદમી પાર્ટીમાં આપમાં વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા અને જે. જે. મેવાડા છે, તેમાંથી પહેલાં બે હવે કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ ગયાં છે!

આમાંથી કેટલાક ઉગ્ર છે તો કેટલાક ઠંડા કલેજે જવાબ આપનારા છે. ડિબેટમાં તેઓ કઈ રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળે છે, કઈ રીતે ઉશ્કેરાટને ખાળે છે, કઈ રીતે તૈયારી કરે છે, પરિવાર-વ્યવસાય-પક્ષ-સંગઠનો અને ટીવી ડિબેટને એક સાથે કઈ રીતે સંભાળે છે, જાણીતા ચહેરા હોવા છતાં બહાર રેસ્ટૉરન્ટ કે થિયેટરમાં કોઈ ન ઓળખે ત્યારે કેવું અનુભવે છે તે મુદ્દે કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરીને તેમની અંગત જિંદગી જાણવા પ્રયાસ કર્યો.

ગુજરાત કૉંગ્રેસના ઉપપ્રમુખ અશોક પંજાબી કહે છે, “ઘણી વાર છેલ્લી ઘડીએ ડિબેટમાં જવાની સૂચના મળે ત્યારે કસોટી થાય છે. વિષય એક લાઇનમાં જ જણાવાયો હોય છે. ઉપરાંત પક્ષમાં બ્રેઇનસ્ટૉર્મિંગ જોઈએ તેટલું થતું નથી. સેન્સિટિવ ઇશ્યૂ હોય તો ગાઇડલાઇન મળી જાય છે. અમારું મુખ્ય કામ પક્ષની રાજકીય લાઇન, કૉંગ્રેસના જૂના મિત્રોનો બચવા કરવાનો અને ભાજપને ઍક્સપૉઝ કરવાનો હોય છે.” પરિવારને હંમેશાં ફરિયાદ રહેતી હોય છે કે અશોકભાઈ સમય આપી શકતા નથી. અશોકભાઈ કહે છે, “મેં પરિવારને વિદેશ લઈ જવાનું ઘણાં વર્ષો પહેલાં કહેલું, પરંતુ પાસપૉર્ટને દસ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયા, (વિદેશયાત્રાનો) કોઈ સિક્કો મરાવ્યા વગર ફરીથી તાજેતરમાં રિન્યૂ કરાવ્યો.”

વ્યવસાયે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા હિમાંશુ પટેલ તેમની શાંત પરંતુ ધારદાર ચર્ચા માટે જાણીતા છે. ડિબેટ અને અન્ય પ્રસંગ માટે તેમણે પોતાની લાઇબ્રેરી રાખી છે. તેઓ પોતાની રીતે તૈયારી કરીને ચર્ચામાં આવતા હોય છે. તેમના યાદગાર પ્રસંગ જાણવા જેવા છે. તેઓ કહે છે, “૨૦૧૩-૧૪માં કેન્દ્રીય બજેટની ચર્ચા હતી ત્યારે ગુજરાત સરકારના મંત્રી સૌરભ પટેલ ચર્ચા અધૂરી છોડીને જતા રહેલા.” તો ‘જાનો દુનિયા’ ચેનલ પર રાજકીય વિશ્લેષક હરીશ મોતિયાણીએ નેશનલ મિડિયામાં જશો તેવી આગાહી કરેલી કારણકે તે વખતે ચર્ચા હિન્દીમાં હતી.

કૉંગ્રેસના યુવાન પ્રવક્તા ભૂમન ભટ્ટ ટૅક્નૉસેવી છે. તેમની પહેલી ડિબેટ ભાજપના ખાડિયાના ધારાસભ્ય ભૂષણ ભટ્ટ સાથે હતી. તેઓ ગૂગલ અને ઇન્ટરનેટનો તૈયારી માટે વધુ સહારો લે છે. આ ઉપરાંત કૉંગ્રેસની લાઇબ્રેરીની અને મિત્રો પાસેથી વેરિફિકેશનની રીતે મદદ પણ લે છે. જાણીતા ચહેરા તરીકે બહાર જાય અને કોઈ ન ઓળખે તો કોઈ પણ વ્યક્તિના અહંકારને ઠેસ પહોંચે પણ ભૂમિન ભટ્ટ કહે છે કે સાઇકૉલૉજી જ એવી બનાવી લેવાની કે બહાર જઈએ ત્યારે સામાન્ય વ્યક્તિ તરીકે જવાનું. પડોશીઓ તો સારા મળ્યા છે પરંતુ મિત્રોમાં કેટલાક હંમેશાં સળી જ કરતા હોય તેમને ટાળતા શીખી જઈએ.

પોતાની વાત મજબૂત રીતે મૂકવા માટે જાણીતા ભાજપના પ્રવક્તા જગદીશ ભાવસાર કહે છે, “ડિબેટમાં જરૂર પડ્યે ઉગ્રતા પણ લાવવી પડે. એન્કર જો સાવ વિરુદ્ધ જતો હોય તો સિફતપૂર્વક સંઘર્ષમાં પણ ઉતરવું પડે. ભાજપમાં કેન્દ્રીય કાર્યાલયથી માંડીને પ્રદેશ કાર્યાલય સુધી બધી જ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યવસ્થા છે જે તમામ મુદ્દા પર સતત અવગત કરાવતા રહે છે. ડિબેટ જ્યારે ઉગ્ર બને ત્યારે ક્યારેક હાસ્યસભર વાત કરીને વાતાવરણ હળવું પણ બનાવી દેતા હોઈએ. પક્ષ-વ્યવસાય અને ડિબેટ આ બધાનો સ્ટ્રેસ દૂર કરવા સવારે ઉઠતી વખતે અને રાત્રે સૂતી વખતે ભગવાનનું નામ અને સવારે કસરત ખૂબ ઉપયોગી છે. કોઈને નડવું નહીં તેવું નક્કી કર્યું હોય એટલે પરિવાર સાથે બહાર ગયા હોઈએ ત્યારે પ્રશ્ન આવતો નથી.”

ભાજપના પ્રવક્તા પ્રશાંત વાળા મૂળ રાજકોટના છે, થોડા સમયથી ગાંધીનગર સ્થાયી થયા છે. આર્થિક બાબતે તેમની કુશળતા છે. તેઓ કહે છે, “સવારે ધ્યાન ડિબેટમાં ખૂબ જ ઉપયોગી થાય છે. કોઈ મુદ્દા ધ્યાન (મેડિટેશન)ના કારણે તત્સમયે જ એવા સૂજી જાય કે વિરોધીઓની બોલતી બંધ થઈ જાય. તૈયારીમાં સોશિયલ મિડિયા અને ઇન્ટરનેટ ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. પ્રતિક્રિયા આપવામાં કે ડિબેટમાં પણ બેલેન્સ ઑફ માઇન્ડ રાખવામાં ધ્યાનથી ફાયદો થાય છે. પ્રવક્તા જ પક્ષની છબી બનાવે છે આથી વિનમ્રતા જરૂરી છે.” ભાજપમાં પ્રવક્તાઓની રોજ અથવા એકાંતરે બેઠક ચોક્કસ થાય. હર્ષદ પટેલ, ભરત પંડ્યા અને આઈ. કે. જાડેજા જેવા અનુભવીઓનું માર્ગદર્શન સતત મળતું રહે છે. પરિવારનાં કામો અંગે પ્રશાંતભાઈ કહે છે, “પક્ષ પણ પરિવારની બાબત હોય તો છૂટ આપે છે. થોડા સમય પહેલાં સુધી મારા માતુશ્રી બીમાર હતા. અને તાજેતરમાં તેમનું અવસાન થયું. તો પક્ષે મને સંપૂર્ણ છૂટ આપી હતી અને બાર-તેર દિવસ હું સંપૂર્ણપણે પક્ષનાં કાર્યોથી મુક્ત રહ્યો, પરંતુ મારી પણ સામે ફરજ છે કે તે પછી સંપૂર્ણ રીતે પક્ષને સમર્પિત રહેવું.” એક યાદગાર પ્રસંગ વિશે તેઓ કહે છે, “પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા વખતે એક ચેનલ પર એન્કર, રાજકીય વિશ્લેષક, કૉંગ્રેસ, અર્થશાસ્ત્રી વગેરે બધા મારી વિરુદ્ધ હતા. પરંતુ મેં આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, આંકડા વગેરે સાથે એવી રજૂઆત કરી કે ડિબેટ પછી એન્કર મને ભેટી પડ્યા અને કહ્યું કે તમે તમારા વિરુદ્ધની ડિબેટને તમારી તરફેણમાં ફેરવી નાખી.”

ભાજપના વરિષ્ઠ આગેવાન અને ‘નમસ્કાર’ મેગેઝિનના તંત્રી કિશોર મકવાણાએ પ્રવક્તા કેવા હોવા જોઈએ તે અંગે વિસ્તૃત વાત કરી. “પ્રવક્તાએ શાંત રહેવું જરૂરી છે. મનનું નિયંત્રણ રાખવું પડે. રજૂઆત સ્પષ્ટ, કપડાં વ્યવસ્થિત અને બેસવાની ઢબ સારી હોવી જોઈએ. શાલિનતાથી વાત કરવી જોઈએ. વિષયનું પૂરતું જ્ઞાન અને તૈયારી ન હોય તો ડિબેટમાં ન જવું જોઈએ. હું રોજ દસથી બાર સમાચારપત્રો અને ઇન્ટરનેટની મદદ તૈયારી માટે લઉં છું. મેં મારી પોતાની લાઇબ્રેરી પણ બનાવી છે, જેમાં સંદર્ભ પુસ્તકો વસાવ્યાં છે. એક ડાયરી રાખું છું જેમાં જરૂરી મુદ્દા ટપકાવતો રહું છું. બહાર જતી વખતે સામાન્ય માનવી બનીને જ જઉં છું જેથી અહંકારનો પ્રશ્ન આવતો નથી. સિક્યોરિટી ગાર્ડ હોય કે બીજું કોઈ, નિયમો પાળવાના. ગાર્ડ સાથે પ્રેમથી વાત કરવાની. માનઅપમાનનો ભાવ રાખતો નથી. તેથી કોઈ તકલીફ નથી પડતી. સવારમાં પ્રાણાયામ માત્ર ડિબેટમાં જ નહીં, પરંતુ ટ્રાફિકથી લઈને અનેક સ્ટ્રેસ સર્જક ઘટનાઓમાં ઉપયોગી નિવડે છે.”

Posted in politics, sanjog news, satsanshodhan, technology

જાસૂસીનાં અત્યાધુનિક સાધનોથી બચવું અઘરું છે!

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૨/૧૧/૧૭)

તાજેતરમાં હાર્દિક પટેલની કથિત સેક્સ સીડીઓ બહાર આવી અને હોબાળો મચી ગયો. હાર્દિક પટેલે આ મુદ્દે મહિલા આત્મસન્માન અને પાટીદાર સમાજને બદનામ કરવાની વાહિયાત વાત કરી. પરંતુ હાર્દિકની એક વાત સાચી કે તેની જાસૂસી થઈ રહી છે. તેની સીડીઓ બની રહી છે. અગાઉ તે અમદાવાદની હૉટલમાં રાહુલ ગાંધી (અથવા તેના કહેવા મુજબ કૉંગ્રેસ ગુજરાત પ્રભારી અશોક ગહલોત)ને મળવા ગયો ત્યારે પણ સીસીટીવી ફૂટેજ જાહેર કરાયા હતા જેમાં તે ગયા ત્યારે ખાલી હાથે અને આવ્યા ત્યારે બેગ સાથે હતા.

હાર્દિક કહે છે કે ભાજપ તેની સીડી બહાર પાડે છે. તેની જાસૂસી કરાવે છે. કૉંગ્રેસ પણ હાર્દિકની સાથે છે. પરંતુ ભાજપ કહે છે કે આ તો ‘પાસ’ (પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ)ની અંદરઅંદરનો જ ઝઘડો છે. વળી, સીડી માટે અશોક ગહલોત તરફ આંગળી ચીંધી રાજસ્થાનના તત્કાલીન મંત્રી મહિપાલ મદેરણા અને ભંવરીદેવીના સીડી કાંડની યાદ અપાવે છે અને કહે છે કે હાર્દિક પટેલ કૉંગ્રેસ પાસે બહુ બાર્ગેનિંગ (પૈસા-ટિકિટની રીતે અને વળી અનામતના પેચીદા મુદ્દે) ન કરે તેથી આ કામ કૉંગ્રેસ દ્વારા જ કરાયું છે.

જાસૂસી રાજામહારાજાઓના સમયમાંથી થતી આવી છે. વિક્રમાદિત્ય રાજા તો પોતે જ વેશપલ્ટો કરી નગરચર્યાએ નીકળતા અને જનતામાંથી સાચી માહિતી મેળવતા. ચાણક્ય નીતિમાં જાસૂસ અને જાસૂસી પર બહુ જ જોર મૂકાયું છે. ચાણક્ય પાસે પણ જાસૂસોની મોટી સેના હતી. ચાણક્ય શત્રુઓની છાવણીમાં પણ પોતાના જાસૂસોને મોકલતા. સ્ત્રીઓનો ઉપયોગ પણ શત્રુઓને પરાસ્ત કરવા માટે થતો. આવી સ્ત્રીઓને વિષકન્યા તરીકે ઓળખાતી. આથી જ જાહેરજીવનમાં રહેલી વ્યક્તિ અને ખાસ કરીને સત્તા સાથે સંબંધિત વ્યક્તિએ અણીશુદ્ધ ચરિત્રના હોવું ઘટે.

સ્વતંત્ર ભારતમાં વિરોધીઓ પર ચરિત્ર સંબંધે કાદવઉછાળની પ્રવૃત્તિ સમયે સમયે થતી રહી છે. ગાંધીજીના બ્રહ્મચર્યના પ્રયોગો, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુના એડ્વિના માઉન્ટબેટન સહિતની સ્ત્રીઓ સાથે કથિત સંબંધો, અટલ બિહારી વાજપેયી બ્રહ્મચારી છે કે કુંવારા, સ્મૃતિ ઈરાની વિશે અભદ્ર ટીપ્પણીઓ, સોનિયા ગાંધીના ભૂતકાળ તેમજ રાજીવ ગાંધીને પરણ્યા પછી માધવરાવ સિંધિયા સાથે કથિત સંબંધો, રાહુલ ગાંધીની કથિત સ્પેનિશ ગર્લફ્રેન્ડ વેરોનિક કાર્ટેલી, રાહુલ ગાંધી અને અફઘાન રાજકુમારી નોઅલ ઝહેર, કૉંગ્રેસના નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીનો સેક્સ વિડિયો, કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ એન. ડી. તિવારીની આંધ્રપ્રદેશના રાજભવનમાં સેક્સ કાંડ… સમયે સમયે આ બધી ગૉસિપિંગ થતી રહે છે, સીડી બહાર આવતી રહે છે અને વિરોધી કેમ્પો પોતાના પ્રચારમાં બળ ઉમેરતા રહે છે.

વિરોધીઓની જાસૂસી કરવાનો સિલસિલો પંડિત જવાહરલાલ નહેરુથી શરૂ થાય છે. નહેરુને ખતરો હતો તેવા બે હરીફો મુખ્ય હતા- સુભાષચંદ્ર બોઝ અને સરદાર પટેલ. સરદાર પટેલનો રસ્તો તો નહેરુએ ગાંધીજી દ્વારા કઢાવી લીધો હતો અને સુભાષચંદ્ર બોઝ નામનો કાંટો પણ ગાંધીજી દ્વારા જ સાફ કરાયો હતો. ગાંધીજીના ત્રાગાના કારણે બોઝને કૉંગ્રેસ પ્રમુખ તરીકે સત્તાવાર ચૂંટાઈ આવ્યા હોવા છતાં નીકળી જવું પડ્યું હતું. સરદાર પટેલનું તો મૃત્યુ થઈ ગયું, પરંતુ સુભાષચંદ્ર બોઝ જીવિત હોવાની વર્ષો સુધી ચાલી અને આજે પણ કેટલાક માને છે કે બોઝ ભારતમાં ફૈઝાબાદમાં ગુમનામી બાબા તરીકે સાધુજીવન ગાળી રહ્યા હતા.

બે વર્ષ પહેલાં આઈબી (ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો)ની જે ફાઇલો જાહેર થઈ ત્યારે એ ચોંકાવનારી વાત બહાર આવી હતી કે નહેરુએ બોઝના કુટુંબની જાસૂસી વીસ વર્ષ સુધી કરાવી હતી. કટોકટી કાળમાં ઈન્દિરા ગાંધીના જાસૂસો અને બાતમીદારો પણ લોકોની વચ્ચે ફરતા હતા. શત્રુઓ-હરીફોની જાસૂસી તો સમજાય, પરંતુ પોતાના કુટુંબીઓની જાસૂસી સમજાય? આઈબીના પૂર્વ સંયુક્ત નિર્દેશક મલોય ક્રૃષ્ણ ધારનું પુસ્તક ‘ઑપન સિક્રેટ્સ, ઇન્ડિયાસ ઇન્ટેલિજન્સ અનવેઇલ્ડ’ વાંચો. તેમાં લખાયું છે કે ઈન્દિરા ગાંધી તેમના જ ગૃહ પ્રધાન ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરાવતાં હતાં. ઝૈલસિંહની વાતચીત ટેપ કરાવાતી હતી. એ તો ઠીક, પરંતુ ઈન્દિરાજીએ પોતાનાં જ પુત્રવધૂ મેનકા ગાંધી પર નજર રાખવા આઈબીને સૂચના આપી હતી! મેનકા ગાંધીની માતા, તેમના દ્વારા ચલાવાતા મેગેઝિનના સંપાદકો અને તેમનાં તમામ મિત્રો પર પણ આઈબી નજર રાખતો અને મેનકાની વાતચીત રેકૉર્ડ કરતો.

દીકરા રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે રાષ્ટ્રપતિ ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરવા આઈબીને સૂચના આપેલી! જોકે રાજીવ ગાંધી પોતે પણ જાસૂસીમાંથી બાકાત નહોતા રહ્યા. તેમના એક પૂર્વ કેબિનેટ સચિવે રાજીવની પોતાની સાથે એક વાતચીત રેકૉર્ડ કરેલી જેમાં રાજીવે તેને તેના સાઢુભાઈને ઈટાલીમાં કેશથી ભરેલી એક સૂટકેસ આપવા સૂચના આપેલી.

નરેન્દ્ર મોદી પર મુખ્યમંત્રી કાળમાં એક યુવતીની જાસૂસી કરાવવાના આક્ષેપો લાગેલા છે. પ્રણવ મુખર્જી જ્યારે નાણા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમની ઑફિસમાં જાસૂસીનું સાધન મળી આવતાં ચકચાર જાગેલી. પ્રણવબાબુએ આ અંગે ફરિયાદ કરેલી. ચર્ચા એવી હતી કે સોનિયા ગાંધીને પ્રણવદા પર ભરોસો નહોતો તેથી ગૃહ પ્રધાન ચિદમ્બરમ્ પાસે તેમની જાસૂસી કરાવેલી. પછી કેસમાં ભીનું સંકેલી લેવાયેલું. તો જ્યારે ૨૦૧૩મા ભાજપ વિરોધ પક્ષમાં હતો ત્યારે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા અરુણ જેટલીની જાસૂસી કરાવાતી હતી. તેમના ફૉન ટેપ કરાયેલા.

બરખા દત્ત કૉંગ્રેસ તરફી પત્રકાર છે એ હવે જગજાણીતી વાત છે. પરંતુ એ બરખા દત્ત અને લૉબિઇસ્ટ (જૂની ભાષામાં દલાલ) નીરા રાડિયાના ફૉન પણ ટેપ થયેલા. એ વખતે ઑનલાઇન જમાનો હતો તેથી વેબસાઇટો પર પણ આ ઑડિયો મૂકાયાં હતાં. ઑપન મેગેઝિને તેની વાતચીત લેખિતમાં છાપી હતી. બરખા દત્ત-નીરા રાડિયાના ફૉન આવકવેરાની સૂચનાથી ટેપ થયેલા કારણકે તેને કાળાં નાણાં ધોળાં (મની લૉન્ડરિંગ)ની શંકા હતી. આથી ગૃહ મંત્રાલયની મંજૂરી પછી જ આ કામ થયું હતું. આ ટેપમાં ઉદ્યોગપતિ, પત્રકાર, લૉબિઇસ્ટ અને રાજકારણીઓની અનૈતિક સાંઠગાંઠ બહાર આવી હતી. કહેવાનો અર્થ એ કે હાર્દિક હોય કે અન્ય કોઈ વ્યક્તિ, જાહેરજીવનમાં આવે એટલે તેમણે જાસૂસી માટે તૈયારી રાખવી જ પડે.

પ્રશ્ન એ છે કે જાસૂસી થઈ રહી છે તે કેવી રીતે જાણવું? તમારો કોઈ સતત પીછો કરતો હોય તો તમને ગંધ આવે, પરંતુ જ્યારે તમે કોઈ સંગઠનને લઈને નીકળ્યા હો ત્યારે તેની અંદરના લોકો જ થોડા સમય પછી ફૂટી જાય? જ્યારે કોઈ પણ આંદોલન ઊભું થતું હોય છે ત્યારે વિરોધીઓ એ આંદોલનને તોડવા માટે આંદોલનકારીઓ વચ્ચે પોતાના માણસો મોકલતા હોય છે.

વર્ષ ૨૦૧૧માં અણ્ણા હઝારેનું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન થયું ત્યારે સ્વામી અગ્નિવેશ આવા જ જાસૂસ હતા જે કૉંગ્રેસના ઈશારે જાસૂસી કરતા હતા. આમ તો આ આંદોલન કૉંગ્રેસ દ્વારા જ સ્વામી રામદેવના આંદોલનને તોડી પાડવા ઊભું કરાયું હતું તેવા આક્ષેપો થતા રહ્યા છે. તો સ્વામી અગ્નિવેશ તે સમયે આંદોલન વકરતાં તત્કાલીન મંત્રી કપિલ સિબલને ફૉન પર માહિતી આપતા એક વિડિયોમાં પકડાયા હતા. માર્કંડેય કાત્જુ જેવા પૂર્વ ન્યાયાધીશ તો કૉંગ્રેસ પર અને ખાસ તો ગાંધીજી પર બ્રિટિશ સરકારના એજન્ટ હોવાના આક્ષેપ કરતા રહ્યા છે.

મહાન ક્રાંતિકારી ચંદ્રશેખર આઝાદના ભત્રીજા સુજીત આઝાદે ગયા વર્ષે આક્ષેપ કર્યો હતો કે નહેરુએ ચંદ્રશેખર આઝાદ ક્યાં છે તેની માહિતી બ્રિટિશ સરકારને આપી હતી જેના લીધે ચંદ્રશેખર આઝાદને વીરગતિ વહોરવી પડી હતી.

આમ, પોતાની તરફે રહેલા માણસો જ જાસૂસ હોય અથવા આગળ જતાં વાંધો પડે અને વેર વાળવા પોતાનો ભાંડો ફોડી નાખે તે શક્યતા ભરપૂર રહેલી છે. આજે વરુણ પટેલ, રેશ્મા પટેલ અને ચિરાગ પટેલ, અશ્વિન સાકડસેરિયા વગેરે એકસમયના હાર્દિકનાં સાથીઓ આજે તેમની વિરુદ્ધ છે. અશ્વિન પર તો હાર્દિકની સેક્સ સીડી જાહેર કરવાના આક્ષેપો પણ છે. એટલે જ નેતાઓ સંગઠનમાં પોતાની પકડ રાખવા માટે પોતાના માણસો રાખતા હોય છે. ભાજપમાં તો સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી જેવા સામ્યવાદીઓ ઘૂસી જાય છે અને નુકસાન પહોંચાડે છે પરંતુ સામ્યવાદીઓ ક્યારેય કોઈ વિરોધી વિચારધારાવાળાને પક્ષની અંદર અને ખાસ તો મહત્ત્વના સ્થાને આવવા નથી દેતા. આથી સામ્યવાદીઓની કોઈ ગુપ્ત અથવા વિરોધી વાત ક્યારેય જાહેરમાં બહાર નથી આવતી.

ઉપરાંત આજે ટૅક્નૉલૉજી એટલી હદે આગળ વધી ગઈ છે કે જાસૂસીથી છટકવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. સીસીટીવી કેમેરા આવાં કામોમાં ઉપયોગી છે. હૉટલોના રૂમોમાં ખબર ન પડે તેમ કેમેરા મૂકાયા હોય છે અને પતિ-પત્નીની સત્તાવાર અંગત પળો કે પછી વ્યક્તિઓનાં વ્યભિચારો રેકોર્ડ કરાય છે. તેને પૉર્ન સાઇટ પર મૂકાય છે. કેટલાક તો પોતે જ રેકોર્ડ કરી આવી સાઇટો પર મૂકતા હોય છે.

જાસૂસીનાં સાધનો એટલાં ન ઓળખાય તેવાં અને ગુપ્ત વેશે આવે છે કે તમે કળી પણ ન શકો. હવે રિસ્ટ વૉચ પહેરી હોય તેમાં પણ સ્પાય કેમેરા આવે છે. શર્ટના બટનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. અરે! પેનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. સ્ક્રૂ, સૉડા કેન, કીચેઇન, પાવર એડપ્ટર, ઍર ફ્રૅશનર, સ્મૉક ડિટેક્ટર, ટોપી, ચશ્મા, ટાઇ, જૂતાં ટૉઇલેટ ક્લિનર, ટૉઇલેટ રૉલ ડિસ્પેન્સર, સાબુની ડિશ, રમકડાં, પ્લગ પૉઇન્ટ, સ્વિચ બૉર્ડ, પેન ડ્રાઇવ, તમે ન વિચારી શકો તેવાં તેવાં સાધનોમાં કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. આજે ફૉન પર વાતચીત રેકૉર્ડ કરાય છે. વૉટ્સએપ એન્ડ ટૂ એન્ડ ઍન્ક્રિપ્શનના લીધે આ રીતે સુરક્ષિત છે પરંતુ ચૅટના સ્ક્રીનશૉટ બાજી બગાડી શકે છે.

આના લીધે પ્રશ્ન એ છે કે શું ટૅક્નૉલૉજી માણસને નૈતિક, ચારિત્ર્યવાન અને પ્રમાણિક બનવા વિવશ કરશે?

Posted in gujarat, national, politics, sanjog news, satsanshodhan

કેવળ સોશિયલ મિડિયાના આધારે ચૂંટણી જીતી શકાય?

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૫-૧૧-૧૭)

તાજેતરમાં મારે સોશિયલ મિડિયાના વિષય પર એક ન્યૂઝ ચેનલની ડિબેટમાં ભાગ લેવાનું થયું. શું સોશિયલ મિડિયાના આધારે ચૂંટણી જીતી શકાય? નરેન્દ્ર મોદી સોશિયલ મિડિયાના આધારે 2014માં ચૂંટણી જીત્યા તો આ વખતે ગુજરાતમાં કોણ જીતશે? આવા પ્રશ્નો ચર્ચામાં ઉઠ્યા. ખાસ તો ભાજપ અને કૉંગ્રેસ દ્વારા હેરકટિંગ સલૂનમાં ફિલ્માવાયેલા ગુજરાતના વિકાસ અમે કર્યોનો સંદેશ આપતા વિડિયો કેન્દ્ર સ્થાને હતા. આજે આપણે આ મુદ્દે વિગતે વાત કરવી છે.

વચ્ચે 1996થી 1998ના બે વર્ષ બાદ કરો તો 1995થી 20 વર્ષ ભાજપનું શાસન છે. આ 20 વર્ષમાં એક આખી નવી પેઢી યુવા મતદારોની આવી ગઈ છે. આ પેઢીએ માત્ર ભાજપનું શાસન જ જોયું છે. જે ગુજરાત મોડલ પર નરેન્દ્ર મોદી ચૂંટણી લડી વડા પ્રધાન થયા તેની સામે છેલ્લાં બે વર્ષમાં ઊભા થયેલાં અથવા ઊભા કરાયેલાં આંદોલનોએ પ્રશ્નો ઊઠાવ્યા. તેમાં તાજેતરના મહિનાઓમાં વરસાદ, પેટ્રોલ-ડીઝલ, ગેસ સિલિન્ડરની મોંઘવારી, સિવિલ હૉસ્પિટલમાં બાળકોનાં મૃત્યુએ આ ચિત્ર વધુ ધૂંધળું બનાવ્યું. પરિણામે ભાજપ 1995 પહેલાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં કઈ કઈ તકલીફો હતી તેની વાત સમજાવવા જાય છે. ભાજપ કહે છે કે કૉંગ્રેસના શાસનમાં 365 દિવસમાંથી 250 દિવસ તો કર્ફ્યૂ રહેતા, ધૂળિયા રસ્તા હતા અને લાઇસન્સરાજ હતું તેથી વેપાર ઠપ રહેતો, દાણચારો ને બૂટલેગરોને ઘીકેળાં હતાં, તો કૉંગ્રેસ 1995 પહેલાં તેણે શું વિકાસ કરી બતાવ્યો હતો તેની વાત કરે છે. તે કહે છે કે આજે જે કંઈ સરકારી કૉલેજો ને યુનિવર્સિટી છે, જે જીઆઈડીસીઓ છે, ડેરીઓ છે, એરપૉર્ટ છે તે બધું કૉંગ્રેસ સરકારની દેણ છે. મજાની વાત એ છે કે આ બંને પક્ષોને પોતાની 1995 પહેલાની વાત નવી પેઢીને સમજાવવી અઘરી પડે છે. નવી પેઢી ફાસ્ટ છે. ઝડપમાં માને છે. મોદીજીએ જે ઝડપે વિકાસ કરી બતાવ્યો તેનાથી લોકોમાં અપેક્ષા વધુ છે. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં બે મુખ્યપ્રધાન આવ્યા હોવાથી આ ઝડપ ઓછી લાગે તે સ્વાભાવિક છે. અલબત્ત, વિજયભાઈ રૂપાણીએ છેલ્લાં એક વર્ષમાં પૂરઝડપે અનેક નિર્ણયો લીધા છે પરંતુ તેને ચૂંટણી સંદર્ભે જોડીને પ્રશ્ન થાય તે પણ સ્વાભાવિક છે કે શું ચૂંટણી ન હોત તો સરકારે આટલા ઝડપી અને રાહત આપનારા નિર્ણયો લીધા હોત? આટલી નરમાશ આશાવર્કરોથી માંડી ફિક્સ વેતનવાળા તેમજ અન્ય લોકો પ્રત્યે રાખી હોત?

સોશિયલ મિડિયા હવે નિર્દયી થયું છે. કોઈની સાડા બારી રાખતું નથી. સોશિયલ મિડિયાએ પહેલાં હેરકટિંગ સલૂન, પાનના ગલ્લા અને પાદરનું જે સ્થાન હતું તે લીધું છે. પરંતુ 2014માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપને જે વિજય મળ્યો તે માત્ર સોશિયલ મિડિયાના આધારે જ મળ્યો તેમ કહેવું અતિશયોક્તિ છે. (જો એમ જ હોત તો 2004માં પણ ભાજપને વિજય મળવો જોઈતો હતો. ભલે એ સમયે સોશિયલ મિડિયા નહોતું પણ ઇન્ડિયા શાઇનિંગ અને ફીલ ગુડ ફેક્ટરનો જબરદસ્ત પ્રચાર હતો.) 2014 વખતે ભ્રષ્ટાચાર સામે આક્રોશ, પાકિસ્તાન દ્વારા આપણા સૈનિકોની અમાનવતાસભર હત્યા, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ છાત્રા પર સામૂહિક બળાત્કાર વખતે જાગેલો આક્રોશ અને આ આક્રોશને ઠારવામાં સરકારની સંવેદનહીનતા, રાહુલ ગાંધી દ્વારા મનમોહન સરકારના ખરડાના જાહેરમાં લીરેલીરા કરવા, પ્રમાણિક ગણાતા આઈએએસ અધિકારી અશોક ખેમકાની કોંગ્રેસ અધ્યક્ષાના જમાઈ રૉબર્ટ વાડ્રાની જમીન સોદાને રદ્દ કરવાની ગુસ્તાખી બદલ વારંવાર બદલી…ઉપરાંત કોંગ્રેસ અને તેના સાથી પક્ષોના નેતાઓનાં સંવેદનહીન-ગરીબો અને મધ્યમ વર્ગીય જનતાના ઘા પર મીઠું ભભરાવતા હોય તેવાં નિવેદનો-બાટલા હાઉસ એન્કાઉન્ટરમાં મરાયેલા ત્રાસવાદી માટે સોનિયા ગાંધીને રડવું આવેલું (સલમાન ખુર્શીદ), ગરીબી એ તો એક માનસિકતા છે (રાહુલ ગાંધી) રૂ. પાંચમાં પણ જમવાનું મળે છે (રાજ બબ્બર), પત્ની અને મેચ નવા હોય ત્યાં સુધી જ આનંદ આપે (શ્રીપ્રકાશ જયસ્વાલ), તળાવ ખાલી હોય તો શું હું મૂત્ર વિસર્જન કરી ભરું? (અજિત પવાર), મીનાક્ષી નટરાજન તો ટંચ માલ જેવાં છે (દિગ્વિજયસિંહ), સલમાન ખુર્શીદ 71 લાખ કરતાં મોટું કૌભાંડ કરે (બેનીપ્રસાદ વર્મા) વગેરે નિવેદનો સામે લોકાક્રોશને મોદીએ એન્ગ્રી યંગ મેન અમિતાભનું રૂપ યાદ આવે તેવી છટાથી અદ્ભુત વાચા આપી.

એક તરફ તેમણે વાચા આપી અને સાથે સાથે એક વિકલ્પ પણ આપ્યો. તેમણે દિલ્લીની શ્રીરામ કૉલેજમાં પાણીના અડધા ગ્લાસમાં અડધો ગ્લાસ હવા હોય છે તેમ નવો દૃષ્ટિકોણ આપી નવી પેઢી સાથે તમામ વર્ગનું મન જીતી લીધું. તો સાથે ‘અબ કી બાર મોદી સરકાર’ની અદ્ભુત ક્રિએટિવ જાહેરાતો થઈ. મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા પ્રત્યે ભાજપનો દૃષ્ટિકોણ આરએસએસમાંથી આવતા હોવાથી ઉપેક્ષાભર્યો અને અહંકારસભર રહ્યો છે તે કારણ હોય કે કોંગ્રેસના શાસનમાં ફાયદો મેળવી ભાજપના શાસનમાં જાકારો મેળવતા હોય, તેના કારણે મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા અને ભાજપને ઉંદર-બિલ્લીના સંબંધ રહ્યા છે. આજે પણ છે. પણ ભાજપ વેબસાઇટ-બ્લૉગ અને તે પછી સોશિયલ મિડિયામાં અડવાણીના સમયથી અગ્રેસર રહ્યું. આથી સોશિયલ મિડિયાએ પણ 2014ની જીતમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી. આ ઉપરાંત ભાજપે અડવાણી જૂથના નાનામોટાં ત્રાગાં બાદ કરતાં ખૂબ જ સંગઠિત થઈને ચૂંટણી લડી. દસ વર્ષ દરમિયાન હિન્દુ ત્રાસવાદ હેઠળ સાધ્વી પ્રજ્ઞા ઠાકુર, કર્નલ પુરોહિત, અસીમાનંદને જેલમાં પુર્યા, આરએસએસને પણ આ મુદ્દે સંડોવ્યો, રાષ્ટ્રમાં 2006, 2008 જેવા અનેક ત્રાસવાદી હુમલા-બૉમ્બ ધડાકા થયા અને રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પણ ખતરામાં જણાઈ, સામે પક્ષે ઘણા સમય સુધી કસાબ-અફઝલને ફાંસી ટળતી રહી તેથી આરએસએસ પણ ‘અભી નહીં તો કભી નહીં’ એમ સંકલ્પ કરીને ભાજપ સાથે આ જંગમાં જોડાયો હતો. ઉત્તરપ્રદેશમાં મુઝફ્ફરનગરનાં રમખાણો અને તે વખતે સૈફાઈમાં મુલાયમ-અખિલેશ યાદવ સલમાન-માધુરીનો ડાન્સ જોવામાં વ્યસ્ત હોય તેથી ઉ.પ્ર.એ અમિત શાહની સંગઠન શક્તિ અને મોદીના કાનપુર-મેરઠ-અમેઠી વગેરે જગ્યાએ સ્થાનિક મુદ્દા ઉઠાવતા પ્રચારના પ્રતિસાદમાં ભાજપને 80 પૈકી 75 બેઠકો આપી દીધી. આમ, ચૂંટણીની જીતનાં અનેક કારણો હોય છે પણ મિડિયાને વધુ યાદ રહ્યા એ વખતે મોદી માટે કામ કરનાર પ્રશાંત કિશોર તથા સોશિયલ મિડિયા. જો પ્રશાંત કિશોર જ ચૂંટણી જીતાડી શકતા હોત તો ઉત્તરપ્રદેશમાં કેમ તેઓ કૉંગ્રેસને જીતાડી ન શક્યા અને કૉંગ્રેસ માત્ર સાત બેઠક પૂરતી સીમિત રહી ગઈ?

અત્યારે પ્રશાંત કિશોર અને દિવ્યા સ્પંદનાના કારણે રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસ સોશિયલ મિડિયા પર સબળ બની છે. મેં ઘણા સમય પહેલાં કહેલું કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ વિદ્વાન છે પણ ભારતની જનતા સાથે સેતુબંધ બાંધી શકતા નથી કારણકે અંગ્રેજીમાં ભરડ ભરડ કરે છે. રણદીપ સૂરજેવાલા હિન્દી બોલે તો એ અંગ્રેજીમાં વિચારીને અનુવાદ કરતા હોય તેવું બોલે છે. શશી થરૂરનું તો અંગ્રેજી ભલભલા અંગ્રેજી જાણકારોનેય ડિક્શનરી ઉથલાવતા કરી દે તેવું હોય છે. મનમોહન અંગ્રેજી બોલે કે હિન્દી, પોપટની જેમ વાંચતા હોય તેમ ભાવહીન ચહેરે વાંચી જાય છે. જયરામ રમેશ પણ અંગ્રેજીમાં વિદ્વાન છે. અભિષેક મનુ સિંઘવી પણ પ્રભાવશાળી નથી. સંદીપ દીક્ષિત હિન્દીમાં સારા વક્તા ખરા પણ ‘સેનાધ્યક્ષ સડકના ગુંડા જેવી ભાષા બોલે છે’ તેવું કહી બાજી બગાડે, આવું જ દિગ્વિજયનું. આમ, ઈન્દિરા ગાંધી પછી કૉંગ્રેસમાં કોઈ સારા વક્તા અને કમ્યૂનિકેટર નથી. ગેસ સબસિડીના પૈસા બેંકમાં ડાયરેક્ટ ટ્રાન્સફરની વાત કૉંગ્રેસે પણ કરી હતી. (આ જ વાત મોદી કેવી સરળ રીતે સમજાવી શકે છે? ભાજપમાં પણ અટલજી નિવૃત્ત થયા પછી આ જ શૂન્યાવકાશ હતો. અડવાણીજી પોતે ભૂતકાળમાં સ્વીકારી ચૂક્યા છે કે તેઓ અટલજી જેવા વક્તા નથી. મોદીજીને આગળ કર્યા નહીં. 2009માં હારનું એક કારણ આ પણ હતું.) પણ સબસિડી દૂર કરવાનો મામલો મિસફાયર થયો અને જયપુર અધિવેશનમાં રાહુલે નવમાંથી બાર બાટલા આપવાની જાહેરાત કરવી પડી. આરટીઆઈ, આરટીઇ અને ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા કૉંગ્રેસ લાવી પણ મોદી જેમ પોતે ઉજ્જવલા યોજના દ્વારા ચૂલો ફૂંકતી ગરીબ મહિલાને ગેસ કનેક્શન અપાવ્યું તે સમજાવી શક્યા, નોટબંધીના લાભ લોકોને મુશ્કેલી પડી તે છતાં લોકોને ગળે ઉતારી શક્યા કે આ પગલું દેશહિતમાં હતું તેમ કૉંગ્રેસ ન કરી શકી. આ પણ 2014માં હારનું એક મોટું કારણ હતું. ચૂંટણી સિવાયના સમયમાં કૉંગ્રેસે સારા હિન્દી વક્તાઓને તૈયાર કરવા જોઈએ જેના માટે પ્રૉફેશનલોની મદદ લઈ શકાય. કહેવતો, શ્લેષ, પ્રાસ, રમૂજો, શ્લોક, કવિતા, આ બધાનો કૉંગ્રેસના વક્તાઓના વક્તવ્યોમાં અભાવ હોય છે. ઘણી વાર બાંયો ચડાવી અનેક આક્રોશસભર પ્રહારો કરતાં એક ખડખડાટ હસાવી જનારી રમૂજ વધુ અસરકારક હોય છે.

રાહુલ ગાંધી એક માત્ર વક્તા છે જે હિન્દીમાં ઠીક-ઠીઈ બોલી શકે છે! ( નવજોતસિંહ સિદ્ધુ અત્યારે કૉંગ્રેસમાં છે પણ તેનો લાભ કેમ લેવાતો નથી તે આશ્ચર્યની વાત છે.) કેવું દુર્ભાગ્ય! કૉંગ્રેસનો ગઢ વર્ષોથી ઉત્તરપ્રદેશ રહ્યો. નહેરુ-ગાંધીના લોકો દાયકાઓથી ઉત્તરપ્રદેશથી ચૂંટાતા રહ્યા પણ ભારતના બહુમત વિસ્તારોને પ્રભાવિત કરી શકનારી હિન્દી પર પ્રભુત્વ ન કેળવી શક્યા! અલબત્ત, રાહુલજીના વક્તવ્યમાં સુધારો છે. જોકે એ જનતાને પ્રશ્નો પૂછવા, માઇક ઠીક કરવું, પૉઝ લેવો એ બાબતે મોદીનું અનુકરણ કરતા જણાય છે. તેમણે ટ્વિટર પર ભલે પીડી તો પીડીના સહારે (જસ્ટ જૉકિંગ) હિન્દીમાં ટ્વીટ કરવા માંડ્યું છે. શેરોશાયરી કરી સચોટ પ્રહાર પણ કરે છે. પરંતુ પ્રહારોની સાથે મોદીની જેમ હજુ રૉડમેપ જાહેર કરવાનો બાકી છે. તેમાં ગુજરાતમાં જેમ બેરોજગારોને બેરોજગારી ભથ્થું આપવાની, ખેડૂતોનાં દેવાં માફ કરવાની જૂનીપુરાણી જનતાને માગતી રાખવાની નીતિ અપનાવી છે તે ન ચાલે.

Posted in gujarat, humor, politics, Uncategorized

ડોન્કી પૉલિટિક્સ

ગધેડાઓની જીએમડીસી ખાતે રેલી મળી રહી હતી. ગદર્ભ સરદાર પ્રવચન આપી રહ્યો હતો.

“હોંચી હોંચી…” બધાએ નારા લગાવ્યા, “હોંચી હોંચી.”

સરદારે ગદર્ભગાન આરંભ્યું, “સાથીઓ, આપણી આ રેલી આ સરકારના વિરોધમાં છે. સરકારે નોટા માટે આપણું ચિત્ર મૂકાવા દીધું નથી.”

“પણ સરદાર એ કામ તો ચૂંટણી પંચે કર્યું છે.”

બાજુવાળાએ ઠોંસો માર્યો, “હોંચી હોંચી…અત્યારે ચૂંટણી સમયે આમ જ કહેવું પડે. જે બધું ખરાબ હોય તેનો દોષનો ટોપલો સરકાર માથે જ ઢોળવો પડે.”

સરદારે આગળ ચલાવ્યું, “ચૂંટણી પંચ સરકારના ઈશારે જ નાચે છે. અમે આનો વિરોધ કરીએ છીએ. તમિલનાડુના સામાજિક કાર્યકર્તાઓનો આભાર કે એમણે રાજકારણીઓ કરતાં આપણને ઓછા નિરુપદ્રવી માન્યા છે. પણ મારું કહેવું છે કે અમે માનવજાત કરતાં ઓછા નિરુપદ્રવી જ છીએ. માનવજાતને તો હવે મહેનત કરવી જ નથી ગમતી. બસ, બધું બેઠા બેઠાં જ ખાવું છે. મહેનત કરી હાર્ડ-ઇંક-મ ખાનારાઓ હવે અનામતના રવાડે ચડ્યા છે.”

“સરદાર કોની વાત કરે છે તે સમજી ગયો ને.” ગદર્ભ શ્રોતાએ બાજુવાળાને કહ્યું. બાજુવાળાએ આંખથી સંમતિ આપી પ્રવચન સાંભળવા ઈશારો કર્યો.

સરદારે આગળ ચલાવ્યું, “બીજા પક્ષને તો માત્ર ગાયની જ ચિંતા છે. એય માત્ર મત પૂરતી. રસ્તા પર પવિત્ર ગાય નડે તેનું કંઈ નહીં. આપણે કોઈ દિવસ રસ્તા પર અડ્ડો જમાવી રાહદારીઓને કે વાહનચાલકોને નડ્યા? કોઈ દી કોઈને ઢીંક મારી?”

ગદર્ભ શ્રોતાએ ફરી ટીપ્પણી કરી, “ખબર પડી? સરદાર કોની વાત કરે છે?” બાજુવાળાએ ફરીથી આંખથી સંમતિ આપી પ્રવચન ચૂપચાપ સાંભળવા ઈશારાથી કહ્યું.

સરદારે આગળ ચલાવ્યું, “ગાયો-આખલાઓ ઢીંક મારે છે. એટલે એની ચિંતા છે. અમે મૌન રહીએ છીએ. ચૂપચાપ મજૂરી કરીએ છીએ. એટલે અમારી કોઈને પડી નથી.”

ફરીથી ગદર્ભ શ્રોતાએ કહ્યું, “માણસમાં નોકરિયાત વર્ગની પણ આ વેદના છે. એની પણ કોઈને પડી નથી. એક નોકરિયાત મારા માલિકને કહેતો હતો કે તમે તો ફટ દઈને પૈસા વધારો પણ અમારા પગાર વધતા નથી.” બાજુવાળાએ હા પાડી સરદાર સામું જોઈ પ્રવચન સાંભળવા કાન સરવા કર્યા.

સરદારે કહ્યું, “આખલા-બળદ માટે સુપ્રીમ કોર્ટ પણ ચિંતિત છે. એટલે જલ્લીકુટ્ટી પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. પણ એ સમજતી નથી કે હવે તેમનો ઉપયોગ ખેતીમાં થતો નથી. તો તેમનું શું થશે? ને સુપ્રીમને બકરીઓની ચિંતા થતી નથી. કેટલી બિચારી બકરીઓની ઇદ પર હત્યા થઈ જાય છે? પેલા તોફાનમાં મરનારાઓને એક પક્ષ 25 અને બીજો 35 લાખ આપવાની વાત કરે છે પણ બકરીઓના પરિવારને કોઈ કંઈ આપતું નથી.”

“એટલે અમે હવે બકરીઓ સાથે ગઠબંધન કરવાનું નક્કી કર્યું છે.”

ગદર્ભ શ્રોતા બોલ્યો, “આપણે સોશિયલ મિડિયામાં આવવું જોઈએ. ટ્વિટર પર એકાઉન્ટ ખોલાવી પોસ્ટું મૂકવા માંડીએ. પેલા પીડીને વધુ હાડકાં આપીને આપણી તરફ લઈ આવીએ.”

“આપણે હોંશિયાર છીએ. પીડીની કે પીકેની જરૂર નથી…” સરદારે કહ્યું, “અને આ ચૂંટણીમાં આપણે દેખાડી દેવાનું છે. જે આપણી માગણીઓ સાથે સંમત થશે તેને ગદર્ભ સમાજનું સમર્થન મળશે.”

ગદર્ભ શ્રોતાએ પૂછ્યું, “પણ આપણી માગણી શું છે?” બાજુવાળાએ આ વખતે કહ્યું, “એ જ ખબર નથી. આપણે ડીંડક ચલાવવાનું. આપણા સરદારને ડેપ્યુટી સીએમ બનાવવા જેટલો અલ્પ-એશ-ઓઆરામ દે એટલે આપણનેય ફાયદો થાય.”

ગદર્ભ શ્રોતાએ કહ્યું, “પણ અગાઉની સભાઓમાં સરદાર કહેતા હતા ને કે આપણી માગણી છે કે આપણે મજૂરી ન કરવી પડે. અન્ય પ્રાણીઓની પાસે પણ મજૂરી કરાવવામાં આવે. આપણા માટે ખાસ ગમાણ બનાવાય. તડકામાં ઊભા રહીને સ્કિન બ્લેક થઈ જાય નહિ તે માટે દર મહિને સનસ્ક્રીન લોશન આપવામાં આવે. આપણી પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરી સિંહ બનાવી દેવામાં આવે અને ગીર જેવી જગ્યા ફાળવી દેવામાં આવે.પણ આ છેલ્લી માગણી પૂરી થાય તેવી જ નથી.”

બાજુવાળાએ કહ્યું, “એટલે જ..પૂરી ન થાય તેવી એકાદી માગણી હોવી ખૂબ જરૂરી છે. તો જ આંદોલન ચલાવી શકાય ને.”

“બીજી એક માગણી એ પણ હતી કે પેલા દસ ગદર્ભોના પરિવારને લાખોની સહાય કરવામાં આવે. પણ એ તો ખોટું નથી? એ ગદર્ભોએ લાત મારી હતી. તે બદલ તેમને માલિકોએ ડફણા માર્યા હતા. તેના માટે સહાય શેની?”

“એ રાજનીતિ છે. તને ન ખબર પડે. બીજા પક્ષે તો આપણને મોટી રકમનો વાયદો કર્યો છે.”

“એમ તો એક માગણી એ હતી કે આપણે હવે મજૂરી નહિ કરીએ. એના બદલે અમને મફત જમીન આપી દેવામાં આવે. પણ એમ કંઈ મહેનત વગર સૂકા મેવા-ની ચીજો ખાવી સારી છે?”

“તને ન ખબર પડે. આ રાજનીતિ છે.”

સરદારે કહ્યું, “તો ભાઈઓ, આપણે કયા પક્ષને ટેકો આપવો તે તમારા જનાદેશ પ્રમાણે નક્કી કરીશું.”

“પણ ગઈ રાત્રે તમે કોનીગ્રેસવાળાને મળીને એક બોરી ભરીને કંઈક લેતા આવ્યાને? અને તમારા બીજા સાથી ભાઈહવેજપને મળીને કોથળો લેતા આવ્યા ને?”

“તને ખબર ન પડે, આ રાજનીતિ છે. હોંચી હોંચી”

(આ હાસ્ય લેખ છે. કોઈએ બંધબેસતી પાઘડી પહેરવી નહીં.)