Posted in politics, sanjog news, vichar valonun

કર્ણાટકની ચૂંટણીમાંથી રાહુલ ગાંધી બોધપાઠ લેશે?

(વિચાર વલોણુ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૨૦/૫/૧૮)
કર્ણાટકનાં પરિણામ ૧૫મીએ આવી ગયાં. મતદારોએ સહુને માપમાં રાખ્યા. ગુજરાત પછી આ બીજી ચૂંટણી છે જ્યાં બધાના દાવાને મતદારોએ ખોટા પાડ્યા. કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ ૧૨૦ બેઠકોનું સ્વપ્ન જોઈ રહી હતી, રાહુલ ગાંધી વડા પ્રધાન થવાનું દીવાસ્વપ્ન જોવા લાગ્યા હતા, ભાજપે ૧૩૦થી વધુ બેઠકોનો દાવો કર્યો હતો. આ લખાય છે ત્યારે હજુ અંતિમ રીતે પરિણામો બહાર નથી પડ્યાં, પરંતુ ભારે ઉતારચડાવ પછી ભાજપ ૧૦૪થી ૧૦૬ બેઠક વચ્ચે સ્થિર થાય તેમ દેખાય છે.
ભાજપ સૌથી મોટો પક્ષ હોવા છતાં કૉંગ્રેસનાં પૂર્વ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીએ દેવેગોવડાને ફૉન કરી તેમની સરકારને બહારથી કૉંગ્રેસનું સમર્થન આપવાનો પ્રસ્તાવ મૂકી દઈ ભાજપ કંઈ કરે તે પહેલાં આબાદ દાવ ખેલ્યો છે. આ બતાવે છે કે સોનિયા ગાંધી રાજકારણનાં પાકાં ખેલાડી છે જ્યારે રાહુલ ગાંધી કાચા.
ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસની બેઠકો ગત વખત કરતાં વધી ત્યારે તેને રાહુલ ગાંધી અને કૉંગ્રેસની મૉરલ વિક્ટરી કહેનારા અત્યારે ગોત્યા જડે તેમ નથી. આવા લોકોના કારણે જ કૉંગ્રેસ બેઠી થઈ શકતી નથી. મોદી તરફી વાતો કરનારાને મોદીભક્તો કહેવાય છે પરંતુ કૉંગ્રેસની તરફેણમાં ગુજરાતનાં પરિણામો વખતે મૉરલ વિક્ટરીની વાતો કરનારા વર્ગના માટે હજુ યોગ્ય શબ્દ ધ્યાનમાં નથી આવતો. તેમને ચમચા કહેવું યોગ્ય છે? ખબર નહીં.
ગુજરાત પછી કર્ણાટક જેવું સમૃદ્ધ રાજ્ય કૉંગ્રેસે ગુમાવ્યું છે. ગુજરાતના વિજયને કૉંગ્રેસનો નૈતિક વિજય કૉંગ્રેસ પ્રેમીઓ કહે તે સાચું છે કે તે નહીં તેની ચર્ચામાં નથી ઉતરવું, પરંતુ કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસની જનતા દળ (સેક્યુલર) સાથે સરકાર બને તો પણ કૉંગ્રેસની મૉરલ ડીફિટ તો જરૂર કહેવાશે જ. આ કેમ થયું તેનું જો આત્મમંથન કૉંગ્રેસ નહીં કરે તો નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહનું ‘કૉંગ્રેસ મુક્ત ભારત’નું સ્વપ્ન જરૂર સાકાર થશે.
કર્ણાટકમાં સિદ્ધરામૈયાની સરકારે સારાં કામો કર્યાં જ નહોતાં તેવું તો નથી. તેની ગરીબો માટેની યોજનાઓ જેને સંયુક્ત રીતે ‘ભાગ્ય’ યોજનાઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે તે સારી જ હતી. આટલાં વર્ષોમાં બેંગ્લુરુ પહેલાં ઇલેકટ્રૉનિક્સ સિટી અને પછી આઈ. ટી. હબ બન્યું તે પણ કૉંગ્રેસ અને તે પછી રામકૃષ્ણ હેગડે, એસ. આર. બોમાઈની જનતા પક્ષની સરકાર અને તે પછી દેવેગોવડાની જનતા દળની સરકાર, કૉંગ્રેસની સરકારોને આભારી છે. પરંતુ કૉંગ્રેસ આ વાત જનતા સુધી પહોંચાડવામાં નિષ્ફળ રહી. સ્વયં મુખ્યપ્રધાન સિદ્ધરામૈયાએ ૧૭ ઑક્ટૉબર ૨૦૧૭ના રોજ જ સ્વીકાર્યું હતું કે તેમના પ્રધાનો સરકારની સિદ્ધિઓ જનતા સમક્ષ લઈ જવામાં નિષ્ફળ નિવડ્યા છે.
કૉંગ્રેસને આ તકલીફ હંમેશાં પડે છે. ૨૦૧૪માં આર. ટી. આઈ., આર. ટી. ઇ., ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદો, બળાત્કાર વિરોધી કાયદો કડક કરવો જેવાં પગલાં તે જનતા સમક્ષ પહોંચાડી શકી નહીં. એ વાતનો પણ ઇનકાર થઈ શકે તેમ નથી કે ૨૦૧૪માં તેની હારનું મુખ્ય કારણ તેનાં અનેક હજારો કરોડોનાં કૌભાંડો હતાં. બાબા રામદેવ અને અણ્ણા હઝારેનાં આંદોલનોના કારણે જનતામાં તેના વિરુદ્ધ આક્રોશ ઊભો થયો હતો. ૨૦૦૯માં માત્ર સો દિવસમાં મોંઘવારી ઘટાડવાના વચન સાથે સત્તામાં આવેલી કૉંગ્રેસ ૨૦૧૪ સુધી મોંઘવારી ઘટાડી શકી નહોતી, ઉલટું સબસિડીવાળા ગેસના બાટલાની સંખ્યા ઘટાડીને મધ્યમ વર્ગના રોષનો ભોગ બની હતી. ગરીબી રેખાની વ્યાખ્યા બદલી નખાઈ હતી. રોજના રૂ. ૩૨ કમાતા હોય તો ગરીબ ન કહેવાય તેવી મજાકભરી વ્યાખ્યા આયોજન પંચના ઉપાધ્યક્ષ મોન્ટેકસિંહ અહલુવાલિયાએ કરી હતી.
ત્રાસવાદ અને નક્સલવાદ પણ સતત વધતો જતો હતો. દેશમાં અમદાવાદ, મુંબઈ, દિલ્લી, હૈદરાબાદ વગેરે અનેક જગ્યાએ બૉમ્બ વિસ્ફોટોમાં લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં. મુંબઈમાં તો ત્રણ દિવસ કસાબ આણિ મંડળીનો હિંસાચાર આજેય ભૂલાઈ તેમ નથી. આ બધાં પૈકી કેટલાંક પરિબળો તો આજે પણ છે, પરંતુ તે વખતે કૉંગ્રેસના પ્રધાનો અને નેતાઓ પ્રજાના ઘા પર મલમ લગાવવાના બદલે મીઠું ભભરાવતા હોય તેવાં નિવેદનો કરી પ્રજાના રોષનો ભોગ બનતા હતા. પ્રજા જાણે કે મૂંગા મોઢે ચૂંટણીની રાહ જોતી હોય તેમ એક પછી એક બધા જ જખ્મોને હૃદયમાં કોતરતી જતી હતી. આનું પરિણામ એ આવ્યું કે પ્રજાએ ૨૦૧૪ની ચૂંટણીમાં કચકચાવીને બદલો લીધો અને ભાજપને એકલા હાથે બહુમતી આપી દીધી.
આમાંથી અમુક પરિબળો આજે પણ વિદ્યમાન છે. પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી સરકારી યોજનાઓ સરળ ભાષામાં લોકોને સમજાવવામાં સફળ નિવડે છે. નરેન્દ્ર મોદી સામે પણ લોકોના એકાઉન્ટમાં પંદર લાખ રૂપિયા જમા નથી થયા તેવા પ્રશ્નો કૉંગ્રેસના કારણે લોકોના મગજમાં ફરે છે, પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી અને તેમની સૉશિયલ મિડિયા ટીમ લોકોને એ સમજાવવામાં સફળ થાય છે કે વિવિધ યોજનાના કારણે લોકોના પૈસાની એટલી બચત થઈ કે લોકોને પંદર લાખ કરતાંય વધુ ફાયદો થયો. દા.ત. મોદી લોકોને સમજાવે છે કે સૌભાગ્ય યોજનાના કારણે લોકોને એલ.ઇ.ડી. બલ્બ વગેરેને કારણે વીજળી બિલમાં બચત થઈ છે.
કૉંગ્રેસે તો ગેસના સબસિડીવાળા બાટલાની સંખ્યા ઘટાડી હતી પરંતુ મોદીએ બાટલા પરથી સબસિડી માટે આવકની મર્યાદા નિર્ધારિત કરી પાત્ર ન હોય તેમના માટે બાટલા સબસિડી વગર કરી નાખ્યા. સબસિડી સીધી જનતાના ખાતામાં જમા થાય તેવું કરી નાખ્યું. કાળા બજાર સમાપ્ત કરી નાખ્યો. અને ગરીબ મહિલાઓને ગેસ કનેક્શન આપ્યાં. આ વાત મોદી લોકોને સારી રીતે સમજાવી શકે છે.
કૉંગ્રેસની તકલીફ ઈન્દિરા ગાંધીના ગયા પછી એ રહી કે તેમાં હિન્દી ભાષી સારા વક્તા જ નથી જ્યારે ભાજપમાં હિન્દી ભાષી સારા વક્તાઓની મસમોટી સેના છે. કૉંગ્રેસમાં મનમોહનસિંહ, ચિદમ્બરમ્, પ્રણવ મુખર્જી, કપિલ સિબલ, જયરામ રમેશ, શશી થરૂર જેવા વિદ્વાન નેતાઓની ભરમાર છે, પરંતુ કોઈ સરળ હિન્દીમાં વાત કરી શકતા નથી. શશી થરૂર તો અધૂરામાં પૂરું, અંગ્રેજી પણ અઘરું લખે અને બોલે છે. રાહુલને હિન્દી આવડે છે પરંતુ તર્કબદ્ધ વાત કરતા નથી આવડતું અને શીખવું પણ નથી. હકીકતે, રાહુલે જો ખરેખર આગળ વધવું હોય અને દેશના વડા પ્રધાન થવું હોય તો પહેલાં તેમણે પોતાના દાદીના પિતા એટલે કે જવાહરલાલ નહેરુનું ‘ભારત એક ખોજ’ પુસ્તક વાંચવું જોઈએ. હિન્દુ ધર્મગ્રંથો અને અન્ય પંથોના ગ્રંથોનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ. ભારતની સંસ્કૃતિ સમજવી જોઈએ.
માત્ર ચૂંટણી સમયે મંદિરે-મંદિરે કે મઠે-મઠે જવાથી કંઈ ન વળે. મંદિરે જઈ આરતીના થાળ નીચે દબાવીને દક્ષિણા મૂકવી અને તેના વિડિયો પણ ઉતરવા દેવા- તેવું કરવાથી રાહુલ પોતાને જ મજાકનું પાત્ર બનાવે છે. આજે સૉશિયલ મિડિયા છે. આવા વિડિયોથી રાહુલની કિંમત અંકાય છે. તેમના પ્રત્યે માનમાં સ્વાભાવિક જ ઘટાડો થાય છે. નેપાળના ભૂકંપ વખતે શ્રદ્ધાંજલી-સાંત્વનાનો સંદેશ મોબાઇલમાંથી જોઈને લખતા રાહુલનો વિડિયો પણ તેમને મજાકને પાત્ર બનાવે છે.
રાહુલે કંઈ નહીં તો, તેમની માતા સોનિયા ગાંધીમાંથી શીખવું જોઈએ. સોનિયા ગાંધીએ કૉંગ્રેસને આવી જ સ્થિતિમાંથી બેઠી કરી હતી. સોનિયા ગાંધી આવ્યા ત્યારે ભાજપ દ્વારા તેમની ખૂબ જ ટીકા તેમના વિદેશી કુળના લીધે થઈ હતી. પરંતુ સોનિયા હિન્દી શીખ્યા, ભલે કદાચ અંગત રીતે અપનાવી હોય કે ન અપનાવી હોય, પરંતુ જાહેરમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ અપનાવી. જાહેર સભામાં ઈન્દિરા ગાંધી મુજબ હંમેશાં માથું ઢાંકેલું રાખતાં.
ઈન્દિરા ગાંધીએ ૧૯૭૭માં પોતાની પડતી સ્વીકારી ચરણસિંહની સરકારને સમર્થન આપેલું. પરંતુ રાહુલ ગાંધીએ તો કર્ણાટકની ચૂંટણીમાં સિદ્ધારામૈયાની યોજનાઓના પ્રચારના બદલે ૨૦૧૯માં પોતે જ વડા પ્રધાન બનશે તેવું જાહેર કરી દીધું. આવી ઉતાવળની શું જરૂર હતી? કર્ણાટકની ચૂંટણીમાં જીત મેળવ્યા પછી આવું કહી શક્યા હોત. નવેમ્બરમાં આવનારી મધ્ય પ્રદેશ, રાજસ્થાન, છત્તીસગઢની ચૂંટણી પછી કહ્યું હોત તો વધુ ઉત્તમ સમય ગણાત. પરંતુ કર્ણાટકની ચૂંટણી પહેલાં પ્રચાર દરમિયાન આવી જાહેરાતથી લોકોએ રાહુલની સરખામણીમાં સ્વાભાવિક જ મોદીને વધુ પસંદ કર્યા.
આ સિવાય ગુજરાતની જેમ જ કૉંગ્રેસ જાતિવાદ રમવા ગઈ. ગુજરાતમાં તેણે ‘ખામ’ થિયરી અપનાવી તો કર્ણાટકમાં ‘અહિન્દા’ (દલિતો અને મુસ્લિમો)ની થિયરી અપનાવી. લાગે છે કે કૉંગ્રેસના નેતૃત્વને કોઈક સામ્યવાદીનો દોરીસંચાર લાગે છે જે આવી થિયરી અપનાવવા સલાહ આપે છે. આના કારણે બીજા વર્ગો કૉંગ્રેસથી દૂર ભાગે છે અને દલિતો-મુસ્લિમો પણ આવી પ્રતીકાત્મક વાતોમાં હવે આવતા નથી, કેમ કે તેઓ પણ જુએ છે કે જ્યારે ત્રેવડા તલાકની વાત આવે છે ત્યારે કૉંગ્રેસ કટ્ટરવાદી મુસ્લિમોના પ્રભાવમાં આવી આ મુદ્દેથી દૂર ભાગે છે. દલિતો પણ સમજે છે કે કૉંગ્રેસનાં આટલાં વર્ષોના શાસન પછી પણ દલિતોની સ્થિતિ જેટલી સુધરવી જોઈએ તેટલી નથી સુધરી.
કર્ણાટકની ચૂંટણી પહેલાં જ એસ. સી. એસ. ટી. કાયદા પર સર્વોચ્ચમાં જે ચુકાદો આવ્યો તે જાણે કે મોદી સરકારે ડિક્ટેક્ટ કરાવ્યો હોય તેમ કૉંગ્રેસના પીઠબળથી દલિત સંગઠનોએ ભારત બંધ કરાવ્યો. ગુજરાતના ટીંબી ગામમાં દલિત યુવકની ઘોડી ખરીદવાથી હત્યા થઈ તેમ જૂઠો પ્રચાર કર્યો, જેનું સત્ય બહાર કંઈક જુદું જ આવ્યું છે. પ્રદીપ રાઠોડની હત્યા દરબારોએ નહીં પરંતુ એક કોળી યુવાને કરી હોવાનું અને તે પણ તેની પત્ની સાથે પ્રદીપને અનૈતિક સંબંધો હતા તેથી આ હત્યા થઈ છે. આવા સમાચારોના પગલે કૉંગ્રેસે જિજ્ઞેશ મેવાણી અને અભિનેતા પ્રકાશ રાજના ખભે બંદુક ફોડી દલિતોને પોતાની તરફ કરવાના પ્રયાસો કર્યા હતા. તે ઊંધા પડ્યા. એ તો ઠીક, પણ ગુજરાતની ચૂંટણી વખતે કૉંગ્રેસનું આઈ. ટી. સેલ અને સૉશિયલ મિડિયામાં ગુજરાત સરકાર વિરુદ્ધ ફરતા થયેલા સંદેશાઓ બાબતે જેની પ્રશંસા થઈ હતી તે દિવ્યા સ્પંદના કર્ણાટકનાં છે અને પ્રકાશ રાજ પણ કર્ણાટકના. પરંતુ આ બંનેએ મતદાન જ ન કર્યું!
૨૦૧૪ની ચૂંટણી પછી પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન એ. કે. એન્ટોનીએ હારનું આકલન કરી કેટલાંક પગલાં સૂચવ્યાં હતાં. પરંતુ આ પગલાંનો રિપૉર્ટ ક્યાંક ધૂળ ખાતો લાગે છે. શંકરસિંહ વાઘેલા આ રિપૉર્ટનો અમલ કરવા માથું પછાડી પછાડી થાકી ગયા પણ રાહુલે તેમને સાંભળ્યા જ નહીં. આ રીતે રાહુલે હેમંત બિશ્વા શર્માને પણ તેમની વાત ન સાંભળીને ગુમાવ્યા. પરિણામ એ આવ્યું કે આસામ સહિત ઈશાન ભારતનાં અનેક રાજ્યો કૉંગ્રેસના હાથમાંથી સરકી ગયાં. ગુજરાતમાં હાર પછી પણ નવા પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા અને વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી વચ્ચે બધું સમુસૂતરું નથી. મધ્યપ્રદેશમાં પણ કમલનાથને સુકાન સોંપાતા દિગ્વિજય નારાજ હોવાના અહેવાલો હતા. જૂથવાદ પર કાબૂ મેળવવો પડે.
હવે કાં તો સોનિયાએ પાછું સુકાન પોતાના હાથમાં લેવું રહ્યું અથવા પ્રિયંકાને મેદાનમાં ઉતારવાં રહ્યાં. બાકી, રાહુલના નેતૃત્વમાં કૉંગ્રેસનો સંઘ કાશીએ પહોંચે તેમ લાગતો નથી, સિવાય કે હજુ પણ રાહુલમાં કંઈક સુધારો આવે.

Advertisements
Posted in media, politics, sanjog news, vichar valonun

મિડિયાની સ્વતંત્રતા જોખમમાં: વાંક કોનો છે?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૬/૫/૧૮)

હમણાં માધ્યમોની સ્વતંત્રતાનો એક અહેવાલ આવ્યો જેમાં ભારતનો ક્રમ નીચે ઉતરી ૧૩૮મા ક્રમે પહોંચ્યો. વ્યાપક ચર્ચા થઈ કે ભારતમાં મોદી સરકાર આવ્યા પછી માધ્યમોની સ્વતંત્રતા દિનપ્રતિદિન હણાઈ રહી છે. એ અલગ વાત છે કે જેઓ આવું કહેતા હોય છે તેઓ ઘણી વાર ટીવી પર ચાલુ ચર્ચાએ પણ કહેતા હોય છે. જો ખરેખર માધ્યમોની સ્વતંત્રતા હણાઈ હોય તો રાજદીપ-બરખા-રવીશ જેવા પત્રકારો ચોવીસે કલાક પોતાનો એજન્ડા દેખાડતા રહી શકે?

ગૌરી લંકેશની હત્યા થઈ ત્યારે પત્રકારો ઉકળી ઊઠ્યા હતા. સાચી વાત છે. પરંતુ બીજાં રાજ્યોમાં પત્રકારોની હત્યા થાય ત્યારે કેમ લોહી ઉકળતું નથી? રાહુલ ગાંધીની જન આક્રોશ રેલીમાં ખાલી ખુરશીઓ બતાવતા પત્રકારને કૉંગ્રેસીઓ ઘેરીને ધક્કે ચડાવે ત્યારે કેમ પત્રકારોની તરફેણમાં આગળ નથી આવતા? તાજેતરમાં જામનગરમાં એક વકીલની હત્યા થઈ ત્યારે કોઈ સમાચારમાં તેની જાતિનો ઉલ્લેખ ન થયો તે સારું જ થયું, પરંતુ જ્યારે કથિત દલિતની હત્યા થાય ત્યારે હેડિંગમાં દલિતનો ઉલ્લેખ થાય તે વાજબી તો નથી જ.

માધ્યમોને દબાવવાની પ્રવૃત્તિ તો કૉંગ્રેસના કોઈ પણ શાસનકાળમાં પણ થઈ જ છે. સ્વતંત્રતા સમયે શરૂ થયેલાં સમાચારપત્રો સ્વતંત્રતાના મિશનવાળાં હતાં. સાથે તેઓ સામાજિક નિસબત ધરાવતાં હતાં. રાષ્ટ્રપતિ, વડા પ્રધાન જે કંઈ બોલે તે અક્ષરશઃ પહેલા પાને છપાતું. નામની આગળ શ્રી અથવા મિસ્ટર લગાડાતું. પરંતુ સામે પક્ષે સરકારો દૂધે ધોયેલી નહોતી. સરકારોનાં કૌભાંડો તો પહેલી નહેરુ સરકારથી જ બહાર આવવાં લાગ્યાં હતાં. કેટલાંક સમાચારપત્રો હિંમત કરીને છાપવાં લાગ્યાં. વાત એટલી વણસી કે નહેરુ માધ્યમોની સ્વતંત્રતા દબાવવા માટે બંધારણમાં પહેલો સુધારો લાવ્યા હતા. ૧૯૫૦માં રોમેશ થાપર વિ. મદ્રાસ રાજ્ય તેમજ બ્રિજભૂષણ વિ. દિલ્લી રાજ્ય એમ બે કેસમાં લોકોની વાણી સ્વતંત્રતાના અધિકારને જાળવી રાખતા ચુકાદા આવ્યા.

નહેરુએ કહેલું, “ભારતીય પ્રેસનો એક ભાગ ગંદો છે, તે અશ્લીલતા, અસભ્યતા અને જૂઠાણાં ફેલાવવાનું કામ કરે છે.’ નહેરુએ જે અખબારી સ્વતંત્રતાને દાબવા કડક હાથે કામ લીધેલું તે આજે મોદી કરે તો તો દેશવિદેશમાં થૂથૂ થઈ જાય. ઈન્દિરા ગાંધીના શાસન કાળમાં કટોકટી વખતે કેટલાક અપવાદોને બાદ કરતાં મોટા ભાગનાં માધ્યમો ઝૂકવાના બદલે દંડવત પ્રણામ કરવા લાગ્યાં હતાં. રાજીવ ગાંધીએ પણ તેમના શાસનકાળમાં માધ્યમોને દબાવવા લોકસભામાં બદનક્ષીનો કુખ્યાત ખરડો લાવેલો. સોનિયા-રાહુલના દસ વર્ષના પરોક્ષ શાસનમાં આઈટી કાયદા, ૨૦૦૮માં કલમ ૬૬એને દાખલ કરવા પ્રયાસ કરેલો. મોદી સરકારમાં માહિતી અને પ્રસારણ પ્રધાન સ્મૃતિ ઈરાનીએ ખોટા સમાચારના નામે માધ્યમોને દબાવવા કોશિશ કરી પરંતુ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કોઈ વિવાદ થાય તે પહેલાં તેને પાછો ખેંચી લીધો. ટૂંકમાં, સત્તા પક્ષ હંમેશાં મિડિયાને દબાવવા પ્રયાસ કરે જ છે.

આમાં વાંક કોનો છે? વાંક બંને પક્ષનો છે. કૌભાંડો બહાર ભલે મિડિયા કે વિપક્ષના લોકો લાવે, હકીકતે ઘણા કિસ્સામાં તેની માહિતી છૂપી રીતે શાસક પક્ષના કેટલાક લોકોએ જ આપી હોય છે. શાસક પક્ષના અસંતુષ્ટ મંત્રીઓ કે રાજકારણીઓ જ તેમના સાથીઓનું કદ ઘટાડવા માટે કૌભાંડની માહિતી લીક કરતા હોય છે. પરંતુ જેમની માહિતી બહાર આવે તેમને તે પસંદ પડતું નથી હોતું. જો તેઓ શક્તિશાળી હોય તો તેઓ મિડિયાને દબાવવા કોશિશ કરે છે. માધવસિંહ સોલંકીના સમયમાં ગુજરાતમાં આવું થયું હતું. જોકે માધવસિંહે એક ટીવી ઇન્ટરવ્યૂમાં એ અખબારની ઑફિસ સળગાવવા માટે ગૃહ પ્રધાન અમરસિંહ ચૌધરી તરફ ઈશારો કરતા તેમની મહત્ત્વાકાંક્ષા આ માટે જવાબદાર હોવાનું કહેલું. કેટલીક વાર બ્યૂરૉક્રેટ પણ પોતાનું ધાર્યું ન થાય કે ‘ખાવા’ ન મળે ત્યારે સમાચાર લીક કરતા હોય છે. વિપક્ષોમાં અભ્યાસુ નેતાઓ પોતાનું નામ માધ્યમોમાં ચમકે તે માટે શાસક પક્ષોને ઉઘાડા પાડતા હોય છે. કેટલાક કિસ્સામાં ખરેખર સમાચારસૂંઘું પત્રકારો માહિતી બહાર લઈ આવતા હોય છે.

રાજકારણીઓ જ્યારે વિપક્ષમાં હોય છે ત્યારે તેમને મિડિયા પસંદ હોય છે કારણકે સરકાર સામેના આક્ષેપો પ્રસારિત કરવા મિડિયા હંમેશાં તૈયાર હોય છે. આનું એક કારણ એ રહ્યું કે ૧૯૮૫ પછીના સમયથી મિડિયા મોટા ભાગે એન્ટી એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ વલણ અપનાવવા લાગ્યું. સરકારની જેટલી વધુ ટીકા કરો એટલું છાપું કે ટીવી ચૅનલ વધુ ચાલે. એ પણ નોંધવું જોઈએ કે આ એ જ સમય હતો કે જ્યારે કૉંગ્રેસનાં વળતાં પાણી થવાં લાગ્યાં હતાં. એ સમયે કટોકટી, તે પછી શીખોનો ખુલ્લેઆમ નરસંહાર અને તેને વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીનું સમર્થન, બૉફૉર્સ તોપ, દૂરદર્શન રાજીવ દર્શન બની જવું, શાહબાનો કેસ અને સેતાનિક વર્સિસથી મુસ્લિમ તુષ્ટીકરણ-કાશ્મીરમાં આતંકવાદ…આ બધા ઘટનાક્રમોથી લોકોમાં કૉંગ્રેસ સામે જબરદસ્ત આક્રોશ હતો. તેથી મિડિયાનો આ એન્ટી એસ્ટાબ્લિશમેન્ટવાળો ટ્રેન્ડ બહુ ચાલ્યો.

ધીમેધીમે પેઇડ ન્યૂઝનો જમાનો આવવા લાગ્યો. રાજકારણ હોય કે કૉર્પોરેટ, પોતાના તરફી કે વિરોધીઓ સામેની વાત છપાવવા માટે સમાચાર ‘ઊભા કરાતા’ થયા. અમેરિકા સહિત વિદેશોમાં તો આ જાણીતી વાત છે. ચાવાળી કંપની પોતાની ચા વેચાય તે માટે કૉફીથી કેન્સર થાય છે તેવો સર્વે કે સંશોધન છપાવશે તો તેના બે જ મહિના પછી કૉફીવાળી કંપની ચાથી નપુંસકતા આવે છે તેવો સર્વે કે સંશોધન છપાવશે. ભારતમાં પણ આયોડિનવાળું મીઠું જેવાં ઘણાં તૂત ચાલ્યાં.

પરંતુ પેઇડ ન્યૂઝમાં જમ ઘર ભાળી જાય તેવો ઘાટ એ થયો કે મિડિયામાં સરકારની કોઈ પણ બાબતમાં ગેરવાજબી રીતે ટીકા થવા લાગી. ઉદાહરણ અત્યંત આત્યંતિક છે પરંતુ સમજવા માટે આપવું પડશે. માનો કે પચાસ માણસોને પોતાના ઘરમાં ગંદકીથી તાવ આવી જાય તો તેમાં પણ સરકારને દોષ દેવાશે. અને આમાં ભાજપ કે કૉંગ્રેસનો સવાલ નથી આવતો.

કૉંગ્રેસની સરકારો વખતે પણ આવું થયેલું જ. યુપીએ સરકાર વખતે પણ આરટીઆઈ, આરટીઇ, ખાદ્ય સુરક્ષા ખરડો, મનરેગા જેવાં ઘણાં સારાં પગલાં હતાં જ. પરંતુ સરકારનાં સારાં પગલાં મિડિયાએ પ્રશંસવા જોઈએ તે ન થયું. એ તો ઠીક, પણ સમાજના હકારાત્મક સમાચારો પણ છાપવાના-દર્શાવવાના ઓછા થઈ ગયા. સરકાર દ્વારા કે ખાલી ચણા જેવા લોકો દ્વારા પ્રસિદ્ધિ માટે પેઇડ ન્યૂઝ, જાહેરખબરના કારણે એક મત એવો પ્રસર્યો કે કોઈને હકારાત્મક પ્રસિદ્ધિ આપવી જ નહીં. ભાવનગરના જનાર્દન ભટ્ટ જેવા સામાન્ય પેન્શનર નિવૃત્તિ પછી રૂ.૧.૦૨ કરોડનું દાન સૈનિકો માટે કરે એ સમાચારને રાષ્ટ્રવ્યાપી પ્રસિદ્ધિ મળી? ધોળા જંક્શનના કથિત સવર્ણ શિક્ષકો દ્વારા આંબેડકર જયંતીના દિને કથિત દલિત બાળકો સાથે બટુક ભોજનના સમાચારને રાષ્ટ્રવ્યાપી પ્રસિદ્ધિ મળી?

આનું પરિણામ એ આવ્યું કે જનતામાં નેગેટિવિટી ઘર કરતી ગઈ. ભારતમાં કંઈ સારું જ નથી તેવો મત બંધાતો ગયો. કૉલમિસ્ટો પણ પશ્ચિમની પ્રશંસા અને ભારતની દરેક વાતમાં ટીકા કરતા થયા. રાજકીય પક્ષો બાબતે લખવાનું કે બોલવાનું હશે તો પણ લખશે કે બોલશે કે એકેય રાજકીય પક્ષ સારો નથી. એના કરતાં તેમણે જે મુદ્દો હોય તે મુદ્દા પર જે પક્ષનું વલણ સાચું હોય તેનું સમર્થન અને જેનું ખોટું હોય તેની ટીકા કરવી જોઈએ.

આના લીધે સરકાર અને જનતા વચ્ચે ખાઈ વધતી ગઈ. કોઈ સરકાર કંઈ કરતી જ નથી એ વિચાર એટલી હદ સુધી જનતાના મગજમાં ઘૂસી ગયો છે કે જનતા વેરો ભરવો, શેરી સ્વચ્છ રાખવી, બસ-ટ્રેન-જાહેર ઈમારતો સહિતની સંપત્તિને નુકસાન ન પહોંચાડવું, ટ્રાફિક સિગ્નલો ન તોડવા જેવી પોતાની ફરજો બજાવવાનું બંધ કરવા લાગી. આ બહુ નુકસાનકારક છે. આ દેશને અરાજકતાભણી લઈ જવા જેવું પગલું છે.

એમાં હવે કોઈ શંકા નથી કે મિડિયા એ બિઝનેસ બની ગયું છે. ન્યૂઝમાં વ્યૂઝની ભેળસેળ થવા લાગી. હજુ તો ભારતના વડા પ્રધાન અને બ્રિટનનાં વડાં પ્રધાન મંત્રણા કરે છે ત્યાં પહેલા પાને ‘ભારતના વડા પ્રધાન અને બ્રિટનના વડાં પ્રધાન વચ્ચે લીસી લીસી વાતોઃ પરિણામ શૂન્ય’ જેવા તંત્રી લેખ પ્રકારનાં હેડિંગ સાથે સમાચાર છપાવાં લાગ્યાં. ‘ઇન્ડિયન ઍક્સ્પ્રેસ’ જેવું છાપું ‘એન્ડ ધે હેન્ગ્ડ યાકૂબ મેમણ’ જેવા ત્રાસવાદી તરફી હેડિંગ સાથે પહેલા પાને સમાચાર છાપવા લાગ્યું. રાજકારણ તો સમજ્યા, પરંતુ કોઈ પણ નિવેદનમાં ભારતીય સંસ્કૃતિના અભ્યાસ વગર અર્થઘટન કરીને સમાચાર આપવા લાગ્યા છે.

હવે લોકો સ્માર્ટ બની રહ્યા છે. તેમની પાસે સમાચારના એક કરતાં વધુ સ્રોત છે જે તેમને પોસાય પણ છે. અગાઉ તેવું નહોતું. જે છાપું કે ચેનલ કહે તે લોકોને માની લેવું પડતું. આજે મોબાઇલમાં આંગળીના ટેરવે અનેક ઍપ, વેબસાઇટ અને ટીવી ચૅનલો છે. લોકો સમાચારની ખરાઈ જાતે કરી શકે છે.

આજે પત્રકારોના બદલે સીધા તંત્રીઓ અને માલિકો મેનેજ કરાતા થઈ ગયા છે. સામાન્ય લોકો પણ જાણે છે કે મિડિયામાં ચમકવું હોય તો શું કરવું? પહેલાં પત્રકાર-મિડિયાની જે પ્રતિષ્ઠા હતી તે આજે કેટલાંક પત્રકારો અને મિડિયાના કારણે સાવ તળિયે પહોંચી છે. એક તરફ, સુધીર ચૌધરી જેવા સેલ્ફી પત્રકારો છે અને બીજી તરફ રાજદીપ-બરખા-રવીશ જેવા ચોવીસે કલાક કોઈ પણ ઘટના માટે મોદીને ભાંડ્યા કરતા પત્રકારો છે. હદ તો ત્યારે થઈ જાય છે જ્યારે જેએનયુમાં ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચાર મામલે આ રવીશકુમાર કાળો પડદો કરી નાખે છે અને પોતાની જ નાત સામે પ્રશ્નો ઉઠાવે છે. વાચકો અને દર્શકો માટે જાયે તો જાયે કહાં જેવી કરુણ પરિસ્થિતિ છે. શું આનો હલ એ હોઈ શકે કે મિડિયા દરેક પક્ષ-પંથ-જાતિના સમાચારોને સરખું મહત્ત્વ આપે, હેડિંગ માત્ર તથ્ય આધારિત અને ઉશ્કેરણી વગરનું હોય. પોતાના અભિપ્રાયોને રજૂ કરવા માટે તંત્રી લેખ, કૉલમ કે દસ તક જેવા કાર્યક્રમો છે જ. મિડિયામાં ચમકવા વાહિયાત નિવેદનો કરનારા નેતાઓ હોય કે કહેવાતા સાધુ-ઇમામો-પાદરીઓ હોય કે રાખી સાવંત પ્રકારનાં કલાકારો, તેમનાં નિવેદનો છાપવાં જ નહીં. ન મિલેગી પ્રસિદ્ધિ, ન હોગી નિવેદનબાજી.

આનાથી ટૂંકા ગાળા માટે ટીઆરપી અને જાહેરાતોનું નુકસાન થશે પણ લાંબા ગાળા માટે પ્રતિષ્ઠા ફરીથી નિર્માણ થશે. પ્રતિષ્ઠા બચશે તો જ લોકો છાપું વાંચશે કે ટીવી-વેબ જોશે. નહીં તો ટૂંકા ગાળાનો લાભ એ લાંબા ગાળાનું નુકસાન બનશે અને આવાં મિડિયા હાઉસોને તાળાં મારવાનો વારો આવશે.

Posted in national, politics, sanjog news, vichar valonun

સંવૈધાનિક સંસ્થાઓને નબળી કોણે પાડી?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ,તા.૨૯/૪/૧૮)
અચાનક ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા છે? કે પછી અસહિષ્ણુતા અને એવૉર્ડ વાપસી પછી કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું આ બીજું એક અભિયાન મોદી સરકાર સામે છે? ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ જાહેરમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર સામે બળવો પોકારીને દીવાસળી ચાંપવાનું કામ કર્યું હતું ત્યારે તેમાં સામ્યવાદી ડી. રાજાની બળવાખોર ન્યાયમૂર્તિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતના કારણે સામ્યવાદીઓ આ અભિયાન પાછળ હોવાની શંકા ગયા વગર નથી રહેતી. તે પછી કૉંગ્રેસ અને વિપક્ષોએ મહાભિયોગની દરખાસ્ત માટે નૉટિસ આપી પરંતુ તેની ગુણવત્તાના આધારે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ તેને ફગાવી દીધી.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પર પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ, પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! અલબત્ત, સમાચાર માધ્યમોએ યશવંતસિંહાના સમાચાર જેટલા ચગાવ્યા તેટલા આ સમાચારને મહત્ત્વ ન આપ્યું. પરંતુ રિમૉટ કંટ્રૉલ ગણાતા મનમોહને પણ તેના પર સહી કરવાની ના પાડી! એ તો ઠીક, વિપક્ષોમાં પણ તૃણમૂલ, ડીએમકેએ કૉંગ્રેસના આક્ષેપોના પુરાવા માગ્યા.
પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન કપિલ સિબલ તો એટલી હદે ગયા કે તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટનો બહિષ્કાર કરવાની જાહેરાત કરી! કેમ? કદાચ એટલા માટે કારણકે રામમંદિર, પી. ચિદમ્બરમ્ ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ સામા પક્ષ વતી, કપિલ સિબલ લડે છે. અને આ બધા કેસ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર પાસે છે. કપિલ સિબલે રામમંદિરનો કેસ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. કદાચ તેમને અથવા કૉંગ્રેસને ડર છે કે આ કેસનો ચુકાદો હિન્દુઓ તરફી આવ્યો તો તેનો સીધો ફાયદો ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં થશે.
દીપક મિશ્રના નામે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર કેસમાં કડક ચુકાદો, ૨૦૦૮ના બળાત્કારના કેસમાં કડક ચુકાદો, સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો બોલે છે. આના કારણે એક દલીલ એવી પણ થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને સાથી પક્ષોની મતબૅંક પર અસર પડતી હોવાથી તેઓ આટલી હદે ઉકળી ઉઠ્યા છે.
આ કપિલ સિબલે ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામીની સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો માટે મહાભિયોગ વખતે તેમનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ સૌમિત્ર સેનના મહાભિયોગ વખતે તેઓ ૨૦૧૦માં એમ કહેતા હતા કે રાજકારણીઓએ ન્યાયાધીશોના મહાભિયોગમાં પડવું જ ન જોઈએ!
ન્યાયમૂર્તિ લોયાના મૃત્યુ કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે કે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે એટલે ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા તેવી બૂમરાણ મચાવવી કેટલી હદે વાજબી? અને એમ જોવા જાવ તો ખરેખર ન્યાયતંત્ર, સંસદ કે સરકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા સૌથી વધુ ક્યારે ખતરામાં હતી? અને કોના થકી?
પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ ઘણી વાર ફરિયાદ કરતા કે ન્યાયાધીશો તેમના ‘આઇવરી ટાવર’માં રહે છે અને તેથી તેઓ બહુ રૂઢિચુસ્ત છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૭ના રોજ પહેલી વાર સરકાર અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ગોલકનાથ કેસ તરીકે જાણીતા કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કે. સુબ્બા રાવે છ વિરુદ્ધ પાંચની બહુમતીથી સરકારને મૂળભૂત અધિકારોમાં ચેડા કરતા અટકાવી દીધી હતી.
૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. એ. એન. રે વિશે એવું કહેવાય છે કે તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી કે તેમના સલાહકારોને ટેલિફૉન કરી કરીને નાનાનાના કેસોમાં પણ તેમનો અભિપ્રાય માગી તે મુજબ ચાલતા.
જે ન્યાયમૂર્તિઓ એ. એન. રે કરતાં સિનિયર હતા તેમાં એક હતા ન્યાયમૂર્તિ જયંતિ મણિલાલ શેલત. તેમની નિવૃત્તિને આડે એક મહિનો જ બાકી હતો તેથી કદાચ એમ બહાનું કાઢી શકાય કે તેમની નિમણૂક એક મહિના માટે જ શા માટે કરવી? પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ કાવદૂર સદાનંદ હેગડેની નિવૃત્તિમાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતાં. ઈન્દિરાની ચૂંટણીને પડકારતી એક અરજી તેમની કૉર્ટમાં અનિર્ણિત હતી. તેમને જણાયું હતું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જે સોગંદનામું કર્યું છે તે ખોટું છે. આથી તેમણે તો ઉલટું ઈન્દિરાને મદદ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઈન્દિરાના ચમચાઓને લાગ્યું કે તેઓ ઈન્દિરાની વિરુદ્ધ છે. આથી તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ન બનાવાયા. અમરનાથ ગ્રોવરે પોતાની સિનિયૉરિટી છતાં એ. એન. રેને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવાયા તેના વિરોધમાં રાજીનામું આપી દીધું હતું!
જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.
કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી પોલીસ પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા.
કૉંગ્રેસે ઈન્દિરા ગાંધીના કટોકટી કાળમાં રાજ્યો કરતાં વધુ સત્તા કેન્દ્ર સરકારને આપી દીધી લોકતંત્રને નબળું પાડ્યું. તેણે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યાં, રાજ્યપાલોની મદદથી સરકારો ઉથલાવી, પક્ષપલ્ટાને પ્રોત્સાહન આપી લોકતંત્રને નબળું પાડવા કોશિશ કરી તેટલી કોઈ પક્ષે કરી નથી. ગુજરાતમાં માત્ર વિધાનસભામાં કૉંગ્રસના સભ્યોએ તોફાન કર્યું તેના પર રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલ સિંહે રાજ્યમાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ નબળી પડી ગઈ હોવાનો રિપૉર્ટ કર્યો હતો અને વિધાનસભાને સુષુપ્ત અવસ્થામાં મૂકાવી દીધી હતી! કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સીતારામ કેસરી સાથે વાત કરી આ જ રાજ્યપાલે ૧૯૯૭માં શંકરસિંહ વાઘેલાને બહુમતી પૂરવાર કરવા સાત દિવસનો સારો એવો સમયગાળો સામેથી આપ્યો હતો જેથી તેમને ધારાસભ્યોની ખરીદી-વેચાણ માટે સમય મળી રહે!
૧૯૮૯ની ચૂંટણીમાં હારી ગયા પછી લોકસભાના વિસર્જનની પ્રક્રિયામાં રાજીવ ગાંધી વિલંબ કરી રહ્યા હતા. તે વખતે એવી અફવા પ્રસરી કે અજિતસિંહ હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશથી ખેડૂતોનો મોરચો કાઢી દિલ્લી આવી રહ્યા છે જેથી રાજીવ પર લોકસભાના વિસર્જન માટે દબાણ કરી શકાય. તે વખતે દિલ્લીના ઉપરાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ સેના બોલાવી હતી! જોકે તેઓ તેમના પ્રયાસમાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ વાત ભંડારીએ તેમની આત્મકથામાં નોંધી છે.
સંવૈધાનિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર પણ સૌથી વધુ તરાપ કૉંગ્રેસે જ મારી હતી. આકાશવાણી અને દૂરદર્શન માત્ર નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાજીવ દર્શન બનીને રહી ગયાં. મોરારજી દેસાઈની જનસંઘ અને અન્ય વિપક્ષો સાથેની સરકાર વખતે સંચાર માધ્યમોની સ્વાયત્તતા માટે એક સમિતિ જ્યૉર્જ વર્ગીઝના નેતૃત્વમાં બનાવાઈ હતી. ‘જનસત્તા’ હિન્દીના પૂર્વ તંત્રી સ્વ. પ્રભાષ જોશીએ પોતાના ‘જબ તોપ મુકાબિલ હો’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે “આ સમિતિએ અધ્યયન કર્યું, સૂચનો પણ કર્યાં, પરંતુ દૂરદર્શન અને આકાશવાણી જેવાં માધ્યમ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર થઈ જાય તેવું કૉંગ્રેસ ક્યારેય ઈચ્છતી નહોતી. અઢી વર્ષમાં જનતા સરકારનું પતન થઈ ગયું અને ઈન્દિરા ગાંધી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં. તેમની હત્યા પછી પાંચ વર્ષ સુધી (રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં) કૉંગ્રેસની સરકાર રહી. દૂરદર્શન પર સતત અને વારંવાર ઈન્દિરા ગાંધીનું શબ દેખાડી દેખાડીને અને તેમની શહીદીને તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી માટે સહાનુભૂતિ તેમજ મતોમાં પરિવર્તિત કરવામાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીની મોટી ભૂમિકા રહી.
૧૯૯૦માં જ્યારે વી. પી. સિંહના જનતા દળની સરકાર બની ત્યારે પ્રસાર ભારતીનો ખરડો પસાર થયો. પરંતુ તેના પર રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થાય અને સરકારી અધિસૂચનાથી તે અમલમાં આવે તે પહેલાં તે સરકાર પણ જતી રહી. કેટલાક સમય સુધી ચંદ્રશેખરની કૉંગ્રેસના ટેકા સાથેની સરકાર રહી. તે પછી નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકારે પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવવાની કોશિશ ન કરી. દેવેગોવડા અને ગુજરાલ સરકારમાં માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન જયપાલ રેડ્ડી અને ગુજરાલે પોતે પ્રસાર ભારતીને પુનર્જીવિત કરવામાં રૂચિ લીધી. ત્યારે પણ રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની બહુમતી હતી અને તે સ્વાયત્તતા વિરુદ્ધ હતી. આથી નવો ખરડો સંસદમાં પસાર થઈ શકે તેમ નહોતો. આથી ગુજરાલ સરકારે જૂના ખરડામાં કેટલાક સુધારા કર્યા અને વટહુકમ બહાર પડ્યો. આ રીતે પ્રસાર ભારતી બૉર્ડની રચના થઈ.
પ્રભાષ જોશી લખે છે કે આ બૉર્ડમાં ગુજરાલના મિત્રો અને વામપંથીઓની બોલબાલા હતી. આમ છતાં પહેલી વાર ચૂંટણીમાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીએ પ્રમાણમાં સ્વાયત્તતા દાખવી અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કર્યું.
૨૦૦૬માં યુપીએ સરકાર વખતે વિદેશ સચિવની નિમણૂક વખતે મનમોહનસિંહના માનીતા શિવશંકર મેનનની પસંદગી ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને અવગણીને કરાઈ હતી. કે. કે. પૉલ પછી કિરણ બેદી દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બને તેમ હતાં, પરંતુ કિરણ બેદીને બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશનનાં વડાં તરીકે સાઇડલાઇન કરી દેવાયાં. તેમના બદલે તેમનાથી બે બૅચ જુનિયર વાય. એસ. દડવાલની પસંદગી કરાઈ હતી. ૨૦૧૩માં ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વડા તરીકે યશોવર્ધન આઝાદથી એક બૅચ જુનિયર એવા સૈયદ આસીફ ઇબ્રાહિમની પસંદગી કરાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૧૩માં કૉલસા કૌભાંડની સુનાવણી સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલી રહી હતી. અને તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર ચાલી રહી હતી. સુપ્રીમના ન્યાયમૂર્તિ આર. એમ. લોઢાએ તે વખતે સીબીઆઈને પાંજરામાં પૂરાયેલો પોપટ અને ‘માસ્ટર્સ વૉઇસ’ કહી હતી. સીબીઆઈની તપાસ સરકારની સૂચના મુજબ થતી હોવાના આક્ષેપો ઘણા સમયથી વિપક્ષો કહી રહ્યા હતા, તેને આ અનુમોદન હતું. ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ ડીએમકેએ કેન્દ્રમાં કૉગ્રેસના ગઠબંધનવાળી સરકારને ટેકો પાછો ખેંચ્યો અને તેના બે દિવસમાં જ ડીએમકેના વડા કરુણાનીધિના વડા એમ. કે. સ્ટાલિનના ઘરે સીબીઆઈએ દરોડા પાડ્યા હતા!
ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા હતા ત્યારે સરકારમાં કોઈ જવાબદારી પણ ન ધરાવતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારે લાવેલો એક ખરડો પત્રકાર પરિષદમાં ફાડીને ફેંકી દીધો હતો.તે ગેરબંધારણીય પગલું હતુ઼ જ પણ સાથે પોતાના પક્ષના જ વડા પ્રધાનની કૉંગ્રેસને અને દેશને પોતાની જાગીર માનતા ગાંધી પરિવારને મન કેટલી કિંમત છે તે સાબિત થયું હતું.
હવે મા-દીકરા સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી સંવિધાન બચાવો કે લોકતંત્ર બચાવો રેલી યોજે ત્યારે કેટલું હાસ્યાસ્પદ લાગે!

Posted in abhiyaan, national, politics

મહાભિયોગની દરખાસ્ત: ન્યાયતંત્ર સામે અવિશ્વાસ જગાવવાની ચાલ?

(અભિયાન,તા. ૦૫/૦૫/૧૮નો અંક)
પહેલી વાર આ દેશના કોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનું રાજકીય પક્ષોએ વિચાર્યું હશે. વિપક્ષોની પાસે તેમનાં કારણો છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે તેમની વર્તણૂક ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદને શોભાવતી વ્યક્તિ જેવી નથી. કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા ગુલામનબી આઝાદે આ દરખાસ્ત પાછળ વિપક્ષોનો હેતુ સમજાવતા કહેલું કે તેમની પાસે આ દરખાસ્ત માટેનાં પાંચ કારણો છે.
૧. ઓડિશામાં પ્રસાદ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ એ ૪૬ સંસ્થાઓ પૈકીની એક હતી જેને કેન્દ્ર સરકારે બે શૈક્ષણિક વર્ષ માટે મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવા માટે પ્રતિબંધિત જાહેર કરી હતી. તેનું કારણ મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાનો રિપૉર્ટ હતો. આ અહેવાલ મુજબ, તેમની ઉતરતી કક્ષાની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ હતી અને નક્કી થયેલાં ધારાધોરણો પૂરાં ન કરવા તે હતું. આ કેસમાં ઑડિશા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આઈ. એમ. કુદુસ્સી, વચેટિયા વિશ્વનાથ અગરવાલ, અને પ્રસાદ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટના બી. પી. યાદવ વચ્ચેની કથિત વાતચીતની બહાર આવેલી ટેપ મુજબ, વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને લાંચ આપવાનો કૉલેજના અધિકારીઓનો ઈરાદો હતો. કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર આ કેસમાં કદાચ સંડોવાયેલા હોઈ શકે.
૨. પ્રસાદ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટના કેસના દરેક કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે ચુકાદા આપ્યા છે. તેથી તેઓ પણ તપાસના પરીઘમાં આવી શકે તેવી બાબતમાં તપાસ માગતી રિટ પિટિશન પર પણ મિશ્રએ વહીવટી અને ન્યાયિક બંને રીતે કામ કર્યું છે. આ રીતે તેમણે ન્યાયાધીશોની આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
૩. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ ૬ નવેમ્બર ૨૦૧૭ની તારીખનો વહીવટી આદેશની તારીખ અગાઉની નાખી હતી જે ગંભીર છેતરપિંડી અને બનાવટનું કૃત્ય બને છે.
૪. દીપક મિશ્રએ તેઓ જ્યારે વકીલ હતા ત્યારે જમીન મેળવી હતી. તે માટે તેમણે જે સોગંદનામું કર્યું તે ખોટું હોવાનું સાબિત થયું હતું. એડીએમે ૧૯૮૫માં આ જમીન ફાળવણીને રદ્દ કરી હતી. તેમણે જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન મેળવ્યું તે પછી ૨૦૧૨માં કથિત જમીન પાછી આપી દીધી હતી.
૫. મિશ્રએ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ કેસોમાં પૂર્વ નિર્ધારિત પરિણામ મેળવવા માટે ચોક્કસ વકીલોના કેસો પસંદગીના ન્યાયાધીશોને આપવા માટે પોતાની માસ્ટર રૉસ્ટર તરીકેની વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો છે.
આ મહાભિયોગની નૉટિસ આપનાર પક્ષોમાં કૉંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પક્ષ (સપ), બહુજન સમાજ પક્ષ (બસપ), રાષ્ટ્રવાદી કૉંગ્રેસ પક્ષ (એનસીપી), સીપીએમ, સીપીઆઈ અને મુસ્લિમ લીગનો સમાવેશ થાય છે. તૃણમૂલ, શિવસેના, ડીએમકે, બીજદ, અન્નાદ્રમુક, સહિતના ભાજપના કટ્ટર વિરોધી પક્ષો પણ આ દરખાસ્તમાં જોડાયા નથી તે પણ નોંધપાત્ર છે.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્તને તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વેંકૈયા નાયડુએ ફગાવી દીધી એટલે હવે વિપક્ષો માટે ન્યાયાલયમાં જવાનો માર્ગ રહ્યો છે. આ દરખાસ્ત માટે જે પક્ષો આગળ આવ્યા છે તેમાં સ્પષ્ટ છે કે બધા કૉંગ્રેસના બગલબચ્ચાં જેવા પક્ષો છે અને મૂળ તો ડાબેરી તેમજ મુસ્લિમ લીગ જેવા કટ્ટરવાદી પક્ષ છે.
હવે પ્રશ્ન એ ઉપસ્થિત થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને તેના બગલબચ્ચાં જેવા સાથી વિપક્ષો શા માટે દીપક મિશ્ર સામે આટલા ઉકળી ઊઠ્યા છે? મિશ્ર તો બે ઑક્ટોબર ૨૦૧૮ના રોજ નિવૃત્ત થવાના છે. તો પછી આટલી ઉતાવળ શા માટે કે તેઓ તેમના પદ પરથી હટી જાય?
આને કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓની મિલી ભગત તરીકે જોવાય છે. આ ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ પેદા કરવાની ચાલ છે. સંસદ પર અવિશ્વાસ, સેના પર અવિશ્વાસ, પોલીસ પર અવિશ્વાસ અને હવે ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ. અત્યાર સુધી ન્યાયતંત્રના ચુકાદાઓ ગમે કે ન ગમે, બધાએ સ્વીકાર્યા જ છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક નવી ચાલ જોવા મળી છે.
ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરિકિશન લોયાના મૃત્યુના કેસમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે જાહેર હિતની અરજી ફગાવી દીધી તે પછી જાણીતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ ચુકાદાના દિવસને કાળો દિવસ ગણાવ્યો! આ એ જ પ્રશાંત ભૂષણ છે જે કાશ્મીરમાં લોકમત લેવાની વાત કરે છે, જે એક ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણ જેની સામે પદ્ધતિસર કેસ ચાલ્યો, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવ્યો, તે પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરીની મહોર મારી તો પણ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ખોલાવી તેની ફાંસી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા. ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૬ના રોજ આ પ્રશાંત ભૂષણે ભોપાલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં દેશભરના ન્યાયાધીશોને મૂર્ખ અને ભ્રષ્ટ ગણાવ્યા હતા! આ પ્રશાંત ભૂષણે નક્સલી વિસ્તારોમાં સેનાની હાજરી અંગે પણ જનમત લેવાની વાત કરી હતી. આ માટે પ્રશાંત ભૂષણને તેમની ઑફિસમાં જ ત્રણ જણાએ તમાચા માર્યા હતા, તો પણ તેઓ સુધરવાનું નામ લેતા નથી.
ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા હત્યાકાંડમાં પૂર્વ પ્રધાન માયાબહેન કોડનાનીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા તેની પણ કૉંગ્રેસે ટીકા કરી હતી. દરેક ચુકાદામાં ઉપરના ન્યાયાલયમાં જવાની છૂટ હોય જ છે. અરે! સર્વોચ્ચમાં ચુકાદો આવી જાય તો પણ તેની રિવ્યૂ પિટિશન, લાર્જર બૅંચ દ્વારા ચુકાદા માટે અરજી વગેરે કરી શકાતું હોય છે. પરંતુ ચુકાદાની આ હદ સુધીની ટીકા આ પહેલાં ક્યારેય થયાનું યાદ નથી આવતું.
અત્યારના મહાભિયોગના મુદ્દા પર પાછા ફરીએ. દરખાસ્તમાં ઉઠાવેલા મુદ્દા અંગે સુપ્રીમે પોતે ગત નવેમ્બર ૨૦૧૭માં ઠરાવ્યું હતું કે બૅન્ચોને કેસ સોંપવાના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વહીવટી કાર્યમાં કોઈ હિતનો ટકરાવ નથી થતો. વળી, દીપક મિશ્રએ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં જે ચુકાદા આપ્યા છે તેને ટાંકીને એમ કહેવાય છે કે વિપક્ષોનો તેમનો વિરોધ પોતાની મત બૅંકને સાચવવા માટે છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનું ફરજિયાત બનાવતો ચુકાદો આપેલો, યાકૂબ મેમણને ફાંસીની સજાવાળો ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર સામૂહિક બળાત્કારના ૨૦૧૨ના કેસનો કડક ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, ૨૦૦૮માં એક નાની બાળકીને ચૉકલેટ આપીને તેના પર બળાત્કાર કરનારને ફાંસીની સજા પણ તેમણે જ સંભળાવેલી.
હવે રામમંદિર કેસની સુનાવણી રોજબરોજ કરવાનું કૉર્ટે નક્કી કર્યું છે. પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબલે આ કેસની સુનાવણી ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવાની અપીલ કરી હતી. આ કેસની સુનાવણી દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતામાં થઈ રહી છે. કૉંગ્રેસને ડર હોઈ શકે કે રામમંદિર અંગે જો હિન્દુઓની તરફેણમાં ચુકાદો આવી જાય તો ભાજપને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં ફાયદો થઈ શકે. આ ઉપરાંત ચિદમ્બરમ્ ના દીકરા કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ કપિલ સિબલ લડે છે અને આ કેસો પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં ચાલે છે. કપિલ સિબલે તો એવી ઘોષણા પણ કરી દીધી છે કે તેઓ ૨૩ એપ્રિલથી મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં પોતાના અસીલો વતી રજૂઆત કરવા નહીં જાય. આમ તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે! આ પણ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. આનો અર્થ શું એવો કરવો કે કપિલ સિબલને ભીતિ છે કે અયોધ્યા સહિત ઉપરોક્ત ત્રણેય કેસોમાં તેમનો પક્ષ નબળો છે અને આથી ચુકાદા તેમની વિરુદ્ધમાં જ આવશે? આવું અત્યાર સુધી કોઈ વકીલે કર્યું નહીં હોય.
હકીકતે જેવી રીતે દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી પહેલાં અસહિષ્ણુતાના નામે એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ચાલ્યું હતું અને સાહિત્યકારોથી માંડીને ફિલ્મ કલાકારો સુધીના લોકોએ અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી ચૂંટણી પ્રભાવિત કરવા સફળ પ્રયાસ કર્યો હતો તેમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ન્યાયતંત્ર સામે આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેની સ્ક્રિપ્ટ સામ્યવાદીઓએ લખી હોય તેમ જણાય છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે ચાર ન્યાયમૂર્તિઓ જે. ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન બી. લોકુર અને કુરિયન જૉસેફે રીતસર જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી બળવો પોકાર્યો હતો. આમાં સામ્યવાદી નેતા ડી. રાજાની ન્યાયમૂરતિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતથી પડદા પાછળ સામ્યવાદીઓની સંડોવણીની શંકા દૃઢ બની હતી. આ બધા હોબાળા પછી જ વિપક્ષોની આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવી છે તે પણ નોંધપાત્ર છે.
એ પણ નોંધપાત્ર છે કે અગાઉ ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પર ૧૯૯૩માં મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે આ કપિલ સિબલ તેમના બચાવમાં શિરમોર હતા. તે પછી ૨૦૧૧માં કોલકાતા હાઇ કૉર્ટના ન્યાયાધીશ સૌમિત્ર સેન સામે નાણાકીય ગોટાળા અને હકીકતોના ખોટા અર્થઘટન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે પણ કૉંગ્રેસ સરકારમાં હતી. આ દરખાસ્ત રાજ્યસભામાં પસાર થઈ જતાં સૌમિત્ર સેને રાજીનામું આપી દીધેલું. ૨૦૧૧માં સિક્કિમ હાઇ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી. ડી. દિનાકરન સામે જમીન પચાવી પાડવા, ભ્રષ્ટાચાર અને ન્યાયમૂર્તિ તરીકે પદનો દુરુપયોગ કરવાના આરોપસર તપાસ પંચને પ્રથમદર્શી પુરાવા જણાતાં મહાભિયોગની નૉટિસ અપાઈ હતી, પરંતુ તેમણે તેની કાર્યવાહી હાથ ધરાય તે પહેલાં જ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
રાજકારણીઓને પોતાનાં વિધાનો યાદ નથી રહેતા પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં બધું ઑન રેકૉર્ડ હોય છે. ૨૦૧૮માં મહાભિયોગની દરખાસ્તની મજબૂત તરફેણ અને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટના બહિષ્કાર સુધીની હદે જનાર કપિલ સિબલે સૌમિત્ર સેન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત વખતે વર્ષ ૨૦૧૦માં એનડીટીવીને કહ્યું હતું, “રાજકારણીઓ ન્યાયાધીશોનું ભવિષ્ય નક્કી કરવા માંડે તો તે રાષ્ટ્રની મોટી કુસેવા ગણાશે.” તેમણે આ પ્રક્રિયાને ગેરબંધારણીય પણ ગણાવી હતી.
કયા કપિલ સિબલ સાચા? ૨૦૧૮ના કે ૨૦૧૦ના?

બૉક્સ-૧
ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી વખતે હતા!

ન્યાયતંત્રના અંધારા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી સરકાર વખતે હતા. કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા હતા. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા. આનાથી ઉલટું, ૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. તે વખતે બાર એસોસિએશનોએ અને કાનૂની ગ્રૂપોએ ભરપૂર વિરોધ કર્યો હતો.
તે વખતે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ મોહમ્મદ હિદાયાતુલ્લાહે કહ્યું હતું, “this was an attempt of not creating ‘forward looking judges’ but the ‘judges looking forward’ to the plumes of the office of Chief Justice”. જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.

બૉક્સ-૨
મહાભિયોગ સામે મનમોહનસિંહ સહિતના કૉંગ્રેસીઓમાં વિરોધ!

કૉંગ્રેસ માટે ખૂબ જ આંચકા જેવી બાબત એ રહી કે પૂર્વ વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહ જેમને વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રમાણિકતા માટે માનભેર જુએ છે તેઓ, કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવી જે પોતે પણ સર્વોચ્ચમાં જાણીતા વકીલ છે, પૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી તથા પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! મિડિયામાં આ સમાચારને ખાસ મહત્ત્વ ન મળ્યું પરંતુ કૉંગ્રેસ માટે આ બહુ મોટા સમાચાર છે કારણકે બીજા બધા તો ખરા જ પરંતુ મનમોહનને રિમૉટ કંટ્રૉલ્ડ પીએમ ગણાવાતા હતા. મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર અને સત્તાવાર પ્રવક્તા રહી ચૂકેલા સંજય બારુએ લખેલા પુસ્તકમાં પણ આ વાત બહાર આવી હતી. હવે એ મનમોહન જેના પર સહી કરવાની ના પાડે તે દરખાસ્ત ફેંકી દેવા યોગ્ય હોય તો જ આવી વાત બની હશે ને?
જોકે પોતાનો ગાલ તમાચો મારી લાલ રાખવા માટે કૉંગ્રેસે એવી દલીલ કરી કે “અમે પોતે ઈરાદાપૂર્વક જ પૂર્વ વડા પ્રધાનને આમાં સંડોવ્યા નથી કારણકે તેઓ પૂર્વ વડા પ્રધાન છે.” અશ્વિનીકુમારે તો કહ્યું કે “મહાભિયોગ એ અંતિમ ઉપાય છે અને તે પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે આ દરખાસ્ત લાવવી એ અભૂતપૂર્વ પગલું છે અને તેને ટાળવું જોઈતું હતું.”
સલમાન ખુર્શીદને પણ આ આખી વાતથી અજાણ રાખવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું, “મહાભિયોગ ઘણી ગંભીર બાબત છે. કોઈ ચુકાદા સાથે અસંમત હો તો આ દરખાસ્ત લાવવી યોગ્ય નથી. આ બાબતે થયેલી ચર્ચામાં હું સામેલ નહોતો. તેથી આ દરખાસ્ત માટેનાં કારણો ન્યાયી હતાં કે નહીં તે હું નહીં કહી શકું.” આ ઉપરાંત ઓડિશા કૉંગ્રેસમાં પણ આ દરખાસ્તનો અંદરખાને વિરોધ છે કારણકે ઓડિશામાં ૨૦૧૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણી આવશે અને દીપક મિશ્ર ઓડિશાના છે, તેથી નવીન પટનાયકનો બીજદ અને ભાજપ મિશ્રની તરફેણમાં છે. ઓડિશાની હાઇ કૉર્ટ અને અન્ય કૉર્ટોએ મિશ્રની તરફેણમાં કામકાજ બંધ રાખ્યું હતું.

Posted in gujarat, politics

શું કૉંગ્રેસ ગુજરાતમાં ભાજપને ગામડાં ઉપરાંત શહેરોમાં પણ ટક્કર આપશે?

કૉંગ્રેસ એક તરફ ખેડૂત અને દલિતનાં નામે રાજકારણ ખેલી અને ગામડામાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી રહી છે તો બીજી તરફ શહેરોમાં પણ તેણે પોતાની નબળી બાજુ ને મજબૂત કરવા માટેના પ્રયાસો આદર્યા છે. કમ સે કમ ગુજરાતમાં તો આવું દેખાય રહ્યું છે. યાદ હોય તો ગત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં શહેરોમાં કૉંગ્રેસને જબરો ફટકો પડયો હતો અને તેના કારણે જ ભાજપ સત્તા પર ફરીથી આરૂઢ થઇ શક્યો હતો. ગત વિધાનસભાની ચૂંટણીના પરિણામોમાંથી કૉંગ્રેસે બોધપાઠ લીધો હોય તેવું અત્યારે તો લાગી રહ્યું છે.

ગઈકાલે કૉંગ્રેસની ચિંતન શિબિર મળી ગઈ જેમાં તેના ગુજરાત પ્રભારી રાજીવ સાતવ, વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી તેમ જ ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા સહિતના લોકો હાજર રહ્યા હતા. આ શિબિરમાં શહેરોમાં કૉંગ્રેસને મજબૂત કરવા માટેની રણનીતિ ઘડી કાઢવામાં આવી હતી. આ શિબિરમાં કૉંગ્રેસ હવે પછી શહેરીજનોને લગતા પ્રશ્નો જેવા કે ટ્રાફિક, પ્રદૂષણ, પાણી વગેરે મુદ્દે પણ સરકારને ઘેરશે તેવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું.

રાજ્યના અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ અને સુરત શહેરમાં કૉંગ્રેસના બે શહેર પ્રમુખ હશે. શહેરના બંને પ્રમુખને કૉંગ્રેસ અલગ-અલગ કામગીરી સોંપશે. કૉંગ્રેસ મહાનગરમાં પોતાને મજબૂત બનાવવા માટે આંદોલનાત્મક, સંગઠાત્મક કામગીરી કરશે.

ગુજરાત કૉંગ્રેસ સંગઠનમાં મોટા ફેરફારની વિચારણા છેલ્લા એક મહિનાથી ચાલી રહી હતી, જે અંતર્ગત હવે કૉંગ્રેસ મોવડી મંડળે ગુજરાતનાં ચાર મહાનગરોમાં કૉંગ્રેસને મજબૂત બનાવવા આ નવો ઉપાય શોધ્યો છે.

કૉંગ્રેસ મોવડી મંડળે કરેલા નિર્ણય મુજબ, રાજ્યનાં ચાર મહાનગરોમાં કૉંગ્રેસને મજબૂત બનાવવા હવે શહેરને બે ઝોનમાં વહેંચવામાં આવશે. ચાર મહાનગરોમાં હવે એક નહીં પરંતુ બે શહેર પ્રમુખ રહેશે. જે પોતાના ઝોનમાં સંગઠનેન મજબૂત કરવાની કામગીરી કરશે. એક ઝોનમાં એક પ્રમુખ એમ શહેરમાં કુલ બે કૉંગ્રેસ શહેર પ્રમુખ હશે.

જો કે ખાટલે મોટી ખોડ એ છે કે કૉંગ્રેસમાં માત્ર નેતાઓ છે, કાર્યકર્તાઓ નહીં. ૯ એપ્રિલે કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી દ્વારા સંસદને ચાલવા દેવા સહિતના મુદ્દે ઉપવાસનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તે દિવસે અમદાવાદ સહિતના શહેરોમાં માત્ર બે કલાકમાં ઉપવાસનું નાટક કરવામાં આવ્યું હતું દિલ્લીમાં તો તેના નેતાઓ છોલે ભટુરે ખાઈને ઉપવાસ કરતા નજરે પડ્યા હતા આ બેવકૂફ નેતાઓ પાછા પોતાની તસવીર પણ હસતાંહસતાં પડાવતા હતા અને અરવિંદર લવલીએ તો એવું પણ કીધું કે આઠ વાગ્યે અમે નાસ્તો કર્યો હતો જ્યારે ઉપવાસ ૧૦ વાગ્યાથી હતો. આ લોકોને હિન્દુ શાસ્ત્રો જરા પણ જ્ઞાન દેખાતું નથી. ઉપવાસ સૂર્યોદયથી શરૂ થઈ જતો હોય છે અને બીજા દિવસે સૂર્યોદયે પૂરો થતો હોય છે. આમાં કરવા ચોથ જેવા અપવાદ હોય છે જેમાં સવારના સૂર્યોદયથી ઉપવાસ શરૂ થાય છે અને રાત્રે ચંદ્રોદયે પૂરો થતો હોય છે પરંતુ આ રીતનો ઉપવાસ પણ કૉંગ્રેસના આ નાટકમાં દેખાયો નહીં. એક રીત એકટાણાની પણ હોય છે જેમાં એક સમયે જમવાનું હોય છે અને બીજા સમયે ફળાહાર અથવા ફરાળ કરવાનું હોય છે. પરંતુ એકટાણાંનો પણ અભાવ કૉંગ્રેસના આ નાટકમાં દેખાયો. શું કૉંગ્રેસમાં કોઈ હિન્દુવાદી નેતાઓ બચ્યા જ નથી જે રાહુલ ગાંધીને ઉપવાસ-એકટાણાનું સાચું શાસ્ત્ર સમજાવી શકે? આ પહેલાં રાહુલ ગાંધી આરતી લેતી વખતે દક્ષિણા થાળીની નીચે દબાવતા એક વિડિયોમાં દેખાયા હતા. આરતી લેવાની અને દક્ષિણા આપવાની સાચી રીત કોઇ રાહુલ ગાંધીને ન સમજાવી શકે? નરેન્દ્ર મોદી માટે પ્લસ પોઈન્ટ એ છે કે તેઓ કોઈ પણ કાર્ય કરતા પહેલાં તેનું હૉમ વર્ક સારી રીતે કરી લે છે. રાહુલ ગાંધીએ પણ પૂરું હૉમ વર્ક કર્યા પછી હિન્દુત્વ તરફ અથવા તેના નાટક તરફ વળવું જોઈએ.

ફરી કૉંગ્રેસની શહેર તરફની દૃષ્ટિની વાત કરીએ. નરેન્દ્ર મોદીના દિલ્હી ગયા પછી ભાજપના ગુજરાત સંગઠનમાં પણ સુસ્તી જોવા મળી રહી છે નહિતર કોંગ્રેસના ગુજરાત પ્રભારી રાજીવ સાતવેં મેધા પાટકરને સમર્થન કર્યું અને વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણીએ રાજીવ સાધય આ ટ્વીટને સમર્થન કરતા gadh નર્મદાબંધની યોજનાની સફળતા મેધા પાટકરને આભારી હોવાનું કહ્યું તે મુદ્દે ભાજપ પાસે કોંગ્રેસને ઘેરવાની સારી તક હતી પરંતુ ભાજપ પ્રતિકાત્મક કાર્યક્રમ આપીને સંતોષ માની લીધો. તે દિવસે મુખ્યપ્રધાન વિજય રૂપાણી તેમજ નાયબ મુખ્ય પ્રધાન નીતિન પટેલના ટ્વિટર પર પણ આ સમાચાર આવ્યાના છ-છ કલાક સુધી કોઈ ટ્વીટ ન હતાં.

તાજેતરમાં એટ્રોસિટી અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે જે દિશાનિર્દેશ આપ્યા તે મુદ્દે એક એવી છાપ ભાજપ વિરોધીઓએ ઉપસાવી કે ભાજપ દલિત વિરોધી છે પરંતુ ભાજપના નેતાઓ કે પ્રવક્તાઓ એ વાત ન રજૂ કરી શક્યા કે ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬થી એટ્રોસિટી એક્ટને વધુ કડક બનાવનાર નરેન્દ્ર મોદીની ભાજપ સરકાર જ હતી. આ કાયદાને વધુ કડક બનાવવા માટે અને દલિતોને ઝડપી ન્યાય મળે તે માટે ખાસ વિશેષ અદાલતો રચવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી. ઉપરાંત આ વિશેષ અદાલતોને આ પ્રકારના ગુનાની સીધી નોંધ લેવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત એટ્રોસિટીમાં મૂછ કાપી નાખવી, દલિત સમુદાયના સભ્યને ચપ્પલનો હાર પહેરાવવો, જેવા ગુના પણ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત બળાત્કાર હત્યા કે તેજાબના હુમલાના પીડિત એવા દલિત માટે વળતરની રકમ રૂ. ૮.૫ લાખ સુધી વધારવામાં આવી હતી.

જો કૉંગ્રેસ ગુજરાતના શહેરીજનોને આકર્ષવાના તેના આ અધકચરા પ્રયાસમાં પણ સફળ રહી તો કમ સે કમ ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસ ભાજપને ગામડાં ઉપરાંત શહેરોમાં પણ ભારે પડી શકે છે અને તો ગત લોકસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપને ૨૬માંથી ૨૬ બેઠક મળી હતી તેવું કદાચ આ વખતે ન પણ બને.

Posted in politics

ભાજપના સ્થાપના દિને જમા-ઉધાર

એક સમય હતો જ્યારે ભાજપ ભારતીય જનસંઘ અને પછી ભારતીય જનતા પક્ષ (ભાજપ) તરીકે ઓળખાતો, હવે ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપા) તરીકે ઓળખાય છે! આજે જ્યારે તે તેનો સ્થાપના દિન ઉજવી રહ્યો છે ત્યારે તેનાં કેટલાંક અપેક્ષાપૂર્ણ અને અપેક્ષાબાકી પાસાં જોઈએ.

👉 અપેક્ષાપૂર્ણ બાજુઓ
+એકલા હાથે બહુમતી મેળવી.
+વિપક્ષોને વિકાસ અને હિન્દુત્વની (ઓછામાં ઓછું) ભાષા બોલતા તો કર્યા. રાહુલ ગાંધીથી માંડી મમતા બેનર્જી સુધી રાજકારણીઓ હવે મંદિર અને મઠની દોટ લગાવી રહ્યા છે.
+ આજે ૨૨થી વધુ રાજ્યોમાં પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે શાસન છે.
+સરકાર બન્યા પછી હિન્દુત્વને વેગ મળ્યો છે.
+ ભારત પ્રત્યે વિદેશમાં અને વિદેશીઓમાં જોવાની દૃષ્ટિ બદલાઈ છે. પહેલાં વિદેશી વડા તાજમહલની જ મુલાકાત લેતા, હવે વારાણસી ઘાટ કે અક્ષરધામની મુલાકાત લે છે.
+ અટલજી અને મોદીજીના ટીમ લીડર તરીકેના પ્રયત્નોથી પાકિસ્તાન પ્રત્યે જોવાની વિદેશીઓની દૃષ્ટિ બદલાઈ છે.
+હિન્દુ ધર્મની જ નીપજ એવા યોગને વિશ્વભરમાં સ્વીકૃતિ.
+વિશ્વનો સૌથી મોટો પક્ષ બન્યો. ચૂંટણી પ્રબંધન જડબેસલાક બન્યું.
+સરકાર અને સંગઠન વચ્ચે સુંદર તાલમેળ. કેન્દ્રીય કક્ષાએ જૂથબંધી નહિવત્.
+ એકતરફી મિડિયાની પોલ ભાજપ આઈટી સેલ અને સમર્થકો દ્વારા ખુલ્લી પાડી પણ હવે બધા જ પક્ષો મિડિયા પર આક્ષેપો કરતા થઈ ગયા છે.

👉 અપેક્ષાબાકી બાજુઓ
-રામમંદિર, ધારા ૩૭૦ અને સમાન સિવિલ કૉડ બાકી. (રાજ્યસભામાં બહુમતીનું બહાનું ન ચાલે, ઓછામાં ઓછુું, સંસદમાં ખરડો લાવવો જોઈએ. છાતી ઠોકીને વાત કરવી જોઈએ અને તે પણ દ્વિતીય હરોળના નેતાઓ દ્વારા નહીં, પ્રથમ હરોળના નેતાઓ દ્વારા અને તે પણ ચૂંટણી આવે એટલે નહીં, તે સિવાય).
– દેશ ભારતીય હોય તેવી છાપ ઉપસે તે માટે દેશનું નામ ભારત, અમદાવાદનું નામ કર્ણાવતી કરવું રહ્યું.
-શિક્ષણ પદ્ધતિ અને અભ્યાસક્રમ સંપૂર્ણપણે ભારતીય પદ્ધતિ અનુસાર હોવા ઘટે.
– ફિલ્મોથી માંડી ટીવી સિરિયલ બધે જ સાંસ્કૃતિક રીતે ચાંપતી નજર રાખવી ઘટે. ‘પદ્માવતી’ કે ‘સીયા કે રામ’ જેવા ધાર્મિક કે ઐતિહાસિક ચેડા ન ચલાવી લેવાય. ગુજરાતને બદનામ કરતી ‘પરઝાનિયા’ ફિલ્મ સ્ટારની સ્ટાર ગોલ્ડ સિલેક્ટ ચેનલ પર બતાવાય અને તે સંદર્ભે પગલાં ન લેવાય તે યોગ્ય નથી.
-હજ સબસિડી બંધ કરી પણ નાગાલેન્ડમાં ખ્રિસ્તીઓને રોમની નિશુલ્ક યાત્રાના વચન દ્વારા કૉંગ્રેસની લઘુમતી તુષ્ટિકરણની રાહ પકડી. તો મધ્યપ્રદેશમાં પાંચ કહેવાતા સંતોને તેઓ મંત્રી તરીકે કામ ન કરે તો પણ મંત્રીનો દરજ્જો આપી હિન્દુ સંતોની તુષ્ટિકરણનો જોખમી ચીલો પાડ્યો.
– દેશને કૉંગ્રેસ મુક્ત કરવા જતાં ભાજપ કૉંગ્રેસના નેતાઓયુક્ત બન્યો.
-ભાજપના નેતાઓ તથા કાર્યકર્તાઓને વંદે માતરમ્ ગાવાનું ટીવી પર લાઇવ ડિબેટમાં કહેવામાં આવે ને ન આવડે તે શરમજનક. આચાર્ય રઘુવીરથી લઈ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયના પુસ્તકોનો અભ્યાસ ભાજપના કેટલા નેતાઓમાં?
-ફાઇવ સ્ટાર કલ્ચર વધ્યું. ભપકા વધ્યા.
– સરકારના તમામ માળખામાં સામ્યવાદીઓ ઘૂસેલા છે, તેમના સ્થાને હિન્દુત્વવાદીઓને મૂકવામાં હજુ ઢીલાશ છે. અંગત રીતે ચમચાગીરી પણ જાહેરમાં સેક્યુલર રાગ આલાપનારાઓ, વિદેશથી પ્રભાવિત લોકોથી હજુ ભાજપના નેતાઓ પણ પ્રભાવિત છે, જે અંતે દેશ અને પક્ષ બંનેનું નુકસાન કરવાના છે.
-એકતરફી મિડિયાને ખુલ્લું પાડ્યું પણ હજુ ય કૉંગ્રેસ અને સામ્યવાદીઓ મિડિયામાં ક્ષુલ્લક મુદ્દાઓને ચગાવી ભાજપની છબી બગાડવામાં સફળ થાય છે પણ કેરળ, બંગાળ, કર્ણાટક જેવાં વિપક્ષ શાસિત રાજ્યોમા આનાં કરતાંય મોટા મુદ્દા હોય છે જેને અસરકારક રીતે ઉઠાવવામાં ભાજપ નિષ્ફળ જાય છે. દા.ત. ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં ખેડૂત આંદોલનની સામે કેરળમાં ખેડૂતોનું આંદોલન, ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં દલિતો પર અત્યાચારની સામે કેરળમાં દલિતો પર અત્યાચાર. ભાજપ શાસિત રાજ્ય ન હોય ત્યાં પણ અખલાક જેવા મુસ્લિમ કે ગૌરી લંંકેશ જેવા પત્રરકારની હત્યા માટે સંઘ-ભાજપ પર ખોટું દોષારોપણ જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળ કે કેરળમાં હિન્દુઓ સામે હિંસા માટે કોઈ અવાજ રાષ્ટ્રીય સ્તરે મજબૂત રીતે સંભળાતો નથી. ભાજપનો ભ્રષ્ટાચાર ખોટો જ છે પણ કેેેેજરીવાલના નવાસવા ‘આઆપ’ જે ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનની પેદાશ છે તેનાં કૌભાંડોના સમાચાર દિલ્લી બહાર પહોંચતા નથી. નર્મદા મુદ્દે ગુજરાત કૉંગ્રેસના નવા પ્રભારી રાજીવ સાતમના નર્મદા વિરોધી મેધા પાટકરને સમર્થન અને તેને ગુજરાત વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી દ્વારા સમર્થનના મુદ્દે સમાચાર બહાર આવ્યાના ચાર-છ કલાક પછી પણ મુખ્યપ્રધાન વિજય રૂપાણી અને નાયબ મુખ્યપ્રધાન નીતિન પટેલનાં ટ્વિટર હેન્ડલ મૂંગા રહે છે.

Posted in abhiyaan, politics, society, technology

સૉશિયલ મિડિયાના પ્રભાવમાં ન આવી જાવ!

(અભિયાન સાપ્તાહિક, તા.૭ એપ્રિલ ૨૦૧૮ના લેખનું બૉક્સ)
ઇન્ટરનેટ પર જે કંઈ મફત સેવા છે તે પુણ્ય કમાવવા માટે નથી તે સમજી લેવું જોઈએ. આનો અર્થ એ નથી કે કોઈ પેઇડ સેવા આપે તે પણ જેન્યુઇન જ હશે. પરંતુ ફેસબુકની સાથે ગુગલ પણ ઓછી માયા નથી. તે પણ સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડા કરે છે તે સાબિત થઈ ચૂક્યું છે. નરેન્દ્ર મોદીનું નામ વિશ્વના ટોચના અપરાધીઓમાં ગૂગલ બતાવતું હતું! ગૂગલમાં સર્ચ કરો તો તે જેમ ઈચ્છે તે પરિણામો જ બતાવે છે અને આ પરિણામો મોટા ભાગે ભારત વિરોધી હોય છે. સર્ચ રિઝલ્ટમાં ચેડા કરવા માટે ગયા વર્ષે યુરોપીય સંઘે ગૂગલને ૨.૪ અબજ યુરો (અંદાજે ૧૯૨.૮૪ અબજ રૂપિયા)નો દંડ ફટકાર્યો હતો, તો ભારતમાં પણ ભારતીય સ્પર્ધા આયોગ (સીસીઆઈ)એ ગૂગલ પર ૧.૩૬ અબજ રૂપિયાનો દંડ થોપ્યો હતો. ટ્વિટર પણ સ્થાપિત હિતોના શરણે જાય છે. ભારતમાં તે પરેશ રાવલ, અભિજીત વગેરે જમણેરી વિચારવાળાઓના ટ્વિટર હેન્ડલ ઝડપથી બ્લૉક કે સસ્પેન્ડ કરી દે છે તે જ રીતે અમેરિકામાં પણ હૉલિવૂડ ડિરેક્ટર હાર્વે વેઇન્સ્ટેઇનનું જાતીય શોષણનું કૌભાંડ બહાર આવ્યું ત્યારે અભિનેત્રી રૉઝ મેકગૉવનનું એકાઉન્ટ ટ્વિટરે સસ્પેન્ડ કરી નાખ્યું હતું.