abhiyaan, bjp, politics

મોદીનું નવું મંત્રીમંડળ: ૨૦૨૪ માટેની ઊર્જાથી ભરપૂર લાયક યુવા ટીમની ભેટ

(અભિયાન સામયિકના તા.૧૬/૯/૧૭ના અંકમાં પ્રસિદ્ધ લેખ)

રાજકારણ એ ખાંડાની ધાર પર ચાલવાનું કામ છે અને તેમાંય ખાસ કરીને સરકાર ચલાવવી. સરકાર ચલાવતી વખતે સારું શાસન પણ આપવાનું હોય અને સાથે રાજકીય સમીકરણો પણ ધ્યાનમાં રાખવા પડે. ગત ત્રણ સપ્ટેમ્બર ને રવિવારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના મંત્રીમંડળનું વિસ્તરણ થયું તેમાં આ બંને બાબતે ફરી એક વાર મોદીએ સાબિત કર્યું કે તેઓ અત્યારે જે રાજકીય નેતાઓ છે તેમાં તેઓ ચાણક્ય છે.

ગુજરાતમાંથી પાટીદાર આંદોલન અને ઓબીસી આંદોલનને શાંત કરવા વિઠ્ઠલ રાદડિયાનો અને ભાવનગરનાં ભારતીબહેન શિયાળનો સમાવેશ કરાશે, ગુજરાત પ્રભારી ભૂપેન્દ્ર યાદવ, હિમાચલ પ્રદેશમાં જે. પી. નડ્ડા મુખ્યપ્રધાનના ઉમેદવાર હોવાથી અનુરાગ ઠાકુરને કેબિનેટમાં સ્થાન મળશે, આસામમાંથી હેમંત વિશ્વ શર્મા, કર્ણાટકમાં યેદુરપ્પાના નિકટ ગણાતાં શોભા કરાંદલજે અને પ્રહલાદ જોશી, મધ્યપ્રદેશના સાંસદ પ્રહલાદસિંહ પટેલ, દિલ્લી ભાજપના નેતા સ્વ. સાહિબસિંહ વર્માના દીકરા પ્રવેશ વર્માનો સમાવેશ થશે તેમ પ્રસાર માધ્યમોમાં છાતી ઠોકીને કહેવાતું હતું. આ મુદ્દે ટીવી ચેનલો પર શનિવાર સવારથી તે મોડી રાતે ૧૨ વાગ્યા સુધી ચર્ચા ચાલી. રવિવારે પણ સવારે આઠ વાગ્યાથી ચર્ચા ચાલુ થઈ ગઈ હતી, પણ શનિવારે રાત્રે જ્યારે ખરાં નામો બહાર આવ્યાં ત્યારે ‘સૂત્રો’ના આધારે દાવો કરતા મિડિયા કર્મીઓ ભોંઠાં પડ્યાં અને તે પછી પણ મિડિયા કર્મીઓ નવા સંરક્ષણ મંત્રી કોણ બનશે તેની રવિવાર સવારથી ચર્ચામાં લાગ્યા હતા. તેમાં પણ નિર્મલા સીતારમણનું નામ બહાર આવતાં તેમના મોઢા પર ભોંઠપ જોવા મળતી હતી અને કદાચ એટલે જ નિર્મલા સીતારમણને તો કેવી રીતે સંરક્ષણ પ્રધાન બનાવાય? અર્થાત્ તેમની એવી કઈ લાયકાત છે તેવા ભાવ જોવા મળતા હતા.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અમિત શાહની જોડી ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન (અગાઉ આનંદીબહેન અને તે પછી વિજય રૂપાણી) હોય કે રાષ્ટ્રપતિ-ઉપરાષ્ટ્રપતિના ઉમેદવારની વાત હોય, દર વખતે બહુ ચાલાકીથી મિડિયા કર્મીઓને ખોટા પાડતી આવે છે. અને આથી જ હવે મિડિયામાં પણ કહેવાય છે કે ભાજપમાં જે નામ ચર્ચામાં આવે તે નામ ક્યારેય ખરેખર ફાઇનલ નથી હોતું.

શહેરી વિકાસ અને માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન વેંકૈયા નાયડુ ઉપરાષ્ટ્રપતિ બન્યા, સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પારીકર ગોવાના મુખ્યપ્રધાન બન્યા, પર્યાવરણ પ્રધાન અનિલ માધવ દવેનું અવસાન થયું. આ બધાના કારણે મંત્રીમંડળ વિસ્તરણ અનિવાર્ય બન્યું હતું. તેમાંય સંરક્ષણ ખાતાનો ભાર અરુણ જેટલીને સોંપાયો હતો અને સ્વાભાવિક છે કે નાણાં પ્રધાન જેટલી, જ્યારે પાકિસ્તાન અને ચીન સરહદ સળગતી હોય તો બીજી તરફ જીએસટીના અમલ અને નોટબંધીના આંકડા બહાર આવ્યા પછી જીડીપીમાં ઘટાડો થયો હોય ત્યારે નાણાં અને સંરક્ષણ જેવાં બંને મહત્ત્વનાં ખાતાને જેટલી ન્યાય આપી શકે નહીં. વળી, તેમના પર ગુજરાતની આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી જીતવાનો ભાર પણ નખાયો છે.

મોદીજીને બ્રિક્સ માટે ચીન જવાનું હતું અને સાથે મ્યાનમારની મુલાકાત લેવાની હતી (યોગાનુયોગ દર વિસ્તરણ પછી મોદીજીનો વિદેશ પ્રવાસ થયો છે) અને છઠ્ઠીથી શ્રાદ્ધ પણ શરૂ થતા હતા. આમ, ત્રીજી તારીખ બરાબર અનુકૂળ હતી.

મંત્રીમંડળના વિસ્તરણ પહેલાં અમિત શાહે બરાબર હૉમ વર્ક કર્યું હતું અને તેમણે મંત્રીમંડળના આઠ પ્રધાનો સાથે બેઠક કરી હતી. તો મંત્રીઓનાં નામ નક્કી થઈ ગયા પછી વડા પ્રધાનના નિવાસસ્થાને વડા પ્રધાન મોદીજી અને અમિત શાહે આ ભાવિ મંત્રીઓ સાથે શપથવિધિ પહેલાં નાસ્તા પર મુલાકાત કરી પોતાના વિઝનનો ખ્યાલ આવી નૂતન ભારતની સંકલ્પના સમજાવી કઈ ઝડપે કામ કરવાનું છે તેની માહિતી આપી હતી.

૨૦૨૪ની ટીમ ઊભી કરી દીધી

જે નવ મંત્રીઓને ઉમેરાયા છે અને જે ચાર પ્રધાનોને કેબિનેટ પ્રધાન તરીકે બઢતી મળી છે તેમાં તેમની યોગ્યતા અને ઉંમરનો વધુ ખ્યાલ રખાયો છે. આ ઉપરાંત રાજકારણમાં અનિવાર્ય બની ગયેલાં પ્રદેશ અને જાતિનાં સમીકરણો પણ સાધવામાં આવ્યાં છે. આ ઉપરાંત મોદીજી પર આક્ષેપ થતો રહ્યો છે કે તેઓ નવી પેઢી તૈયાર કરતા નથી પણ આ વિસ્તરણથી તેમણે નવા મંત્રીઓની ટીમ આપીને તેમનું લક્ષ્ય વર્ષ ૨૦૧૯માં જીતની સાથે ૨૦૨૪ માટે ભાજપની ટીમ તૈયાર કરવાનું હોવાનું સ્પષ્ટ કર્યું છે. તે સમયે પોતે ચિત્રમાં કદાચ ન હોય તો પણ એક નવી ટીમ જરૂર ભાજપને મળી ગઈ છે.

નિર્મલા સીતારમણ: ઓછું બોલવું, ઝાઝું કામ ફળી ગયું…

નિર્મલા સીતારમણને પહેલાં મહિલા સંરક્ષણ પ્રધાન બનવાનું ગૌરવ મળ્યું છે. (ઈન્દિરા ગાંધી તો વડાં પ્રધાન હતાં ત્યારે તેમણે સંરક્ષણ પ્રધાનની જવાબદારી સંભાળી હતી પરંતુ નિર્મલા સીતારમણ પહેલાં પૂર્ણ કક્ષાનાં મહિલા સંરક્ષણ પ્રધાન જ ગણાય). આ તીરથી મોદી-શાહે અનેક નિશાન સાધ્યાં છે. એક તો, નિર્મલા સીતારમણ મહિલા છે. રાજકારણના સંદર્ભમાં યુવાન છે. તમિલનાડુનાં છે. જેએનયુમાંથી એમએ ડિગ્રી મેળવેલા છે, પ્રાઇસવૉટર હાઉસ કૂપર જેવી કંપનીમાં સિનિયર મેનેજર તરીકે અને બાદમાં બીબીસી વર્લ્ડ સર્વિસમાં કામ કરી ચૂક્યાં છે, તેમના પતિ ડૉ. પરકલા પ્રભાકરણ આંધ્રપ્રદેશના છે, ચંદ્રબાબુ નાયડુ સરકારમાં કેબિનેટ રેન્ક સાથે સલાહકારનો હોદ્દો ભોગવે છે.

નિર્મલા સીતારમણ ભાજપમાં કદાચ સૌથી નવોદિત પ્રધાન છે. ૨૦૦૬માં જ તેઓ ભાજપમાં જોડાયાં. તે પછી ભાજપનાં પ્રવક્તા બન્યા. તેઓ મિતભાષી, શાંત અવાજે વાત કરનારાં પ્રવક્તા રહ્યા. દક્ષિણના હોવાથી અને સારા શિક્ષણના લીધે અંગ્રેજી પર પ્રભુત્વ હોવાથી ભાજપ વિરોધી ગણાતી અંગ્રેજી ચેનલો પર તેઓ ભાજપનો પક્ષ સારી રીતે રજૂ કરી શકતા અને તે વખતે મોદીજી અને ગુજરાતનાં રમખાણો, એન્કાઉન્ટર વગેરે ચર્ચામાં વધુ રહેતાં. તેઓ ૨૦૧૩માં મોદીજી વડા પ્રધાનના ઉમેદવાર જાહેર થયા તે પહેલેથી મોદીજીના સમર્થક રહ્યાં છે. આમ, આ કામગીરીથી તેમને વર્ષ ૨૦૧૪માં જ વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ પ્રધાન તરીકેનો સ્વતંત્ર પ્રભાર મળ્યો પરંતુ તે વખતે સ્મૃતિ ઈરાની નવાસવા હોઈ તેમને પહેલા જ ધડાકે માનવ સંસાધન પ્રધાન બનાવી દેવાતાં નિર્મલાજી પર કોઈનું ધ્યાન ન ગયું. પરંતુ આ વખતે નિર્મલાજીને સંરક્ષણ પ્રધાન બનાવી દેવાતાં બધાં ચોંકી ગયા છે. પરંતુ વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ પ્રધાન તરીકે તેમણે ઝાઝાં વાજાં વગાડ્યા વગર પોતાનું કામ સારું કરીને દેખાડ્યું. તેમણે કામગીરી સંભાળ્યા પછી ભારતની નિકાસમાં વધારો થયો. ચીનની સામે ભારતીય બજારને રક્ષવા ૯૩ ચીજો પર એન્ટિ ડમ્પિંગ ડ્યુટી લદાઈ. તો ક્રૂડ ઑઇલ, જેમ્સ અને કિંમતી ધાતુઓ, મશીનરી, ઇલેક્ટ્રૉનિક સાધનો, મોતી, કિંમતી અને અર્ધ કિંમતી પથ્થરો (રત્નો)ની આયાત પર પ્રતિબંધ પણ મૂકાયો છે. તેમની પ્રમાણિકતા નિ:શંક છે. વડા પ્રધાનની સૂચના મુજબ કામ કરે છે.

નિર્મલા સીતારમણના લીધે ભાજપ હવે મહિલા સશક્તિકરણનો દાવો કરી મહિલાઓના મત માગી શકશે. મજાકમાં તો એમ કહેવાય છે કે ભાજપના રાજમાં વિદેશ અને દેશની રક્ષા બંને મહિલાઓ (અનુક્રમે સુષમા તથા નિર્મલા) કરે છે જ્યારે રાજ’નાથ’ ઘર સંભાળે છે! બીજી તરફ, દક્ષિણમાં કર્ણાટક સિવાય ક્યાંય ભાજપનો ઉજળો દેખાવ નથી. આથી વેંકૈયાજીને ઉપરાષ્ટ્રપતિ બનાવી તેમજ નિર્મલા સીતારમણને સંરક્ષણ પ્રધાન બનાવી ભાજપ હવે તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશમાં પગપેસારો કરવાની યોજના ધરાવતો હશે તો તે સરળ બનશે. નિર્મલાજી પોતે ઝડપથી નવી ચીજો શીખે છે. સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે અગાઉ ગોવાના મુખ્યપ્રધાન મનોહર પારીકરને લાવીને મોદીજી સફળ પ્રયોગ કરી ચૂક્યા છે એટલે નિર્મલા સીતારમણમાં તેઓ સફળ જ રહેશે. નિર્મલાજીના સંરક્ષણ પ્રધાન બનવાથી સુરક્ષા અંગેની કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની સમિતિ (સીસીએસમાં) બે મહિલાઓનો સમાવેશ થયો છે તે પણ ઉલ્લેખનીય છે.

ચૂપચાપ કામ કરનારાઓને પ્રમોશન મળ્યું

નિર્મલા સીતારમણ સાથે પીયૂષ ગોયલ, ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન અને મુખ્તાર અબ્બાસ નકવીને પણ પ્રમોશન મળ્યું તે મહત્ત્વનું છે. આ ત્રણેય નેતાઓ પણ વિવાદ વગર કામ કરતા રહ્યા તેના લીધે તેમની બઢતી થઈ છે. પીયૂષ ગોયલે ગત મનમોહન સરકારમાં કૌભાંડના લીધે કુખ્યાત કોલસાની ખાણોની હરાજી સારી રીતે કરી બતાવી, ગામે ગામ વીજળી પહોંચાડવાના કામમાં સારી ઝડપ દેખાડી, તેથી તેમને રેલવે પ્રધાન તરીકે બઢતી મળી છે. જોકે સુરેશ પ્રભુ પણ રેલવે પ્રધાન તરીકે સારી કામગીરી કરી હતી પરંતુ છેલ્લે છેલ્લે થયેલા રેલવે અકસ્માતોના કારણે તેમની સામે વિરોધી લાગણી ઉદ્ભવી જેના પગલે તેમને હટાવાયા અને તેમને વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ પ્રધાન બનાવાયા છે. ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પેટ્રોલિયમ પ્રધાન તરીકે ઉજ્જવલા અને પહલ (ગેસની યોજના-પ્રત્યક્ષ હસ્તાંતરિત લાભ)નો સારી રીતે અમલ કર્યો હતો. ગરીબ વર્ગને પણ ગેસ પહોંચે તેમાં મોદીજીની સાથે ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન પણ યશના ભાગીદાર ગણાય. વળી, તેઓ ઓડિશાના છે અને ભાજપ હજુ ઓડિશામાં સત્તા મેળવી શક્યો નથી. ધર્મેન્દ્રજીએ કર્ણાટક, બિહાર, ઝારખંડ વગેરે રાજ્યનો પ્રભાર પણ સફળતાપૂર્વક સંભાળ્યો છે. આ બધાં કારણે તેમની બઢતી થઈ.

નજમા હેપ્તુલ્લાને ૭૫ની વય મર્યાદાના કારણે મણિપુરનાં રાજ્યપાલ બનાવાયાં તેથી લઘુમતી બાબતોના મંત્રીનું પદ ખાલી પડ્યું હતું. મુખ્તાર અબ્બાસ નકવી અગાઉ અટલ સરકારમાં પણ માહિતી-પ્રસારણના રાજ્ય પ્રધાન હતા. તેઓ ભાજપનો મુસ્લિમ ચહેરો છે. જોકે જ્યારે ત્રાસવાદી ભટકલના મિત્ર ગણાતા સબીર અલી (જદયુ)ને મોદીજી ભાજપમાં લાવ્યા ત્યારે નકવીજીએ ટ્વિટર પર જાહેરમાં વિરોધ કરી કહ્યું હતું કે “…તો તો પછી એક દિવસ દાઉદ ઇબ્રાહિમને પણ ભાજપમાં લવાશે..” તેમના વિરોધ પછી સબીર અલીને ભાજપમાં લવાયા નહોતા. આમ છતાં નકવીનું પ્રમોશન થયું છે. સ્મૃતિ ઈરાનીએ પણ એક સમયે નરેન્દ્ર મોદીનો રમખાણ બાબતે ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો અને પછી માફી માગી લેતાં વાત થાળે પડી ગઈ, મોદીજી માટે એમ મનાય છે કે તેઓ તેમના વિરોધીને ક્યારેય માફ નથી કરતા પરંતુ નકવી અને સ્મૃતિ ઈરાની તેમાં અપવાદ લાગે છે. જોકે એક અપવાદ ઉમા ભારતીનો પણ છે.

આ સિવાય નીતિન ગડકરીને ટ્રાન્સપૉર્ટ ઉપરાંત ઉમા ભારતી પાસેથી ગંગા શુદ્ધિકરણ ખાતું લઈ તેની જવાબદારી સોંપાઈ છે. ગડકરીજીએ પોતાનું કામ સારી રીતે કરી બતાવ્યું છે. અને એમ પણ મનાતું હતું કે રેલવે સહિત તમામ ટ્રાન્સપૉર્ટને વિલીન કરી એક મોટું મંત્રાલય બનાવાશે અને તે માટે ગડકરીજીએ મોદીજી સમક્ષ પ્રેઝન્ટેશન પણ કર્યું હતું પરંતુ હાલમાં આ વાત ખોટી સાબિત થઈ છે. ગંગા શુદ્ધિકરણ બાબતે બડબોલાં ઉમા ભારતીનું કામ કંઈ ખાસ રહ્યું નહોતું અને નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલે આ બાબતે ટીકા પણ કરી હતી. ઉમાને જોકે ગંગા શુદ્ધિકરણના બદલે મોદીજીના પ્રિય એવા સફાઈ તેમજ પીવાના પાણીનું ખાતું સોંપાયું છે તે પણ મહત્ત્વનું છે જ. ઉમા ભારતીને જ્યારે અટલ-અડવાણી સાથે વાંકું પડ્યું ત્યારે તેમણે ભારતીય જનશક્તિ પક્ષ બનાવ્યો હતો અને તે વખતે ગુજરાતમાં આવીને તેમણે મોદીજીની ટીકા કરી હતી. પરંતુ એ બધું ભૂલીને મોદીજીએ તેમને ૨૦૧૪માં પોતાના પ્રિય એવા ગંગા શુદ્ધિકરણ ખાતાની જવાબદારી સોંપી પરંતુ ઉમા ભારતી વરિષ્ઠ નેતા હોઈ ગાંઠ્યાં નહીં. વળી, અયોધ્યામાં ઈમારત ધ્વંસના કેસમાં તેમની સામે આરોપો ઘડાયા, આથી પણ તેઓ વિવાદમાં આવ્યાં હતાં. પરંતુ તેમણે તેને હિન્દુત્વ સાથે જોડી દીધું કે પ્રભુ શ્રી રામ માટે જેલમાં જવા પણ તૈયાર છું. આથી મોદીજી તેમને દૂર કરી શકે તેમ નહોતાં. જોકે વિસ્તરણ પહેલાં ઉમાજીએ રાજીનામું આપ્યું છે તેવી વાત જરૂર ચર્ચાઈ અને શપથવિધિ વખતે તેમની ગેરહાજરી પણ ઊડીને આંખે વળગી. જોકે તેમણે એમ કહ્યું કે “હું નારાજ નથી.” રાજકારણમાં આવા સમયે નકાર વાક્ય હકાર બની જાય છે તે સ્પષ્ટ છે.

આ જ રીતે રાજીવ પ્રતાપ રૂડી પણ નારાજ હોવાનું સ્પષ્ટ થયું. તેમને સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ અને એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ જેવું મોદીજીનું પ્રિય ખાતું સોંપાયું હતું. પરંતુ તેની કામગીરીમાં તેઓ ઉણા ઉતર્યા. તેમણે પોતાની નારાજગી એ વાક્યથી દર્શાવી દીધી કે “તેમને પક્ષે રાજીનામું આપવાનું કહ્યું તેથી તેમણે રાજીનામું આપ્યું છે.” હવે તેમનો સંગઠનમાં ઉપયોગ થશે પરંતુ જો પક્ષમાં તેમણે સ્થાન ઊંચું લાવવું હશે તો બિહારની ચૂંટણીમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવીને બતાવવું પડશે.

ખેલ પ્રધાન તરીકે વિજય ગોયલની ભૂમિકા પણ ઉણી ઉતરી. ઉપરાંત ઑલિમ્પિકમાં તેઓ ખેલાડીઓ સાથે સેલ્ફી લેવામાં વ્યસ્ત રહ્યા અને ઑલિમ્પિકમાં ભારતનો દેખાવ નિરાશાજનક રહ્યો. દિલ્લીમાં વિધાનસભા ચૂંટણીમાં હર્ષવર્ધન અને બાદમાં કિરણ બેદીને મુખ્યપ્રધાનનાં દાવેદાર જાહેર કરાવાના કારણે તેમને કેન્દ્રમાં લેવાયા હતા પરંતુ તેમણે મોદીને મહાત્મા ગાંધી સાથે સરખાવવાની ચમચાગીરી કરી એ વાત પણ તેમનું સંસદીય બાબતોના રાજ્ય પ્રધાન તરીકે ડિમોશન થતાં અટકાવી શકી નથી. આ વાત અને ઉપરની નકવી-સ્મૃતિ-ઉમાની વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે મોદીને માત્ર ખુશામતથી ખુશ ન કરી શકાય. તેમને પર્ફૉર્મન્સ જોઈએ છે. આની સામે રાજ્યવર્ધન રાઠોડ જે મોડલ વિજેતા છે તેને રમતગમત પ્રધાન બનાવી મોદીજીએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે ૨૦૨૦ની ઑલિમ્પિકમાં ભારતનો ઉજળો દેખાવ થાય તેવું તેઓ ઈચ્છે છે. રાજ્યવર્ધન રાઠોડ ઉપરાંત સંતોષ ગંગવારને શ્રમ પ્રધાન તરીકે (જેમાં બાંડારુ દત્તાત્રેય નિષ્ફળ રહ્યા, તેથી તેમણે રાજીનામું આપવું પડ્યું) સ્વતંત્ર કાર્યભાર સોંપી તેમનું પણ પ્રમોશન કરાયું.

આ સિવાય જે નવ નવા ચહેરા રાજ્ય પ્રધાન તરીકે લેવાયા તેમાં ગજેન્દ્રસિંહ શેખાવત પોતે ખેડૂત છે, સાથે ટૅક્નૉસેવી છે, નાણાં અંગેની સંસદીય સમિતિમાં રહી ચૂક્યા છે, બાસ્કેટ બૉલના ખેલાડી છે, તેથી તેમને યોગ્ય રીતે જ કૃષિ ખાતું સોંપાયું છે. યુકે, બ્રાઝિલમાં એમ્બેસેડર અને યુએનમાં રહી ચૂકેલા હરદીપસિંહ પુરી જેવા પૂર્વ આઈએફએસ અધિકારી, જે સાંસદ પણ નથી, તેમને પ્રધાન બનાવી મોદીજીએ વધુ એક આશ્ચર્ય આપ્યું છે, પરંતુ તેમને વિદેશ ખાતામાં મૂકવાના બદલે શહેરી વિકાસ અને ગૃહનિર્માણના પ્રધાન બનાવાયા તે વધુ એક આશ્ચર્ય છે. જોકે જેમ કોઈ કંપનીની અંદર કોઈ ચોક્કસ કામ કરતી વ્યક્તિ બીજાને સલાહસૂચન આપી શકે તેમ હરદીપ પુરીના યુએન અને વિદેશનો અનુભવનો લાભ પણ સરકારને મળવાનો જ છે. આ જ રીતે બિહારના રાજકુમાર (આર.કે.) સિંહે પણ લલિત મોદી કેસ સંદર્ભે તેમજ બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી સંદર્ભે ભાજપ નેતાઓ વિરોધી નિવેદનો કર્યાં હતાં, તેમ છતાં તેમને પ્રધાન બનાવાયા છે. નકવી, સ્મૃતિ, ઉમા જેવા કિસ્સાની જેમ આ પણ એક અપવાદ છે. આર.કે. સિંહે ૧૯૯૦માં લાલુના આદેશથી ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા એલ. કે. અડવાણીની ધરપકડ કરી હતી. જોકે એ જ અડવાણીજી જ્યારે ૧૯૯૮માં ગૃહ પ્રધાન બન્યા ત્યારે આર. કે. સિંહને ગૃહ સચિવ બનાવાયા હતા! તેમના ગૃહ સચિવ તરીકેના કાર્યકાળમાં કસાબ અને અફઝલ ગુરુને ફાંસી અપાઈ હતી. તેમને બનાવાયા છે તો પીયૂષ ગોયલની જગ્યાએ ઊર્જા પ્રધાન પરંતુ તેમના ગૃહ સચિવ તરીકેના અનુભવોનો લાભ મોદી સરકારને જરૂર મળશે.

આર.કે.સિંહની જેમ જ પૂર્વ આઈએએસ અધિકારી આલ્ફૉન્ઝ કન્નનથનમને પ્રધાન બનાવી મોદીજીએ આશ્ચર્યની હારમાળા સર્જી છે. આ બાબતે પણ મોદીજીએ એક તીરે અનેક નિશાન સાધ્યા છે. આલ્ફૉન્ઝ ડિમૉલિશન મેન તરીકે જાણીતા છે. કૉંગ્રેસના રાજમાં ખૈરનાર જેવા ડિમોલિશન મેનની અવગણના થઈ હતી અને તેમને હેરાન કરાયા હતા. દિલ્લીમાં શહેર સારું બનાવનાર તેમજ જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજ્યપાલ તરીકે ઉમદા કામગીરી કરનાર જગમોહનને પણ કૉંગ્રેસે હડસેલ્યા હતા. જગમોહનને ભાજપે અટલ સરકારમાં પ્રધાન બનાવ્યા હતા. આમ, સારું કામ કરનારા અધિકારી હોય તો તેને ભાજપ શિરપાવ આપે છે તે આલ્ફૉન્ઝના દાખલાથી ભાજપે સાબિત કર્યું છે. આલ્ફૉન્ઝનું નામ ટાઇમ્સના ગ્લૉબલ લીડરની યાદીમાં પણ આવ્યું હતું. વળી, તેઓ ખ્રિસ્તી છે. ભાજપ શાસનમાં આવે ત્યારે વિશ્વના બે મોટા પંથો મુસ્લિમો અને ખ્રિસ્તીઓને ભારતમાં હેરાનગતિ થાય છે તેવો દેકારો થવા લાગે છે. દિલ્લીની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં પણ આવો દેકારો ખ્રિસ્તીઓએ કર્યો હતો. જે ખોટો સાબિત થયો હતો. કેરળમાં ખ્રિસ્તીઓની વસતિ નોંધપાત્ર છે અને આલ્ફૉન્ઝ કેરળના છે. તેથી કેરળમાં ભાજપનો પગપેસારો કરવાનો હેતુ પણ છે. આ ઉપરાંત મુંબઈના પોલીસ કમિશનર તરીકે ઉમદા કામગીરી કરનાર આઈપીએસ સત્યપાલસિંહ નક્સલવાદ પર સારું જ્ઞાન ધરાવે છે. તેઓ પીએચ.ડી., એમબીએ અને એમએની ડિગ્રી પણ ધરાવે છે. તેઓ સંસ્કૃત અને વેદના ખૂબ જ અભ્યાસુ છે. તેમની આ લાયકાત ઉપરાંત તેમની બીજી એક મોટી લાયકાત કદાચ એ છે કે તેઓ જાટ સમુદાયના છે, જે ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા અને રાજસ્થાનમાં નોંધપાત્ર સંખ્યામાં છે. આથી તેમને માનવ સંસાધન વિકાસ જેવું ખૂબ જ મહત્ત્વનું ખાતું સોંપવામાં આવ્યું છે.

અનંતકુમાર હેગડેને કર્ણાટકની ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ ખાતામાં લેવામાં આવ્યા છે. તેઓ હિન્દત્વનો ઉગ્ર ચહેરો છે. તેમનાં નિવેદનોના કારણે ચર્ચામાં રહ્યા છે. ડૉક્ટરો સાથે બથંબથી કરતો તેમનો વિડિયો પણ બહાર આવ્યો છે તે જોતાં તેઓ મોદી સરકાર માટે અસ્ક્યામત (એસેટ) કરતાં જવાબદારી (લાયેબિલિટી) ન સાબિત થાય તો સારું. વીરેન્દ્રકુમારને મધ્યપ્રદેશની ચૂંટણીના લીધે લેવામાં આવ્યા છે. જોકે સાથે તેઓ એમ. એ. ઇન ઇકૉનૉમિક્સ તેમજ પીએચ.ડી.ની ડિગ્રી ધરાવે છે. તેઓ એક સમયે સાઇકલ રિપેરની દુકાન ચલાવતા હતા. તેમણે જમીન પર પગ ટકાવી રાખ્યો છે. તેઓ આજે પણ સ્કૂટર પર ફરે છે. વળી, તેઓ દલિત પણ છે. તેમને મહિલા અને બાળ કલ્યાણ ખાતું સોંપવામાં આવ્યું છે.

બિહારની આગામી વિધાનસભા તથા લોકસભા ચૂંટણીને નજર સમક્ષ રાખીને અશ્વિનીકુમાર ચૌબેને આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ ખાતામાં રાજ્ય પ્રધાન બનાવાયા છે. તેઓ બ્રાહ્મણ છે. તો બીજી તરફ તેમણે બિહારમાં દલિતો અને મહાદલિતો માટે ખૂબ કામ કર્યું છે. મોદીજીના માનીતા શૌચાલય પ્રૉજેક્ટ મુજબ, તેમણે મહા દલિત પરિવારો માટે ૧૧ હજાર શૌચાલયો બનાવડાવ્યાં છે. આમ, બ્રાહ્મણ, દલિતો માટે કામ અને બિહાર જોડાણ…ત્રણેય રીતે તેઓ મોદી સરકારને ઉપયોગી થાય તેમ છે. બ્રાહ્મણ ચહેરા તરીકે શિવપ્રતાપ શુક્લને પણ મોદી મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મળ્યું છે. તેઓ મહેન્દ્રનાથ પાંડેની જગ્યાએ ઉત્તર પ્રદેશમાંથી આવ્યા છે. પાંડેને ઉત્તર પ્રદેશ ભાજપ પ્રમુખ બનાવાયા છે. શુક્લ લૉ ગ્રેજ્યુએટ છે. તેમણે ગ્રામીણ વિકાસ, શિક્ષણ અને જેલ સુધારણા બાબતે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારમાં સારી કામગીરી ભજવી હતી. તેમને નાણાં ખાતામાં રાજ્ય પ્રધાન બનાવાયા છે.

આમ, મોદીજીએ ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી, ૨૦૧૭-૧૮ની વિધાનસભા ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને ૨૦૧૪ની ભાજપની યુવા ટીમ આપી દીધી છે. હવે જોવું એ રહ્યું કે આ ટીમ અપેક્ષા મુજબ કામ કરે છે કે નહીં.

 

બૉક્સ-૧

સાથી પક્ષોને ઠેંગો!

જોકે વિસ્તરણમાં તાજેતરમાં ગઠબંધન થયેલા જદયુના કોઈ પ્રધાનને લેવાયા નથી. તેના બે પ્રધાનો લેવાશે તેવી ચર્ચા હતી. પત્રકારોને જદયુના ઉત્સાહી લોકોએ માહિતી પણ આપી દીધી હતી પરંતુ સરકાર તરફથી કોઈ આમંત્રણ જ ન મળતાં આશા ઠગારી નિવડી હતી. તેની પાછળ એવી ચર્ચા છે કે જદયુને બે પ્રધાન જોઈતા હતા. બીજી તરફ, બિહારમાંથી એલજેપીના રામવિલાસ પાસવાન અને આરએલએસપીના ઉપેન્દ્ર કુશવાહા એમ એક-એક પક્ષના એક-એક પ્રધાન તો હતા જ. જો જદયુના બે પ્રધાન બને તો પાસવાન-કુશવાહા અસંતુષ્ટ બને. શિવસેના પણ માથું ઉંચકે. તેથી મોદીજીએ આ બાબતે કોઈ સમજૂતી કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો. વળી, અટલ સરકાર વખતે મોરચા સરકાર હોઈ મજબૂરી હતી, પણ આ વખતે મોદીજીને લોકસભામાં બહુમતી હોઈ એવી કોઈ મજબૂરી નથી.

તો બીજી તરફ, મંત્રીમંડળમાં સ્થાન ન મળતાં શિવસેના પણ દુઃખી અને ક્રુદ્ધ થઈ છે. જોકે મહારાષ્ટ્રમાં મોટો પક્ષ ભાજપ બન્યા પછીથી તેના આ છણકા શરૂ થયા છે જેને મોદી બહુ ગણકારતા નથી. તમિલનાડુમાં અન્નાદ્રમુક એનડીએમાં જોડાશે અને તેથી તેના કોઈ પ્રધાન બનાવાશે તેવી ચર્ચા હતી પરંતુ હજુ વિધિવત્ તે એનડીએમાં જોડાયો નથી. આથી તેના કોઈ સાંસદને પ્રધાન બનાવવાનો પ્રશ્ન જ નથી.

બૉક્સ-૨

ગુજરાતને પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ હોઈ નવા કોઈને સ્થાન નહીં

મોદી મંત્રીમંડળનું વિસ્તરણમાં ગુજરાતના એક પણ સાંસદને સ્થાન મળી શક્યુ ન હતું. ગુજરાત, કર્ણાટક, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને હિમાચલ પ્રદેશ, જે ભાજપના ગઢ મનાય છે તેમાં આગામી સમયમાં વિધાનસભા ચૂંટણી આવી રહી છે તે જોતાં ત્યાંના સાંસદોને પ્રધાન બનાવાય તે રાજકારણમાં વર્ષોનો શિરસ્તો છે, પણ વિસ્તરણમાં ગુજરાત અને હિમાચલ પ્રદેશને બાકાત રખાયા છે. આમાંય ગુજરાતમાંથી તો અનેક નામો ચર્ચામાં હતાં!

પાટીદાર આંદોલનને શમાવવા સૌરાષ્ટ્રમાં પટેલ મતબૅંકને વધુ મજબૂત બનાવવા સાંસદ વિઠ્ઠલ રાદડિયાને નવા મંત્રીમંડળમાં સ્થાન મળશે. ઓબીસીના પ્રતિનિધિ તરીકે ભાવનગરનાં સાંસદ ભારતીબહેન શિયાળ તેમજ શંકરલાલ વેગડને પ્રધાન બનાવાશે તેમ ચર્ચાતું હતું. સાંસદ રાજેશ ચુડાસમા પણ મત્રી માટેના પ્રબળ દાવેદાર ગણાતા હતાં. ગુજરાતમાં ઉના કાંડ બાદ દલિત આંદોલનને ધ્યાનમાં રાખીને સાંસદ શંભુ ટુડિયા અને અમદાવાદ પશ્ચિમના સાંસદ ડૉ.કિરીટ સોલંકીનાં નામો પણ રાજકીય સૂત્રો ચર્ચતાં હતાં. ભાજપના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અમિત શાહ રાજ્યસભામાં ગુજરાતમાંથી ચૂંટાતાં તેમને ગૃહ કે સંરક્ષણ જેવાં ખાતાં સોંપાશે તેવી ચર્ચા હતી.

બળુકા સાંસદ વિઠ્ઠલ રાદડિયા અને શંકરભાઇ વેગડ તો દિલ્લીનો આંટો પણ મારી આવ્યા હતા. પરંતુ મોદીએ ફરી એક વાર આ બાબતે પણ આશ્ચર્ય આપ્યું છે. ચૂંટણી આવે એટલે જરૂરી નથી કે ત્યાંના સાંસદોને મંત્રીમંડળમાં સ્થાન આપવું જ. તેનું કારણ એ પણ હોઈ શકે કે ગુજરાતમાંથી અગાઉથી જ છ સાંસદોને મોદી પ્રધાનમંડળમાં સ્થાન મળી ચૂક્યું છે. ગુજરાતમાંથી ચૂંટાયેલા રાજ્યસભામાં સાંસદ અરુણ જેટલી નાણા પ્રધાન છે. સ્મૃતિ ઈરાની કાપડ અને માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન હતા અને વિસ્તરણ પછી પણ તેમની કામગીરી બદલાઈ નથી. બનાસકાંઠાના સાંસદ હરિભાઈ ચૌધરી ગૃહ જેવા ખાતાના રાજ્ય પ્રધાન છે. મધ્ય ગુજરાતના દાહોદના સાંસદ જશવંતસિંહ ભાભોર આદિવાસી બાબતોના રાજ્ય પ્રધાન છે. ભાવનગરના મનસુખ માંડવિયા ગુજરાતમાંથી રાજ્યસભામાં ગયા છે. તેઓ રૉડ ટ્રાન્સપૉર્ટ અને હાઇવેઝ, શિપિંગ, કેમિકલ અને ફર્ટિલાઇઝર એવા મહત્ત્વનાં ખાતાંઓમાં રાજ્ય પ્રધાન છે. અમરેલીના વતની તેમજ રાજ્યસભામાં ગુજરાતના સાંસદ પુરુષોત્તમ રૂપાલા પાસે કૃષિ અને પંચાયતી રાજ જેવાં અગત્યનાં ખાતાં છે. આ સિવાય વડા પ્રધાન મોદીએ ભલે વડોદરા બેઠક ખાલી કરી અને વારાણસીમાંથી સાંસદ તરીકે છે પરંતુ તેઓ છે તો ગુજરાતના જ. આમ, કુલ સાત પ્રતિનિધિ પ્રધાનમંડળમાં છે. આમાંથી કોઈને હટાવવાનું મોદીને હાલના તબક્કે યોગ્ય લાગ્યું નથી. અમિત શાહનો સંગઠનમાં ઉપયોગ જરૂરી છે કારણકે આગામી સમયમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ તેમજ લોકસભા ચૂંટણી પણ આવશે અને અમિત શાહે સંગઠનને મજબૂત બનાવ્યું છે. ગત એનડીએ સરકારમાં ભાજપ પક્ષ પ્રમુખનું કોઈ ખાસ મહત્ત્વ નહોતું પરંતુ અમિત શાહે ચૂંટણીઓમાં જીત, સરકારની યોજનાઓના પ્રચાર-પ્રસાર તેમજ જ્યાં ચૂંટણી નજીક નથી પરંતુ ભવિષ્યમાં ફાયદો થાય તે દૃષ્ટિએ કેરળ, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ વગેરેમાં પણ સંગઠનને મજબૂત કરવાનું ઉજ્જવળ કામ કર્યું છે. દલિત-આદિવાસી કાર્યકરોના ઘરે જમીન પર બેસી ભોજન કરીને સાચા અર્થમાં સમરસતાનો દાખલો બેસાડ્યો છે. આથી અમિત શાહને પ્રધાનમંડળમાં સ્થાન અપાયું નથી.

આ ઉપરાંત ગુજરાત બાબતે મોદી- અમિત શાહ આશ્વસ્ત છે કે સૌની યોજના, નર્મદા યોજના, આદિવાસીઓ માટે પેસા કાયદો, મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના, ભરૂચ પાસે કેબલ બ્રિજનું લોકાર્પણ, વગેરે મુદ્દાના લીધે તેમજ કૉંગ્રેસમાં શંકરસિંહ વાઘેલાના બળવાના લીધે રાજ્યની ચૂંટણીમાં દોઢસોથી વધુ બેઠકો જીતી લેવાશે.

Advertisements
bjp, Mumbai Samachar, national, politics, rss

સુબ્રમણિયન સ્વામી અને નરેન્દ્ર મોદીને કેમ બને છે?

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં તા. ૨૨/૫/૧૬ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયો.)

નરેન્દ્ર મોદી અને સુબ્રમણિયન સ્વામી વચ્ચે કોઈ સામ્યતા ખરી?

હા. બંનેના જન્મ તારીખ અને મહિનાની રીતે નજીક-નજીક છે. નરેન્દ્ર મોદી ૧૭ સપ્ટેમ્બરે જન્મતારીખ ધરાવે છે તો સુબ્રમણિયન સ્વામી ૧૫ સપ્ટેમ્બર. જોકે ઉંમરમાં સ્વામી મોદી કરતાં અગિયાર વર્ષ મોટા છે. આ ઉપરાંત બીજી અને મોટી સામ્યતા એ છે કે બંને રાજકારણના અઠંગ ખેલાડી છે. બંને તેમના દુશ્મનોને માફ કરવામાં માનતા નથી, સાફ કરવામાં જ માને છે. નરેન્દ્ર મોદીએ તેમના પક્ષના અને પક્ષની બહારના વિરોધીઓને એકબાજુ ધકેલી દેવામાં સફળતા મેળવી અને મેળવી રહ્યા છે તો સુબ્રમણિયન સ્વામીએ અટલ બિહારી વાજપેયી, સોનિયા ગાંધી અને જયલલિતાને હેરાન-હેરાન કરી મૂક્યા હતા. સુબ્રમણિયન જ્ઞાતિએ બ્રાહ્મણ છે અને ખરા અર્થમાં બ્રાહ્મણ છે. વિદ્વતા તેમનામાં ઠાંસોઠાંસ ભરેલી છે. શિક્ષણવિદ, વકીલ, લેખક અને રાજકારણી જેવી બહુમુખી પ્રતિભા ધરાવે છે. અને એક બીજા બ્રાહ્મણ ચાણક્યના શબ્દશ: ગુણો ધરાવે છે. ચાણક્ય ધનાનંદ સાથે વેર થયું હતું તો તેઓ તેને સત્તામાંથી પદચ્યુત કરીને જ ઝંપ્યા હતા. સ્વામીનું પણ તેવું જ છે.

આવા ધૂરંધર રાજકારણીઓ સામે પડનાર આ સુબ્રમણિયન સ્વામી છે કોણ? આમ તો, સ્વામી રાજકારણમાં જ ન હોત. તેઓ ખૂબ જ સારા શિક્ષણવિદ હતા અને છે. સ્વામીએ હાર્વર્ડ જેવી પ્રખ્યાત યુનિવર્સિટીમાં ભણાવેલું છે. તેમણે ૨૪ વર્ષે જ હાર્વર્ડમાંથી પીએચ.ડી. કરી લીધેલું. ઇકોનોમિક સાયન્સમાં નોબલ મેળવનાર પહેલા અમેરિકન પૉલ સેમ્યેલ્સન સાથે તેમણે ઇન્ડેક્સ નંબરની થિયરીનું પેપર લખેલું. ૧૯૭૫માં તેમણે ચીનના અર્થતંત્ર પર પુસ્તક લખેલું. તેઓ માત્ર ત્રણ મહિનામાં ચીની ભાષા શીખી ગયેલા! નોબેલ પુરસ્કાર મેળવનાર અમર્ત્ય સેનના આમંત્રણથી તેઓ દિલ્લી સ્કૂલ ઑફ ઇકોનોમિક્સમાં જોડાયેલા. તો પછી કયા સંજોગો આવા શિક્ષણવિદને અને સંશોધનકારને રાજકારણ તરફ ખેંચી લાવ્યા?

પિતા સીતારામ સુબ્રમણિયનની જેમ સુબ્રમણિયન પણ ગણિતમાં ખૂબ જ વિદ્વાન. પિતા સેન્ટ્રલ સ્ટેસ્ટિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના ડિરેક્ટર હતા. નોકરીના કારણે તેઓ ચેન્નાઈથી દિલ્લી આવી ગયેલા. સુબ્રમણિયન સ્વામી (સ્વામી વકીલ પણ હોવાથી વકીલની ભાષામાં એક ચોખવટ-હવે આપણે તેમના લાંબા આખા નામના બદલે સ્વામી જ લખીશું) ભણ્યા દિલ્લીમાં. તેમણે દિલ્લી યુનિવર્સિટી અંતર્ગત હિન્દુ કૉલેજમાંથી ગણિતમાં બી.એ. (હૉનરરી) ડિગ્રી મેળવી. તેઓ ત્રીજા ક્રમે આવ્યા હતા. અનુસ્નાતકનું ભણવા તેઓ કોલકાતા ગયેલા. સ્વામીને દુશ્મનોનો પનારો ત્યારથી જ પડેલો. એટલે જ કદાચ સ્વામીનો સ્વભાવ દુશ્મનોને માફ નહીં કરવાનો બની ગયો હશે.

બન્યું એવું કે કોલકાતામાં ઇન્ડિયન સ્ટેટેસ્ટિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના વડા પી. સી. મહાલાનોબિસ હતા જે તેમના પિતા સીતારામના દુશ્મન હતા. પિતાની દુશ્મની તેમણે પુત્ર સામે કાઢી. સ્વામીને ઓછા માર્ક આવવા લાગ્યા. આ મહાલાનોબિસ આયોજન પંચ સ્થાપવા પાછળનું ભેજું કહેવાય છે. મહાલાનોબિસે ઓછા માર્ક આપ્યા હોય કે ગમે તેમ, સ્વામીએ ભણી લીધા પછી આઈઆઈટીમાં હતા ત્યારે તેમણે ડાબેરીઓ પી. એન. હક્સર, મોહન કુમારમંગલમ અને નુરુલ હસ્સન સામે બાથ ભીડેલી. અર્થકારણ માટે ‘સ્વદેશી યોજના’ આપેલી. તેમણે આ પંચવર્ષીય યોજનાને બંધ કરી દેવા સૂચવેલું. કદાચ તેમનું તીર મહાલાબનોબિસ તરફ હતું, પણ આ તીર લાગ્યું ઈન્દિરા ગાંધીને.

ઈન્દિરા ગાંધીનો તે વખતે સૂર્ય મધ્યાહ્ને તપે. તેમની વિરુદ્ધ બોલવું એટલે જેલમાં જવું. તેમના જેવા દિગ્ગજ નેતાને ફરજ પડી કે તેમણે વર્ષ ૧૯૭૦માં બજેટ પરની ચર્ચામાં સ્વામીના વિચારો માટે સ્વામીને ‘અવાસ્તવિક વિચારો સાથેના સાન્તા ક્લૉઝ’ કહીને તેમની ઠેકડી ઉડાવી. એટલું જ નહીં ઈન્દિરા ગાંધીએ ડિસેમ્બર ૧૯૭૨માં આઈઆઈટીમાંથી સ્વામીને કઢાવી મૂક્યા. (સ્મૃતિ ઈરાની સામે થતા આક્ષેપો પરથી નવાઈ ન લાગવી જોઈએ. આગુ સે ચલી આતી હૈ…)

અહીંથી સ્વામીના દુશ્મન બની ગયાં ઈન્દિરા ગાંધી. ભાજપના પૂર્વાવતાર જેવા જનસંઘના નાનાજી દેશમુખની પારખુ નજરે સ્વામીને માપી લીધા. તેમને થયું આ છોકરો આપણા માટે કામનો છે. ૧૯૭૪નો એ સમય. જનસંઘે નાનાજીના કહેવાથી સ્વામીને રાજ્યસભામાં મોકલ્યા.

એ કટોકટી ગાળા વખતે સ્વામીએ ભજવેલી ભૂમિકાથી તેઓ સંઘ અને જનસંઘ બંનેના કાર્યકર્તાઓના હીરો બની ગયેલા. અહીં પણ નરેન્દ્ર મોદી અને સુબ્રમણિયન સ્વામી વચ્ચે બીજી સામ્યતા રહેલી છે. કટોકટીના ગાળામાં ઈન્દિરા ગાંધીની પાળતુ પોલીસથી બચવા બંને શીખનો વેશ ધારણ કરેલો. એમાંય સ્વામી તો અમેરિકા જઈને ઈન્દિરા ગાંધીએ લાદેલી કટોકટી અને એ કટોકટી દરમિયાન જર્મનીના હિટલરની જેવા કરાતા અત્યાચારોની ગાથા વર્ણવતા. ઈન્દિરાના શાસનમાં, પેલા હિટલરની નકલ જેવા અસરાની ‘શોલે’માં કહે કે ‘પરિન્દા ભી પૈર નહીં માર સકતા’ તેવું હતું. પણ સ્વામી કોને કહે? તેઓ અમેરિકાથી ભારત આવ્યા. સુરક્ષાચક્ર તોડીને સંસદમાં ઘૂસ્યા. ૧૦ ઑગસ્ટ ૧૯૭૬ના રોજ સંસદના સત્રમાં હાજરી આપી. ત્યાંથી પાછા ભાગી ગયા. એટલું જ નહીં, પણ ભાગીને ભારતથી પાછા અમેરિકા પહોંચી ગયા! સંસદમાં સ્વામીએ કોની સામે મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો? ઈન્દિરા ગાંધીનાં પુત્રવધૂ! જી હા, સોનિયા ગાંધી સામે. તેમણે અત્યારે જેમ રાજ્યસભામાં તેમણે પુરાવા સહિત ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડમાં સોનિયા-અહેમદ પટેલને ભીંસમાં લીધાં તેમ તે વખતે સંસદમાં દસ્તાવેજી પુરાવા સાથે આક્ષેપ કરેલો કે સોનિયા ઑરિએન્ટલ ફાયર એન્ડ જનરલ ઇન્સ્યોરન્સ કંપનીના બેનામી ઇન્સ્યોરન્સ એજન્ટ છે. અને તેમણે પોતાના ઑફિસના સરનામા તરીકે વડા પ્રધાન નિવાસનું સરનામું- ૧, સફદરગંજ રૉડ આપેલું છે. આના પરિણામે ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી સોનિયાને તેમની રોજગારી છોડવી પડેલી!

ઈન્દિરા ગાંધીને સ્વામીની દુશ્મનાવટ મોંઘી પડી. ઈન્દિરાના અને તે રીતે નહેરુ-ગાંધી પરિવારના એકચક્રી શાસનનો અંત લાવવામાં સ્વામી પણ અનેક પરિબળોમાંના એક મહત્ત્વના પરિબળ હતા. જનતા પાર્ટીના સ્થાપક સભ્યોમાં એક હતા સ્વામી. સ્વામી સહિત અનેકોના પ્રયાસોના કારણે ઈન્દિરાને ચૂંટણી આપવી પડી. એ ચૂંટણીમાં જનતા પક્ષની સરકાર બની. અહીંથી શરૂ થઈ સ્વામીની વાજપેયી સાથેની દુશ્મની.

સ્વામી અર્થશાસ્ત્રમાં એટલા બધા નિષ્ણાત હતા કે તેઓ જ સ્વાભાવિક નાણા પ્રધાન તરીકેના અગ્રણી દાવેદાર હતા. એમ કહેવાય છે કે વાજપેયીએ એવી અફવા ફેલાવી કે સ્વામી સીઆઈએના એજન્ટ છે અને સ્વામીને નાણા મંત્રાલય મળતું અટકાવેલું. સ્વામી કટોકટીના સમય દરમિયાન આરએસએસની અંદરનાં વર્તુળોમાં સ્થાન પામી ગયા હતા. પણ નાણા મંત્રાલય ન મળવાના કારણે તેઓ વાજપેયી અને સંઘના વિરોધી બની ગયા. પછીથી તેમણે વાજપેયી અને તત્કાલીન સંઘ સરસંઘચાલક (પ્રમુખ) બાળાસાહેબ દેવરસ પર કટોકટી દરમિયાન ઈન્દિરા ગાંધીને માફી પત્ર લખી આપ્યાનો આક્ષેપ કર્યો હતો. વાજપેયી દારૂ પીતા હોવાનું પણ સ્વામીએ તેમની આત્મકથામાં લખેલું છે. તેમણે લખ્યું છે, “મોરારજી અને ચરણસિંહ તેમની નૈતિકતા માટે જાણીતા હતા. પરંતુ જનતા પક્ષમાં રહેલા કેટલાક અનૈતિક તત્ત્વોએ તેમના અંગત ફાયદા માટે બંને વચ્ચે દુશ્મની કરાવી. દા.ત. જ્યારે મોરારજીએ વાજપેયીને દારૂ નહીં પીવા માટે કડક ચેતવણી આપી ત્યારે વાજપેયી ભોંઠા પડી ગયેલા. દિલ્લીમાં જાપાનના વિદેશ પ્રધાને એક પાર્ટી રાખી હતી. વાજપેયી વિદેશ પ્રધાન તરીકે તેમાં હાજર હતા. તેઓ પીધેલા હતા. મને પણ તેમાં ભોજન માટે આમંત્રણ હતું. મને એ જોઈને આઘાત લાગ્યો કે વિદેશ પ્રધાન (વાજપેયી) ફૂલ પીધેલી સ્થિતિમાં હતા…”

“જ્યારે મોરારજીએ મને પૂછ્યું ત્યારે મેં તેમને બધું કહી દીધું…” (બની શકે કે નાણા પ્રધાન ન બનાવવાના કારણે સ્વામીએ વાજપેયી વિરુદ્ધ આ બધી વાર્તા ઊભી કરી હોય…સત્ય તો રામ જાણે.) “તે પછી મોરારજીએ મારી હાજરીમાં વાજપેયીને બોલાવ્યા અને તેમને જોરદાર ઠપકો આપ્યો. પરંતુ વાજપેયી કંઈ બોલ્યા નહીં. તેઓ એવી રીતે ઊભા હતા જેમ કોઈ વિદ્યાર્થી શિક્ષક દ્વારા ચોરી કરતાં રંગેહાથ ઝડપાયો હોય. આની સામે બદલો લેવા અને મોરારજીને મર્યાદામાં રાખવા, વાજપેયીએ મોરારજી વિરુદ્ધ ચરણસિંહના કાનમાં ઝેર રેડ્યું. એ વાજપેયી જ હતા જેમણે સૌ પ્રથમ ચરણસિંહના મનમાં વડા પ્રધાન બનવાની ઈચ્છા રોપી. તેઓ મોરારજી અને ચરણસિંહને અલગ-અલગ મળતા અને બંનેને એકબીજા વિરુદ્ધ ચડાવતા. સામાન્ય માન્યતા એવી છે કે ચરણસિંહે જનતા પક્ષની સરકાર તોડી, પણ હકીકતે વાજપેયીએ આ કામ કર્યું.”

સુબ્રમણિયન સ્વામી અતિ મહત્ત્વાકાંક્ષી છે. અલબત્ત, તેમની મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ પૂરી થાય તે માટેની તેમનામાં લાયકાત છે પણ ખરી. લાયકાત વગર જો કોઈના મનમાં મહત્ત્વાકાંક્ષા હોય તો તે વ્યક્તિ પરત્વે આદર ન થાય. પણ સ્વામી માટે એવું નથી.

૧૯૯૮માં જયલલિતાની કૃપાથી સ્વામી મદુરાઈ બેઠક પરથી જીતી ગયા હતા. તે વખતે પણ સ્વામીને હતું કે જનતા સરકાર વખતે ન મેળ પડ્યો તો કંઈ નહીં, આ વખતે તો મેળ પડશે. જયલલિતા પણ તેમના ક્વોટામાંથી સ્વામીને નાણા પ્રધાન બનાવવા માગતા હતા. પણ વાજપેયી સ્વામીની દુશ્મની ભૂલી શકે તેમ નહોતા. સામાન્ય રીતે અજાતશત્રુ કહેવાતા વાજપેયીએ સ્વામીને મંત્રી ન બનાવ્યા. એમાં સ્વામીની વાજપેયી પ્રત્યેની કડવાશ વધી ગઈ. વાજપેયી સ્વામીને જનતા સરકાર વખતથી અલગ રાખતા હોય તેમાં કદાચ એક કારણ એ પણ હોઈ શકે કે તેઓ પક્ષની અંદર પોતાના હરીફ ઊભા થવા દેવા માગતા ન હોય. પરિણામ એ આવ્યું કે તે વખતે સ્વામીએ સોનિયા ગાંધી અને જયલલિતા વચ્ચે ટી પાર્ટી રખાવીને સરકાર ઉથલાવી દીધી. પણ કારગિલ યુદ્ધ થયું અને ૧૯૯૯માં ફરીથી વાજપેયી વડા પ્રધાન બન્યા. સ્વામીની ઈચ્છા પૂરી ન થઈ.

વી. પી. સિંહ બૉફોર્સ કૌભાંડ સામે ઝુંબેશ ચલાવીને વડા પ્રધાન બન્યા હતા પણ સ્વામીએ પુરાવા સાથે તેમનું નામ પણ તેમાં જોડી દીધું હતું!

સ્વામીએ ભાજપે ટેકો પાછો ખેંચી લીધા પછી વી. પી. સિંહના જનતા દળને તોડવામાં પણ ભાગ ભજવ્યો હતો તેમ કહેવાય છે. અજિતસિંહના જૂથના જનતા દળના ૨૦ સાંસદો તૂટીને ચંદ્રશેખર તરફ આવી ગયેલા તેનો યશ (!) સ્વામીને જાય છે. સ્વામીએ એક પત્રકારને હસતા હસતા કહેલું, “તમારી પત્રકારોની કોઈ સંસ્થાને તોડવી હોય તો મને કહેજો!”

જયલલિતાના એક સમયના મિત્ર સ્વામીએ તેમની સામે અપ્રમાણસર સંપત્તિનો કેસ કરીને તેમને જેલ ભેગા કર્યાં હતાં. જોકે સ્વામીનું કહેવું હતું કે જયલલિતાના કહેવાથી પોલીસે તેમને હેરાન કરવામાં કોઈ કસર બાકી નહોતી રાખી. આ એક બાબતમાં નરેન્દ્ર મોદી અને સુબ્રમણિયન સ્વામી જુદા પડે છે. મોદીને જયલલિતા સાથે સારું બને છે (અને આથી ભાજપને પણ!) પરંતુ ભાજપમાં માત્ર સ્વામી જ જયલલિતાના વિરોધી છે. બાકી, ઉદારવાદી આર્થિક નીતિમાં મોદી અને સ્વામી બંને સરખા મતના છે. અલબત્ત, એમ કહેવું જોઈએ કે ઉદારવાદી નીતિ લાવવાનો યશ મનમોહનસિંહને (મિડિયાના પ્રતાપે) જાય છે, પરંતુ હકીકતે ચંદ્રશેખર સરકાર વખતે તેનો પાયો સ્વામીએ નાખ્યો હતો. અને સ્વામી ઉદારવાદી આર્થિક નીતિની તરફેણ તેઓ આઈઆઈટીમાં ભણાવતા ત્યારથી કરતા હતા. આ બધી સામ્યતાઓ અને સ્વામીની અનેક નિપુણતાઓ તેમજ સરકાર ઉથલાવવાની ક્ષમતાના લીધે જ કદાચ મોદીએ સ્વામીને રાજ્યસભામાં લાવીને સાચવી લીધા છે.

સામાન્ય રીતે કૌભાંડોની પાછળ પડતા સ્વામીએ બૉફોર્સ કૌભાંડને હાથ પણ નહોતો લગાડ્યો? કેમ? તેમનો જવાબ એવો હતો કે “બીજા અનેક લોકો આ કામ કરી રહ્યા છે, મારે શું કામ કરવું?” પણ હકીકત એ હતી કે તેમની રાજીવ ગાંધી સાથે ગાઢ મિત્રતા હતી. સ્વામી ઘણી વાર કહે છે કે, “રાજીવને હું રાતના બે કે ત્રણ વાગે પણ મળી શકતો.” એકદમ સમજી શકાય તેવી ભાષામાં કહેવું હોય તો એમ કહી શકાય કે જેમ અંડરવર્લ્ડમાં પૈસા લઈને (અથવા કોઈ બીજા કારણોસર) હત્યા કરનારા ભાડૂતી/કૉન્ટ્રાક્ટ કિલર હોય છે, રાજકારણમાં સ્વામીનું નામ તેવું જ છે. સ્વામીના હિટલિસ્ટમાં કર્ણાટકના મુખ્યપ્રધાન અને મિસ્ટર ક્લીનની છબી ધરાવનારા રામકૃષ્ણ હેગડે, એમ. કરુણાનીધિ, એ. રાજા., પી. ચિદમ્બરમ સહિત અનેક નામો હતાં/ છે. અને અત્યારે તેમણે સોનિયા-રાહુલ અને આરબીઆઈના રાજ્યપાલ રઘુરામ રાજનની સોપારી લીધી હોય તેમ લાગે છે.

bjp, national, politics

મોદી સરકાર, હજુ ઘણાં કામો કરવાનાં બાકી છે, હોં!

narendra modi-l k advani-ram rathyatra

નરેન્દ્ર મોદી સરકારને બે વર્ષ પૂરાં થયાં તેની આજે ઉજવણી કરાઈ રહી છે. ટ્વિટર પર ટ્રાન્સફૉર્મિંગ ઇન્ડિયાના નામે ટ્રેન્ડ થઈ રહ્યાં છે. મોદી સરકારના પ્રધાનો ટીવી ચેનલોને ઇન્ટરવ્યૂ આપી રહ્યા છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ આજે સહારનપુરમાં જંગી સભા કરીને પોતાના કામકાજની વિગતો આપી હતી. પરંતુ હજુ પણ ઘણી એવી બાબતો અને વાયદાઓ છે જે મોદી સરકારે પૂરા કરવાના છે અને તેના માટે સરકાર પાસે માત્ર ત્રણ વર્ષ જ છે.

સૌથી પહેલો મુદ્દો તો કાશ્મીર અને કલમ ૩૭૦ છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પહેલાં મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદના પીડીપી સાથે ભાજપે સરકાર રચી. સઈદના નિધન બાદ કેટલોક સમય અંટશ રહ્યા પછી મહેબૂબાના નેતૃત્વવાળા પીડીપી સાથે પણ ગઠબંધન કરી લીધું. કાશ્મીરમાં રાષ્ટ્રવિરોધી પ્રવૃત્તિ ચાલુ જ છે. દર શુક્રવારે નમાઝ પછી ત્રાસવાદી સંગઠન આઈએસઆઈએસના ઝંડા ફરકાવાઈ રહ્યા છે. પોલીસ પર પથ્થરમારો કરાઈ રહ્યો છે. મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદની અંતિમયાત્રા કરતાં ત્રાસવાદીની અંતિમયાત્રામાં લોકોનું પ્રમાણ વધુ હતું. કાશ્મીરની સમસ્યા હલ કરવી એ મોટો પડકાર છે. આ જ રીતે પઠાણકોટમાં પાકિસ્તાન પ્રેરિત ત્રાસવાદીઓએ હુમલો કર્યો હતો. એટલે આ બંને સમસ્યાઓ એક સિક્કાની જ બીજી બાજુ છે. આ ઉપરાંત ભાજપ તેની સ્થાપના (જનસંઘ) વખતથી કલમ ૩૭૦નો વિરોધ કરતો આવ્યો છે અને લોકો તેને એટલા માટે જ મત આપે છે. આ કલમ ૩૭૦ને પણ દૂર કરવી પડશે. ઉપરાંત કાશ્મીરમાંથી વ્યવસ્થિત ષડયંત્રપૂર્વક હિન્દુઓને નીકળી જવાની ફરજ પડી હતી. તેમનું પુનર્વસન એ પણ મોટી સમસ્યા છે.

બીજો મુદ્દો- દેશદ્રોહી કૃત્યો. પહેલાં તો કાશ્મીરમાં જ ભારત વિરોધી અને પાકિસ્તાન તરફી નારાઓ લાગતા હતા પરંતુ હવે તે હૈદરાબાદ વિશ્વવિદ્યાલય, દિલ્લીના જનવિ (જેએનયુ) અને પશ્ચિમ બંગાળના જાદવપુર વિશ્વવિદ્યાલય સુધી પહોંચી ગયા છે. ત્રાસવાદીઓના સમર્થનમાં કાર્યક્રમો થઈ રહ્યા છે. તેને મિડિયા દ્વારા સમર્થન મળી રહ્યું છે. ભારતમાંથી કેટલાક યુવાનો આઈએસઆઈએસમાં જોડાઈ રહ્યા છે.

ત્રીજો મુદ્દો મોંઘવારી છે. બહોત હુઈ મહંગાઈ કી માર, અબ કી બાર મોદી સરકારના નારા સાથે ચૂંટાયેલી મોદી સરકારે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઘટ્યા છતાં દેશમાં ન તો પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં એવો ખાસ ઘટાડો આપ્યો (ઉલટાનો સેસ ઝીંકી દીધો અને એક્સાઇઝ ડ્યુટી પણ) ન તો મોંઘવારી પર કાબૂ મેળવ્યો. તુવેર દાળના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા. ખાંડ વગેરે પણ મોંઘા થતા રહ્યા. દર વખતે સરકાર ઉંઘતી ઝડપાઈ.

ચોથો મુદ્દો છે- મધ્યમ વર્ગ. આ સરકારે તેના બંને અંદાજપત્રમાં મધ્યમ વર્ગને કોઈ રાહત આપી નથી. ઉલટાનું રાહત છિનવી લીધી છે. પીએફ પર ઇન્કમટેક્સ લાગુ કરવો, પીએફ ઉપાડવા પર પ્રતિબંધ, પીએફ સહિતની લઘુ બચત યોજનાઓ પર ઓછું વ્યાજ આમ બધી રીતે મધ્યમ વર્ગને માર પડી રહ્યો છે અને યાદ રહે- મધ્યમ વર્ગ જ ભાજપની કમિટેડ વૉટ બેંક છે.

પાંચમો મુદ્દો- બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરો. આ મુદ્દે તેણે કામ કરવાનું બાકી છે. આસામમાં તો હવે સરકાર પણ ચૂંટાઈ ગઈ છે. આ કામ તેણે કરવું પડશે નહીં તો રાજ્ય અને દેશ બંને સ્તરે ફટકો પડશે.

છઠ્ઠો મુદ્દો- રામમંદિર. આ મુદ્દે ભાજપના નેતા લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ રથયાત્રા કાઢી હતી. અને ત્યારે નરેન્દ્ર મોદી જ આયોજક હતા. વી. પી. સિંહ સરકારને ટેકો પાછો ખેંચી લીધો હતો. તેની ઉત્તરપ્રદેશની સરકાર ગુમાવી હતી.

સાતમો મુદ્દો છે- સમાન નાગરિક સંહિતા. આ મુદ્દે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય પણ અનેક વાર ટકોર કરી ચૂકી છે, મુસ્લિમ મહિલાઓ પણ ઈચ્છે છે કે ત્રણ વાર તલાક બોલીને તેમને છૂટાછેડા ન અપાય. પણ મોદી સરકાર આ મુદ્દે નિષ્ક્રિય હોય તેમ જણાય છે.

આઠમો મુદ્દો છે- દેશમાંથી દાસત્વ (ગુલામી)નાં પ્રતીકો દૂર કરવા- અમદાવાદનું કર્ણાવતી નામ કરવું અને બીજાં પણ ગુલામીનાં પ્રતીક જેવાં નામો દૂર કરવા- શિક્ષણનું સંપૂર્ણ ભારતીયકરણ કરવું.

bjp, politics

નરેન્દ્રના લગ્નમાં કરશનદાદા રિસાયા

narendra modi caricature
Courtesy: http://indiancaricature.blogspot.in/2012/08/narendra-modi-caricature.html, caricature: Rajendra Yadav
Courtesy: http://rajeshartworld.blogspot.in/2013_02_01_archive.html Caricature by: Rajesh Y Pujar
Courtesy: http://rajeshartworld.blogspot.in/2013_02_01_archive.html
Caricature by: Rajesh Y Pujar

‘ઉહૂં…હું નહીં આવું’
‘એમ ન કરાય પપ્પા, આપણે ઘરે પ્રસંગ હોય, મારાં દીકરાના, આપણા નરેન્દ્રનાં લગ્ન હોય ને તમે આવું કરો તે કેમ ચાલે?’
‘એક વાર કીધું ને કે નહીં આવું.’
‘પપ્પા માની જાવ ને.’
‘ના.’
‘પપ્પા…’
‘ના…’
‘પણ પપ્પા, તમે આવા સમયે મારા પિતરાઈના ઘરે રહો તે કેમ ચાલે? સમાજ શું કહે?’
‘….’
‘આપણે ઘેર માંડવો હોય, નરેન્દ્ર સજીધજીને ઘોડા પર બેસવા થનગનતો હોય, આપણી હારે નહોતા બોલતા તેવા લોકોય આપણા પ્રસંગમાં આવ્યા હોય ને તમે…આવા જ સમયે શિવાભાઈના ઘરે જઈને બેસો તે કેમ ચાલે?’
‘મને ત્યાં ગોઠતું નથી…નરેન્દ્ર બહુ ખેપાની છે.’
‘એ શિવાભાઈ પણ નરેન્દ્રને પોંખવા આવવાના જ છે, ત્યારે તમે પણ આવી જાવ ને.’
‘એ નરેન્દ્રને મેં જ ભણાવ્યો ગણાવ્યો, દુનિયાદારી શીખવાડી પણ હવે મારા કહ્યામાં નથી.’
‘પપ્પા…’
‘ખબર છે? તે દિવસે, મહેમાનો ભેગા થયા ત્યારે નરેન્દ્ર વાત કરતો હતો, તે પછી મારી વાત કરવાની વારી આવી ત્યારે તમે બધા ઊભા થઈને ચાલ્યા ગયા હતા…મને કેટલું ખોટું લાગ્યું હતું? એ નરેન્દ્ર હવે સારી કમાણી કરતો થઈ ગયો છે, એટલે તમને હવે મારી કોઈ જરૂર રહી નથી. હું તો રહ્યો પેન્શનર.’
‘પપ્પા…આવું ના બોલો. તમે બોલવા બેસો તો લોકોને સમજાતું નથી. હવે જમાનો બદલાઈ ગયો છે, પપ્પા. મહેમાનો પાછા તમારી કે મારી ઉંમરના હોત તો બરાબર હતું. એ તો નવી પેઢીના મહેમાનો હતા.એમને સમજાય તેવું બોલવું જોઈએ ને.’
‘હા, એ વાત સાચી. હું તો હવે ગઢો થઈ ગયો ને? તમને ખબર છે, આપણું ઘર કેવું હતું? સાવ ગરીબ હતા. બે ટંક ખાવાનાય સાંસા હતા. અમે ચણા મમરા ફાકીને ચલાવતા હતા. સાઈકલ પર જતા હતા. એક રૂમના ઘરમાં કફની-લેંઘો પહેરીને ફરતા હતા. તમને લોકોને કઈ રીતે મોટા કર્યા છે તે મારું મન જાણે છે. સમાજમાંય ખાસ માનપાન નહીં. ક્યાંક ગયા હોય તો સરખી રીતે બોલાવે પણ નહીં. એ સંઘર્ષ તમને ક્યાંથી ખબર હોય, બેટા? અને તમને તો હજુય આછું પાતળું યાદ હોય, પણ નરેન્દ્રને ક્યાંથી ખબર હોય?’
‘પપ્પા, એ તો ભૂતકાળની વાત થઈ. હવે તો આપણે આ નરેન્દ્ર થકી સુખસાહ્યબી છે ને. હવે તો આપણે પ્રાઇવેટ જેટ ને હેલિકોપ્ટરોમાં ઉડીએ છીએ ને. તમને પહેલાં પ્રમોદ નામનો ભત્રીજો નહોતો ગમતો? તે આપણા ઘર માટે અવારનવાર ગિફ્ટ લઈ આવતો તે તમને ગમતું નહોતું? તમે જ એક સમયે નહોતું કહ્યું, માણસની મુખ્ય જરૂરિયાત હવે રોટી, કપડા, મકાન ઔર મોબાઇલની થઈ ગઈ છે..પ્રમોદે ધીરુકાકા સાથે મોબાઇલનું ચક્કર ગોઠવીને આપણને બે પાંદડે નહોતા કર્યા?
‘પણ અત્યારે તો રાજુ, તારું કંઈ હાલતું નથી. તું તો કહેવા પૂરતો જ ઘરનો વડો છો. બધું નરેન્દ્ર કહે એમ જ થાય છે. એના લગ્નનું મેનું, કોણ રસોઈયો હશે, કોણ ફોટોગ્રાફર, કોણ વિડિયોગ્રાફર, કંકોત્રી કેવી છાપવી, કોણે કેવા કપડાં પહેરવા, અરે! મારે કેવાં કપડાં પહેરવાં, મારે ક્યાં ઊભા રહેવું એ બધું એ જ નક્કી કરે છે. કોને લગ્નમાં બોલાવવા ને કોને નહીં એ પણ એ જ નક્કી કરે છે. જાણે હું ને તારો મુરલીકાકો તો મૂઆ જ છીએ. અટલદાદાનું તો હમજ્યા. બિચારા બીમાર છે.’
‘પપ્પા…એ હવે નાનો છોકરો નથી રહ્યો…એ ૩૦ વર્ષનો થયો..આપણે ક્યાં સુધી આપણી ધોરાજી ચલાવ્યા રાખીશું? તમે કહ્યું તેમ ઘણાં વર્ષ ઘર ચાલ્યું. આપણું સંયુક્ત કુટુંબ હતું. તમે, અટલદાદા, મુરલી કાકા બધા કહે એમ જ થતું ને.’
‘તો શું થયું? હજુ પણ થવું જોઈએને. કુટુંબનો મોભી છું. તમે લોકો મારું કહ્યું માનો તો સમાજમાં સારું કોનું લાગવાનું ખબર છે? મારું નહીં, તમારું જ સારું લાગશે. અને મારું કહ્યું માનશો તો જે લોકો આપણા પ્રસંગમાં નહીં આવતા હોય, પેલા નીતીશભાઈ ને મમતાબેન ને વળી નવીનભાઈ જેવા લોકો, જેમની હારે તમે વ્યવહાર બંધ કરી દીધો છે, સંબંધ કાપી નાખ્યા છે, એ લોકો પણ મારી શરમે ધરમે આવશે. લોકોની મોટી સંખ્યામાં હાજરી હોય તો પ્રસંગ દીપી ઉઠે. ‘
‘એ લોકોની જરૂર નથી. નરેન્દ્રની ઓળખાણ આજકાલ એટલી વધી ગઈ છે, તમને ખબર છે હવે તો અમેરિકામાંથીય લોકો બોલાવે છે એને…પેલા પાસવાનભાઈએ સંબંધ તોડી નાખ્યો ત્યારે તમે તેને રોકી શક્યા નહોતા, એને નરેન્દ્ર જ પાછો લઈ આવ્યો ને. અને તમને આમ અચાનક શિવાભાઈ વહાલા લાગવા લાગે તે વળી કેવું?’
‘ના પણ તમે લોકો બિચારી મારી દીકરી સુષમાનેય પૂછતા નથી. જ્યારે આપણી પેલી પડોશણ સોનિયા બાધવા આવેલી ત્યારે સુષમા જ એની સામે લડવા ગઈ હતી. એની જીભ એવી જોરદાર છે ને…પણ નરેન્દ્ર જ્યારથી કમાતો ધમાતો થયો છે ને તારા માટે ગિફ્ટો લાવવા લાગ્યો છે ત્યારથી તને એ સારો લાગવા માંડ્યો છે ત્યારે તારે મન એ દીકરીનુંય કંઈ મહત્ત્વ નથી રહ્યું.’
‘પપ્પા, દીકરી તો પારકી થાપણ કહેવાય. એ ક્યાં સુધી આપણા ઘરમાં રહેવાની. આપણું ઘર, આપણો વંશ તો નરેન્દ્ર થકી જ ઉજળો રહેવાનો ને.’
‘તમારા લોકો પર તો જાણે નરેન્દ્રએ ભૂરકી છાંટી દીધી છે. બિચારા મુરલીકાકાએ પણ કાશીથી લાવેલી સરસ મજાની ખુરશી ખાલી કરીને નરેન્દ્રને બેસવા આપી દેવી પડી. બસ, એની જીદ આગળ તમે બધા ઝૂકતા જાવ છો, પણ એનો આ દાદો નહીં ઝૂકે એની આગળ. હા. કહી દેજે એને.’
‘પપ્પા, આવા પ્રસંગ વારંવાર નથી આવતા હોતા. નરેન્દ્ર ક્યારે ઘોડે ચડશે? આ એક જ વાર ને. એ વખતે તમારે ગમ ખાઈ જવો જોઈએ.’
‘લે, વાહ ભાઈ વાહ, મારે ગમ ખાઈ જવાનો. નરેન્દ્ર એક વાર ઘોડે ચડવાનો છે તે અમારે શું આવા પ્રસંગ વારંવાર આવવાના છે? મારો તો હવે છેલ્લો પ્રસંગ છે, ને તમારી જે ભવાઈઓ છે, તે જોતાં હું તો રામજીને પ્રાર્થના કરું છું કે મને જલદી હવે ઉપાડી લે.’
‘તમે આવું કચવાતું ન બોલો, પપ્પા. દુઃખ થાય છે.’
‘તે અમને કેટલું દુઃખ થાય છે, તે તમને જુવાનિયાઓને ક્યાંથી ખબર? પેલો યેદુડો, પોલીસને ચોપડે ચડેલો માણસ, એને તમે ઘરમાં આશરો દીધો. આપણે સોનિયાના કુટુંબ સાથે જરાય બનતું નથી, પણ તારો લાડકો નરેન્દ્ર આજકાલ સોનિયાના કુટુંબના માણસોને નોતરાં દઈ આવ્યો છે. એ બધા માણસોને કામેય સોંપ્યાં છે. એને પોતાનો પ્રસંગ ભવ્ય દેખાય તેનો મોટો ચસકો છે, પણ ખબર નથી કે સોનિયાના ઘરના લોકો તમારું સારું નથી જોઈ શકતા. એ બધા પ્રસંગમાં ખામી રાખી દેશે. ભાઈ, પોતાના એ પોતાના અને પારકા એ પારકા.’
‘પપ્પા, નરેન્દ્ર તો એ સોનિયાબેનને જ નીચું દેખાડવા એના કુટુંબીજનોને નોતરાં દઈ આવ્યો છે. અને એને ખબર છે કે એેને કયાં કામ સોંપાય ને કયાં નહીં. એ લોકોને એ એવાં જ કામ સોંપશે જેનાથી એ લોકોનું નીચું દેખાય. આ તો પ્રસંગ પૂરતી જ વાત છે. પ્રસંગ પૂરો થયો નથી ને એ લોકોને હાલતા કર્યા નથી.’
‘પણ એકલો એ પોતે જ કામ કરે છે. અમને – તને મને કોઈને ગણકારતો નથી. કહેતો નથી કે ચાલો દાદા, આટલી કંકોત્રી તમે વહેંચી આવો. કેટરિંગનું તમે નક્કી કરી નાખો.’
‘તમે આમ રિસાઈને બેઠા રહો, મોઢું બગાડીને તો તમને ક્યાંથી કામ ચીંધવાનો હતો એ, કહો જોઈએ. અને આજકાલ તો તમને વાતે વાતે રોવું પણ આવી જાય છે. તે દિવસે સુષમાએ તમારા વખાણ કર્યા ત્યારે તમે કેવા રોઈ પડ્યા હતા. કેવું લાગે? ગામવાળા તો એવી જ વાત કરે ને કે આ નરેન્દ્ર ને એનો બાપ રાજુ એમના કરશનદાદાને બરાબર સાચવતા નથી ને એકલી સુષમા જ સાચવે છે. હું પણ કામ કરું છું, પણ મારે બહારનું કામ ન હોય. નરેન્દ્ર જુવાનિયો છે તે બહારની દોડાદોડી એ કરે, હું ઘરે બેઠો બેઠો કામ કરું છું ને. એટલે બધાને લાગે કે નરેન્દ્ર એકલો જ કામ કરે છે.’
‘આવા તો કેટલાય પ્રસંગો અમે જોઈ નાખ્યા. કોઈ પ્રસંગ વખતે અમે ન તો એકલા દોડાદોડી કરી ન તો એકલા જશ ખાટ્યો. દર વખતે તારા અટલદાદા ને મુરલીકાકાને પૂછીને જ નિર્ણય લેતા. ત્યારે તો આ સંયુક્ત કુટુંબ ટક્યું. લોકોમાં આપણી શાખ બની. ને આ નરેન્દ્રએ તો અડોશપડોશમાં ઝઘડા કરીને આપણા કુટુંબની શાખ બગાડી.’
‘તે પપ્પા, લોકો ઝઘડવા સામેથી આવે તો આપણે માર ખાઈ લેવાનો? એમનો ત્રાસ સહન કરી લેવાનો?’
‘એ વખતે મેં જ નરેન્દ્રનું ઉપરાણું લીધું હતું.’
‘તો હવે શું વાંધો છે? નરેન્દ્ર થોડો બદલાઈ ગયો છે?
‘મને એ પૂછતો નથી.’
‘પપ્પા, તમારી કેસેટ તો એક વાત પર અટકી ગઈ છે. હું તો પૂછું છું ને.’
‘નરેન્દ્ર….પૂછતો નથી ને….’
‘પણ પપ્પા, હું પૂછું તેનું કંઈ નહીં? હું તમારો દીકરો નથી? નરેન્દ્ર જ સર્વસ્વ છે તમારા માટે?’
‘હોય જ ને બેટા. એ તો વ્યાજ. એને નાનપણથી મોટો કર્યો. સંસ્કાર સિંચન કર્યા. એને જવાબદારી આપી, જવાબદારીને વહન કરતા શીખવ્યું. તેના સાચા ખોટા ઝઘડામાં ઉપરાણું લીધું ને હવે એ એના આ દાદાને ભૂલી જાય તે કેમ ચાલે?’
‘લાગે છે કે મારે નરેન્દ્રને જ મોકલવો પડશે, તમને મનાવવા.’
‘હવે તો નરેન્દ્ર આવે તોય હું માનવાનો નથી, હા, કહી દઉં છું. બહુ દિલ દુખવ્યું છે એણે મારું.’
‘મને ખાતરી છે પપ્પા, તમે માની જશો. એનાં લગ્ન લખાયાં ત્યારેય તમે આવા જ નારાજ થઈ ગયા હતા, પણ પછી એ તમારી પાસે આવ્યો ત્યારે તમે કેવા માની ગયા હતા? આ વખતે પણ તમે માની જ જશો ને આપણો પ્રસંગ રંગેચંગે પાર પડશે. હા…તમે માની જ જશો…તમે માની જ જશો…’

bjp, national, politics, rss, sangh parivar

નરેન્દ્ર મોદી અને નીતિન ગડકરી : શીતયુદ્ધના યૌદ્ધાઓની તુલના

હમણાં હમણાં ભાજપના દિગ્ગજ નેતાઓ નરેન્દ્ર મોદી અને નીતિન ગડકરી વચ્ચે શીતયુદ્ધની ચર્ચા છે. ભાજપની રાષ્ટ્રીય કાર્યકારિણીમાંથી સંજય જોશીને મોદીના ઈશારે ગડકરીને કાઢવા પડ્યા હોવાની વાત આવી. તો ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા રામ જેઠમલાણીએ ગડકરી સામે ભ્રષ્ટાચારના આરોપો માટે ઝુંબેશ ચલાવી ગડકરીનું રાજીનામું માગ્યું. મોદીને વડા પ્રધાનના સબળ ઉમેદવાર ગણાવ્યા. જેઠમલાણીની આ ઝુંબેશ પાછળ મોદીનો દોરી સંચાર હોવાનું કહેવાય છે. સંઘના વરિષ્ઠ પ્રચારક મા. ગો. વૈદ્યે પણ આ વાત લખી હતી. જેઠમલાણીના ઉધામાના કારણે ગડકરીએ તેમને સસ્પેન્ડ કર્યા અને હવે જેઠમલાણીનું મક્કમ વલણ જોતાં તેમની હકાલપટ્ટી થાય તોય નવાઈ નહીં. સંજય જોશી અને રામ જેઠમલાણી મોદી અને ગડકરી વચ્ચેના શીતયુદ્ધનો ભોગ બન્યાનું કહેવાય છે. ત્યારે યુદ્ધ જેમની વચ્ચે ખેલાઈ રહ્યું છે તે બંને વચ્ચેની તુલના અસ્થાને નહીં હોય.

બંને નેતાઓની રાશિ વૃશ્ચિક છે. બંને સંઘના ગઢ ગણાતા પ્રદેશોમાંથી આવે છે. રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘનું જોર ગુજરાત- મહારાષ્ટ્રમાં સારું એવું છે. બંને સંઘના ચુસ્ત સ્વયંસેવક છે. નરેન્દ્ર મોદી હવે શાખાના ગણવેશમાં જોવા નથી મળતા પરંતુ ગડકરી તો ગઈ વિજયાદશમીએ સંઘના નાગપુર ખાતેના મુખ્ય કાર્યક્રમમાં સંઘના ગણવેશ- સફેદ શર્ટ, ખાખી ચડ્ડી અને કાળી ટોપીમાં જોવા મળ્યા હતા. પરંતુ નરેન્દ્ર મોદી પણ ચુસ્ત હિન્દુત્વના પુરસ્કર્તા ગણાય છે. ૨૦૦૨નાં રમખાણોના કારણે તેમની છબિ કટ્ટર હિન્દુની બની ગઈ છે જે કેમે કરીને ભૂંસાય તેવી નથી.

બંને અચાનક જ મહત્ત્વના પદો પર ઉપસી આવ્યા છે. મોદીને અચાનક જ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી બનાવી દેવાયા. ગડકરીને પણ અચાનક જ મહારાષ્ટ્રમાંથી ઉંચકીને ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ જેવો મહત્ત્વનો હોદ્દો આપી દેવાયો. મોદીને જ્યારે મુખ્યમંત્રી બનાવી દેવાયા ત્યારે તેમણે એકેય ચૂંટણી લડી નહોતી. ગડકરીને જ્યારે ભાજપના પ્રમુખ બનાવી દેવાયા ત્યારે તેમને રાષ્ટ્રીય સ્તરના રાજકારણનો અનુભવ નહોતો. બંને બોલીને વિવાદો  પેદા કરનારા છે. ગડકરીએ લાલુપ્રસાદ યાદવ અને મુલાયમસિંહ યાદવને સોનિયા ગાંધીના કૂતરા કહ્યા હતા. તો મોદીએ કુપોષણ બાબતે કહ્યું કે યુવતીઓ પોતાનું ફિગર ન બગડે તે માટે સરખું પોષણ મેળવતી નથી અને શશી થરૂરની પત્ની સુનંદા થરૂરને ‘૫૦ કરોડની ગર્લફ્રેન્ડ’ ગણાવ્યાં. ગડકરીએ એક ચેનલને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કહેલું કે નરેન્દ્ર મોદી સાથે મારે વાત પણ થતી નથી. તે પછી બંને વચ્ચે જાહેરમાં સારાસારી થઈ ગઈ, પરંતુ પડદા પાછળ અનેક દાવપેચો ખેલાઈ રહ્યા છે. સંજય જોશીને હટાવાયા ત્યારે પહેલા રાઉન્ડમાં મોદીની જીત થઈ હતી. હવે મોદીને આગામી વડા પ્રધાનના સૌથી યોગ્ય ઉમેદવાર ગણાવનાર જેઠમલાણીને સસ્પેન્ડ કરીને (અને કદાચ પક્ષમાંથી કાઢીને પણ) ગડકરી બીજા રાઉન્ડમાં જીત મેળવવાની મથામણમાં છે. જોઈએ, આગળ-આગળ શું થાય છે?

bjp, international, national, politics, rss, sangh parivar, vhp

માત્ર ડાબેરી જ નહીં, હવે કોઈ વિચારધારા બચી નથી

તાજેતરમાં પ. બંગાળ અને કેરળમાં ડાબેરીઓના પરાજય સાથે સામ્યવાદના અંતની ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. જોકે એક વાત તરફ બહુ ઓછા લોકોનું ધ્યાન ગયું છે અને તે એ કે માત્ર સામ્યવાદની જ નહીં, બધી જ વિચારધારાઓ ખતમ થઈ રહી છે અને માત્ર મૂડીવાદ અથવા તો કહો કે પોતાના સ્વાર્થને યેનકેન પ્રકારેણ પૂરો કરવાની વૃત્તિ – વિચારધારાએ આજના માનવી પર કબજો જમાવ્યો છે.

એક સમયે ભલે અલગ – અલગ પ્રકારની વિચારધારા હતી, તેમની વચ્ચે સંઘર્ષ હતો, પરંતુ એમાંય અમુક બાબતો સામાન્ય હતી અને તે હતાં મૂલ્યો. નૈતિકતા. ડાબેરીઓ હોય તો થેલો અને સાવ સાદા કપડાંમાં ગરીબોના બેલી થવાની અને તેમના માટે લડવાની, વિદ્યાર્થીઓને થતા અન્યાય સામે લડત આપવાની દૃઢેચ્છા હતી. કોંગ્રેસીઓ પાસે સર્વોદયવાદી વિચારસરણી – ગાંધીજીની વિચારધારા હતી. સામ્યવાદી વિચારસરણીનાં મૂળિયાં વિદેશમાં હતાં, પણ ગાંધીજીની વિચારધારાનાં મૂળ આ દેશની માટીના હતા, પરિણામે એમાં સ્વદેશીપણું ભારોભાર છલકતું હતું. પહેરવેશ, બોલી, લેખન અને આંદોલનની રીતે.

એક વિચાર રામમનોહર લોહિયાનો હતો – સમાજવાદનો. અને એક વિચારધારા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક કહેતા આર.એસ.એસ.ની હતી. હિન્દુઓ સંગઠિત થશે તો આ દેશનું હિત સધાશે તેમ સંઘના સ્વયંસેવકો માનતા હતા. તેમના માટે બધાથી સર્વોપરી આ દેશ હતો. તેમણે પણ ગાંધીજીની જેમ સ્વદેશી અપનાવેલું. સ્વદેશી જાગરણ મંચ તેમાંથી જ જન્મેલો. આર.એસ.એસ. સાથે સંકળાયેલા લોકો પણ સાદગીમાં માનનારા હતા. દેશ સામે વિપદા આવી હોય ત્યારે પક્ષકારણ ભૂલીને કોંગ્રેસને મદદ કરનારા હતા. આર.એસ.એસ. અને તેને સંલગ્ન સંસ્થાઓ પણ ભારતીય ભાષાઓ, ભારતીય પહેરવેશ, ભારતીય સંગીતને ઉત્તેજન આપનારી અને તેમાં દૃઢતાથી માનનારા હતા.

પણ આ બધી વિચારધારાઓમાં માનનારા લોકો જ્યારથી સત્તા પર આવવા લાગ્યા ત્યારથી વિચારધારાનું નિકંદન નીકળવા લાગ્યું. એવું નથી કે આ બધી વિચારધારામાં માનનારા કોઈ છે જ નહીં, પણ જે છે તેમને હાંસિયામાં ધકેલવાની પ્રવૃત્તિ, જે- જે લોકો સત્તામાં આવ્યા તેમણે શરૂ કરી. ડાબેરીઓ સત્તામાં આવ્યા તો તેમણે સોમનાથ જેવા ચુસ્ત ડાબેરીઓને – જ્યોતિ બસુને હાંસિયામાં ધકેલ્યા. કોંગ્રેસ સત્તામાં આવ્યો તો ધીમેધીમે સર્વોદયવાદી – ગાંધીવાદી વિચારસરણી અને તેમાં માનનારા લોકો કોરાણે ધકેલાવા લાગ્યા. આર.એસ.એસ.નો સમર્થક ભાજપ સત્તામાં આવ્યો તો તેમાંય પક્ષના ચુસ્ત વિચારધારાવાળા મુરલી  મનોહર જોશી, ગોવિંદાચાર્ય જેવા લોકો હાંસિયામાં ધકેલાવા લાગ્યા. માત્ર આ રાજકીય પક્ષોની વાત જ નથી, આ પક્ષોની ભગિની સંસ્થાઓના પણ આવા જ હાલ છે. સેવાદળ ક્યાં જોવા મળે છે તે કહેશો? એન.એસ.યુ.આઈ. શું કરે છે? ડાબેરીઓની સ્ટુડન્ટ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા શિક્ષણને સોંઘુ કરવા અને બદીઓથી બચાવવા શું કરી રહ્યું છે? શ્રમજીવીઓના અને મજૂરોના અનેક પ્રશ્નો છે. આજે કોઈને કાયમી રીતે નોકરીએ લેવાતા જ નથી. કોન્ટ્રાક્ટ પર જ લેવાય છે. કામના કોઈ નિર્ધારિત કલાકો જ નથી. બળદની જેમ કામ લેવાય છે – ઢસરડા કરાવાય છે. ગમે ત્યારે નોકરીમાંથી પાણીચું આપી દેવામાં આવે છે. તેના માટે ડાબેરીઓના મજૂર સંઘો શું કરે છે? આર.એસ.એસ.ની શાખાઓમાં સંખ્યા ઘટી રહી છે. તેનાં અન્ય સંગઠનો – વિહિપ, અભાવિપ, સ્વદેશી જાગરણ મંચ, વિદ્યા ભારતી, સંસ્કાર ભારતીના પણ મોટા ભાગે આવા જ હાલ છે. વિદ્યાર્થીઓ માટે અભાવિપએ છેલ્લે કયું સફળ આંદોલન કર્યું યાદ આવે છે? સ્વદેશી ચીજોની વાતો તો ભૂલાઈ જ ગઈ છે. સંઘ સાથે જોડાયેલા ભારતીય મઝદૂર સંઘ અને ભારતીય કિસાન સંઘ કેમ ક્યાંય ચિત્રમાં દેખાતો નથી?

કારણ કે હવે લગભગ બધા જ એકસરખી વિચારસરણીના થઈ ગયા છે – ચાહે તે કોંગ્રેસી હોય, ભાજપી હોય કે ડાબેરી કે પછી સમાજવાદી. આ બધાનો વાદ હવે મૂડીવાદ જ છે. મૂડી ભેગી કરવાનો. એટલે તો જે નેતા સ્કૂટર પર ફરતો હોય તે ચૂંટાયાના પાંચ જ વર્ષમાં મોંઘી દાટ કાર લઈને ફરતો થઈ જાય છે. એટલે તો આટઆટલી મોંઘવારી વધવા છતાં, આટઆટલા કૌભાંડો છતાં વિપક્ષો કંઈ અસરકારક આંદોલન નથી, જે કરે છે તે દંભી દેખાવ જ કરે છે. શાસક પક્ષ અને વિપક્ષની મોટા ભાગે હવે મિલીભગત જ હોય છે. આ બધા પક્ષો કેડરબેઝ્ડ (કાર્યકરો આધારિત) હતા, તેના બદલે નેતાઓ જ જોવા મળે છે. કોંગ્રેસીને પૂછશો તો તેને ગાંધીજીના જીવન વિશે ખાસ ખબર નહીં હોય. તેમની વિચારસરણી વિશેની તો વાત જ નથી. ભાજપીને પૂછશો તો શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જી, દિનદયાળ ઉપાધ્યાય, દત્તોપંત ઠેંગડી, નાનાજી દેશમુખ, અટલ બિહારી વાજપેયી વગેરે વિશે ખાસ ખબર નહીં હોય, ડો. કેશવ બલિરામ હેડગેવાર અને મા.સ. ગોળવળકર વિશેની તો વાત જ જવા દો. ડાબેરીઓમાં પણ માર્ક્સના સિદ્ધાંતો વિશે ફૂલ્લી પાસ થવાય તેટલા માર્ક્સ મળે તેટલું પણ કદાચ જ્ઞાન નહીં હોય.

આ બધા ચિત્રમાં અત્યારે અણ્ણા હઝારે અને બાબા રામદેવમાં આશાનું કિરણ દેખાય છે, પણ અણ્ણાની આસપાસ સ્વામી અગ્નિવેશ જેવાં તત્ત્વો છે જે એમ કહે છે કે અમરનાથ યાત્રા તો પાખંડ છે (તો પછી મક્કાની યાત્રાને શું કહેશો?) સ્વામી અગ્નિવેશનો નક્સલવાદીઓ પ્રત્યે કૂણું વલણ જગજાહેર છે. અગ્નિવેશ કપડાં તો ભગવાં ધારણ કરે છે, પણ વિચારોની રીતે તે દંભી બિનસાંપ્રદાયિક જ લાગે છે. બાબા રામદેવ આ દેશની સંસ્કૃતિ પ્રમાણે શાસન લાવવાની, કાળું નાણું પાછળ લાવવાની વાતો કરે છે, પરંતુ અગાઉના પક્ષોના અનુભવો જોતાં, તેમની વાતો કેટલી માનવી? વળી તેઓ પણ ભગવા વસ્ત્રો પહેરીને મુસ્લિમોને ખુશ કરવા તેમની ટોપી પહેરેલા દેખાયા હતા (આવું કદાચ મુસ્લિમો પણ નહીં ઈચ્છતા હોય).

કોઈ સાચા અર્થમાં આ દેશની પ્રજાનો હિતચિંતક નથી, જે મધ્યમ વર્ગની ચિંતા કરે. જે ગરીબોની ચિંતા કરે. જે તટસ્થ રીતે વિચારી શકે. જે સાચા અર્થમાં પંથનિરપેક્ષ હોય. કોઈ પણ પંથની તરફેણ ન કરતો હોય. તુષ્ટિકરણ તો બિલકુલ નહીં. જે ઉદ્યોગગૃહોને વેચાઈ ન ગયા હોય. જે આ દેશના હિતને સર્વોપરી ગણતો હોય. આવા લોકોના નેતૃત્વના અભાવે દેશમાં ચોતરફ અરાજકતા જેવું છે. રસ્તા તો બને છે, પરંતુ વારંવાર ખાડા પડી જાય છે. પરિણામે કોન્ટ્રાક્ટરોના અને નેતાઓના ઘર ભરાય છે. બધું જ ખાનગી ખાનગી (બધી રીતે  – ખાનગીકરણની રીતે ય તે અને દેશની પ્રજાને કે ચૂંટાયેલા વિપક્ષને વિશ્વાસમાં લીધા વગર ઘરમેળે) થઈ રહ્યું છે. સંસદમાં થોડા દિવસ સત્ર મળે છે અને તેમાંય હાજરી પૂરવાના હેતુથી જ સાંસદો આવે છે. કોઈ મુદ્દે તોફાન મચાવે એટલે બેઠક મોકૂફ રાખવામાં આવે. એટલે પત્યું. કોઈ શાળાના વર્ગમાં તોફાની તોફાન કરે એટલે શિક્ષક વર્ગ છોડી જતા રહે અને વિદ્યાર્થીઓ ઘરે જતાં રહે તેના જેવું. વિધાનસભાઓમાં પણ આવું જ હોય છે. દેશ આખો ભ્રષ્ટાચારથી લિપ્ત હોય તેવું ચિત્ર આભાસે છે, જે મહદંશે સાચું પણ છે. હવે તો ન્યાયાલયો પણ ભ્રષ્ટાચારથી બાકાત નથી.

મૂળ તો પ્રજા પણ શાસકો અને વિપક્ષો જેવી જ છે. પ્રજાનો મોટો વર્ગ પણ ભ્રષ્ટાચાર કરે જ છે. તેમને પણ આ ફાવી ગયું છે. પ્રજા વહેંચાયેલી છે, સ્ત્રી – પુરુષોમાં. હિન્દુ – મુસ્લિમોમાં. મરાઠી – બિહારીઓમાં. તમિલ – કન્નડમાં. દલિત – સવર્ણોમાં. ખેડૂતોમાં. ગુરુઓમાં. પરિણામે સ્ત્રી પર અત્યાચાર થાય તો સ્ત્રીઓને લગતો વર્ગ જ અવાજ ઉઠાવે છે. ખેડૂતોના પ્રશ્નો હોય તો ખેડૂતોના સંગઠનો જ લડત આપે છે. રામજન્મભૂમિ હોય તો હિન્દુ સંસ્થાઓ ખોંખારા ખાતી આગળ આવી જશે. મરાઠીઓને બિહારી નથી જોઈતા. તમિલોને કન્નડ. દલિતોને હજુ અનામતથી સંતોષ નથી અને સવર્ણો હજુ ય સામંતશાહી અને જામીનદારી મિજાજમાં જ જીવે છે. નિરાશારામને કંઈ થાય તો તેના સાધકો મેદાને આવી જશે. પણ એક સર્વસામાન્ય અવાજ ક્યાં છે? કેમ ખેડૂતોના પ્રશ્નો હોય તો દલિતો તેને ટેકો ન આપે? કેમ સ્ત્રીઓના સાચા પ્રશ્નો હોય કે ભ્રષ્ટાચાર કે કોઈ કૌભાંડની વાત હોય તો હિન્દુ કે મુસ્લિમ સંસ્થાઓના આદેશ કે ફતવા નથી છૂટતા?

બીજી તરફ, પ્રજાને વિકલ્પ પણ મળતો નથી. (બાકી વિકલ્પ મળે તો શાસકોને ય જવું જ પડે છે તે આપણે પ. બંગાળ અને તમિલનાડુની તાજેતરની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં જોયું જ છે. ) પ્રશ્ન એક જ છે – જાયે તો જાયે કહાં? અને આ ચિત્ર પાછું રાષ્ટ્રીય સ્તરે જ નથી, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે જ છે. પહેલાં યુ.એસ.એસ.આર. હતું ત્યારે યુ.એસ.એ.ની દાદાગીરી આટલી ચાલતી નહોતી. હવે તો વિશ્વસ્તરે પણ એક જ વાદ ચાલે છે – મૂડીવાદ.

bjp, national, politics

મનમોહના બડે સચ્ચે

ડૉ. મનમોહનસિંહ
ડૉ. મનમોહનસિંહ

ભાજપમાં જે ડખ્ખા ચાલી રહ્યા છે તે ખરેખર તો કૉંગ્રેસ માટે આનંદની વાત ગણાય, પણ ખરી લોકશાહીમાં, ખેલદિલી હોવી જોઈએ. અને તે વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહે બતાવી છે, ભલે તેમના પર ગત લોકસભાની ચૂંટણીમાં માછલા ધોવાયા હોય અને તેમને ‘નિકમ્મા’ કહેવાયા હોય.

તેમણે ભાજપમાં ચાલી રહેલ વિવાદને તેનો આંતરિક વિવાદ ગણાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે તે સારી બાબત નથી. દરેક પક્ષમાં સ્થિરતા હોવી જોઈએ. કોલમિસ્ટ ગુણવંત શાહ લખે છે તેમ, તંદુરસ્ત લોકશાહીમાં શાસક- વિપક્ષ બંને સ્થિર હોવા જરૂરી છે.

બીજી વાત મનમોહને કંધાર અને પોખરણ બાબતે પણ કરી છે.

ઘણા મિડિયાપ્યાસા લોકો પ્રસિદ્ધિ માટે કંઈ ને કંઈ ઉધામા કરતા રહે છે. વૈજ્ઞાનિક કે. સંતનમને શૂં સૂજ્યું તે તો ખબર નથી પણ તેમણે કહ્યું કે પોખરણમાં ૧૯૯૮માં કરાયેલાં પરીક્ષણો સફળ નહોતાં. અગાઉ, અડવાણી, જશવંતસિંહ, સંઘ અને કંધાર  : ભૂલ કોની?માં લખ્યા મુજબ, ઘણી વાર પોતાના જ લોકો આપણને નીચા પાડતા હોય છે. પોખરણ બાબતે જે કંઈ સત્ય હોય, પણ દેશહિતમાં તે જાહેર કરવાની જરૂર નહોતી.

વડા પ્રધાન અને ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિએ યોગ્ય જ રીતે કહ્યું છે કે પોખરણનો વિવાદ બિનજરૂરી ન ઉછાળો.

વડા પ્રધાને કંધાર (તેમના પક્ષ માટે તો ખરેખર આ મોટો પોઇન્ટ છે, ત્રાસવાદના મુદ્દે  ભાજપને ટક્કર આપવા માટે)ના મુદ્દાને પણ ભૂલી જવા શીખ આપી છે.

ખરેખર! ડૉ. મનમોહનસિંહે પરિપક્વતાના દર્શન કરાવ્યા છે.