Posted in gujarat, politics, sanjog news, satsanshodhan

ટીવી ડિબેટના જાણીતા ચહેરાઓની અજાણી વાતો

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૯/૧૧/૧૭)

ચૂંટણીનું વાતાવરણ બરાબર જામ્યું છે. પણ આ લખાય છે ત્યારે હજુ પ્રચારસભાની ગરમી જોઈએ તેવી આવી નથી. હા, ટીવી પર ડિબેટમાં રોજેરોજ ગરમાગરમી જોવા મળી રહી છે. આજે એવું થઈ ગયું છે કે સંસદ અને વિધાનસભામાં ચર્ચા ઓછી, ટીવીમાં વધુ જોવા મળે છે. સંસદ-વિધાનસભાના દિવસો જ હવે ઘટી ગયા છે, જે છે તેમાં પણ હોહલ્લા થઈને મોટા ભાગે સત્રો વેડફાતા જોવા મળે છે. આ એક ખરાબ બાબત પણ છે પરંતુ વાદળની રૂપેરી કોરની જેમ ટીવી પર ડિબેટમાં પક્ષો પોતાની વાત મૂકી ચર્ચા કરતા હોય છે. મોટા ભાગે રાડારાડી-દેકારા કરતા હોય છે. એકબીજાને બોલવા ન દેવા, ભાજપ આવો છે અને કૉંગ્રેસ આવી છે, તમે આટલો ભ્રષ્ટાચાર કર્યો અને તમે આટલાં કૌભાંડો કર્યાની હુંસાતુંસીમાં સાચા મુદ્દા ક્યાંક દબાઈ જતા જોવા મળે છે.

હવે ગુજરાતીમાં પણ સમાચારચેનલો વધી ગઈ છે. તેમાં રાત્રે ૮થી ૧૦ ડિબેટનો સમય હોય છે. તે ઉપરાંત ગમે તે સમયે કોઈ મહત્ત્વના સમાચાર આવે ત્યારે ટૅક્નૉલૉજીના પ્રતાપે ફૉનથી, ઑફિસેથી વગેરે રીતે જોડીને ચર્ચા ગોઠવી દેવામાં આવે છે. આવા સમયે ચિત્રમાં આવે છે પ્રવક્તાઓ. ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા પ્રવક્તાઓ પક્ષનો જાણીતો ચહેરો છે. તેઓ પોતાના પક્ષની છબી ઘડવામાં બહુ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા હોય છે. તેઓ કેટલી ધારદાર અને અસરકારક રીતે પોતાના પક્ષની વાત મૂકી શકે છે તેના પરથી લોકો અભિપ્રાય બાંધતા હોય છે. ઘણી વાર પક્ષ કોઈ મુદ્દે ફસાયો હોય કે તેના કોઈ નેતાએ બાફ્યું હોય ત્યારે પ્રવક્તાઓને મુશ્કેલી પણ પડતી હોય છે પરંતુ આવા સમયે તેઓ સિફતપૂર્વક વિરોધી નેતાઓ પર આક્રમણ કરીને બહાર નીકળી જતા હોય છે.

પ્રવક્તાઓને વિશાળ વાંચન ખૂબ જરૂરી છે. થોડા થોડા સમયે સમાચાર મેળવતા રહેવા પડે અને ગુજરાતથી લઈને વિશ્વભરના પ્રવાહો પર જાણકારી રાખવી પડે. ડિબેટ એવી પરીક્ષા છે જેનો કોઈ અભ્યાસક્રમ નથી. ચર્ચામાં એન્કર કે વિરોધી નેતા કે રાજકીય વિશ્લેષકો તરફથી બાઉન્સર કે ગૂગલી આવી જાય ત્યારે તેનો જવાબ ડિફેન્સિવ આપવો કે તેના પર ચોગ્ગા-છગ્ગા મારી દેવા એ પ્રવક્તાની હોંશિયારી પર નભે છે. આ ઉપરાંત ડિબેટ એ એવી પરીક્ષા છે જેની તૈયારી માટે પૂરતો સમય ન પણ મળે. મોટા ભાગે એકાદ કે બે કલાક પહેલાં જાણ થાય અને તેમાંથી અડધો કલાક તો અમદાવાદ જેવા ટ્રાફિકની સમસ્યાવાળા શહેરમાં ચેનલના સ્ટુડિયોએ પહોંચતા થાય.

છેલ્લાં ઘણા વર્ષોથી રાજકીય વિશ્લેષક તરીકે ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતો હોવાથી ભાજપ, કૉંગ્રેસ, આઆપના પ્રવક્તાઓને નજીકથી ઓળખવાનું બન્યું છે. ભાજપમાં ૬૦-૭૦ પ્રવક્તાઓ છે તો કૉંગ્રેસમાં પણ સારી એવી સંખ્યામાં પ્રવક્તાઓ છે. આમ આદમી પાર્ટી નવી છે પરંતુ તેના પ્રવક્તાઓ પણ મજબૂત છે. તો છેલ્લા અઢી વર્ષથી સામાજિક આંદોલનો બહાર આવ્યાં તેના લીધે તેમના પ્રવક્તાઓ પણ ટીવી ડિબેટમાં ભાગ લેતા હોય છે. અલ્પેશ ઠાકોર અને જિજ્ઞેશ મેવાણી એકલવીર છે, પરંતુ પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ (પાસ)ના અનેક લોકો વિગત સમયમાં પ્રવક્તા તરીકે જોવા મળ્યા જેમાંના ઘણા તો હવે રાજકારણમાં છે! ભાજપ-કૉંગ્રેસના કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરી એ જાણવાની કોશિશ કરી કે તેઓ કઈ રીતે ડિબેટ માટે તૈયારી કરે છે, પોતાની અંગત જિંદગીને કઈ રીતે સંભાળે છે, ડિબેટ અંગે તેમનો યાદગાર પ્રસંગ કયો છે, પડોશી-મિત્રોમાં કેવા અનુભવ રહે છે.

ભાજપ અને કૉંગ્રેસમાં મિડિયા ઇનચાર્જ પર ટીવી ચેનલો ફૉન કરી તેમની પાસેથી પ્રવક્તા નક્કી કરાવતા હોય છે. મિડિયા ઇનચાર્જ જે તે પ્રવક્તાને જાણ કરતા હોય છે. ડિબેટના વિષયમાં નિષ્ણાત પ્રવક્તાની પસંદગી થતી હોય છે. જેમ કે આર્થિક વિષય હોય તો ભાજપમાંથી સુનીલ શાહ, પ્રશાંત વાળા, યમલ વ્યાસ વગેરે જાય તો કૉંગ્રેસમાંથી હિમાંશુ પટેલ, કૈલાસ ગઢવી વગેરેને કહેવામાં આવે. ભાજપમાં આ કામ હર્ષદ પટેલ અને કૉંગ્રેસમાં નિશીથ વ્યાસ સંભાળે છે.

ભાજપમાં ભરત પંડ્યા, જગદીશ ભાવસાર, ડૉ. અનિલ પટેલ, ડૉ. હેમન ભટ્ટ, ભાવના દવે, કિશોર મકવાણા, અમિત ઠાકર, જયેશ વ્યાસ વગેરે પ્રવક્તાઓ છે, કૉંગ્રેસમાં અશોક પંજાબી, ડૉ. હિમાંશુ પટેલ, સી.એ. હિમાંશુ પટેલ, જયરાજસિંહ પરમાર, ભૂમિન ભટ્ટ, સોનલ પટેલ, પૂજા પ્રજાપતિ જેવાં પ્રવક્તાઓ છે અને આમ આદમી પાર્ટીમાં આપમાં વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા અને જે. જે. મેવાડા છે, તેમાંથી પહેલાં બે હવે કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ ગયાં છે!

આમાંથી કેટલાક ઉગ્ર છે તો કેટલાક ઠંડા કલેજે જવાબ આપનારા છે. ડિબેટમાં તેઓ કઈ રીતે પરિસ્થિતિને સંભાળે છે, કઈ રીતે ઉશ્કેરાટને ખાળે છે, કઈ રીતે તૈયારી કરે છે, પરિવાર-વ્યવસાય-પક્ષ-સંગઠનો અને ટીવી ડિબેટને એક સાથે કઈ રીતે સંભાળે છે, જાણીતા ચહેરા હોવા છતાં બહાર રેસ્ટૉરન્ટ કે થિયેટરમાં કોઈ ન ઓળખે ત્યારે કેવું અનુભવે છે તે મુદ્દે કેટલાક પ્રવક્તાઓ સાથે વાત કરીને તેમની અંગત જિંદગી જાણવા પ્રયાસ કર્યો.

ગુજરાત કૉંગ્રેસના ઉપપ્રમુખ અશોક પંજાબી કહે છે, “ઘણી વાર છેલ્લી ઘડીએ ડિબેટમાં જવાની સૂચના મળે ત્યારે કસોટી થાય છે. વિષય એક લાઇનમાં જ જણાવાયો હોય છે. ઉપરાંત પક્ષમાં બ્રેઇનસ્ટૉર્મિંગ જોઈએ તેટલું થતું નથી. સેન્સિટિવ ઇશ્યૂ હોય તો ગાઇડલાઇન મળી જાય છે. અમારું મુખ્ય કામ પક્ષની રાજકીય લાઇન, કૉંગ્રેસના જૂના મિત્રોનો બચવા કરવાનો અને ભાજપને ઍક્સપૉઝ કરવાનો હોય છે.” પરિવારને હંમેશાં ફરિયાદ રહેતી હોય છે કે અશોકભાઈ સમય આપી શકતા નથી. અશોકભાઈ કહે છે, “મેં પરિવારને વિદેશ લઈ જવાનું ઘણાં વર્ષો પહેલાં કહેલું, પરંતુ પાસપૉર્ટને દસ વર્ષ પૂરાં થઈ ગયા, (વિદેશયાત્રાનો) કોઈ સિક્કો મરાવ્યા વગર ફરીથી તાજેતરમાં રિન્યૂ કરાવ્યો.”

વ્યવસાયે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ અને કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા હિમાંશુ પટેલ તેમની શાંત પરંતુ ધારદાર ચર્ચા માટે જાણીતા છે. ડિબેટ અને અન્ય પ્રસંગ માટે તેમણે પોતાની લાઇબ્રેરી રાખી છે. તેઓ પોતાની રીતે તૈયારી કરીને ચર્ચામાં આવતા હોય છે. તેમના યાદગાર પ્રસંગ જાણવા જેવા છે. તેઓ કહે છે, “૨૦૧૩-૧૪માં કેન્દ્રીય બજેટની ચર્ચા હતી ત્યારે ગુજરાત સરકારના મંત્રી સૌરભ પટેલ ચર્ચા અધૂરી છોડીને જતા રહેલા.” તો ‘જાનો દુનિયા’ ચેનલ પર રાજકીય વિશ્લેષક હરીશ મોતિયાણીએ નેશનલ મિડિયામાં જશો તેવી આગાહી કરેલી કારણકે તે વખતે ચર્ચા હિન્દીમાં હતી.

કૉંગ્રેસના યુવાન પ્રવક્તા ભૂમન ભટ્ટ ટૅક્નૉસેવી છે. તેમની પહેલી ડિબેટ ભાજપના ખાડિયાના ધારાસભ્ય ભૂષણ ભટ્ટ સાથે હતી. તેઓ ગૂગલ અને ઇન્ટરનેટનો તૈયારી માટે વધુ સહારો લે છે. આ ઉપરાંત કૉંગ્રેસની લાઇબ્રેરીની અને મિત્રો પાસેથી વેરિફિકેશનની રીતે મદદ પણ લે છે. જાણીતા ચહેરા તરીકે બહાર જાય અને કોઈ ન ઓળખે તો કોઈ પણ વ્યક્તિના અહંકારને ઠેસ પહોંચે પણ ભૂમિન ભટ્ટ કહે છે કે સાઇકૉલૉજી જ એવી બનાવી લેવાની કે બહાર જઈએ ત્યારે સામાન્ય વ્યક્તિ તરીકે જવાનું. પડોશીઓ તો સારા મળ્યા છે પરંતુ મિત્રોમાં કેટલાક હંમેશાં સળી જ કરતા હોય તેમને ટાળતા શીખી જઈએ.

પોતાની વાત મજબૂત રીતે મૂકવા માટે જાણીતા ભાજપના પ્રવક્તા જગદીશ ભાવસાર કહે છે, “ડિબેટમાં જરૂર પડ્યે ઉગ્રતા પણ લાવવી પડે. એન્કર જો સાવ વિરુદ્ધ જતો હોય તો સિફતપૂર્વક સંઘર્ષમાં પણ ઉતરવું પડે. ભાજપમાં કેન્દ્રીય કાર્યાલયથી માંડીને પ્રદેશ કાર્યાલય સુધી બધી જ ઉચ્ચ સ્તરીય વ્યવસ્થા છે જે તમામ મુદ્દા પર સતત અવગત કરાવતા રહે છે. ડિબેટ જ્યારે ઉગ્ર બને ત્યારે ક્યારેક હાસ્યસભર વાત કરીને વાતાવરણ હળવું પણ બનાવી દેતા હોઈએ. પક્ષ-વ્યવસાય અને ડિબેટ આ બધાનો સ્ટ્રેસ દૂર કરવા સવારે ઉઠતી વખતે અને રાત્રે સૂતી વખતે ભગવાનનું નામ અને સવારે કસરત ખૂબ ઉપયોગી છે. કોઈને નડવું નહીં તેવું નક્કી કર્યું હોય એટલે પરિવાર સાથે બહાર ગયા હોઈએ ત્યારે પ્રશ્ન આવતો નથી.”

ભાજપના પ્રવક્તા પ્રશાંત વાળા મૂળ રાજકોટના છે, થોડા સમયથી ગાંધીનગર સ્થાયી થયા છે. આર્થિક બાબતે તેમની કુશળતા છે. તેઓ કહે છે, “સવારે ધ્યાન ડિબેટમાં ખૂબ જ ઉપયોગી થાય છે. કોઈ મુદ્દા ધ્યાન (મેડિટેશન)ના કારણે તત્સમયે જ એવા સૂજી જાય કે વિરોધીઓની બોલતી બંધ થઈ જાય. તૈયારીમાં સોશિયલ મિડિયા અને ઇન્ટરનેટ ખૂબ ઉપયોગી થાય છે. પ્રતિક્રિયા આપવામાં કે ડિબેટમાં પણ બેલેન્સ ઑફ માઇન્ડ રાખવામાં ધ્યાનથી ફાયદો થાય છે. પ્રવક્તા જ પક્ષની છબી બનાવે છે આથી વિનમ્રતા જરૂરી છે.” ભાજપમાં પ્રવક્તાઓની રોજ અથવા એકાંતરે બેઠક ચોક્કસ થાય. હર્ષદ પટેલ, ભરત પંડ્યા અને આઈ. કે. જાડેજા જેવા અનુભવીઓનું માર્ગદર્શન સતત મળતું રહે છે. પરિવારનાં કામો અંગે પ્રશાંતભાઈ કહે છે, “પક્ષ પણ પરિવારની બાબત હોય તો છૂટ આપે છે. થોડા સમય પહેલાં સુધી મારા માતુશ્રી બીમાર હતા. અને તાજેતરમાં તેમનું અવસાન થયું. તો પક્ષે મને સંપૂર્ણ છૂટ આપી હતી અને બાર-તેર દિવસ હું સંપૂર્ણપણે પક્ષનાં કાર્યોથી મુક્ત રહ્યો, પરંતુ મારી પણ સામે ફરજ છે કે તે પછી સંપૂર્ણ રીતે પક્ષને સમર્પિત રહેવું.” એક યાદગાર પ્રસંગ વિશે તેઓ કહે છે, “પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવવધારા વખતે એક ચેનલ પર એન્કર, રાજકીય વિશ્લેષક, કૉંગ્રેસ, અર્થશાસ્ત્રી વગેરે બધા મારી વિરુદ્ધ હતા. પરંતુ મેં આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, આંકડા વગેરે સાથે એવી રજૂઆત કરી કે ડિબેટ પછી એન્કર મને ભેટી પડ્યા અને કહ્યું કે તમે તમારા વિરુદ્ધની ડિબેટને તમારી તરફેણમાં ફેરવી નાખી.”

ભાજપના વરિષ્ઠ આગેવાન અને ‘નમસ્કાર’ મેગેઝિનના તંત્રી કિશોર મકવાણાએ પ્રવક્તા કેવા હોવા જોઈએ તે અંગે વિસ્તૃત વાત કરી. “પ્રવક્તાએ શાંત રહેવું જરૂરી છે. મનનું નિયંત્રણ રાખવું પડે. રજૂઆત સ્પષ્ટ, કપડાં વ્યવસ્થિત અને બેસવાની ઢબ સારી હોવી જોઈએ. શાલિનતાથી વાત કરવી જોઈએ. વિષયનું પૂરતું જ્ઞાન અને તૈયારી ન હોય તો ડિબેટમાં ન જવું જોઈએ. હું રોજ દસથી બાર સમાચારપત્રો અને ઇન્ટરનેટની મદદ તૈયારી માટે લઉં છું. મેં મારી પોતાની લાઇબ્રેરી પણ બનાવી છે, જેમાં સંદર્ભ પુસ્તકો વસાવ્યાં છે. એક ડાયરી રાખું છું જેમાં જરૂરી મુદ્દા ટપકાવતો રહું છું. બહાર જતી વખતે સામાન્ય માનવી બનીને જ જઉં છું જેથી અહંકારનો પ્રશ્ન આવતો નથી. સિક્યોરિટી ગાર્ડ હોય કે બીજું કોઈ, નિયમો પાળવાના. ગાર્ડ સાથે પ્રેમથી વાત કરવાની. માનઅપમાનનો ભાવ રાખતો નથી. તેથી કોઈ તકલીફ નથી પડતી. સવારમાં પ્રાણાયામ માત્ર ડિબેટમાં જ નહીં, પરંતુ ટ્રાફિકથી લઈને અનેક સ્ટ્રેસ સર્જક ઘટનાઓમાં ઉપયોગી નિવડે છે.”

Advertisements
Posted in politics, sanjog news, satsanshodhan, technology

જાસૂસીનાં અત્યાધુનિક સાધનોથી બચવું અઘરું છે!

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૨/૧૧/૧૭)

તાજેતરમાં હાર્દિક પટેલની કથિત સેક્સ સીડીઓ બહાર આવી અને હોબાળો મચી ગયો. હાર્દિક પટેલે આ મુદ્દે મહિલા આત્મસન્માન અને પાટીદાર સમાજને બદનામ કરવાની વાહિયાત વાત કરી. પરંતુ હાર્દિકની એક વાત સાચી કે તેની જાસૂસી થઈ રહી છે. તેની સીડીઓ બની રહી છે. અગાઉ તે અમદાવાદની હૉટલમાં રાહુલ ગાંધી (અથવા તેના કહેવા મુજબ કૉંગ્રેસ ગુજરાત પ્રભારી અશોક ગહલોત)ને મળવા ગયો ત્યારે પણ સીસીટીવી ફૂટેજ જાહેર કરાયા હતા જેમાં તે ગયા ત્યારે ખાલી હાથે અને આવ્યા ત્યારે બેગ સાથે હતા.

હાર્દિક કહે છે કે ભાજપ તેની સીડી બહાર પાડે છે. તેની જાસૂસી કરાવે છે. કૉંગ્રેસ પણ હાર્દિકની સાથે છે. પરંતુ ભાજપ કહે છે કે આ તો ‘પાસ’ (પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ)ની અંદરઅંદરનો જ ઝઘડો છે. વળી, સીડી માટે અશોક ગહલોત તરફ આંગળી ચીંધી રાજસ્થાનના તત્કાલીન મંત્રી મહિપાલ મદેરણા અને ભંવરીદેવીના સીડી કાંડની યાદ અપાવે છે અને કહે છે કે હાર્દિક પટેલ કૉંગ્રેસ પાસે બહુ બાર્ગેનિંગ (પૈસા-ટિકિટની રીતે અને વળી અનામતના પેચીદા મુદ્દે) ન કરે તેથી આ કામ કૉંગ્રેસ દ્વારા જ કરાયું છે.

જાસૂસી રાજામહારાજાઓના સમયમાંથી થતી આવી છે. વિક્રમાદિત્ય રાજા તો પોતે જ વેશપલ્ટો કરી નગરચર્યાએ નીકળતા અને જનતામાંથી સાચી માહિતી મેળવતા. ચાણક્ય નીતિમાં જાસૂસ અને જાસૂસી પર બહુ જ જોર મૂકાયું છે. ચાણક્ય પાસે પણ જાસૂસોની મોટી સેના હતી. ચાણક્ય શત્રુઓની છાવણીમાં પણ પોતાના જાસૂસોને મોકલતા. સ્ત્રીઓનો ઉપયોગ પણ શત્રુઓને પરાસ્ત કરવા માટે થતો. આવી સ્ત્રીઓને વિષકન્યા તરીકે ઓળખાતી. આથી જ જાહેરજીવનમાં રહેલી વ્યક્તિ અને ખાસ કરીને સત્તા સાથે સંબંધિત વ્યક્તિએ અણીશુદ્ધ ચરિત્રના હોવું ઘટે.

સ્વતંત્ર ભારતમાં વિરોધીઓ પર ચરિત્ર સંબંધે કાદવઉછાળની પ્રવૃત્તિ સમયે સમયે થતી રહી છે. ગાંધીજીના બ્રહ્મચર્યના પ્રયોગો, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુના એડ્વિના માઉન્ટબેટન સહિતની સ્ત્રીઓ સાથે કથિત સંબંધો, અટલ બિહારી વાજપેયી બ્રહ્મચારી છે કે કુંવારા, સ્મૃતિ ઈરાની વિશે અભદ્ર ટીપ્પણીઓ, સોનિયા ગાંધીના ભૂતકાળ તેમજ રાજીવ ગાંધીને પરણ્યા પછી માધવરાવ સિંધિયા સાથે કથિત સંબંધો, રાહુલ ગાંધીની કથિત સ્પેનિશ ગર્લફ્રેન્ડ વેરોનિક કાર્ટેલી, રાહુલ ગાંધી અને અફઘાન રાજકુમારી નોઅલ ઝહેર, કૉંગ્રેસના નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીનો સેક્સ વિડિયો, કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ એન. ડી. તિવારીની આંધ્રપ્રદેશના રાજભવનમાં સેક્સ કાંડ… સમયે સમયે આ બધી ગૉસિપિંગ થતી રહે છે, સીડી બહાર આવતી રહે છે અને વિરોધી કેમ્પો પોતાના પ્રચારમાં બળ ઉમેરતા રહે છે.

વિરોધીઓની જાસૂસી કરવાનો સિલસિલો પંડિત જવાહરલાલ નહેરુથી શરૂ થાય છે. નહેરુને ખતરો હતો તેવા બે હરીફો મુખ્ય હતા- સુભાષચંદ્ર બોઝ અને સરદાર પટેલ. સરદાર પટેલનો રસ્તો તો નહેરુએ ગાંધીજી દ્વારા કઢાવી લીધો હતો અને સુભાષચંદ્ર બોઝ નામનો કાંટો પણ ગાંધીજી દ્વારા જ સાફ કરાયો હતો. ગાંધીજીના ત્રાગાના કારણે બોઝને કૉંગ્રેસ પ્રમુખ તરીકે સત્તાવાર ચૂંટાઈ આવ્યા હોવા છતાં નીકળી જવું પડ્યું હતું. સરદાર પટેલનું તો મૃત્યુ થઈ ગયું, પરંતુ સુભાષચંદ્ર બોઝ જીવિત હોવાની વર્ષો સુધી ચાલી અને આજે પણ કેટલાક માને છે કે બોઝ ભારતમાં ફૈઝાબાદમાં ગુમનામી બાબા તરીકે સાધુજીવન ગાળી રહ્યા હતા.

બે વર્ષ પહેલાં આઈબી (ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો)ની જે ફાઇલો જાહેર થઈ ત્યારે એ ચોંકાવનારી વાત બહાર આવી હતી કે નહેરુએ બોઝના કુટુંબની જાસૂસી વીસ વર્ષ સુધી કરાવી હતી. કટોકટી કાળમાં ઈન્દિરા ગાંધીના જાસૂસો અને બાતમીદારો પણ લોકોની વચ્ચે ફરતા હતા. શત્રુઓ-હરીફોની જાસૂસી તો સમજાય, પરંતુ પોતાના કુટુંબીઓની જાસૂસી સમજાય? આઈબીના પૂર્વ સંયુક્ત નિર્દેશક મલોય ક્રૃષ્ણ ધારનું પુસ્તક ‘ઑપન સિક્રેટ્સ, ઇન્ડિયાસ ઇન્ટેલિજન્સ અનવેઇલ્ડ’ વાંચો. તેમાં લખાયું છે કે ઈન્દિરા ગાંધી તેમના જ ગૃહ પ્રધાન ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરાવતાં હતાં. ઝૈલસિંહની વાતચીત ટેપ કરાવાતી હતી. એ તો ઠીક, પરંતુ ઈન્દિરાજીએ પોતાનાં જ પુત્રવધૂ મેનકા ગાંધી પર નજર રાખવા આઈબીને સૂચના આપી હતી! મેનકા ગાંધીની માતા, તેમના દ્વારા ચલાવાતા મેગેઝિનના સંપાદકો અને તેમનાં તમામ મિત્રો પર પણ આઈબી નજર રાખતો અને મેનકાની વાતચીત રેકૉર્ડ કરતો.

દીકરા રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે રાષ્ટ્રપતિ ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરવા આઈબીને સૂચના આપેલી! જોકે રાજીવ ગાંધી પોતે પણ જાસૂસીમાંથી બાકાત નહોતા રહ્યા. તેમના એક પૂર્વ કેબિનેટ સચિવે રાજીવની પોતાની સાથે એક વાતચીત રેકૉર્ડ કરેલી જેમાં રાજીવે તેને તેના સાઢુભાઈને ઈટાલીમાં કેશથી ભરેલી એક સૂટકેસ આપવા સૂચના આપેલી.

નરેન્દ્ર મોદી પર મુખ્યમંત્રી કાળમાં એક યુવતીની જાસૂસી કરાવવાના આક્ષેપો લાગેલા છે. પ્રણવ મુખર્જી જ્યારે નાણા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમની ઑફિસમાં જાસૂસીનું સાધન મળી આવતાં ચકચાર જાગેલી. પ્રણવબાબુએ આ અંગે ફરિયાદ કરેલી. ચર્ચા એવી હતી કે સોનિયા ગાંધીને પ્રણવદા પર ભરોસો નહોતો તેથી ગૃહ પ્રધાન ચિદમ્બરમ્ પાસે તેમની જાસૂસી કરાવેલી. પછી કેસમાં ભીનું સંકેલી લેવાયેલું. તો જ્યારે ૨૦૧૩મા ભાજપ વિરોધ પક્ષમાં હતો ત્યારે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા અરુણ જેટલીની જાસૂસી કરાવાતી હતી. તેમના ફૉન ટેપ કરાયેલા.

બરખા દત્ત કૉંગ્રેસ તરફી પત્રકાર છે એ હવે જગજાણીતી વાત છે. પરંતુ એ બરખા દત્ત અને લૉબિઇસ્ટ (જૂની ભાષામાં દલાલ) નીરા રાડિયાના ફૉન પણ ટેપ થયેલા. એ વખતે ઑનલાઇન જમાનો હતો તેથી વેબસાઇટો પર પણ આ ઑડિયો મૂકાયાં હતાં. ઑપન મેગેઝિને તેની વાતચીત લેખિતમાં છાપી હતી. બરખા દત્ત-નીરા રાડિયાના ફૉન આવકવેરાની સૂચનાથી ટેપ થયેલા કારણકે તેને કાળાં નાણાં ધોળાં (મની લૉન્ડરિંગ)ની શંકા હતી. આથી ગૃહ મંત્રાલયની મંજૂરી પછી જ આ કામ થયું હતું. આ ટેપમાં ઉદ્યોગપતિ, પત્રકાર, લૉબિઇસ્ટ અને રાજકારણીઓની અનૈતિક સાંઠગાંઠ બહાર આવી હતી. કહેવાનો અર્થ એ કે હાર્દિક હોય કે અન્ય કોઈ વ્યક્તિ, જાહેરજીવનમાં આવે એટલે તેમણે જાસૂસી માટે તૈયારી રાખવી જ પડે.

પ્રશ્ન એ છે કે જાસૂસી થઈ રહી છે તે કેવી રીતે જાણવું? તમારો કોઈ સતત પીછો કરતો હોય તો તમને ગંધ આવે, પરંતુ જ્યારે તમે કોઈ સંગઠનને લઈને નીકળ્યા હો ત્યારે તેની અંદરના લોકો જ થોડા સમય પછી ફૂટી જાય? જ્યારે કોઈ પણ આંદોલન ઊભું થતું હોય છે ત્યારે વિરોધીઓ એ આંદોલનને તોડવા માટે આંદોલનકારીઓ વચ્ચે પોતાના માણસો મોકલતા હોય છે.

વર્ષ ૨૦૧૧માં અણ્ણા હઝારેનું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન થયું ત્યારે સ્વામી અગ્નિવેશ આવા જ જાસૂસ હતા જે કૉંગ્રેસના ઈશારે જાસૂસી કરતા હતા. આમ તો આ આંદોલન કૉંગ્રેસ દ્વારા જ સ્વામી રામદેવના આંદોલનને તોડી પાડવા ઊભું કરાયું હતું તેવા આક્ષેપો થતા રહ્યા છે. તો સ્વામી અગ્નિવેશ તે સમયે આંદોલન વકરતાં તત્કાલીન મંત્રી કપિલ સિબલને ફૉન પર માહિતી આપતા એક વિડિયોમાં પકડાયા હતા. માર્કંડેય કાત્જુ જેવા પૂર્વ ન્યાયાધીશ તો કૉંગ્રેસ પર અને ખાસ તો ગાંધીજી પર બ્રિટિશ સરકારના એજન્ટ હોવાના આક્ષેપ કરતા રહ્યા છે.

મહાન ક્રાંતિકારી ચંદ્રશેખર આઝાદના ભત્રીજા સુજીત આઝાદે ગયા વર્ષે આક્ષેપ કર્યો હતો કે નહેરુએ ચંદ્રશેખર આઝાદ ક્યાં છે તેની માહિતી બ્રિટિશ સરકારને આપી હતી જેના લીધે ચંદ્રશેખર આઝાદને વીરગતિ વહોરવી પડી હતી.

આમ, પોતાની તરફે રહેલા માણસો જ જાસૂસ હોય અથવા આગળ જતાં વાંધો પડે અને વેર વાળવા પોતાનો ભાંડો ફોડી નાખે તે શક્યતા ભરપૂર રહેલી છે. આજે વરુણ પટેલ, રેશ્મા પટેલ અને ચિરાગ પટેલ, અશ્વિન સાકડસેરિયા વગેરે એકસમયના હાર્દિકનાં સાથીઓ આજે તેમની વિરુદ્ધ છે. અશ્વિન પર તો હાર્દિકની સેક્સ સીડી જાહેર કરવાના આક્ષેપો પણ છે. એટલે જ નેતાઓ સંગઠનમાં પોતાની પકડ રાખવા માટે પોતાના માણસો રાખતા હોય છે. ભાજપમાં તો સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી જેવા સામ્યવાદીઓ ઘૂસી જાય છે અને નુકસાન પહોંચાડે છે પરંતુ સામ્યવાદીઓ ક્યારેય કોઈ વિરોધી વિચારધારાવાળાને પક્ષની અંદર અને ખાસ તો મહત્ત્વના સ્થાને આવવા નથી દેતા. આથી સામ્યવાદીઓની કોઈ ગુપ્ત અથવા વિરોધી વાત ક્યારેય જાહેરમાં બહાર નથી આવતી.

ઉપરાંત આજે ટૅક્નૉલૉજી એટલી હદે આગળ વધી ગઈ છે કે જાસૂસીથી છટકવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. સીસીટીવી કેમેરા આવાં કામોમાં ઉપયોગી છે. હૉટલોના રૂમોમાં ખબર ન પડે તેમ કેમેરા મૂકાયા હોય છે અને પતિ-પત્નીની સત્તાવાર અંગત પળો કે પછી વ્યક્તિઓનાં વ્યભિચારો રેકોર્ડ કરાય છે. તેને પૉર્ન સાઇટ પર મૂકાય છે. કેટલાક તો પોતે જ રેકોર્ડ કરી આવી સાઇટો પર મૂકતા હોય છે.

જાસૂસીનાં સાધનો એટલાં ન ઓળખાય તેવાં અને ગુપ્ત વેશે આવે છે કે તમે કળી પણ ન શકો. હવે રિસ્ટ વૉચ પહેરી હોય તેમાં પણ સ્પાય કેમેરા આવે છે. શર્ટના બટનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. અરે! પેનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. સ્ક્રૂ, સૉડા કેન, કીચેઇન, પાવર એડપ્ટર, ઍર ફ્રૅશનર, સ્મૉક ડિટેક્ટર, ટોપી, ચશ્મા, ટાઇ, જૂતાં ટૉઇલેટ ક્લિનર, ટૉઇલેટ રૉલ ડિસ્પેન્સર, સાબુની ડિશ, રમકડાં, પ્લગ પૉઇન્ટ, સ્વિચ બૉર્ડ, પેન ડ્રાઇવ, તમે ન વિચારી શકો તેવાં તેવાં સાધનોમાં કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. આજે ફૉન પર વાતચીત રેકૉર્ડ કરાય છે. વૉટ્સએપ એન્ડ ટૂ એન્ડ ઍન્ક્રિપ્શનના લીધે આ રીતે સુરક્ષિત છે પરંતુ ચૅટના સ્ક્રીનશૉટ બાજી બગાડી શકે છે.

આના લીધે પ્રશ્ન એ છે કે શું ટૅક્નૉલૉજી માણસને નૈતિક, ચારિત્ર્યવાન અને પ્રમાણિક બનવા વિવશ કરશે?

Posted in gujarat, national, politics, sanjog news, satsanshodhan

કેવળ સોશિયલ મિડિયાના આધારે ચૂંટણી જીતી શકાય?

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૫-૧૧-૧૭)

તાજેતરમાં મારે સોશિયલ મિડિયાના વિષય પર એક ન્યૂઝ ચેનલની ડિબેટમાં ભાગ લેવાનું થયું. શું સોશિયલ મિડિયાના આધારે ચૂંટણી જીતી શકાય? નરેન્દ્ર મોદી સોશિયલ મિડિયાના આધારે 2014માં ચૂંટણી જીત્યા તો આ વખતે ગુજરાતમાં કોણ જીતશે? આવા પ્રશ્નો ચર્ચામાં ઉઠ્યા. ખાસ તો ભાજપ અને કૉંગ્રેસ દ્વારા હેરકટિંગ સલૂનમાં ફિલ્માવાયેલા ગુજરાતના વિકાસ અમે કર્યોનો સંદેશ આપતા વિડિયો કેન્દ્ર સ્થાને હતા. આજે આપણે આ મુદ્દે વિગતે વાત કરવી છે.

વચ્ચે 1996થી 1998ના બે વર્ષ બાદ કરો તો 1995થી 20 વર્ષ ભાજપનું શાસન છે. આ 20 વર્ષમાં એક આખી નવી પેઢી યુવા મતદારોની આવી ગઈ છે. આ પેઢીએ માત્ર ભાજપનું શાસન જ જોયું છે. જે ગુજરાત મોડલ પર નરેન્દ્ર મોદી ચૂંટણી લડી વડા પ્રધાન થયા તેની સામે છેલ્લાં બે વર્ષમાં ઊભા થયેલાં અથવા ઊભા કરાયેલાં આંદોલનોએ પ્રશ્નો ઊઠાવ્યા. તેમાં તાજેતરના મહિનાઓમાં વરસાદ, પેટ્રોલ-ડીઝલ, ગેસ સિલિન્ડરની મોંઘવારી, સિવિલ હૉસ્પિટલમાં બાળકોનાં મૃત્યુએ આ ચિત્ર વધુ ધૂંધળું બનાવ્યું. પરિણામે ભાજપ 1995 પહેલાં કૉંગ્રેસના શાસનમાં કઈ કઈ તકલીફો હતી તેની વાત સમજાવવા જાય છે. ભાજપ કહે છે કે કૉંગ્રેસના શાસનમાં 365 દિવસમાંથી 250 દિવસ તો કર્ફ્યૂ રહેતા, ધૂળિયા રસ્તા હતા અને લાઇસન્સરાજ હતું તેથી વેપાર ઠપ રહેતો, દાણચારો ને બૂટલેગરોને ઘીકેળાં હતાં, તો કૉંગ્રેસ 1995 પહેલાં તેણે શું વિકાસ કરી બતાવ્યો હતો તેની વાત કરે છે. તે કહે છે કે આજે જે કંઈ સરકારી કૉલેજો ને યુનિવર્સિટી છે, જે જીઆઈડીસીઓ છે, ડેરીઓ છે, એરપૉર્ટ છે તે બધું કૉંગ્રેસ સરકારની દેણ છે. મજાની વાત એ છે કે આ બંને પક્ષોને પોતાની 1995 પહેલાની વાત નવી પેઢીને સમજાવવી અઘરી પડે છે. નવી પેઢી ફાસ્ટ છે. ઝડપમાં માને છે. મોદીજીએ જે ઝડપે વિકાસ કરી બતાવ્યો તેનાથી લોકોમાં અપેક્ષા વધુ છે. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં બે મુખ્યપ્રધાન આવ્યા હોવાથી આ ઝડપ ઓછી લાગે તે સ્વાભાવિક છે. અલબત્ત, વિજયભાઈ રૂપાણીએ છેલ્લાં એક વર્ષમાં પૂરઝડપે અનેક નિર્ણયો લીધા છે પરંતુ તેને ચૂંટણી સંદર્ભે જોડીને પ્રશ્ન થાય તે પણ સ્વાભાવિક છે કે શું ચૂંટણી ન હોત તો સરકારે આટલા ઝડપી અને રાહત આપનારા નિર્ણયો લીધા હોત? આટલી નરમાશ આશાવર્કરોથી માંડી ફિક્સ વેતનવાળા તેમજ અન્ય લોકો પ્રત્યે રાખી હોત?

સોશિયલ મિડિયા હવે નિર્દયી થયું છે. કોઈની સાડા બારી રાખતું નથી. સોશિયલ મિડિયાએ પહેલાં હેરકટિંગ સલૂન, પાનના ગલ્લા અને પાદરનું જે સ્થાન હતું તે લીધું છે. પરંતુ 2014માં નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભાજપને જે વિજય મળ્યો તે માત્ર સોશિયલ મિડિયાના આધારે જ મળ્યો તેમ કહેવું અતિશયોક્તિ છે. (જો એમ જ હોત તો 2004માં પણ ભાજપને વિજય મળવો જોઈતો હતો. ભલે એ સમયે સોશિયલ મિડિયા નહોતું પણ ઇન્ડિયા શાઇનિંગ અને ફીલ ગુડ ફેક્ટરનો જબરદસ્ત પ્રચાર હતો.) 2014 વખતે ભ્રષ્ટાચાર સામે આક્રોશ, પાકિસ્તાન દ્વારા આપણા સૈનિકોની અમાનવતાસભર હત્યા, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ છાત્રા પર સામૂહિક બળાત્કાર વખતે જાગેલો આક્રોશ અને આ આક્રોશને ઠારવામાં સરકારની સંવેદનહીનતા, રાહુલ ગાંધી દ્વારા મનમોહન સરકારના ખરડાના જાહેરમાં લીરેલીરા કરવા, પ્રમાણિક ગણાતા આઈએએસ અધિકારી અશોક ખેમકાની કોંગ્રેસ અધ્યક્ષાના જમાઈ રૉબર્ટ વાડ્રાની જમીન સોદાને રદ્દ કરવાની ગુસ્તાખી બદલ વારંવાર બદલી…ઉપરાંત કોંગ્રેસ અને તેના સાથી પક્ષોના નેતાઓનાં સંવેદનહીન-ગરીબો અને મધ્યમ વર્ગીય જનતાના ઘા પર મીઠું ભભરાવતા હોય તેવાં નિવેદનો-બાટલા હાઉસ એન્કાઉન્ટરમાં મરાયેલા ત્રાસવાદી માટે સોનિયા ગાંધીને રડવું આવેલું (સલમાન ખુર્શીદ), ગરીબી એ તો એક માનસિકતા છે (રાહુલ ગાંધી) રૂ. પાંચમાં પણ જમવાનું મળે છે (રાજ બબ્બર), પત્ની અને મેચ નવા હોય ત્યાં સુધી જ આનંદ આપે (શ્રીપ્રકાશ જયસ્વાલ), તળાવ ખાલી હોય તો શું હું મૂત્ર વિસર્જન કરી ભરું? (અજિત પવાર), મીનાક્ષી નટરાજન તો ટંચ માલ જેવાં છે (દિગ્વિજયસિંહ), સલમાન ખુર્શીદ 71 લાખ કરતાં મોટું કૌભાંડ કરે (બેનીપ્રસાદ વર્મા) વગેરે નિવેદનો સામે લોકાક્રોશને મોદીએ એન્ગ્રી યંગ મેન અમિતાભનું રૂપ યાદ આવે તેવી છટાથી અદ્ભુત વાચા આપી.

એક તરફ તેમણે વાચા આપી અને સાથે સાથે એક વિકલ્પ પણ આપ્યો. તેમણે દિલ્લીની શ્રીરામ કૉલેજમાં પાણીના અડધા ગ્લાસમાં અડધો ગ્લાસ હવા હોય છે તેમ નવો દૃષ્ટિકોણ આપી નવી પેઢી સાથે તમામ વર્ગનું મન જીતી લીધું. તો સાથે ‘અબ કી બાર મોદી સરકાર’ની અદ્ભુત ક્રિએટિવ જાહેરાતો થઈ. મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા પ્રત્યે ભાજપનો દૃષ્ટિકોણ આરએસએસમાંથી આવતા હોવાથી ઉપેક્ષાભર્યો અને અહંકારસભર રહ્યો છે તે કારણ હોય કે કોંગ્રેસના શાસનમાં ફાયદો મેળવી ભાજપના શાસનમાં જાકારો મેળવતા હોય, તેના કારણે મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયા અને ભાજપને ઉંદર-બિલ્લીના સંબંધ રહ્યા છે. આજે પણ છે. પણ ભાજપ વેબસાઇટ-બ્લૉગ અને તે પછી સોશિયલ મિડિયામાં અડવાણીના સમયથી અગ્રેસર રહ્યું. આથી સોશિયલ મિડિયાએ પણ 2014ની જીતમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી. આ ઉપરાંત ભાજપે અડવાણી જૂથના નાનામોટાં ત્રાગાં બાદ કરતાં ખૂબ જ સંગઠિત થઈને ચૂંટણી લડી. દસ વર્ષ દરમિયાન હિન્દુ ત્રાસવાદ હેઠળ સાધ્વી પ્રજ્ઞા ઠાકુર, કર્નલ પુરોહિત, અસીમાનંદને જેલમાં પુર્યા, આરએસએસને પણ આ મુદ્દે સંડોવ્યો, રાષ્ટ્રમાં 2006, 2008 જેવા અનેક ત્રાસવાદી હુમલા-બૉમ્બ ધડાકા થયા અને રાષ્ટ્રની સુરક્ષા પણ ખતરામાં જણાઈ, સામે પક્ષે ઘણા સમય સુધી કસાબ-અફઝલને ફાંસી ટળતી રહી તેથી આરએસએસ પણ ‘અભી નહીં તો કભી નહીં’ એમ સંકલ્પ કરીને ભાજપ સાથે આ જંગમાં જોડાયો હતો. ઉત્તરપ્રદેશમાં મુઝફ્ફરનગરનાં રમખાણો અને તે વખતે સૈફાઈમાં મુલાયમ-અખિલેશ યાદવ સલમાન-માધુરીનો ડાન્સ જોવામાં વ્યસ્ત હોય તેથી ઉ.પ્ર.એ અમિત શાહની સંગઠન શક્તિ અને મોદીના કાનપુર-મેરઠ-અમેઠી વગેરે જગ્યાએ સ્થાનિક મુદ્દા ઉઠાવતા પ્રચારના પ્રતિસાદમાં ભાજપને 80 પૈકી 75 બેઠકો આપી દીધી. આમ, ચૂંટણીની જીતનાં અનેક કારણો હોય છે પણ મિડિયાને વધુ યાદ રહ્યા એ વખતે મોદી માટે કામ કરનાર પ્રશાંત કિશોર તથા સોશિયલ મિડિયા. જો પ્રશાંત કિશોર જ ચૂંટણી જીતાડી શકતા હોત તો ઉત્તરપ્રદેશમાં કેમ તેઓ કૉંગ્રેસને જીતાડી ન શક્યા અને કૉંગ્રેસ માત્ર સાત બેઠક પૂરતી સીમિત રહી ગઈ?

અત્યારે પ્રશાંત કિશોર અને દિવ્યા સ્પંદનાના કારણે રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસ સોશિયલ મિડિયા પર સબળ બની છે. મેં ઘણા સમય પહેલાં કહેલું કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ વિદ્વાન છે પણ ભારતની જનતા સાથે સેતુબંધ બાંધી શકતા નથી કારણકે અંગ્રેજીમાં ભરડ ભરડ કરે છે. રણદીપ સૂરજેવાલા હિન્દી બોલે તો એ અંગ્રેજીમાં વિચારીને અનુવાદ કરતા હોય તેવું બોલે છે. શશી થરૂરનું તો અંગ્રેજી ભલભલા અંગ્રેજી જાણકારોનેય ડિક્શનરી ઉથલાવતા કરી દે તેવું હોય છે. મનમોહન અંગ્રેજી બોલે કે હિન્દી, પોપટની જેમ વાંચતા હોય તેમ ભાવહીન ચહેરે વાંચી જાય છે. જયરામ રમેશ પણ અંગ્રેજીમાં વિદ્વાન છે. અભિષેક મનુ સિંઘવી પણ પ્રભાવશાળી નથી. સંદીપ દીક્ષિત હિન્દીમાં સારા વક્તા ખરા પણ ‘સેનાધ્યક્ષ સડકના ગુંડા જેવી ભાષા બોલે છે’ તેવું કહી બાજી બગાડે, આવું જ દિગ્વિજયનું. આમ, ઈન્દિરા ગાંધી પછી કૉંગ્રેસમાં કોઈ સારા વક્તા અને કમ્યૂનિકેટર નથી. ગેસ સબસિડીના પૈસા બેંકમાં ડાયરેક્ટ ટ્રાન્સફરની વાત કૉંગ્રેસે પણ કરી હતી. (આ જ વાત મોદી કેવી સરળ રીતે સમજાવી શકે છે? ભાજપમાં પણ અટલજી નિવૃત્ત થયા પછી આ જ શૂન્યાવકાશ હતો. અડવાણીજી પોતે ભૂતકાળમાં સ્વીકારી ચૂક્યા છે કે તેઓ અટલજી જેવા વક્તા નથી. મોદીજીને આગળ કર્યા નહીં. 2009માં હારનું એક કારણ આ પણ હતું.) પણ સબસિડી દૂર કરવાનો મામલો મિસફાયર થયો અને જયપુર અધિવેશનમાં રાહુલે નવમાંથી બાર બાટલા આપવાની જાહેરાત કરવી પડી. આરટીઆઈ, આરટીઇ અને ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદા કૉંગ્રેસ લાવી પણ મોદી જેમ પોતે ઉજ્જવલા યોજના દ્વારા ચૂલો ફૂંકતી ગરીબ મહિલાને ગેસ કનેક્શન અપાવ્યું તે સમજાવી શક્યા, નોટબંધીના લાભ લોકોને મુશ્કેલી પડી તે છતાં લોકોને ગળે ઉતારી શક્યા કે આ પગલું દેશહિતમાં હતું તેમ કૉંગ્રેસ ન કરી શકી. આ પણ 2014માં હારનું એક મોટું કારણ હતું. ચૂંટણી સિવાયના સમયમાં કૉંગ્રેસે સારા હિન્દી વક્તાઓને તૈયાર કરવા જોઈએ જેના માટે પ્રૉફેશનલોની મદદ લઈ શકાય. કહેવતો, શ્લેષ, પ્રાસ, રમૂજો, શ્લોક, કવિતા, આ બધાનો કૉંગ્રેસના વક્તાઓના વક્તવ્યોમાં અભાવ હોય છે. ઘણી વાર બાંયો ચડાવી અનેક આક્રોશસભર પ્રહારો કરતાં એક ખડખડાટ હસાવી જનારી રમૂજ વધુ અસરકારક હોય છે.

રાહુલ ગાંધી એક માત્ર વક્તા છે જે હિન્દીમાં ઠીક-ઠીઈ બોલી શકે છે! ( નવજોતસિંહ સિદ્ધુ અત્યારે કૉંગ્રેસમાં છે પણ તેનો લાભ કેમ લેવાતો નથી તે આશ્ચર્યની વાત છે.) કેવું દુર્ભાગ્ય! કૉંગ્રેસનો ગઢ વર્ષોથી ઉત્તરપ્રદેશ રહ્યો. નહેરુ-ગાંધીના લોકો દાયકાઓથી ઉત્તરપ્રદેશથી ચૂંટાતા રહ્યા પણ ભારતના બહુમત વિસ્તારોને પ્રભાવિત કરી શકનારી હિન્દી પર પ્રભુત્વ ન કેળવી શક્યા! અલબત્ત, રાહુલજીના વક્તવ્યમાં સુધારો છે. જોકે એ જનતાને પ્રશ્નો પૂછવા, માઇક ઠીક કરવું, પૉઝ લેવો એ બાબતે મોદીનું અનુકરણ કરતા જણાય છે. તેમણે ટ્વિટર પર ભલે પીડી તો પીડીના સહારે (જસ્ટ જૉકિંગ) હિન્દીમાં ટ્વીટ કરવા માંડ્યું છે. શેરોશાયરી કરી સચોટ પ્રહાર પણ કરે છે. પરંતુ પ્રહારોની સાથે મોદીની જેમ હજુ રૉડમેપ જાહેર કરવાનો બાકી છે. તેમાં ગુજરાતમાં જેમ બેરોજગારોને બેરોજગારી ભથ્થું આપવાની, ખેડૂતોનાં દેવાં માફ કરવાની જૂનીપુરાણી જનતાને માગતી રાખવાની નીતિ અપનાવી છે તે ન ચાલે.

Posted in international, sanjog news, satsanshodhan, society, Uncategorized

બળાત્કાર અને પશ્ચિમ: પોલીસથી માંડીને પ્રિન્સિપાલ સુધીનાની માનસિકતા

(સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા. 8/11/17ના રોજ પ્રસિદ્ધ લેખ.)

લેખની શરૂઆતમાં જ પહેલી ચોખવટ. આ લેખ જાતીય સતામણી કે બળાત્કાર કરનારા પુરુષોની તરફેણમાં નથી. પરંતુ ભારતમાં રહીને ભારતનું ખાતા, ભારતમાં લોકપ્રિયતા મેળવતા, ભારતમાં જ મોટા ભા બનતા બુદ્ધુજીવીઓની એ વાહિયાત દલીલોનું જડમૂળથી ખંડન કરવા માટે છે જેમાં તેઓ કહે છે કે ભારતમાં લોકો ધર્મ-પૂજા-પાઠ કરે છે, પરંપરાઓનું પાલન કરે છે, પરંતુ હકીકતે તેઓ દંભી છે. કામવાસના પર નિયંત્રણની વાત કરે છે પરંતુ હકીકતે ભારતીયો તો વ્યભિચારી છે, બળાત્કારી છે અથવા સેક્સના કીડાઓ તેમના મગજમાં ચોવીસે કલાક સળવળે છે. આ પ્રકારની દલીલો કર્યા પછી આ લોકો એવું કહેતા હોય છે કે પશ્ચિમમાં ખુલ્લી સંસ્કૃતિ છે. ત્યાં કોઈ દંભ નથી. ત્યાં કોઈ જાતની મોરલ પોલિસિંગ નથી. ત્યાં આપણા શાસકો કે તેમના પક્ષના નેતાઓ કે ધર્મગુરુઓ દ્વારા મહિલાઓને જેવી સલાહો આપે છે તેવી કોઈ સલાહો ત્યાંના શાસકો કે પક્ષના નેતાઓ કે ધર્મગુરુઓ આપવામાં નથી આવતી. આથી ત્યાં બળાત્કારો, છેડતી કે જાતીય સતામણી ઓછી થાય છે.

પરંતુ અમેરિકાના હૉલિવૂડના ફિલ્મ નિર્માતા હાર્વે વેઇનસ્ટેઇન સામે સંખ્યાબંધ અભિનેત્રીઓએ પોતાનું જાતીય શોષણ થયું હોવાનું જાહેર કર્યું તે સાથે જ મોટો ખળભળાટ મચી ગયો. ટ્વિટર પર #metooનો ટ્રેન્ડ શરૂ થઈ ગયો. અભિનેત્રી રૉઝ મૅક્ગૉવાને પણ પોતાના પર વેઇનસ્ટેઇને બળાત્કાર કર્યો હોવાનો આક્ષેપ કર્યો અને ટ્વિટરે તેનું ખાતું સસ્પેન્ડ કરી નાખ્યું. ટ્વિટરનો આક્ષેપ હતો કે મૅક્ગૉવાને ટ્વિટરના નિયમોનો ભંગ કર્યો છે.

ટ્વિટરનું પક્ષપાતી વલણ પણ આમાં છતું થયું. આપણે ત્યાં પણ ટ્વિટર રાષ્ટ્રવાદી વિચારના ગાયક અભિજીત ભટ્ટાચાર્ય અને અફલાતુન અભિનેતા-વક્તા-સાંસદ પરેશ રાવલ સામે આ જ રીતના અવાજ દબાવવા માટે પગલાં લે છે. પરંતુ વિદેશોમાં રૉઝ મૅક્ગૉવાનના સમર્થનમાં લોકો આગળ આવ્યા અને #womenboycotttwitter ટ્રેન્ડ શરૂ થઈ ગયો. પરિણામે ટ્વિટરના સીઇઓ જેક ડૉર્સીએ ટ્વિટર વધુ પારદર્શી બનશે તેવી બાંયધરી આપવી પડી.

હવે એ રૉઝ મૅક્ગૉવાન સામે ડ્રગ ધરાવવા માટે ધરપકડનું વૉરન્ટ નીકળ્યું છે જેના જવાબમાં રૉઝ મૅક્ગૉવાને પ્રશ્ન પૂછ્યો છે કે શું તેઓ મને મૂંગી કરવા માગે છે? જો ભારતમાં આવું બન્યું હોત તો આવી અભિનેત્રીએ કે કલાકારોએ અને તેના સમર્થનમાં કવર ફાયરિંગ કરતી બુદ્ધુજીવીઓની ટોળીઓએ દેશમાં અસહિષ્ણુતા વ્યાપી ગઈ હોવાનો દેકારો કરી સમગ્ર દુનિયામાં ભારતને કુખ્યાત કરી દીધું હોત. (અગાઉ કર્યું જ છે અને આજે પણ આવા પ્રયાસો ચાલુ જ છે. કોઈ પણ નકારાત્મક મુદ્દો હોય તેને હિન્દુત્વ અને હિન્દુત્વના સમર્થનમાં બોલનારાઓ સામે જોડી દઈ તેમને કુખ્યાત કરી દેવાના.) પરંતુ અમેરિકામાં આવું નથી થયું.

અમેરિકા અને વિદેશોમાં ઘણું બધું આપણા જેવું થાય છે, બળાત્કાર/જાતીય છેડતી/જાતીય સતામણી ઘણું બધું. પરંતુ અગાઉ કહ્યું તેમ બુદ્ધુજીવીઓ માત્ર ભારતીયોના મનમાં ભારત પ્રત્યે અને ભારતીયો પ્રત્યે નેગેટિવ માનસિકતા ઊભી કરવા માટે સતત ઠસાવતા રહે છે કે આખી દુનિયાની ગંદકી માત્ર ભારતીયોના મનમાં જ ભરી છે.

આપણે ત્યાં સ્ત્રીઓને મર્યાદાવાળાં કપડાંની સલાહ આપો એટલે આ બુદ્ધુજીવી ટોળકી અને સ્ત્રી સ્વાતંત્ર્ય ઝંડાવાળા તૂટી પડશે, પરંતુ અમેરિકી નાગરિક અને ગાયિકા ક્રિસી હિન્ડેએ પોતાનું ઉદાહરણ આપીને મહિલાઓને સલાહ આપી કે જો તમે વધુ પડતાં અંગપ્રદર્શનક કપડાં પહેર્યાં હશે, જો તમે ડ્રગ્ઝ લેતા હો, જો તમે દારૂ પીતા હો, જો તમે પુરુષો સાથે ફરતા હો (તેણે બાઇકર ગેંગ શબ્દ વાપર્યો છે) તો પછી બળાત્કાર માટે તમે પોતે જવાબદાર છો. પરંતુ જો તમે આવું ન કરો તો પછી બળાત્કાર માટે પુરુષો જવાબદાર છે. તેણે તેના નવા પુસ્તક ‘રેકલેસ’માં લખ્યું છે, “ટૅક્નિકલી વાત કરું તો, જ્યારે તમે એ ઘટના તરફ પાછું વળીને જુઓ છો તો મને લાગે છે કે એ બધી મારી ભૂલ હતી અને હું તેની પૂરેપૂરી જવાબદારી સ્વીકારું છું.” તેણે લખ્યું, “જો તમે આગ સાથે રમશો તો તમે દાઝશો જ. એ કોઈ ગુપ્ત વાત નથી.”

એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેણીએ કહ્યું, “જો હું મારા અંડરવિયરમાં બહાર ફરું અને હું પીધેલી હોઉં તો? એ કોનો વાંક છે? જો હું વ્યવસ્થિત મર્યાદાવાળાં કપડાંમાં બહાર નીકળું અને કોઈ મારા પર હુમલો કરે તો હું કહીશ કે એ તેનો વાંક છે… પણ જો તમે ખૂબ જ ઉત્તેજક વર્તન કરો, અને જે પહેલેથી વિક્ષિપ્ત છે તેને બહેકાવો, તો તેમ ન કરો. આ સાદી સમજની વાત છે. તમે જાણો છો, જો તમે બળાત્કારીને બહેકાવવા ન માગતા હો તો તમે હાઇ હિલ્સ ન પહેરો જેથી તમે તેની પાસેથી ભાગી શકો.”

અમેરિકાના ઑહિયોમાં જન્મેલી, ૧૯૭૩માં લંડન ચાલી ગયેલી, મ્યૂઝિક બૅન્ડ પ્રીટેન્ડરની સ્થાપક પૈકીની એક, હિપ્પી કલ્ચરમાં માનનારી, ૬૩ વર્ષીય ક્રિસી હિન્ડે મહિલાઓની આદર્શ છે. અત્યારે તેને પોતાની ભૂલ સમજાઈ છે, પરંતુ યુવા અવસ્થામાં તેણે પોતાના મધ્યમ વર્ગીય મૂલ્યો સામે બળવો કર્યો હતો. તે ડ્રગ, દારૂ, રૉક એન રૉલ અને ખરાબ છોકરાઓ તરફ આકર્ષાઈ હતી. આ બાઇકરો ડ્રગ વેચતા હતા. બાઇકરોએ તેને એક પાર્ટીનું આમંત્રણ આપ્યું હતું અને હિન્ડેએ તે સ્વીકાર્યું. તે તેમના ક્લબહાઉસમાં ગઈ. તે ખાલી અને અંધારી જગ્યા હતી. બાઇકરો તેને ઉપરના માળે લઈ ગયા જે અંધારિયો હતો. ત્યાં તેનાં વસ્ત્રો કાઢી નાખવાનો આદેશ અપાયો. જ્યારે તેણીએ વિરોધ કર્યો ત્યારે તેમણે તેમને એટલો માર મારવાની ધમકી આપી કે જેનાથી પ્લાસ્ટિક સર્જન ધનિક બની જશે. (મતલબ કે આખું શરીર એટલું વિકૃત થઈ જશે કે તેણે પ્લાસ્ટિક સર્જરી કરાવવી પડશે.) તે પછી તે લોકોએ તેમની સાથે સેક્સી ક્રિયાઓ કરવા આદેશ આપ્યો. તેનો વિરોધ કર્યો તો તે લોકોએ દિવાસળી સળગાવી સળગાવી તેના શરીર પર ફેંકવા લાગી. છેવટે ક્રિસી હિન્ડેએ આ નરાધમો સામે શરણાગતિ સ્વીકારી લીધી.

ક્રિસી હિન્ડે સાથે આ બધું બન્યું તેનો તેણે અત્યાર સુધી રહસ્યસ્ફોટ નહોતો કર્યો પરંતુ બેએક વર્ષ પહેલાં આ બધું પોતાની આત્મકથામાં કહ્યું અને તે પછી ઇન્ટરવ્યૂઓમાં પણ કહ્યું કે જો સ્ત્રી પોતાનું ધ્યાન ન રાખે તો તે પણ તેની સામેના ગુનામાં જવાબદાર હોઈ શકે. તેની આવી વાતોના કારણે સ્વાભાવિક જ તેની સામે સોશિયલ મિડિયા સહિત ઘણી બધી જગ્યાએ વિરોધનો વાવંટોળ ઊભો થયો. તો પત્રકારો જેનેટ સ્ટ્રીટ પૉર્ટર અને સારાહ વિને સહિત અનેક લોકો તેની તરફેણમાં પણ આવ્યા.

ફરી એક વાર કહી દઉં કે આ લેખનો ઉદ્દેશ્ય બળાત્કારીઓની તરફેણમાં નથી કે નથી તેનો ઉદ્દેશ્ય એ સ્થાપિત કરવાનો કે કપડાંના લીધે બળાત્કાર નોતરી શકે છે. પરંતુ વિદેશોમાં બધું સારું અને ભારતમાં બધું ખરાબ તેવી માનસિકતાનો વિરોધ ચોક્કસ છે. જ્યાં સંપૂર્ણ બુરખો પહેરેલી સ્ત્રીઓ હોય છે, જ્યાં સ્ત્રીઓને પોતાના પિતા,પતિ કે ભાઈ સિવાય જાહેરમાં હળવામળવા પર પ્રતિબંધ હોય છે તેવા સાઉદી અરેબિયામાં પણ બળાત્કાર થાય છે. અને ત્યાં તો બળાત્કારીનું જાહેરમાં માથું કાપી નખાય છે, પરંતુ ઘણી વાર સ્ત્રીને જ સજા મળે છે. તેના પર વ્યભિચારનો આરોપ મૂકી દેવાય છે. બળાત્કાર સાબિત કરવા ચાર સાક્ષીની જરૂર પડે છે. ઉપરાંત બળાત્કારી અને પીડિતા દ્વારા બળાત્કાર થયો હોવાનું કબૂલવું પડે છે. હવે બળાત્કાર વખતે ચાર સાક્ષી ક્યાંથી કાઢવા? બળાત્કારી પણ થોડો કબૂલવાનો? એટલે મોટા ભાગે બળાત્કારી છટકી જાય છે. ઉપરાંત સ્ત્રી પર બળાત્કાર થયો હોય તો પરિવારની આબરૂ જળવાઈ રહે તે માટે તેમને મારી નખાય છે.

ભારતમાં સ્ત્રીઓને વ્યવસ્થિત કપડાં પહેરવાની સલાહ આપે તો લિબરલ અને બુદ્ધુજીવી ગેંગ તેના પર તૂટી પડે છે, અને સામે એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં આવું નથી. તેઓ જાણી જોઈને બદમાશી કરતા હોય છે કારણકે પશ્ચિમની એક જ બાજુ આપણી સમક્ષ રજૂ કરાય છે. ઇવન, પશ્ચિમી મિડિયા પણ તેની નકારાત્મક કે વિવાદાસ્પદ બાબત ખૂણામાં રજૂ કરતા હોય છે અને ભારત-ચીન વગેરે જેવા તેના હરીફ દેશોની નકારાત્મક બાબતો જ ચગાવતા હોય છે. આથી આ બધી વાતો આપણા સુધી પહોંચતી નથી. જેમ કે મૉર્ડન ગણાતા અમેરિકાના મિસ્સૌરીમાં સરકારી કચેરીઓમાં ઇન્ટર્નો પર જાતીય હુમલાઓની વ્યાપક ફરિયાદ થઈ. આથી ત્યાં ડ્રેસ કૉડનો પ્રસ્તાવ મૂકાયો કે ઇન્ટર્નોએ મૉડેસ્ટ અને કન્ઝર્વેટિવ ડ્રેસ પહેરવા (મતલબ કે અંગપ્રદર્શક ડ્રેસ ન પહેરવા).
કેલિફૉર્નિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ આર્ટ્સમાં ૨૦૧૪માં રેગિના નામની વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર થયો. તેણે સંસ્થાને તેની જાણ કરી. સ્કૂલના અધિકારીઓએ તેને બળાત્કારીના ભૂતકાળ વિશે ન પૂછ્યું. ઉલટાનું, ‘દામિની’ના વકીલ ચઢ્ઢાની જેમ તેને તેની દારૂ પીવાની ટેવ, કેટલી વાર તે પાર્ટીમાં જતી, તેના ડ્રેસની લંબાઈ કેટલી હતી, ઓરલ રેપ કેવી રીતે શક્ય છે, તેને ચરમસીમાનો અનુભવ થયો હતો કે નહીં, જ્યારે તે તેના પર બળાત્કાર કરનાર સાથે અગાઉ સંબંધ બાંધતી ત્યારે તે બંને વચ્ચે ચરમસીમા કોઈ મુદ્દો હતો કે નહીં-આવા આવા પ્રશ્નો પૂછ્યા.

સ્કૂલ-કૉલેજ જ નહીં, પોલીસ પણ ઓછી નથી. અમેરિકાની ફ્રીલાન્સ લેખિકા ડેનિયલ કેમ્પોઅમોરે પોતાનો અનુભવ લખ્યો છે કે જ્યારે તે પોતાના પર જાતીય હુમલાની ફરિયાદ લખાવા પોલીસ પાસે ગઈ તો તેને પોલીસે ત્રણ વાર પૂછ્યું કે તેણે કેટલો દારૂ પીધો છે. ૧૯૯૯માં રૉમની સુપ્રીમ કૉર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે જિન્સ પહેરેલી સ્ત્રી પર બળાત્કાર થઈ જ ન શકે. રૉમ એટલે ખ્રિસ્તીઓનું સર્વોચ્ચ ધામ. એટલે આ વાત આપણા મિડિયામાં આવી જ નહીં. આપણે ત્યાં ઉત્તર પ્રદેશમાં સ્વિસ યુગલ સાથે દુર્વ્યવહાર થાય છે તો આ પરદેશી ચાહક મિડિયાનો એક વર્ગ જેને ભારતીયતાથી મિર્ચી લાગે છે તે કેમ્પેઇન ચલાવે છે કે ‘ડૉન્ટ કમ ટૂ ઇન્ડિયા’. પરંતુ આવો વર્ગ ગત સપ્ટેમ્બરમાં જ રૉમમાં એક પર્યટક મહિલાને એક પાર્કમાં બાંધીને તેના પર બળાત્કાર કરાયો હતો તે તમને જણાવતો નથી. એક પૉલિશ મહિલા પર રિમિનીના બીચ રિસૉર્ટમાં સામૂહિક બળાત્કાર ગુજારાયો હતો અને તેના સાથીને માર મરાયો હતો તે જણાવતો નથી. આના લીધે રૉમના મેયરે ગત સપ્ટેમ્બરને બ્લેક સપ્ટેમ્બર જાહેર કર્યો હતો તે તમને ખબર છે? ન્યૂઝીલેન્ડમાં હેન્ડરસન હાઇ સ્કૂલના ડેપ્યુટી પ્રિન્સિપાલ ચેરિથ ટેલફૉર્ડે વિદ્યાર્થિનીઓને કહ્યું હતું કે વિદ્યાર્થિનીઓ સલામત રહે અને પુરુષ કર્મચારીઓ માટે કામ કરવાનું સારું વાતાવરણ બને તે માટે તેમણે ઘૂંટણ કે તેનાથી વધુ લંબાઈવાળું સ્કર્ટ પહેરવું!

અમેરિકાના ફેડરલ કમિશન ઓન ક્રાઇમ ઑફ વાયોલન્સના અભ્યાસમાં જણાયું છે કે તમામ રિપૉર્ટ કરાયેલા બળાત્કારના કેસો પૈકી ૪.૪ ટકામાં પીડિતાનું ઉત્તેજક વર્તન જવાબદાર હોય છે! ૨૦૦૫માં એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે બ્રિટનમાં એક પૉલ કર્યો હતો તેમાં ત્રીજા ભાગના પ્રતિસાદીઓએ માન્યું હતું કે જાતીય હુમલા માટે તેનાં કપડાં અને વર્તનના કારણે સ્ત્રીઓ પણ આંશિક જવાબદાર હોય છે.

ટૂંકમાં કાગડા બધે કાળા છે, પરંતુ તેના લીધે ભારતને કુખ્યાત કરવાની જરૂર નથી.

Posted in gujarat, sanjog news, satsanshodhan

કૉંગ્રેસના અચ્છે દિનની આડે જૂથબંધીનું પાંદડું

(સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧/૧૧/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત લેખ.)

કૉંગ્રેસના અચ્છે દિન આવી રહ્યા છે? આ સવાલ ઠેરઠેર, ગલીએ-ગલીએ અને પાનના ગલ્લેગલ્લે પૂછાઈ રહ્યો છે. કૉંગ્રેસ ગુજરાતના નવસર્જનના સૂત્ર સાથે આગળ વધી રહી છે પરંતુ લાગે છે કે કૉંગ્રેસનું નવસર્જન થઈ રહ્યું છે. ખાસ કરીને રાહુલ ગાંધીનું નવસર્જન થઈ રહ્યું છે. રાહુલ ગાંધીજી અત્યાર સુધી નોન સિરિયસ પોલિટિશિયન તરીકે વર્તી રહ્યા હતા. જેમ કોઈ વ્યક્તિ પોતાની તરુણાવસ્થાથી બેફિકર થઈને બેજવાબદાર રીતે વર્તતો હોય પરંતુ જ્યારે તેના પર કુટુંબની જવાબદારી આવી પડે એટલે તે ગંભીર થઈને જવાબદારી ઉપાડી લે તેમ રાહુલજીમાં જોવા મળી રહ્યું છે.

દર થોડા સમયે બેફિકર થઈને કોઈને કહ્યા વગર વેકેશનમાં વિદેશ ચાલ્યા જવું, ગંભીર મુદ્દે ચર્ચા તો શું ટ્વીટથી પણ ભાગવું આ બધું તેઓ કરતા હતા અને નિવેદનો પણ કેટલાંક એવા આપી બેસતાં હતાં કે કૉંગ્રેસના પ્રવક્તાઓને ભારે પડે. પરંતુ ગત સપ્ટેમ્બર મહિનાથી શું ચમત્કાર રાતોરાત થઈ ગયો છે તે સમજવું કૉંગ્રેસના લોકો માટે પણ મુશ્કેલ છે. એ વાતમાં કોઈ શંકા નથી કે કૉંગ્રેસે અમેરિકાની એજન્સીથી માંડીને પ્રશાંત કિશોર, કર્ણાટકની દિવ્યા સ્પંદના ‘રમ્યા’ની સોશિયલ મિડિયાથી માંડીને એક ફોજ ઉતારી છે.

ઉપરાંત ગુજરાતમાં સોશિયલ મિડિયામાં આ વખતે કૉંગ્રેસને હરહંમેશની જેમ ભાજપથી દાઝેલા પત્રકારોની પડદા પાછળ મદદ મળી રહી છે. આ પત્રકારો ભાજપ વિરોધી જે બાબતો છે તેનાથી કૉંગ્રેસને તો અવગત કરાવે જ છે પરંતુ સાથોસાથ પોતે જે માધ્યમોમાં કામ કરે છે તેના પર એ સમાચારો મૂકી કૉંગ્રેસને આક્ષેપો કરવા ખોરાક પૂરો પાડે છે. ઉપરાંત ભાજપ સામે હિન્દુત્વના એવા સમર્થકો પણ મેદાને છે જ જેઓ કોઈને કોઈ કારણસર ભાજપથી નારાજ છે. પાટીદાર આંદોલન ભાજપે મોટું થવા દીધું અને તેની સામે અલ્પેશ ઠાકોરના આંદોલન પ્રત્યે પણ નિશ્ચિંત રહ્યો તે હવે ભાજપને ભારે પડી રહ્યું છે. બરાબર ચૂંટણીના પાંચ મહિના અગાઉ જીએસટીનો એકાએક અમલ, તેમાં ઊંચા દરો, સિસ્ટમ વિશે અવઢવ, વેબસાઇટ ક્રેશ થવી, દંડની જોગવાઈ, એમાં પાછું આકરી ડેડલાઇન, પેપરવર્ક, સીએ દ્વારા પોતાના ભાવ વધારી દેવા આ બધી બાબતોથી ભાજપની કૉર વૉટબૅન્ક ગણાતા વેપારીઓ પણ દુઃખી થઈ ગયા. નોટબંધીને મિડિયા મુદ્દો ગણાવે છે અને તે કેટલાક માટે હોઈ શકે પરંતુ નોટબંધી પછી થયેલી ચૂંટણીઓ જેમાં ગુજરાતની પેટા ચૂંટણીઓ આવી જાય છે, તેમાં ભાજપને એકંદરે સારી સફળતા મળી છે. એટલે એ ખાસ ચિંતાનો વિષય નથી.

કૉંગ્રેસ માટે શંકરસિંહ વાઘેલા જેવા કદાવર નેતાનું રાજીનામું ચિંતાનો વિષય હોવો જોઈતો હતો, પરંતુ કૉંગ્રેસ તે બાબતે જરા પણ ચિંતિત જણાતી નથી. શંકરસિંહ વાઘેલાએ જનવિકલ્પ પક્ષ પસંદ કર્યો પરંતુ કદાચ શંકરસિંહજી બંને પક્ષોથી દાઝેલા હોય તેમ જનવિકલ્પના શરૂઆતી આક્રમક હૉર્ડિંગ અને ટ્વીટ બાદ એકાએક ભારે નિષ્ક્રિય છે. આમ આદમી પાર્ટીના વંદના પટેલ, ઋતુરાજ મહેતા, મન ભટ્ટ સહિતના નેતા-કાર્યકર્તાઓ કૉંગ્રેસમાં જોડાઈ રહ્યા છે. કૉંગ્રેસ અને શરદ યાદવવાળા જનતા દળ (છોટુ વસાવા વાંચો) વચ્ચે ગઠબંધન થઈ ગયું છે. આમ, આ વખતે ત્રીજો મજબૂત પક્ષ નહીં હોવાથી ભાજપ વિરોધી મતો વિભાજિત થવાની શક્યતા ઘટી જતાં કૉંગ્રેસના ફાયદામાં સ્થિતિ પૂરેપૂરી સર્જાઈ છે.

વિકાસ ગાંડો થયો એ સૂત્ર કૉંગ્રેસનું હતું કે કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિના ભેજાની ઉપજ એ સોશિયલ મિડિયાના ઢગલો સંદેશાઓમાંથી શોધવું અઘરું છે. બધા પોતપોતાની રીતે તેના જનક વિશે વાત કરે છે. એક વાત ચોક્કસ છે કે તેમાં ઘણા લોકો જોડાયા હતા.

કૉંગ્રેસ પહેલી વાર એક સાચી રણનીતિથી આગળ વધી રહી હતી. રાહુલજી હોય કે સોનિયાજી કે પછી મનમોહનજી, દર વખતે સભા સંબોધી ચાલ્યા જતા હતા. ગુજરાતની ચૂંટણીને અહીંના સ્થાનિક નેતાઓના ભરોસે છોડી દેતા હતા. આ વખતે રાહુલજી સ્થાનિક નેતાઓના ભરોસે કંઈ મૂકવા માગતા નથી. આથી ઉમેદવારોની પસંદગી માટે રાહુલજીએ ખાનગી સર્વે કરાવ્યો છે. દર વખતે સ્થાનિક નેતાઓ જીતવાની ક્ષમતા ન ધરાવતા, પરંતુ પોતાના મળતીયા હોય તેવા ઉમેદવારોને ટિકિટ અપાવી કૉંગ્રેસ માટે પરાજયની સ્થિતિ સર્જતા હતા. આ વખતે રાહુલ પોતે ત્રણ ત્રણ દિવસ ગામડાઓમાં પ્રવાસ કરે છે, લોકો સાથે સંવાદ કરે છે. એ વાત તો રાહુલજી પોતે પણ સ્વીકારે છે કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીજી કે ભાજપના અન્ય નેતાઓ જેવી વાક્પટુતાની સિદ્ધિ તેમને પ્રાપ્ય નથી. તેથી સંવાદ તેમના માટે સારો વ્યૂહ છે.

આમ છતાં ૨૧ ઑક્ટોબરથી કૉંગ્રેસ માટે સ્થિતિ બદલાઈ છે. એમાં તો કૉંગ્રેસ પણ છાના ખૂણે સ્વીકારશે કે ગુજરાતમાં નરેન્દ્રભાઈ મોદીના શાસનમાં ઘણો સારો વિકાસ થયો હતો અને એટલે જ સતત ત્રણ વાર તેમના નેતૃત્વમાં ભાજપ જીત્યો. છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં પણ આનંદીબહેન પટેલ અને વિજયભાઈ રૂપાણીની સરકારોએ મુખ્યમંત્રી યુવા સ્વાવલંબન યોજના, બિન અનામત સવર્ણ આયોગ, શ્રમિકો માટે અન્નપૂર્ણા યોજના સહિત ઘણાં સારાં પગલાં લીધાં છે, પરંતુ છેલ્લા એકાદ વર્ષથી નોટબંધી-જીએસટી, વગેરેના કારણે, ગુજરાતમાં આવેલા પૂર, ભારે વરસાદ અને તેમાં બગડેલા રસ્તાઓ, પેટ્રોલ-ડીઝલના સતત વધતા ભાવ, ગેસ સિલિન્ડર મોંઘા થવા, ગેસ સબસિડી સમાપ્ત કરવા જેવા પગલાંઓના કારણે મધ્યમ વર્ગ દુઃખી થઈ ગયો હતો. મધ્યમ વર્ગ બોલકો છે અને વૉટ્સએપ-ફેસબુક પર સતત સંદેશાઓ કરતો રહે છે. તેથી એક ચિત્ર ભાજપ વિરુદ્ધ બની ગયું. કૉંગ્રેસ માટે આ હકારાત્મક બાબત હતી પરંતુ ૨૧ ઑક્ટોબરે અલ્પેશ ઠાકોરનું કૉંગ્રેસમાં જોડાવું નિશ્ચિત બની ગયું. હાર્દિક પટેલનો કૉંગ્રેસને ટેકો અઘોષિત રીતે ઘોષિત થઈ ગયો. ભલે હવે તે પોતાનો પાટીદાર સમાજમાં વિરોધ થતાં રાહુલજીને ચીમકી આપતો હોય. અલ્પેશ ઠાકોર માટે રાહુલે પોતે ખાસ આવીને પોતાનું કદ નિશંક ઘટાડ્યું છે. અને તેમની હાજરીમાં કૉંગ્રેસના વિપક્ષના નેતા મોહનસિંહ રાઠવા એ મતલબનું કહે કે પહેલો ધારનો પીવા મળે તો પી લે જો, પણ મત તો કૉંગ્રેસને જ આપજો, તેનાથી ન માત્ર અલ્પેશ ઠાકોરની દારૂબંધી માટેની લડતની હવા નીકળી ગઈ, ન માત્ર અલ્પેશ ઠાકોરનું સત્તાલક્ષી વલણ છતું થયું, પરંતુ સાથે કૉંગ્રેસની છબી પણ ખરડાઈ છે.

તેમાં પાછું સુરતથી પકડાયેલા આતંકવાદી અહમદ પટેલની ટ્રસ્ટી તરીકેની હૉસ્પિટલમાં કાર્ય કરતા હતા તેવા ભાજપના આક્ષેપોએ ફરીથી ભાજપનો ગમતો આતંકવાદ, રાષ્ટ્રવાદને ચર્ચામાં લાવી દીધો છે. આ બધાં છતાં કૉંગ્રેસ માટે ચિંતાજનક બાબતો તો કંઈક બીજી જ છે અને તે છે આંતરિક જૂથબંધી. અને તેનો ઇતિહાસ આજનો નથી, વર્ષોનો છે…

ગુજરાત રાજ્યની સ્થાપના થઈ તે પછી પહેલા મુખ્યપ્રધાન બનેલા અમરેલીના ડૉ. જીવરાજ મહેતા સામે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત કૉગ્રેસના લોકો જ લાવવાના હતા. જીવરાજ મહેતાએ રસિકલાલ પરીખને ગૃહ પ્રધાન બનાવ્યા તે હાઇ કમાન્ડને નહોતું ગમ્યું. તેથી ધારાસભ્યોમાં ભાગલા પડ્યા. જીવરાજ મહેતાની વિરુદ્ધ બળવંત મહેતાને ઊભા કરાયા. અત્યારની સિવિલ હૉસ્પિટલમાં તે વખતે વિધાનસભાની બેઠક મળતી હતી ત્યાં ધારાસભ્યોની બેઠકમાં જીવરાજ મહેતા પાસેથી મુખ્યમંત્રીનું પદ લઈ લેવાયું. જો એ વખતે ઇલેક્ટ્રોનિક મિડિયા હોત તો? આ તમાશો કેટલો ચગ્યો હોત?

૧૯૬૧માં ભાવનગરના અધિવેશનમાં કૉંગ્રેસ પ્રમુખ નીલમ સંજીવ રેડ્ડી (જે બાદમાં કૉંગ્રેસના રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર બન્યા, પરંતુ ઈન્દિરા ગાંધીના આંતરિક બળવાના કારણે હારી ગયા અને બાદમાં જનતા પક્ષની સરકાર વખતે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ બનેલા.) તેમણે તે વખતે કહેલું કે કૉંગ્રેસેના નેતાઓ દસ વર્ષથી વધુ સમય સત્તામાં ન રહેવા જોઈએ. જીવરાજ મહેતાએ આ વાત ગુજરાતને જ લાગુ કરવાનો વિરોધ કરતો પત્ર લખેલો.

કૉંગ્રેસની આંતરિક જૂથબંધી ૧૯૬૯થી વધી ગયેલી જેમાં ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન હિતેન્દ્ર દેસાઈને ભોગ બનવું પડ્યું હતું. ૧૯૭૧માં કૉંગ્રેસના ૫૦ નેતાઓએ પક્ષ છોડ્યો, તેના કારણે હિતેન્દ્ર દેસાઈએ ૩૧ માર્ચ ૧૯૭૧ના રોજ રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. એ વખતે પૉસ્ટર વૉર ચાલેલી. એક પૉસ્ટરમાં લખાયેલું, “૧૯૩૪માં ગાંધીજીએ કૉંગ્રેસ છોડી, તમે ક્યારે છોડશો?”    અસ્થિરતાનો એ સમય કેવો હતો તે વિચારો! હિતેન્દ્ર દેસાઈના રાજીનામાં પછી ઈન્દિરા ગાંધીવાળી કૉંગ્રેસમાંથી રાજ્યપાલે કાંતિલાલ ઘીયાને આમંત્ર્યા. પરંતુ તેઓ નિષ્ફળ રહ્યા અને હિતેન્દ્ર દેસાઈ સ્વતંત્ર અને બીજેએસ પક્ષના ટેકાથી ૭ એપ્રિલ, ૧૯૭૧ના દિવસે ફરીથી મુખ્યપ્રધાન બન્યા! જોકે તેઓ માત્ર ત્રીસ દિવસ જ સત્તામાં રહી શક્યા. હિતેન્દ્ર દેસાઈએ તો વિધાનસભાના વિસર્જનની ભલામણ કરી હતી પરંતુ મુખ્યપ્રધાનની સલાહ અવગણાઈ! ૧૩ મે ૧૯૭૧ના રોજ રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદી દેવાયું!

૧૯૭૨માં ચૂંટણીમાં ૧૬૮ પૈકી ૧૩૨ બેઠકો સાથે કૉંગ્રેસ (આઈ)નો ભવ્ય વિજય થયો. ઘનશ્યામ ઓઝા મુખ્યપ્રધાન અને કાંતીલાલ ઘિયા ઉપમુખ્યપ્રધાન બન્યા. ઉપમુખ્યપ્રધાન પદની એ વખતથી શરૂઆત થઈ! ફરીથી કૉંગ્રેસમાં બળવો થયો અને ચીમનભાઈ પટેલ મુખ્યપ્રધાન બન્યા. ઈન્દિરાની ઈચ્છા વિરુદ્ધ આમ થયું એટલે કેન્દ્ર તરફથી મળતા ઘઉંના પૂરવઠામાં કાપ મૂકાયો જેના પગલે ચીમનભાઈએ વિદ્યાર્થીઓને મળતી ફૂડ સબસિડીમાં કાપ મૂક્યો અને તે મોંઘવારીના પગલે કૉંગ્રેસના (દિલ્લી સ્થિત) નેતૃત્વએ નવનિર્માણ આંદોલનને જન્મ આપ્યો જેને વિપક્ષોએ હાઇજેક કરી લીધું.

માધવસિંહ સોલંકી ‘ખામ’ થિયરી જેવા જ્ઞાતિવાદી-કોમવાદી સમીકરણો સાથે રેકોર્ડબ્રેક બહુમતીથી સરકાર બનાવ્યા, પરંતુ આંતરિક જૂથબંધી તેમને પણ નડી. એક ટીવી ચેનલને આપેલા સ્ફોટક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે સ્વીકાર્યું છે કે કૉંગ્રેસના જ અસંતુષ્ટ નેતાઓએ તે સમયે કોમી રમખાણો કરાવ્યાં હતાં. ગુજરાત સમાચારને સળગાવવામાં તેમના ગૃહ પ્રધાન અમરસિંહ ચૌધરી (મુખ્યપ્રધાન બનવાની મહેચ્છાના કારણે) નિમિત્ત હતા તેમ તેમણે સ્વીકાર્યું છે.

અમરસિંહ ચૌધરી મુખ્યપ્રધાન બન્યા ત્યારે માધવસિંહ સોલંકીના જૂથે તેમને ઉથલાવવા માટે કોઈ કસર ન છોડી. કૉંગ્રેસના છેલ્લા મુખ્યપ્રધાન છબીલદાસ મહેતા ગણાય છે. તેમની સામે તે જ સરકારના ગૃહ પ્રધાન નરેશ રાવલે જાહેરમાં આક્ષેપ કર્યો હતો, “આ સરકાર અસામાજિક તત્ત્વો દ્વારા ચાલી રહી છે.” કારણ એ હતું કે અત્યારે એન્કાઉન્ટરના કારણે સુખ્યાતિ અને કુખ્યાતિ મેળવનાર ડી. જી. વણઝારાએ તે વખતે કથિત દાણચોર ઈભલા શેઠની ધરપકડ કરી હતી પરંતુ ગાંધીનગરના દબાણના કારણે શેઠને છોડી દેવો પડ્યો હતો અને વણઝારાની બદલી કરી દેવાઈ હતી.

આ પછી પણ દર ચૂંટણીએ કૉંગ્રેસની આંતરિક જૂથબંધી ઝળકે જ છે. જગદીશ ઠાકોર અને કુંવરજી બાવળિયાએ પોતાને કૉંગ્રેસમાં અન્યાય થતો હોવાની લાગણી ગત વર્ષે સપ્ટેમ્બર આસપાસ જ વ્યક્ત કરી હતી.

આ વખતે આયાતી અલ્પેશ ઠાકોરના કારણે ૬૦-૭૦ બેઠક પર ઉમેદવારોની પસંદગી નવેસરથી કરવી પડશે તેવા અહેવાલ છે અને તેમાં હાર્દિક પટેલ-જિજ્ઞેશ મેવાણીનો ઉમેરો થશે ત્યારે કૉંગ્રેસમાં જૂથબંધી વધશે. એટલે કૉંગ્રેસના વિજય આડે જૂથબંધી બહુ મોટો પડકાર હતો અને રહેશે.

Posted in crime, gujarat, sanjog news, satsanshodhan

ગુજરાતની યુવા પેઢીને ખોખલી બનાવી દેવાનું આ ષડયંત્ર તો નથી ને?

(સંજોગ ન્યૂઝમાં સત્સંશોધન કોલમમાં તા.૧૮/૧૦/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત લેખ.)
આપણા મિડિયામાં મોટા ભાગે આંખ મીંચીને રાજકીય અથવા સનસનાટીભર્યા અપરાધિક સમાચારોને પહેલાં પાને ચમકાવવાનો વર્ષો જૂનો શિરસ્તો છે. એ ચીલાચાલુ રસ્તેથી હટવા કોઈ તૈયાર નથી, કારણકે બધાને ડર છે કે બીજા બધા આવું નહીં કરે અને આપણું છાપું એકલું પડી જશે અને કાલે સવારે આપણને શેઠ તરફથી ઠપકો મળશે. ટીવી પર જે ટોપ ટેન કે ટોપ ફિફ્ટીન સમાચારો બહુ ચગ્યા હોય (અલગ-અલગ ચેનલોનો લ.સા.અ. કાઢી લેવાનો) તે સમાચાર છાપામાં છાપી નાખવાના. માથાકુટ જ નહીં. પરિણામે નેધરલેન્ડ અને તુર્કી વચ્ચે લગભગ યુદ્ધની કક્ષાએ રાજકીય તણાવ વ્યાપી જાય, નેધરલેન્ડ તુર્કીના વિદેશ પ્રધાનને પોતાના દેશમાં રાજકીય રેલી સંબોધવા આવવા દેવાની પરવાનગી ન આપે તે સમાચાર આપણા મિડિયામાં ચમકતાં જ
નથી.

જર્મનીમાં બે વર્ષ પહેલાં ૩૧ ડિસેમ્બર આસપાસ ૨૪ મહિલાઓ પર બળાત્કાર થાય, ૧,૨૦૦ મહિલાઓ પર જાતીય હુમલાઓ થાય અને તે પણ ત્યાં અફઘાનિસ્તાન, ઈરાક વગેરે જગ્યાએથી આવેલા મુસ્લિમ શરણાર્થીઓ દ્વારા તે સમાચાર આપણા મિડિયામાં ચમકતા જ નથી.

અમેરિકા-ઉત્તર કોરિયાના હાકલા પડકારા કે ચીનની ધમકી પુનરાવર્તનના ભય છતાં સતત રોજેરોજ છપાય છે. ભાજપ-કૉંગ્રેસની હુંસાતુંસી વચ્ચે સાચા સમાચારો ક્યાં દબાઈ જાય છે તે ખબર પડતી નથી. અત્યારે ચૂંટણીનો માહોલ છે ત્યારે આવા જ એક મહત્ત્વના સમાચાર ધ્યાન બહાર ચાલ્યા ગયા. સમાચાર કલા અને સંસ્કારી નગરી ગણાતા વડોદરા શહેરના હતા. વડોદરા શહેરમાં મહારાજા સયાજીરાવ ગાયકવાડ યુનિવર્સિટી છે. તેમાં તાજેતરમાં લેડિઝ હૉસ્ટેલમાં ગાંજો પીવાનું પ્રકરણ બહાર આવ્યું છે.

ગત ૧૫ ઑક્ટોબરના એક દૈનિકમાં એક ચોંકાવનારા સમાચાર છપાયા છે. અલબત્ત, તેને કદાચ સ્થાનિક સ્તરે જે મહત્ત્વ મળવું જોઈએ તે મળ્યું હશે પરંતુ અન્યત્ર એડિશનોમાં ખાસ મહત્ત્વ અપાયું નથી. આ સમાચાર આ ગાંજા પ્રકરણને લગતા જ છે. ફાઇન આર્ટ્સના એક વિદ્યાર્થીએ અનામ રહેવાની શરતે કહ્યું છે કે ફેકલ્ટીમાં સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ, પાસ થઈ ગયેલા વિદ્યાર્થીઓ ભણી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને ગાંજા, ચરસની લત લગાડે છે. આ માટે પાવાગઢ, સાપુતારાની સ્ટડી ટૂર હેઠળ સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ લઈ જાય છે અને ધીમે ધીમે જુનિયર વિદ્યાર્થીઓને તેની ટેવ પાડે છે. તેમને નોકરી શોધી અપાવવામાં મદદ કરે છે. આથી જુનિયર વિદ્યાર્થીઓ તેમને વશ થઈ જાય છે. નોકરી અપાવવામાં મદદ કરતા હોવાથી જુનિયર વિદ્યાર્થીઓ સિનિયર વિદ્યાર્થી વિરુદ્ધ આવી મોટી ગુનાલક્ષી વાત જાહેર કરતા ખચકાય છે. આ સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ મોટા ભાગે ગુજરાત બહારના હોય છે.

તો, ગત વર્ષે ઑક્ટોબર માસમાં જ સમાચાર આવ્યા હતા અને તે સમાચાર અમદાવાદના હતા. સમાચાર સારા નહોતા. યુનિવર્સિટી વિસ્તારમાં ડ્રગ્ઝનું ખુલ્લેઆમ વેચાણ થાય છે તેવી સંખ્યાબંધ ફરિયાદના આધારે નાર્કોટિક્સ બ્યુરોએ સેપ્ટ યુનિવર્સિટી અને તેની હૉસ્ટેલમાં દરોડા પાડ્યા હતા. જોકે તે સમયે વિદ્યાર્થીઓ ગરબા રમવા ગયા હોવાથી હૉસ્ટેલમાં કંઈ હાથ લાગ્યું નહોતું.

વડોદરાની બાબતમાં ડ્રગ્ઝના સમાચાર પહેલી વાર નથી આવ્યા. વર્ષ ૨૦૧૫માં વડોદરાના ધો. ૧૨ના એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થીએ ડ્રગ્ઝનો કારોબાર કરનારા બદમાશનું સ્ટિંગ ઑપરેશન કરી માહિતી જાહેર કરવાની હિંમત કરી હતી. આ વિદ્યાર્થી પોતે પણ ડ્રગ્ઝનો ભયંકર વ્યસની બની ગયો હતો તેવું તે સમયે રિપોર્ટમાં જણાાવાયું હતું. જો ડ્રગ્ઝ લેવા પૈસા ન મળે તો ઘરમાં ચોરી પણ
કરતો હતો!

હવે આ સમાચાર પર નજર નાખો. એક વર્ષ પહેલાં ગુજરાત યુનિવર્સિટીના માસ્ટર ઑફ સૉશિયલ વર્ક (એમએસડબ્લ્યૂ)ના વિદ્યાર્થીઓએ નાર્કોટિક્સ કંટ્રોલ બ્યુરોના હેલ્થી કેમ્પસ ઇનિશિએટિવના ભાગરૂપે એક અભ્યાસ કર્યો હતો. અભ્યાસમાં શહેરની ૧૨ કૉલેજોને આવરી લેવામાં આવી હતી. આમાં જેમની સાથે પ્રશ્નોત્તરી કરાઈ તેવા વિદ્યાર્થીઓએ સ્વીકાર્યું કે તેમના વર્ગમાં ઘણા ડ્રગ્ઝના વ્યસનીઓ છે.

પોરબંદર દરિયા કાંઠે ગત ઑગસ્ટ માસમાં ૧,૪૦૦ કિલો હિરોઇન પનામાનિયન શિપમાંથી પકડાયું હતું. આ વાત પોતે પણ ચોંકાવનારી છે. પંજાબ જેવા સરહદી રાજ્યના યુવાનોને ડ્રગ્ઝના શિકાર બનાવ્યા પછી ગુજરાત જેવા સરહદી અને સમૃદ્ધ રાજ્યના યુવાનોને ડ્રગ્ઝના શિકાર બનાવવાનું ષડયંત્ર તો નથી ને? ગુજરાત જે હિન્દુત્વની પ્રયોગશાળા કહેવાય છે, જ્યાં હિન્દુઓ બહુમતીમાં છે તેમની નવી પેઢીને ખોખલી કરવાનું ષડયંત્ર તો નથી ને? પોરબંદરમાં જે જહાજમાંથી ડ્રગ્ઝ પકડાયું તે પાકિસ્તાન થઈને આવ્યું હતું. આ વાત ખાસ નોંધવા જેવી છે. વડોદરાની ઘટના તરફ ફરી નજર કરીએ તો ગાંજા પ્રકરણ અંગે જેણે ફરિયાદ કરી છે તે પૂર્વી નામની વિદ્યાર્થિનીના કહેવા પ્રમાણે, ઘણી વિદ્યાર્થિનીઓ ડ્રગ્ઝ પીતી હતી, પરંતુ સજા માત્ર એક વિદ્યાર્થિનીને જ થઈ છે. આ વિદ્યાર્થિની પૂર્વીએ તો ગાંજો પીવાતો હોવાનો મોબાઇલ વિડિયો રેકોર્ડિંગ કરીને પુરાવા સાથે ફરિયાદ કરી હતી. તો ગુજરાત બહારના સિનિયર વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા જુનિયર વિદ્યાર્થીઓને યેનકેન પ્રકારેણ પોતાની જાળમાં ઘેરી તેમને ડ્રગ્ઝના લતવાળા બનાવવાના અહેવાલ પણ ચોંકાવનારા છે.

અમદાવાદ, વડોદરા વગેરે શહેરોમાં મેડિકલ, એન્જિનિયરિંગ, આર્કિટેક્ટ, એમબીએ જેવા ઉચ્ચ અભ્યાસક્રમોથી લઈને નાના અભ્યાસક્રમોમાં વિદ્યાર્થી તો ઠીક, વિદ્યાર્થિની હવે સિગરેટ પીતી જોવા મળે છે. છાશવારે સમાચાર છપાય છે કે ગુજરાતની વિદ્યાર્થિનીઓ પણ બહારની વિદ્યાર્થિનીઓ-વિદ્યાર્થીઓ સાથે દારૂની મહેફિલ માણતી પકડાય છે. આ ઘટનાક્રમ-આ વલણ બહુ જૂનું નથી. પરંતુ હવે જો યુવા પેઢીને સંસ્કારની સલાહ આપવા જાવ તો બોલકા વર્ગની એક મોટી ટોળી તૂટી પડે છે. સલાહ આપનારા તમે કોણ? પહેલાં તો કોઈ યુવતી યુવાન સાથે જાહેરમાં ઊભી હોય અને કોઈ પોતાની શેરી કે ગામના વડીલ નીકળે તો પણ યુવતીની આંખો ઝૂકી જતી હતી. વડીલો યુવા પેઢીને પ્રેમથી કે ક્યારેક ઠપકાથી સલાહ પણ આપી શકતી હતી અને ક્યારેક સંબંધના નાતે ખરાબ રસ્તે જતા હકથી વાળી શકતી હતી પરંતુ આજે યુવા પેઢીને બળવાખોર બનાવી દેવાઈ છે અને તેની પાછળ એક મોટી ટોળી રહેલી છે.

ગુજરાતની સમૃદ્ધિ, ગુજરાતની સંસ્કારશીલતા, ગુજરાતના લોકોનો ધર્મપ્રેમ આમ પણ અનેક બદમાશોની આંખોમાં ખટકે છે અને અનેક માર્ગે ગુજરાતની જનતાને ધર્મથી દૂર વાળવા, સંસ્કારોના માર્ગેથી ભટકાવવા, ખાસ કરીને યુવાનોને બહેકાવવા, સેક્સ અને ડ્રગ્ઝના માર્ગે ચડાવવા એક મોટી ટોળકી સક્રિય હોય તેમ જણાય છે. હિન્દુ ધર્મમાંથી માત્ર સેક્સના સંદર્ભો જ શોધવા, દેવો પણ સોમપાનના બદલે દારૂ પીતા હતા તેવા રેફરન્સ આપવા, નવરાત્રિ જેવા હિન્દુ તહેવારોને સેક્સના તહેવારો ગણાવી તેની વિકૃત બની ગયેલી ઉજવણીને વધુ વિકૃત કરવી અથવા દિવાળી-મકરસંક્રાંતિ- હોળી જેવા રંગબેરંગી અને પ્રકાશના તહેવારો આનંદના તહેવારના બદલે શોક-માતમના તહેવારો બની જાય તે માટે માનસિક રીતે પર્યાવરણ અને પ્રદૂષણ સાથે જોડી તેની ઉજવણીને ફિક્કી પાડી દેવી, ગુજરાતની સ્ત્રી ધર્મ સાચવીને બેઠી હતી તેમને ધર્મનું વિકૃત અર્થઘટન કરી ભટકાવવી…ક્યાંક આ બધા તાર જોડીને જુઓ તો આખું ભયાવહ ચિત્ર સમજાશે. અને માત્ર કૉંગ્રેસ-ભાજપની લડાઈમાં જ ગુજરાતને જોવાથી ક્યાંક એવું ન બને કે પાંચ-દસ વર્ષ પછી પંજાબની જેમ ગુજરાતના યુવાનો પણ સેક્સ અને ડ્રગ્ઝના રવાડે ચડીને ખોખલા ન બની ગયા હોય. ગુજરાતની સ્ત્રીઓ ભટકીને અધર્મના માર્ગે ન ચાલી ગઈ હોય.

ગુજરાતી ભાષાનું સત્યાનાશ કાઢવા તો ઘણા લોકો પ્રયત્નશીલ છે જ. ગુજરાતીઓની છબી પણ સિરિયલો અને ફિલ્મોમાં ખરાબ રીતે રજૂ કરાય છે અને ગુજરાતીઓ માત્ર લક્ષ્મીપૂજક છે તેવી છાપ ઉપસાવાઈ રહી છે. ગુજરાતીઓ કળાના એટલા જ પૂજક છે જેટલા લક્ષ્મીજીના. એવું ન હોત તો હિન્દી ફિલ્મોની શરૂઆતથી અત્યાર સુધી ગુજરાતીઓનો દબદબો ન હોત. ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન અખિલેશ યાદવ કહે છે કે ગુજરાતીઓ સરહદે લડીને શહીદ થતાં નથી! આનાથી મોટું જૂઠાણું બીજું કયું હોઈ શકે? સરહદે લડવામાં પણ ગુજરાતીઓ પાછળ નથી. જો ગુજરાતીઓ માત્ર લક્ષ્મીપૂજકો જ હોત તો આટલાં (ઉત્તમ સાથે વાહિયાત) પુસ્તકો વેચાતાં ન હોત. રમત ક્ષેત્રે પણ હાર્દિક પંડ્યા, લજ્જા ગોસ્વામી સહિત અનેક ગુજરાતીઓ કાઠું કાઢતા રહ્યા છે. જે કામ અખિલેશ યાદવ, રાજ ઠાકરે ગુજરાત બહાર રહીને કરી રહ્યા છે, બિનગુજરાતી તરીકે કરી રહ્યા છે તે કામ
કેટલાક શલ્યવૃત્તિઓવાળા (વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ શલ્ય વૃત્તિ શબ્દ વાપર્યો હતો પરંતુ તેને શલ્ય સાથે જોડી દઈ મોદીને કૌરવ ગણાવવામાં આવ્યા તે તર્કસંગત નથી) કહેવાતા ગુજરાતી લોકો કરી રહ્યા છે. તેમને માત્ર ગુજરાતની, ગુજરાતની નકારાત્મક બાબતો જ દેખાય છે અને વારતહેવારે તેઓ ગુજરાતને-ગુજરાતીઓને ઉતારી પાડવામાં ગૌરવ અનુભવે છે. આવાં બુદ્ધુજીવી
તત્ત્વો સેક્સ-ડ્રગ્ઝ અને અન્ય રીતે ગુજરાતને ખોખલું કરવા માગતા, ધર્મવિમુખ કરવા માગતાં તત્ત્વો માટે કવર ફાયરિંગનું કામ કરતા હોય છે. આવાં તત્ત્વો અને ગુજરાતને નિશાન બનાવવા માગતા તત્ત્વોથી સાવધાન હોવું ઘટે.

Posted in hindu, sanjog news, satsanshodhan

આ દિવાળીથી માત્ર લાભનું જ નહીં, શુભનું પણ વિચારીએ

(આ લેખ સંજોગ ન્યૂઝની સત્સંશોધન કૉલમમાં તા.૧૮/૧૦/૧૭ના રોજ પ્રકાશિત થયો.)
આવતીકાલે દિવાળી. ઘર, શેરી અને દુકાનો-સંસ્થાઓ પ્રકાશથી ઝગમગી ઉઠશે. દરેક ઘરની બહાર દીવડાઓ ટમટમતા દેખાશે. તો આંગણામાં કરાયેલી સુંદર મજાની રંગોળી પણ ઘરની સજાવટ કરતી હશે. જો દરેક ઘરની રંગોળીનો અભ્યાસ કરવામાં આવે તો પણ ખ્યાલ આવશે કે રચનાત્મક કુદરતે દરેક ગૃહિણીમાં સર્જનાત્મકતા ઠાંસી-ઠાંસીને ભરેલી છે. એ કહેવાની જરૂર નથી કે મોટા ભાગે રંગોળીઓ ઘરની લક્ષ્મી ગણાતી ગૃહિણીઓ જ કરતી હોય છે.

મૂળ રંગો લાલ, પીળો અને વાદળી જ્યારે અવનવી ડિઝાઇનમાં પૂરાઈને નિખરે છે ત્યારે એ રંગોળીને જોઈને લક્ષ્મીજીને પણ ઘરમાં પધારવાનું મન થયા વગર રહે ખરું? જ્યારે આસો મહિનાના બીજા-ત્રીજા સપ્તાહમાં ઘરને ચોખ્ખું ચણાક કર્યું હોય ત્યારે સહુ કોઈને એ ઘર તરફ આકર્ષણ જાગે, ચાહે તે નાનું ઘર હોય કે મોટું, એનાથી કોઈ ફરક નથી પડતો. માત્ર ભારત નહીં જાપાનમાં પણ સ્વચ્છતામાં પ્રભુતા મનાય છે. અસ્વચ્છતા, ગંદકી એ રાક્ષસ સાથે જોડાયેલું છે તેમ જાપાનીઓ પણ માને છે અને તેઓ તો પોતે ગંદકી ન કરી હોય તો પણ તેને સાફ કરવામાં કોઈ શરમ રાખતા નથી.

ગયા ૨૦૧૪ના ફિફા વિશ્વ કપ વખતે આર્જેન્ટિના સામે ભલે જાપાનની ફૂટબોલ ટીમ હારી ગઈ હોય, પરંતુ જાપાનના દર્શકોએ આખું સ્ટેડિમય સાફ કરીને લોકોનાં હૃદય જીતી લીધાં હતાં. ભારતીય દર્શકો તેમની જગ્યાએ હોત તો શું કરત? ભારતીય ખેલાડીઓનો હુરિયો બોલાવત, પ્લાસ્ટિકની બોટલોનો ઘા કરત અને બીજી ગંદકી કરત તે અલગ!

દિવાળીમાં આપણાં ઘરો પર આપણે શુભ-લાભના પ્રતીકો પણ ચિતરીએ કે સ્ટિકર ચોંટાડીએ છીએ. પરંતુ તેનો અર્થ જાણો છો? ધાર્મિક માન્યતા તો એવી છે કે સ્વસ્તિક એ ગણપતિજીનું પ્રતીક છે, રિદ્ધિ-સિદ્ધિ એ તેમની પત્નીઓ છે અને શુભ-લાભ એ ગણપતિજીના પુત્રો છે. શુભ વગર લાભ આવતો નથી અને આવે તો પણ ટકતો નથી. આખી કથાનો ભાવ એટલો છે કે, ઑગસ્ટ આસપાસ વિસર્જનના દેવ શંકર ભગવાનની ઉપાસના પછી સપ્ટેમ્બર આસપાસ આવતી (હિન્દુ પંચાંગ મુજબ ભાદ્રપદની ચતુર્થી) ગણેશ ચતુર્થીથી નવાં કાર્યના શ્રી ગણેશ કરવા તેમની ઉપાસના કરવાની. નવા કાર્ય માટે દુનિયાનું ઝીણી નજરે નિરીક્ષણ કરતી ગણપતિજી જેવી આંખો, દુનિયાને ધીરજથી સાંભળવા માટે સૂપડા જેવા કાન, કોઈ પણ રહસ્યને સાચવી રાખતું મોટું પેટ અને ઉંદર જેવા ચંચળ મન પર કાબૂ કરી સવારી આટલું જોઈએ. અને એ ગણપતિજીની જેમ માતાપિતાની આસો મહિનામાં ભક્તિ કરો (મર્ડરના કહો ના કહો કે જિસ્મના જાદુ હૈ નશા હૈ જેવાં ગીતો પર નાચો એ ભક્તિ નથી) તો દિવાળીમાં લક્ષ્મીજી આવે. અને તે માટે પણ શુભ-લાભ તો જરૂરી છે જ. નકરા લાભથી ન ચાલે.

આજનો ભૌતિક યુગ લાભનું જ વિચારવા પ્રેરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ દિવાળીના તહેવારો શુભ તરફ પણ એટલું જ ધ્યાન આકર્ષે છે. મારો લાભ શેમાં છે, મને શેમાંથી લાભ છે, તેવા વિચારોની સાથે મારું શુભ શું છે, શેમાં છુપાયેલું છે તે પણ વિચારવું જોઈએ. આજે દુનિયા વધુ ને વધુ એકલપટી થઈ રહી છે. પહેલાં ટ્રેનમાં જતા કે બસમાં જતાં તો પરિચય કેળવી લેતા. આખે આખો બાયોડેટા જાણવા મળતો અને ભલું હોય તો કોઈક ને કોઈક રીતે સંબંધ પણ શોધી કઢાતો. તમારા મામાના સાઢુભાઈ તો અમારા ગામના, લે તો તો તમે અમારા ભાણેજ થાવ. એટલું જ નહીં, પણ પોતે નાસ્તો કરતા હોય તો સામેવાળા પ્રવાસીને અચૂક આપે. આજે આ ભાવના લુપ્ત થઈ ગઈ છે. મોટાં શહેરોમાં તો ફ્લેટમાં બાજુમાં કોણ રહે છે, શું કરે છે, કુટુંબમાં કોણ છે તે પણ ખબર નથી હોતી. જો આવું કોઈ પૂછવા જાય તો તેને પંચાત ગણવામાં આવે છે અને વેવલાઓ તો ચાંપલી ભાષામાં આ અમારી પ્રાઇવસીનો ભંગ છે તેવું કહે છે. હા, હદ બહારની અને કુથલી કરવાના ઈરાદાથી કરાતી પંચાત અસ્વીકાર્ય જ છે, પરંતુ સારા ઈરાદાથી જો પૂછપરછ થાય તો તેમાં કોઈ વાંધો ન હોવો જોઈએ.

થોડા સમય પહેલાં વૉટ્સએપ પર એક સરસ ફૉટો તેમજ કૅપ્શન જોવા મળેલું. ગામને પાદર કેટલાક વૃદ્ધો બેઠા છે અને ફૉટો કૅપ્શન હતું- જૂના જમાનાના સી.સી.ટી.વી. કેમેરા. જે કોના ઘરે કોણ આવ્યું ને કોણ ગયું, કોણ ગામમાં માંદું છે અને કોના ઘર પાસે કૂતરી વિંયાઈ ત્યાં સુધીની જાણકારી રાખતા. હવે તો કેટલાંક શહેરોમાં એડ્રેસ પૂછો તો મોઢું ફેરવી જવાની ઘટના બને છે. અમરેલી સહિતના સૌરાષ્ટ્રમાં તો એડ્રેસ પૂછ્યું હોય તો ઘર સુધી સાથે આવે તેવું બને. ના, એવું નથી કે નવરા છે એટલે આવું કરે છે. સૌરાષ્ટ્રમાં નવરા કોઈ નથી. દરેક પાસે પર્યાપ્ત પ્રવૃત્તિ છે. હા, કેટલાક પાનના ગલ્લે ટાઇમપાસ કરતા હશે. કેટલાક ઓટલા ભાંગતા હશે, પરંતુ મોટા ભાગના પાસે કામનો કોઈ પાર નથી. બને કે તે બધા સમાજ જેને આજે જરૂરી માને છે તે અર્થોપાર્જન માટે નહીં પણ હોય, સમાજસેવા માટેનાં કામો હશે.

અને એટલે જ કહેવાનું મન થાય કે સૌરાષ્ટ્રની આગવી સંસ્કૃતિને જાળવી રાખજો. અત્યારે પૈસા કમાવો અને જલસા કરોનો સ્વાઇન ફ્લુથી પણ ખતરનાક વાઇરસ ઝડપથી પ્રસરી રહ્યો છે. પૈસા કમાવવા અને જલસા કરવા પણ જરૂરી છે, પરંતુ સૌરાષ્ટ્રની જે આગવી ઓળખ છે- ધર્મ, સેવા, પરોણાગત, લજ્જા, મર્યાદા, ચમચાગીરી નહીં, પણ સત્ય માટેની લડત, તેને જાળવી રાખજો, એટલું જ નહીં, પરંતુ જો રખે ને નોકરી-ધંધા માટે સૌરાષ્ટ્રની બહાર જવાનું થાય તો તેને ત્યાં પણ સુવાસની જેમ ફેલાવજો.

આ નૂતન વર્ષે બીજો એક સંકલ્પ પણ લેવા જેવો છે. તે એ કે બને તેટલી ભારતીયતા અપનાવીશું. જન્મદિવસ હોય કે અન્ય કોઈ પ્રસંગ, મીણબત્તીને ફૂંક મારીને ઓલવી નાખી અંધારુ કરવાના બદલે દીપ પ્રાગટ્ય કરીશું. કેક ચોપડીને મોઢું ગંદુ કરવાના બદલે, લાડુ કે અન્ય કોઈ મીઠાઈથી મોઢું મીઠું કરીશું. વારેતહેવારે માતાપિતાને અને વડીલોને પગે (ઘૂંટણે નહીં) સ્પર્શીને તેમના આશીર્વાદ જરૂર લઈશું. આ રીતે કરવામાં એક આખું ચક્ર- એક આખી સર્કિટ પૂરી થતી હોય છે. જરા ચિત્રની કલ્પના કરજો. તમે પગે લાગો, તમારા હાથ વડીલોના પગને સ્પર્શે ત્યારે વડીલોના હાથ તમારા માથાને સ્પર્શે છે. આમ, વડીલોમાંથી ઊર્જા, શુભ તરંગો તમારા શરીરમાં પ્રવેશે છે. આ કદાચ વિજ્ઞાને હજુ સાબિત નથી કર્યું, પરંતુ વિજ્ઞાને તો એવી ઘણી બધી ચીજો પાછળથી સ્વીકારી જે પહેલાં ઋષિ-મુનીઓ કહી ગયા. પૃથ્વી સૂર્યની આસપાસ ફરે છે તેવું વિજ્ઞાને કહ્યું તે પહેલાં આપણાં પુરાણોમાં કહેવાયેલું. આનો અર્થ એ નથી કે વિજ્ઞાન સાબિત કરે તે પછી જ માનવું.

આ ઉપરાંત આવા કોઈ પ્રસંગે ગાયને ઘાસ નીરીએ, વંચિત વર્ગના લોકોને ઘરે બોલાવી ચા-પાણી- નાસ્તો કરાવીએ-જમાડીએ. અથવા તેમને ત્યાં જઈને ચા-પાણી કરીએ. અને હા, મંદિરે અચૂક જઈએ અને મંદિરે જતી વખતે ધ્યાન રાખીએ કે જેમ લગ્નમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં વસ્ત્રો પહેરીએ, મરણમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં કપડાં પહેરીએ, કૉર્પોરેટ મીટિંગમાં ચોક્કસ પ્રકારનાં સૂટ-બૂટ પહેરીએ તેમ મંદિરે જવું હોય તો ટીશર્ટ, બરમૂડા, ચડ્ડીમાં ન જવાય. જગતનિયંતાને મળવા શું કોઈ પણ ડ્રેસમાં જશું? મંદિર એ પ્રચંડ ઊર્જાનાં કેન્દ્રો છે. ત્યાં કોઈ પણ વસ્ત્રોમાં કે કોઈ પણ અપવિત્ર અવસ્થામાં જવાથી તેની અવળી અસર થઈ શકે. એટલે જ પૂજાપાઠના પણ આસનો, હાથમાં દર્ભની વીંટી, રેશમી અથવા સુતરાઉ વસ્ત્રો પાછળ ચોક્કસ વૈજ્ઞાનિક કારણો છે. વિશ્વમાં વીજચુંબકીય તરંગો મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. ટીવી, વિડિયો, મોબાઇલ ફોન, વાઇફાઇ વગેરે આ તરંગો વગર કંઈ નથી. અને ઘરે કે મંદિરે પૂજાપાઠ, મંદિરમાં દર્શન કરતી વખતે આવા તરંગો નીકળે તો તેની ઊર્જાને રેશમી વસ્ત્રો પોતાની તરફ આકર્ષીને સંગ્રહી શકે છે.

આપણી તકલીફ શું છે કે આપણને વિદેશી લેખકના ઉદાહરણ દઈએ તો વાત વધુ ગળે ઉતરે. જિમ બર્જ નામના એક લેખકે તેમના પુસ્તક ‘પ્રેયર, ક્વૉન્ટમ ફિઝિક્સ એન્ડ હૉટલ મેટ્રેસીસ’ પુસ્તકમાં બહુ સારું ઉદાહરણ આપ્યું છે- આ મંદિર, પૂજાપાઠ વગેરેને સમજવાનું. તેમણે લખ્યું છે, “જો હું મોટા શહેરમાં હોઉં, તો હર હંમેશ હજારો લોકો એકબીજા સાથે મોબાઇલ ફૉનથી વાતો કરતા હશે અને તે તરંગો મારા શરીરમાંથી નીકળતા હશે, પરંતુ મારો ફોન તે પકડતો નથી. હું તો માત્ર તે જ તરંગોને પકડી શકું છું અને તેને સમજી શકું છું જેના માટે મારી પાસે યોગ્ય ડિવાઇસ છે.” ભગવાનના તરંગો પકડવા હોય તો ગમે તે ડિવાઇસ ન ચાલે. તેના માટે વર્ષોના પ્રેક્ટિકલ એક્સપેરિમેન્ટ કર્યા પછી સાયન્ટિસ્ટોને પણ ટક્કર મારે તેવા ઋષિ-મુનિઓએ કહેલી રીતભાત અપનાવવી પડે.

નૂતન વર્ષાભિનંદન.