Posted in hindu, religion, spirituality

Khambhalay Maa: Must Visit Sacred Place

Jay Khambhaly Maa. Khamhaly Maa is very sacred temple located at Mandal, near Viramgam, Gujarat. It is approximately 86.6 km from Ahmedabad. There are two temples. One is located in heart of village, near bus stand. Other one is located near beautiful lake where beautiful coloured lotuses blossom. I got opportunity twice to visit here. Both time for darshan and witnessing sacred ceremony of Navchandi yagna.

This form of Maatajee is worshipped mainy by Kutsat Gotri brahmans. It is said that Matajee was on hill but some devotees requested her to come with them. But at place where the present temple is located, devotees doubted whether Matajee is actually coming with them and they violated order of Maatajee not to look back. So finally Matajee settled here. Idols of 51 shaktipiths are also here.

Trust is doing good for temple and facilities of devotees visiting here. Atithi Bhavan is the place where devotees can wait or stay with prior booking. Rooms are well maintained and facilities like AC are there. Food is also good. Generally conservative brahmans prefer to sit in row (pangat in Gujarati), but here chair and table facility is given so that old age persons have no problem. Just small inconvenience in hot summer days. You will feel so much heat due to iron roof. But that will be done away with in near future, I was told by Shree Manishbhai Rawal, one of trustees of temple. Atithi Bhavan is located exact opposite to ST (GSRTC) bus station. So it is also very convenient for persons coming in bus.

If you are coming in car, and you wish to offer prayer at old temple located in village, you have to park car near Atithi bhuvan as car is not allowed in village.

At old temple, now Shivalay is built. It is small but also very peaceful and sacred temple. There is one yagnashala where brahmans from Chitakut are constantly performing Navchandi yagna to increase power (Bal-बल) of Khambhalay Maa so that Maatajee’s blessings remain with devotees, I was informed. Many devotees visit Khambhalay Maa on every poornima (full moon day).

Lot of donations are poured in for temple and athithi bhavan, specially for meal. Nowadays, donors are donating for one month meal or so but shree Manishbhai tells me that in near future, fund will be enough to provide free meal without help of donor.

If you are visiting Bahucharajee, Shankheshwar, you can visit here or if you are visiting here, you can visit Bahucharajee, Shankheshwar as they are nearby places.

Advertisements
Posted in hindu, international, spirituality

બિયોન્સ નોલેસનો વિડિયો: ટ્વિટરવાસીઓને વાંધો શું છે?

સાધુઓ, આરતી, ઘંટારવ, યોગી, બાઇક પર ત્રણ સવારીમાં જતા લોકો, શંકર ભગવાનના રૂપમાં બાળક, સંધ્યા સમયે કોઈ પવિત્ર તીર્થ સ્થળમાં ભગવા ધ્વજના બેકગ્રાઉન્ડમાં ક્રિસ માર્ટીન, નળિયાંવાળાં ઘર, હોળી રમતાં બાળકો, બાયોસ્કોપમાં પિક્ચર જોતાં બાળકો, કઠપૂતળીનો શો, અંગ કસરતના દાવ કરતાં બાળકો, જૂના જમાનાનું ટિપિકલ થિયેટર, થિયેટરમાં ભારતીય ડ્રેસમાં સજ્જ યુવતીઓ, તળાવમાં નહાવા પડતાં બાળકો, ૮૦ના દશકનું ટિપિકલ શટરવાળું ટીવી, ભરતનાટ્યમ્ અને કથકલીનું નૃત્ય, રામલીલા કરતા કલાકારો, સાડીમાં દોડતી સ્ત્રી (સોનમ કપૂર), દિવાળીની ફટાકડા ફોડીને ઉજવણી. છેલ્લે બિયોન્સ નૉલેસનું નમસ્તે.

ભારતમાં પ્રવાસીઓને આકર્ષવા માટે ઉપરોક્ત તમામ બાબતો એક સંપૂર્ણ ભારતનું ચિત્ર રજૂ કરે છે. આ વિડિયો અદ્ભુત છે. અને ખાસ વાત એ છે કે અમેરિકી ગાયિકા બિયોન્સ નૉલેસના આલબમ ‘કૉલ્ડ પ્લે’ના ‘હાઇમ્ન ફોર વીકેન્ડ’નો તે વિડિયો છે.

મોટા ભાગે પશ્ચિમી દુનિયા ભારતને ગરીબ દેશ તરીકે અને હિન્દુ સંસ્કૃતિને પછાતપણા તરીકે જુએ છે જ્યારે આ વિડિયોમાં હિન્દુ સંસ્કૃતિના રંગોને અદ્ભુત અને સારી રીતે દર્શાવાયા છે. વિશેષ વાત એ છે કે ભારતીય અભિનેત્રી સોનમ કપૂર (ભલે થોડી જ સેકન્ડ માટે) આ વિડિયોમાં છે.

સામાન્ય રીતે ભારતમાં ભારતની કોઈ અભિનેત્રી, ખાસ કરીને હિન્દી ફિલ્મની અભિનેત્રી પશ્ચિમી દેશની કોઈ ફિલ્મ કે વિડિયોમાં કામ કરે તો અહોભાવથી જોવાય છે, પરંતુ આ વિડિયો અને સોનમ કપૂરની ભૂમિકાને ટ્વિટર પર ઉતારી પડાઈ રહ્યો છે કેમ?

તેનું કારણ છે હિન્દુ સંસ્કૃતિ. ટ્વિટર પર છવાયેલા લોકોને, કહેવાતા ‘લિબરલ’ને હિન્દુ સંસ્કૃતિના નામથી ચીડ છે, ભલે તે પાશ્ચાત્ય જગતને આકર્ષી રહી હોય. તેઓ કોઈ પણ શબ્દને સંસ્કૃતિ-સંસ્કાર સાથે જોડીને તેની મજાક ઉડાવે છે. એક વ્યક્તિ શરૂ કરે છે પછી બીજી વ્યક્તિ તેને અનુસરે છે અને એક સમૂહ જોડાય છે, તેથી તેની અસરમાં બીજા પણ આવી જાય છે.

પહેલાં શરૂઆત થઈ આલોકનાથથી. તેમની સંસ્કારી બાબુજી કહીને ટ્વિટર પર ખૂબ જ મજાક ઉડાડાઈ. તે પછી ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ની મજાક ઉડાવાઈ. ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની એક ફિલ્મ સમીક્ષકે (અને તે પણ મહિલા!) તો ફિલ્મમાં સોનમ કપૂર ખુશ થઈને દોડે છે તેને ‘સંસ્કારી ઑર્ગેઝમ’ (ઑર્ગેઝમ= જાતીય સુખની પરાકાષ્ઠા) કહીને પોતાના લેખનું શીર્ષક બનાવી દીધું! તાજેતરમાં આવેલી ‘ક્યા કૂલ હૈ હમ ૩’માં પણ સંસ્કાર અને સૂરજ બડજાત્યાની મજાક ઉડાવાઈ.

જેમ્સ બૉન્ડની તાજેતરમાં આવેલી ‘સ્પેક્ટર’ માટે ‘એ’ સર્ટિફિકેટ લેવા તૈયાર નહોતા તો સેન્સર બૉર્ડ અધ્યક્ષ પહેલાજ નિહલાણીએ તેમાં ચુંબન સહિતનાં દૃશ્યો પર કાતર ફેરવી (જો એ સર્ટિફિકેટ લીધું હોત તો કાતર ફેરવાઈ ન હોત) તો ‘સંસ્કારી બૉન્ડ’ હેશટેગથી પહેલાજ નિહલાણીની મજાક ઉડાવાઈ.

આમ આ બુદ્ધિજીવી વર્ગને હિન્દુ શબ્દ, સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાથી જ ચીડ છે. તમે જ વિડિયો જુઓ, તમને કંઈ ખોટું લાગે છે?

Posted in international, sikka nee beejee baaju, spirituality

વાઇબ્રન્ટ ઉત્સવમાં છવાઈ જનાર ભૂતાન સૌથી સુખી દેશ કેમ છે?

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સામાન્ય રીતે વાઇબ્રન્ટ ગુજરાત જેવા કાર્યક્રમોમાં છવાઈ જતા હોય છે. આ વખતે તેઓ વડા પ્રધાન તરીકે તેમાં ભાગ લઈ રહ્યા હતા. તેથી તેમનું છવાઈ જવું સ્વાભાવિક હતું અને તેમ બન્યું પણ ખરું, પરંતુ તેમના સિવાય બીજા એક વ્યક્તિ છવાઈ ગયા તો તે ભૂતાનના વડા પ્રધાન શેરિંગ તોબ્ગે. એવું શું તેઓ બોલ્યા કે દર્શકોની સૌથી વધુ તાળીઓ તેઓ મેળવી ગયા?

ભૂતાને વિશ્વના સૌથી નાના દેશ પૈકીના આ  વડા પ્રધાને જે પ્રવચન આપ્યું તેથી તેમાં હાજર એક ઉદ્યોગપતિએ તો ત્યાં સુધી કહી દીધું કે આ તો વાઇબ્રન્ટ ભૂતાન કાર્યક્રમ બની ગયો! તોગ્બેએ બહુ નિખાલસતાથી કહ્યું કે અન્ય દેશો સાથેની સ્પર્ધા તો દૂરની વાત છે, પણ અમારા દેશનો જીડીપી (સકળ ઘરેલુ ઉત્પાદન) આ રૂમમાં હાજર ધનાઢ્ય ઉદ્યોગપતિઓની અંગત સંપત્તિ કરતાં પણ ઓછો છે. અને વાત સાચી હતી. ભૂતાનનો જીડીપી માત્ર (૨,૪૯૮.૩૯ અમેરિકી ડોલર છે : સ્રોત – વિશ્વ બૅંક) છે જે ત્યાં હાજર રિલાયન્સના અધ્યક્ષ મૂકેશ અંબાણી, અદાણી ગ્રૂપના ગૌતમ અદાણી, અદી ગોદરેજ આ બધાની સંપત્તિનો એક ટુકડો માત્ર ગણાય. આની પછી જે વાત તોગ્બેએ કહી તે વાંચો: “જોકે મને પરવા છે ગ્રોસ નેશનલ હેપીનેસ અંકની જે જીડીપી કરતાં ઘણો વધુ છે. તોગ્બેએ ઉદ્યોગોને આમંત્રણ આપ્યું તો ખરું પરંતુ પર્યાવરણની જાળવણીની શરતે.”

આ બહુ મહત્ત્વની વાત કહી તોગ્બેએ. અત્યારે લગભગ આખો સંસાર ભૌતિક સુખ પાછળ ગાંડો બન્યો છે. લોકોને અઢળક સંપત્તિ આ જન્મારે જ કમાઈ લેવી છે. અને ભૌતિક સુખની ઈચ્છાઓ પર કોઈ લગામ જ નથી. લગામ મૂકવા જાય તો જાહેરખબરોનો મારો તમામ માધ્યમોથી (ટીવી, ફિલ્મ, રેડિયો, છાપાં, ચોપાનિયાં, હૉર્ડિંગ…) એટલો છે અને એમાં વળી, પડોશીઓની દેખાદેખીથી તો ક્યાંક ૦ ટકા વ્યાજ પર મળતી લૉનના કારણએ, ન જોઈતી વસ્તુ ખરીદવામાં આવી રહી છે. અલ્ટો આવે તો શિફ્ટ લેવાની ઈચ્છા થાય છે અને શિફ્ટ ખરીદાય તો પછી બીએમડબ્લ્યુ…લોકો કબૂલે છે કે પહેલાં કરિયાણાની દુકાનમાં ખરીદી કરવા જતાં તો બધી વસ્તુ દૃશ્યમાન નહોતી. કોઈ સ્કીમ નહોતી. એટલે પહેલેથી લિસ્ટ બનાવીને જ જતાં. કરિયાણાવાળા ઘરે સામાન આપી જતા. આજે? આજે એક તો મોલમાં જવાનું. બધી વસ્તુઓ જાણે કહેતી હોય કે અમને ખરીદી લો. સસ્તુ અને એક પર એક ફ્રી જેવી સ્કીમ હોય તેના કારણે વણજોઈતી ચીજોની ખરીદી થવા લાગી છે. આ તો ખાલી કરિયાણાની વાત જ થઈ. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને હોમ એપ્લાયન્સીસની તો વાત જ નથી. અને આ બધા ચક્કર પૂરા કરવા નોકરી કે ધંધા ૧૦-૧૨ કલાક કરવાના. પરિણામે ભૌતિક સુખ પ્રાપ્ત કરવા જતાં માનસિક સુખ અને પારિવારિક સુખનું બલિદાન દેવામાં આવે છે. તેમાંથી જાગે છે પરિવારમાં પતિ-પત્ની વચ્ચે, પિતા-સંતાનો વચ્ચે, માતા-સંતાનો વચ્ચે ઝઘડા. ટ્રાફિકમાં સહેજ કોઈ ચૂક કરે અથવા પોતાનાથી ચૂક થઈ જાય તો પણ આંખો દેખાડી ઝઘડવા લાગે છે. નોકરીની અંદર કે ધંધામાં બધા એકબીજા પર બૂમબરાડા પાડતા હોય છે. ટ્રેન જો મોડી પડે તો મુંબઈના દિવા સ્ટેશનની જેમ લોકો પથ્થરમારા સહિતની હિંસા પર ઉતરી આવે છે. ભૂતાનમાં આવું નથી. ગ્રોસ નેશનલ હેપ્પીનેસની રીતે ભૂતાનને કેમ સૌથી સુખી દેશ ગણાવાય છે તે વિચારવા અને જાણવા જેવું છે.

ભૂતાન તરફ લોકોની નજર પડતી નથી. મોટા ભાગના ગુજરાતીઓની નજર ભોગવાદી અમેરિકા કે અન્ય યુરોપીય દેશો તરફ જ હોય છે. આવા દેશોના પણ ભોગવિલાસના વધુ સમાચાર આપણી સમક્ષ આવતા હોય છે. એટલે અમેરિકાની સારી બાજુ- શિસ્ત, કાયદાપાલન, સ્વચ્છતા, શિક્ષણ, ખેલકૂદમાં અગ્રતા, વિજ્ઞાન-સંશોધનમાં અગ્રેસર, ગ્રાહકોને પૂરી પડાતી સારી સેવા..આ બધાં પાસાં તરફ આપણું ધ્યાન જતું નથી. પરિણામે ધીમે ધીમે આપણે ત્યાં લોકોની રીતભાત અમેરિકાની નેગેટિવ બાજુઓ જેવી થતી જાય છે. લોકો હવે ‘દેવમ્ કૃત્વા ઘી પીબેત’માં માનતા થઈ રહ્યા છે. પૈસાની બચત પહેલાં જે થતી હતી તેમાં મોટો ઘટાડો આવ્યો છે. સરકાર પણ નાની બચત યોજનાઓમાં બહુ વ્યાજ આપતી નથી. પરિણામે અનેક લોકો શેરબજાર કે પ્રોપર્ટી માર્કેટ તરફ નાછુટકે વળી રહ્યા છે. કપડાં-લતાની રીતે અમેરિકા અને આપણે ત્યાં હવે બહુ ફરક રહ્યો નથી. અને સાંસ્કૃતિક રીતે પણ આપણે બહુ ઝડપથી અમેરિકા જેવા બનતા જઈએ છીએ, પરંતુ ભૂતાનની વાત જુદી છે. ભૂતાન હજુ તેની પરંપરાઓને-તેની સંસ્કૃતિને જાળવીને બેઠું છે. તે જ કદાચ તેના લોકો સુખી હોવાનું એક કારણ છે.

ઇતિહાસકારો માને છે કે ભૂતાન એ સંસ્કૃત શબ્દ ‘ભોત’ + ‘અંત’ એટલે કે ‘તિબેટના અંત’ પરથી નામ પડ્યું.  ૧૭મી સદી સુધી ભૂતાનમાં સંપ્રદાયો વચ્ચે ઝઘડા ચાલતા રહ્યા હતા. ઇતિહાસ મુજબ, પહેલા ઝાબડ્રંગ રિન્પોચે નામની પદવી ધરાવતા લામા નગાવાંગ નામગ્યાલએ ભૂતાનને એક કર્યું અને તેની ઓળખ ઊભી કરી હોવાનું કહેવાય છે. ૨૦મી સદીમાં ભૂતાને ભારત સાથેના સંબંધો વિકસાવ્યા.ભૂતાનની વસતિ જુઓ તો ગુજરાત કરતાંય ઓછી છે. ગુજરાતની સાડા છ કરોડની વસતિ સામે ભૂતાનની વસતિ સાડા સાત લાખ છે. ભૂતાન હિમાલયનો પ્રદેશ છે. ત્યાં મુખ્ય ધર્મ વજ્રયાન બૌદ્ધ છે. તેને સરકાર આશ્રય પણ આપે છે.

ભૂતાનનૂં ચલણ નગુલ્ત્રુમ (ngultrum) છે જેની કિંમત ભારતીય રૂપિયા આધારિત છે. ભૂતાનનું અર્થતંત્ર ભલે વિશ્વનાં સૌથી નાનાં અર્થતંત્રો પૈકીનું એક હોય, પણ તાજેતરનાં વર્ષોમાં તેનો વિકાસ બહુ ઝડપથી થઈ રહ્યો છે. ૨૦૦૭ના આંકડા મુજબ, ભૂતાન વિશ્વમાં બીજા ક્રમનું સૌથી ઝડપથી વિકસી રહેલું અર્થતંત્ર છે. ભૂતાનનું અર્થતંત્ર મુખ્યત્વે કૃષિ, વન્ય સંપત્તિ, પ્રવાસન અને ભારતને જળવિદ્યુતના વેચાણ પર નિર્ભર છે. ૫૫.૪ ટકા વસતિની આજીવિકા કૃષિ પર આધારિત છે. આ ઉપરાંત હસ્તકળા, વણાટ કામ અને ધાર્મિક કળા જેવા ઉદ્યોગો પણ છે.

ભૌગોલિક મર્યાદા પુષ્કળ છે. રોડ અને અન્ય આંતરમાળખું બનાવવું મુશ્કેલ અને ખર્ચાળ છે. દરિયો નથી પરિણામે વેપાર પર મોટી અસર પડે છે. અરે! ભૂતાનમાં રેલવે પણ નથી. (જોકે હવે ભારત તેને રેલવે સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે). ૧૯૯૦ના દાયકામાં ભૂતાને લ્હોત્શંપા નામના વંશીય લોકોને (જેઓ સમગ્ર વસતિનો એક પંચમાંશ ભાગ હતા)ને કાઢી મૂક્યા કે તેમને દેશ છોડવાની ફરજ પાડી. કારણ? આ લઘુમતી પ્રજા તેમની માગણીઓ અને સરકારમાં વધુ પ્રતિનિધિત્વ માટે બહુ બળુકી બની રહી હતી. અસંતુષ્ટ લ્હોત્શંપાઓની ધરપકડ કરવામાં આવી, તેમને દેશમાંથી તગેડી મુકવામાં આવ્યા અને તેમની સંપત્તિ પણ જપ્ત કરાઈ. (આપણે ત્યાં આવું થવાની કલ્પના પણ થઈ શકે?) એક લાખથી વધુ આ લ્હોત્શંપા અત્યારે આશ્રયવિહોણા છે.

ભૂતાન એ ભારત અને ચીન વચ્ચે આવેલું છે તેમ છતાં આનંદની વાત છે કે તે રાજકીય-સાંસ્કૃતિક રીતે મોટા ભાગે ભારતની પાંખમાં જ રહ્યું છે. ૧૯૪૯માં ભારત-ભૂતાન વચ્ચે સંધિ થયેલી જે મુજબ, ભારત ભૂતાનની વિદેશી બાબતોમાં પણ દખલ દઈ શકતું હતું. જોકે, ૨૦૦૭માં આ સંધિને રદ્દ કરતી બીજી સંધિ થઈ. તે મુજબ, ભૂતાન પોતાના વિદેશી સંબંધો જાતે નક્કી કરશે. ભૂતાનમાં રોયલ આર્મી છે જેના સૈનિકોને ભારતીય લશ્કર તાલીમ આપે છે. ભારત અને ભૂતાનના નાગરિકોને એકબીજાને ત્યાં આવવા-જવા પાસપોર્ટ કે વિઝા લેવા પડતા નથી. ભૂતાનમાં ત્યાંના ચલણ ઉપરાંત આપણો રૂપિયો પણ સ્વીકાર્ય છે. ભારત અને ભૂતાને ૨૦૦૮માં મુક્ત વ્યાપાર સંધિ કરેલી છે.

ભૂતાનને ચીન સાથે વિધિવત્ રાજદ્વારી સંબંધો નથી, પરંતુ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં બંને દેશોના નેતાઓની મુલાકાતો વધી છે. બંને વચ્ચે પહેલી દ્વિપક્ષીય સમજૂતી ૧૯૯૮માં થઈ હતી. ભૂતાને ચીનના આશ્રિત પ્રદેશો મકાઉ અને હોંગ કોંગમાં કોન્સ્યુલેટ પણ ખોલી છે. ભારતની જેમ ભૂતાનની સરહદ પણ ચીનને અડીને છે અને વાયડું ચીન ભૂતાનને પણ અવારનવાર કનડે છે. પરંતુ ભારત પોતાની સરહદો બાબતે ચીન સામે તડનો જવાબ ફડથી નથી આપી શકતું ત્યાં ભૂતાનની બાબતમાં કેવી રીતે બોલે? (દક્ષિણ કોરિયા અને ઉત્તર કોરિયા વચ્ચે વિવાદમાં અમેરિકા દક્ષિણ કોરિયાની પડખે ઊભું રહે છે તેમ ભારત કરી શકતું નથી એ પણ વાસ્તવિકતા છે.) આમ છતાં મોટા ભાગે ભૂતાન શાંતિમય પ્રદેશ રહ્યું છે. કુદરતે ભૂતાનમાં છૂટા હાથે સૌંદર્ય વેર્યું છે. ત્યાં બંગાળના જાણીતા વાઘ, રીંછ, લાલ પાંડાથી માંડીને વિવિધ પ્રકારના પ્રાણીઓ જોવા મળે છે. વન્ય સંપત્તિને ભૂતાને સારી રીતે જાળવી છે.

સ્વિસના ઇન્ટરનેશનલ યુનિયન ફોર કન્ઝર્વેશન ઑફ નેચર મુજબ, વન્ય સંપત્તિને જાળવવાનાં પગલાં સક્રિય રીતે લેવા માટે ભૂતાન એક આદર્શ છે. તેની જીવવિવિધતાને જાળવવા માટે ભૂતાન જે રીતે કટિબદ્ધ છે તે માટે તેની વિશ્વના અનેક દેશોએ પ્રશંસા કરી છે. જમીનનો ઓછામાં ઓછો ૬૦ ટકા ભાગ વન માટે જાળવવાનો ભૂતાનનો નિર્ણય આજે પણ અડીખમ છે. તેમાં ૪૦ ટકા ભાગ નેશનલ પાર્ક, રિઝર્વ અને અન્ય સુરક્ષિત વિસ્તારો તરીકે જળવાયો છે.

ભૂતાનના લોકો કેમ સુખી છે? તેનું એક આ ઉપરોક્ત કારણ થયું. કુદરતી જીવન. બીજું કારણ જોઈએ. મોટા ભાગે ત્યાં ટેલિવિઝન, ઇન્ટરનેટ અને પાશ્ચાત્ય કપડાં પર પ્રતિબંધ રહ્યો છે, જે ૧૯૯૯માં ઉઠાવાયો. ભૂતાનમાં ખ્રિસ્તી અને બીજા ધર્મોના પ્રચાર-ઉત્તેજનને મંજૂરી નથી. ત્યાં બૌદ્ધ સિવાય કોઈ મિશનરી પ્રવેશી શકતા નથી. પ્લાસ્ટિક બેગ, તમાકુ, જેવી ચીજો પર સમૂળગો પ્રતિબંધ છે. આમ, બીજા પંથો-સંપ્રદાયો ભૂતાનમાં પગપેસારો કરી શક્યા નથી. આમ, એક રીતે વિશ્વથી એકલું અટૂલું લાગતું (જોકે ભારત સાથે ઘરોબો છે) ભૂતાન માટે આ એકલતા આશીર્વાદ રૂપ બની છે. હજારો વર્ષ જૂની પરંપરાઓ અને સંસ્કૃતિ ત્યાં જળવાઈ છે. ઇન્ટરનેટ, ટેલિવિઝન અને વૈશ્વિકરણનાં અન્ય પાસાં ચોક્કસ લાભદાયક છે, પરંતુ તેના લાભ કરતાં નુકસાન આપણે ત્યાં વધુ જોવા મળે છે તેવું ભૂતાનમાં થઈ શક્યું નથી. ૨૦૦૮થી ભૂતાનમાં રાજાશાહીમાંથી લોકશાહી તરફ પગરણ થઈ ચુક્યા છે.

આજે જે ગ્રોસ નેશનલ હેપ્પીનેસ શબ્દ છે તે છેક ૧૯૭૨માં ભૂતાને વહેતો મૂક્યો છે. અને સુખના માપદંડ આરોગ્ય, માનસિક સુખાકારી, સમયનો ઉપયોગ, શિક્ષણ, સાંસ્કૃતિ વિવિધતા, સુશાસન, આર્થિક વૈવિધ્ય અને જીવન ધોરણો છે. (હિન્દુ શાસ્ત્રો મુજબ આ જ માપદંડ છે)

આજે ભારતને વિશ્વગુરુ બનાવવાનાં સપનાં દેખાડાય છે પરંતુ તેમાં પણ ક્યાંક ને ક્યાંક સંસ્કૃતિ, પર્યાવરણનો ભોગ તો લેવાય જ છે, ભૌતિક સુખો, ટૅક્નૉલૉજીને જરૂર કરતાં વધુ પ્રાધાન્ય મળી રહ્યું હોય તેમ લાગે છે. જો ખરા અર્થમાં વિશ્વગુરુ બનવું હોય તો ભૂતાનમાંથી માત્ર ભારતે જ નહીં, અન્ય દેશોએ પણ શીખવા જેવું છે.

(આ લેખ ‘મુંબઈ સમાચાર’ની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૧૮/૧/૧૫ના રોજ છપાયો)

Posted in spirituality

સ્પાઇડર સોલિટેર અને જિંદગી

કમ્પ્યૂટર પર કામ કરનારાઓ પૈકી ભાગ્યે જ કોઈ એવા હશે જે કમ્પ્યૂટરમાં આવતી પત્તાની સ્પાઇડર સોલિટેર રમત નહીં રમ્યા હોય, છતાં જે લોકો નથી જાણતા તેમની જાણકારી માટે, આ રમતમાં કેટલાંક ખાનાં હોય છે અને નીચેથી ક્લિક કરો એટલે પત્તા તે ખાનામાં ગોઠવાઈ જાય છે. તમારે એક જ રંગના પાનાને ક્રમાનુસાર, જેમ કે, બાદશાહ પર રાણી, ગોઠવવાના હોય છે. તેમાં એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પાનાં લઈ જવાની છૂટ. પણ જો તમે કોઈ ભૂલ કરી તો પછી, ખાસ કરીને, ચાર રંગની- ડિફિકલ્ટ ગેમમાં- એવી જટિલતા સર્જાય કે ભૂલને સુધારવાની ભાગ્યે જ તક મળે.

દોસ્તો, જિંદગીમાં પણ આવું જ છે. તમે કોઈ ભૂલ કરો છો તેની જો તમને ખબર ન પડી અને તમે સુધારી નહીં તો તેના પછી એક પછી એક ભૂલ થતા જ રહેવાની. પછી ભાગ્યે જ તેને તમે સુધારી શકવાના. માનો કે તમે ભણી રહ્યા છો અને તમે ભણવામાં બરાબર ધ્યાન ન આપ્યું અને તમારે જે અને જેટલું ભણવું જોઈએ તેટલું ભણી નહીં શક્યા તો આખી જિંદગી તમને તેનો અફસોસ રહી જશે. એટલું જ નહીં, તમારી કારકિર્દી પર પણ તેની અસર રહી જશે. તમે નોકરી કરો છો ત્યાં કોઈ ભૂલ કરી બેઠા તો તેની અસર તમારી બઢતી અને પગારવધારા પર પડવાની. સંબંધોમાં પણ આવું જ છે. તમે કોઈનું દિલ તોડી બેઠા પછી ઘણા પ્રયત્નો કરવાથી પણ તમે દિલ સાંધી નથી શકવાના.

સોલિટેરની રમતમાં જો કે તમે કંટ્રોલ + ઝેડની સ્વિચ દબાવીને ભૂલને સુધારી શકો છો. કાશ, જિંદગીમાં પણ આવું થઈ શકતું હોત!

Posted in film, music, spirituality

ના હો બસ મેં તેરે કુછ ભી માના

ગીતજ્ઞાન

આજે ગુરુવારે વીક ઓફ. ગીતો સાંભળવાનું મન થયું અને એમાં ‘ધરમ કરમ’નું ‘એક દિન બિક જાયેગા’નું એક વર્ઝન સાંભળ્યું. વારંવાર સાંભળ્યું. મન થોડું ઉદાસ હતું એટલે આ વર્ઝન સાંભળવું ગમ્યું. તેની પંક્તિઓ બહુ જ પ્રેરણાદાયક છે…

ના હો બસ મેં તેરે કુછ ભી માના
તેરા ધરમ હૈ, અપના કરમ નિભાના
તેરે પીછે મતવાલે, સબ સોચે જગવાલે
આયા થા દુનિયા મેં કોઈ તો મસ્તાના
તરમપમ હર દિલ કો તેરે બાદ, આયે તેરી યાદ
ઇતના તો કરતા જા, ફિર દુનિયા સે ગોલ

બહુ માર્મિક વાત મઝરુહસા’બ કહી ગયા છે આ ગીતમાં. સામાન્ય રીતે રાજ કપૂરની ફિલ્મોમાં ગીતકાર તરીકે શૈલેન્દ્ર અને હસરત જયપુરી અને સંગીતકાર તરીકે શંકર-જયકિશન રહેતા, પણ આ ફિલ્મ બની ત્યારે શૈલેન્દ્ર અને જયકિશન બંને રહ્યા નહોતા. વળી, ફિલ્મના સાચા-ખોટા નિર્દેશક તરીકે દીકરો રણધીર હતો. અલબત્ત, તેનામાં વારસો તો રાજનો જ હતો. વળી, રાજની હયાતિ હતી એટલે તેઓ કહે તેમ જ થયું હશે તેમ માનીએ.

પંક્તિમાં કહ્યું છે તેમ, ઘણી બાબતો આપણા હાથમાં નથી હોતી, ત્યારે શું કરવું તેવો સવાલ થાય. તેનો જવાબ આપતા તેઓ કહે છે, તેરા ધરમ હૈ અપના કરમ નિભાના. આપણે જે કરમ કરવાનું હોય તે કરવાનું અને એવું જીવન જીવી જવાનું જે દુનિયાને આપણા ગયા પછી પણ સુખદ રીતે યાદ રહે.

રાજ કપૂર આવું જ જીવન જીવી ગયા છે. તેમની ફિલ્મોને એક મોટો વર્ગ તેમાં બતાવેલી ઉઘાડી હિરોઇનોને કારણે વધુ યાદ કરે છે, પણ તેમની ફિલ્મોમાંથી ઘણું શીખવા જેવું છે. માત્ર ગીતો જ સાંભળીએ તો પણ પ્રેરણા મળી રહે તેમ છે. રાજ પણ એવું કરમ કરતા ગયા છે કે તેમના ગયાનાં ૨૨ વર્ષ પછી પણ આપણે તેમને યાદ કરીએ છીએ.

Posted in celebrity, film, spirituality, television

ઈશ્વરની દુનિયા, ફિલ્મ, સિરિયલ, રિયાલિટી શો અને ક્રિકેટ : શું બધે હીરો, હિરોઇન અને વિલન હોય જ?

શ્રી રામ, સીતાજી અને રાવણ.

શ્રી કૃષ્ણ, રૂક્મિણી અને સામે-કંસ, જરાસંધ, દુર્યોધન…

રામાયણ અને મહાભારત એ બે મહાકાવ્યોને આપણે ધર્મગ્રંથો તરીકે સ્વીકાર્યા છે. શ્રીરામ અને શ્રી કૃષ્ણ આપણા રિયલ હીરો છે.  આ બે ધર્મગ્રંથો ઉપરાંત જેટલી પણ ધર્મકથા સાંભળશો તો તેમાં દેવ અને દાનવની વાત આવશે જ. માતાજીના ચંડીપાઠમાં પણ માતાજી અને સામે પક્ષે શુંભ, નિશુંભ, મહિષાસુર, ચંડ, મુંડ વગેરેની વાત આવે છે.

સવાલ એ છે કે શું હીરો, હિરોઈન અને વિલનની વાત માત્ર ફિલ્મોમાં નહીં, બધે જ આવે?

નવલકથા, નવલિકા,વાર્તા (રાજા, રાણી અને એક દુષ્ટ પ્રધાન કે રાક્ષસની બાળપણમાં સંભળાવાતી વાર્તા)માંય નાયક, નાયિકા અને દુષ્ટ માનવીની વાત હોય છે જ.

હીરો-હિરોઇન અને વિલન વગર આપણી હિન્દી ફિલ્મોય અધૂરી છે. જોકે, છેલ્લા ઘણા સમયથી, ખાસ તો મલ્ટિપ્લેક્સ સિનેમા અને રામગોપાલ વર્મા, સંજય ગુપ્તા, મહેશ માંજરેકર જેવા દિગ્દર્શકો આવ્યા પછી નાયક-નાયિકા ૨૪ કેરેટના સોના જેવા જ હોય  તેવું બતાવાતું નથી.

કોઈ પણ સિરિયલો લો, તેમાંય આ આ ત્રણ પ્રમુખ તત્ત્વો હશે જ.

રિયાલિટી શોમાં રિયાલિટી હોવાનું કહેવાય છે, પરંતુ ખરેખર તો તેય સ્ક્રિપ્ટેડ હોય તેવું લાગે છે. ‘બિગ બોસ’ની કોઈ પણ શ્રેણી લો, તેમાં એક પુરુષ એવો હશે જેને થોડો  સારો બતાવાયો હશે, એક રૂપાળી સ્ત્રી હશે અને એક વ્યક્તિ એવી હશે જેના પર લોકોને ધિક્કાર છૂટે. (ગઈ શ્રેણીમાં રાહુલ મહાજનને હીરો, મોનિકા બેદી-પાયલ રોહતગીને તેની હિરોઈન અને રાજા ચૌધરીને વિલન બતાવવા પ્રયાસ હતો, આ વખતે હીરો તરીકે પ્રવેશ, હિરોઇન તરીકે ક્લાઉડિયા અને વિલન તરીકે કમાલ ખાન છે. કમાલ આઉટ થઈ ગયો હોવા છતાં તેને વાઇલ્ડ કાર્ડ દ્વારા લઈ અવાયો. દેશનો આદેશ કોણ માને છે?)

કમનસીબે, ક્રિકેટમાંય આવું થવા લાગ્યું છે. શ્રીસંત અને હરભજનનું લાફા પ્રકરણ થયેલું તે શું હતું?

સૂરજ બડજાત્યાની ફિલ્મોમાં દેખાડાય છે તેવા લોકો- તેવી દુનિયા ક્યાંય હશે ખરા? કે બધું જ સ્ક્રિપ્ટેડ જ હશે? ઈશ્વરને કહેવાનું મન થાય છે કે તું આવી સ્ક્રિપ્ટ કેમ લખે છે, જેમાં હીરો-હિરોઈન છેક સુધી વિલનના હાથે પીટાયા રાખે અને છેલ્લા સીનમાં હીરો વિલનને બેત્રણ મુક્કા મારે?