film, film review, media, television, terrorism

‘ક્વૉન્ટિકો’: પ્રિયંકા માફી માગે એટલે સન્નીએ પણ માફી માગવાની?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૪/૬/૧૮)
હિન્દી ફિલ્મોનો શરૂઆતનો ગાળો યાદ કરો. દેવિકા રાણીએ યુસૂફ ખાનને દિલીપકુમાર નામ રાખવા કહેલું. એ જ દેવિકાજીએ મુમતાઝ જહાં દેહલવીનું નામ પાડ્યું મધુબાલા. ‘બેકસૂર’ના નિર્દેશક કે. અમરનાથના કહેવાથી હમીદ અલી ખાન અજિત બન્યા તો ‘રામરાજ્ય’ બનાવનાર ભાવનગર જિલ્લાના પાલીતાણાના ફિલ્મ દિગ્દર્શક વિજય ભટ્ટની વિનંતી પર મહજાબીન બાનો બન્યાં મીનાકુમારી. સૈયદ ઇશ્તિયાક અહેમદ જાફરી જાણીતા દિગ્દર્શક બિમલ રોયની વિનંતી પર બન્યા જગદીપ. આજના જાણીતા કૉમેડિયન અને ડાન્સિંગ સ્ટાર, મિમિક્રી આર્ટિસ્ટ જાવેદ જાફરીના પિતા થાય જગદીપ. શાહ અબ્બાસ ખાન બન્યા સંજય અને બાદમાં સંજય ખાન. (જોકે એમના ભાઈઓને નામ બદલવાની જરૂર ન પડી.)

માત્ર નામની જ વાત નથી, પરંતુ વિષય, સામગ્રી વગેરે દરેક રીતે ફિલ્મોમાં દિગ્દર્શકોને સમાજની ફિકર કરવી પડતી, કારણકે સમાજમાંથી પ્રચંડ વિરોધ થતો. અત્યારે તો માત્ર પુખ્તો માટે જ ફિલ્મો બને છે. સમાજની ચિંતા નથી. પહેલાં ફિલ્મોમાં કદાચ કોઈ કેબરે ગીત હોય તો પણ તેનો ખુલ્લેઆમ બચાવ નહોતો થતો પરંતુ આજે સ્વરા ભાસ્કર જેવા કે સન્ની લિયોન જેવા કલાકારો ખુલ્લેઆમ બૉલ્ડ દૃશ્યના નામે વિકૃત દૃશ્યનો બચાવ કરે છે.

ફિલ્મોમાં સેક્સ હોવું જોઈએ, ઇન્ટરનેટ પર પૉર્ન પ્રાપ્ય છે, વગેરે વગેરે દલીલો લિબરલો તરફથી થશે પરંતુ તેના પર ફરી ક્યારેક ચર્ચા. આપણે મૂળ વાત તો કહેવાતા લિબરલો, એન્ટી હિન્દુઓની કરવી છે. આ લોકોમાં ફિલ્મ ઉદ્યોગના કલાકારોનો અને સમીક્ષકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. યાદ કરો, ૨૦૦૨નાં ગુજરાતનાં રમખાણો વખતે હિન્દુઓને ભાંડવા મહેશ ભટ્ટ, જાવેદ અખ્તર, શબાના આઝમી, નંદિતા દાસ વગેરેની ટોળી ઉતરી પડતી. ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પહેલાં વિશાલ ભારદ્વાજ, ઇમ્તિયાઝ અલી, નંદિતા દાસ, ગોવિંદ નિહલાણી, અંજુમ રજબ અલી, સઈદ મિર્ઝા, ઝોયા અખ્તર, કબીર ખાન, મહેશ ભટ્ટ, શુભા મુદગલ, અદિતી રાવ હૈદરી વગેરેએ રીતસર લેખિતમાં નરેન્દ્ર મોદીને ન ચૂંટવા માટે અપીલ કરેલી. ત્યારે એમ લાગેલું કે હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગ પર આ હિન્દુ વિરોધીઓએ, સેક્યુલરોએ અને લિબરલોએ કબજો જમાવી લીધો છે. મોદી સરકાર આવ્યા પછી ગાયક અભિજીત, અનુપમ ખેર, મધુર ભંડારકર વગેરેની હિંમત ખુલી.
આવું જ પત્રકારત્વ અને બીજાં ક્ષેત્રોમાં પણ છે. તમારે રોજીરોટી, કામધંધો મેળવવો હોય તો ડાબેરીઓ-સેક્યુલરો-લિબરલો વર્ચસ્વ ધરાવતા હોવાથી તેમની હામાં હા મેળવવી જ પડે. તેમ ન કરો તો ફેંકાઈ જાવ. ક્યારેય વિચાર્યું કે હિન્દી ફિલ્મોમાં દાઉદ ઇબ્રાહિમ પર આટલી ફિલ્મો કેમ બની? તેનું કારણ કદાચ માની લઈએ કે ચાલો, તે રસપ્રદ પાત્ર છે. તેનું જીવન રસપ્રદ છે. પણ શું છોટા રાજન કે રવિ પૂજારી પર ફિલ્મ બની ક્યારેય? દાઉદની તો બહેન હસીના પાર્કર પર પણ ફિલ્મ બની ગઈ! અરે! ગુજરાતી ગુંડા લતીફ પર પણ ‘રઈશ’ ફિલ્મ બની.

ગુજરાતનાં ૨૦૦૨નાં રમખાણો પર પૂરી ચાર ફિલ્મો બની. ‘કાઈ પો છે’, ‘ફિરાક’, ‘પર્ઝાનિયા’ અને ‘ચાંદ બુઝ ગયા’. શીખ વિરોધી કૉંગ્રેસી રમખાણો પર કેટલી ફિલ્મ બની? યાદ આવે તો કહેજો! અચ્છા, હિન્દુ ત્રાસવાદી હોય તેવી ફિલ્મો-સિરિયલો કેટલી બની? શાહરુખ ખાન-ફરાહ ખાનની ‘મૈં હૂં ના’માં સુનીલ શેટ્ટીને હિન્દુ ત્રાસવાદી બતાવાયો છે. તે એક પૂર્વ સૈનિક હોય છે અને તે પાકિસ્તાન વિરોધી છે તેથી તે વિલન છે! કોઈ પણ ભારતીય સૈનિક પાકિસ્તાનને દુશ્મન માનતો જ હોય. ફિલ્મમાં સુનીલ શેટ્ટીના દીકરાને પાકિસ્તાન મારી નાખે છે માત્ર તે કારણથી તે પાકિસ્તાન વિરોધી થઈ જાય છે તેમ બતાવાયું છે. જ્યારે રાઘવન દત્તા પાકિસ્તાની ઘૂસણખોરોને મારી નાખે છે ત્યારે તેના પર કૉર્ટ માર્શલ ચાલે છે. એ સમયે નસીરુદ્દીન શાહ કહે છે, વી આર નૉટ ઇન સ્ટેટ ઑફ વૉર. રાઘવન કહે છે, વી આર ઇન સ્ટેટ ઑફ વૉર સિન્સ ૧૯૪૭. આમાં ખોટું શું કહેલું રાઘવન બનેલા સુનીલે? વિદેશી રૂપર્ટ મુર્ડૉકની સ્ટાર પ્લસ જેના પર મોટા ભાગની સિરિયલો કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમના એજન્ડા સાથે સાસુ-વહુના ઝઘડા જ બતાવે છે (‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’ જેવી અપવાદ પણ છે જ, પરંતુ નાયરા અને નક્શ મોટા થયા પછી તેનોય ટ્રેક બદલાઈ ગયેલો) તેના પર ‘દિયા ઔર બાતી’ નામની સિરિયલમાં રાજકુમાર, માયા અને પ્રેમાને ત્રાસવાદી બતાવાયેલા જેઓ વિમાનનું અપહરણ કરે છે.
આની સામે ‘ફિર ભી દિલ હૈ હિન્દુસ્તાની’, ‘ખાકી’ અને ‘જોલી એલએલબી-૨’ જેવી ફિલ્મોમાં મુખ્ય બિંદુ તરીકે બતાવાયું કે પોલીસ જેને પકડે છે તે ખરેખર ત્રાસવાદી નથી હોતા. પંજાબમાં ત્રાસવાદ શાંત પડી ગયેલો ત્યારે ગુલઝારે ‘માચીસ’ દ્વારા તેને ફરી છંછેડવાનો પ્રયત્ન કરેલો. માઇન્ડ વેલ, ત્યારે કૉંગ્રેસની સરકાર હતી. ૧૯૯૧થી ૧૯૯૬ સુધી. અને ૧૯૯૬-૯૭ કૉંગ્રેસના ટેકાવાળી સરકાર હતી. ગુલઝારે જાહેર નિવેદન પણ કરેલાં (એની પાછળ ફિલ્મનું પ્રમૉશન કરવાનો આશય હોઈ શકે) કે પંજાબમાં કૉંગ્રેસની સરકારે શીખ ત્રાસવાદને ડામવા માનવાધિકારનો ભંગ મોટા પાયે કરેલો. (જોકે તે ફિલ્મોનાં ગીતો મને પણ ગમે છે પરંતુ) તે સમયે આ લેખકે એક અગ્રણી સમાચારપત્રની ભાવનગર આવૃત્તિમાં આ ફિલ્મ વિરુદ્ધ ચર્ચાપત્ર પણ લખેલો. ‘ગદર: એક પ્રેમ કથા’ ‘અ વેનસ્ડે’ કે ‘ધ એટેકસ ઑફ ૨૬/૧૧’, ‘બેબી’, જેવી ફિલ્મો ઓછી છે.

જો ભારતની અંદર જ ત્રાસવાદને ઉચિત ગણાવતી ફિલ્મો કે હિન્દુને ત્રાસવાદી બતાવતી ફિલ્મો/સિરિયલો બને તો પછી વિદેશીઓ ‘ક્વૉન્ટિકો’માં હિન્દુ ત્રાસવાદી બતાવે તેની કોઈને નવાઈ ન લાગે. પરંતુ નવાઈ નહીં, આઘાત એ વાતનો છે કે પ્રિયંકા ચોપરાએ કેમ એ એપિસૉડનો વિરોધ ન કર્યો? ડૉલરની અને વિદેશમાં કામ કરી ખ્યાત થવાની લાલસા પોતાનાં મૂળિયાંથી એટલી મોટી થઈ ગઈ? અને તે પણ સાવ વિકૃત તથ્યવાળી વાત પર? આ એ જ પ્રિયંકા ચોપરા છે જે ક્યાંકથી છેડા શોધીને (ગયા વર્ષે) બર્લિનમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મળવા પહોંચી ગયેલી. વડા પ્રધાને સમય પણ આપી દીધો! અને ફરી દિલ્લીમાં ગત એપ્રિલમાં તે ફરી વડા પ્રધાનને મળી. વડા પ્રધાન કે ભાજપ તરફથી ‘ક્વાન્ટિકો’ વિરુદ્ધ કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આવ્યાનું જાણમાં નથી! અલબત્ત, હિન્દુવાદીઓના પ્રચંડ વિરોધના કારણે પ્રિયંકા અને અમેરિકી ટેલિવિઝન સ્ટુડિયો ‘એબીસી’ને માફી માગવી પડી.

પરંતુ ભારતના લિબરલો પ્રિયંકા ચોપરાના સમર્થનમાં ઉતરી પડે છે. (જો આ જ ઘટના ઈસ્લામ કે ખ્રિસ્તી સંદર્ભે હોત તો લિબરલોની હિંમત ન ચાલત.) લિબરલોએ લખ્યું કે માત્ર મુસ્લિમ જ નહીં, હિન્દુ, બૌદ્ધ, ખ્રિસ્તી કોઈ પણ ત્રાસવાદી હોઈ શકે. જોયા છે ક્યાંય ઈસ્લામી ત્રાસવાદી સંગઠનોની જેમ હિન્દુ, બૌદ્ધ, ખ્રિસ્તી ત્રાસવાદીઓ? અમેરિકા પ્રમુખ ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ સહિત સમગ્ર વિશ્વ માને છે કે ઈસ્લામી ત્રાસવાદીઓથી વિશ્વને ખતરો છે. ‘ક્વૉન્ટિકા’ની તરફેણમાં એક બીજી લિબરલ પત્રકારે તો હદ જ કરી નાખી. ‘ધ પ્રિન્ટ’માં સાક્ષી અરોરાએ આખો લેખ ઢસડી મારી નાખ્યો અને લખ્યું કે જો પ્રિયંકા ચોપરાએ હિન્દુ ત્રાસવાદ બતાવવા માટે માફી માગવી પડે તો સન્ની દેઓલે પણ ઈસ્લામ ત્રાસવાદી ધરાવતી ફિલ્મોમાં કામ કરવા માટે માફી માગવી જોઈએ! પ્રિયંકાએ માફી માગી એટલે સન્નીએ પણ માફી માગવાની તેવી તટસ્થતા કેવી? તર્ક કેવો? આ બહેનને ખબર નહીં હોય કે ‘ગદ્દર’ વિભાજન સમયની વાત છે અને તે વખતે ઈસ્લામી કટ્ટરવાદીઓ હતા જે અલગ દેશ ઈચ્છતા હતા અને હિંસા કરીને પાકિસ્તાન લીધો પણ ખરો, પરંતુ તેમાં ત્રાસવાદ બતાવાયો નહોતો કારણકે તેનો જન્મ ત્યારે નહોતો. ‘ધ હીરો: લવ સ્ટૉરી ઑફ સ્પાય’માં પાકિસ્તાની ત્રાસવાદી બતાવાયા તેમાં આ બહેનને શું પેટમાં દુઃખ્યું? શું તેઓ નથી માનતા કે પાકિસ્તાનમાં ત્રાસવાદીઓ છે? હાફીઝ સઈદ, મસૂદ અઝહર જેવા ત્રાસવાદીઓને શું તેઓ શાંતિદૂત માને છે? આ બહેને આવો કુતર્કવાળો લેખ લખ્યો અને તે છપાયો પણ ખરો! અને ‘ધ પ્રિન્ટ’ના લિબરલ તંત્રી શેખર ગુપ્તાએ તેને ટ્વીટ પણ કર્યો!

ફિલ્મ સમીક્ષકોમાં પણ લિબરલો-હિન્દુ વિરોધીઓ છે. તેઓ આવો ભેદ બિલકુલ કરે છે. શાહરુખ ખાન, કરણ જોહર, યશરાજ ફિલ્મ્સ, નવાઝુદ્દીન સિદ્દિકી, ઈરફાન ખાન, વિશાલ ભારદ્વાજ વગેરેની ફિલ્મોના વખાણ કરતા થાકશે નહીં, પરંતુ અજય દેવગન, અક્ષયકુમાર, સલમાન ખાન, સૂરજ બડજાત્યા (તેમની ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ની સમીક્ષાની વાત આપણે આ કૉલમમાં તા.૧૦ જૂનના અંકમાં કરી ગયા છીએ એટલે તેનું પુનરાવર્તન નથી કરતા), મધુર ભંડારકર વગેરેની ફિલ્મોની સમીક્ષા આવશે એટલે ગમે તેમ તેને ઉતારી પાડશે. બે તાજાં ઉદાહરણ જ પૂરતાં છે. વિશ્વમાં ગૌરવ અપાવનારા અને અમેરિકાની સીઆઈએને થાપ આપનારા પોખરણના દ્વિતીય પરીક્ષણ પર એવી જ થ્રિલર ફિલ્મ ‘પરમાણુ’ને સમીક્ષકો પૈકી મોટા ભાગનાએ બેથી ત્રણ સ્ટાર જ આપ્યા. એક સમીક્ષકે લખ્યું કે સારું છે કે ફિલ્મમાં પાકિસ્તાનના આઈએસઆઈ એજન્ટને તો બતાવાયો પણ પાકિસ્તાનને ગાળો ન પડી. (એનો અર્થ એ જ કે આ સમીક્ષક પાકિસ્તાન પ્રેમી છે.) એનડીટીવીને તો સ્વાભાવિક વાંધો પડે જ. તેણે લખ્યું કે ફિલ્મમાં નહેરુ, હોમી ભાભા, ઈન્દિરા ગાંધી, વિક્રમ સારાભાઈ, વગેરેને ભૂલી જવાયા. આ ફિલ્મ જ પોખરણ દ્વિતીય પરીક્ષણ પર હતી તો તેમાં જે સમયગાળામાં થયું હોય તેની જ વાત આવે ને.

આવું જ મધુર ભંડાકરની અદ્ભુત ફિલ્મ ‘ઇન્દુ સરકાર’ બાબતે. ઇન્ડિયા ટુડેને આ ફિલ્મ કટોકટી કરતાં પણ ખરાબ લાગી! ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ને તે સરકારની ટીકા અને સરકારને સમર્થન વચ્ચે મૂંઝાયેલી લાગી!
આવા પૂર્વગ્રહગ્રસિત સમીક્ષકોથી ત્રાસીને અક્ષયકુમારે તો ‘ગબ્બર ઇઝ બેક’ વખતે એક પૉસ્ટર રિલીઝ કરેલું, “Dear Critic, are you the kind of critic who is biased towards a certain production house?” “Galat review mat dena. Warna Gabbar Aa jayega!” ફરાહ ખાને પણ ‘હેપ્પી ન્યૂ યર’ વખતે હૈયાવરાળ કાઢેલી છે કે ક્રિટિક્સ (સમીક્ષકો)ને આર્ટી (કળાત્મક), સ્લૉ (ધીમે ધીમે આગળ વધતી), અને બૉરિંગ (કંટાળાજનક) ફિલ્મો સારી લાગે છે. ફરાહની વાત સાચી છે. સંજય લીલા ભણશાળીની ‘સાંવરિયા’ પર કેટલાક (કદાચ પેઇડ) સમીક્ષકો સમરકંદ બુખારા ઓવારી ગયેલા. આ હા હા! પડદા પર મોનાલીસાનું ચિત્ર! શું કળા છે? ફિલ્મ તદ્દન ફ્લૉપ નિવડેલી. દર્શકોને એવો ભપકો નથી જોવો હોતો. તેમને તો ફિલ્મની કથા, અભિનય અને ગીતસંગીત આ ત્રણ મુખ્ય ચીજો સાથે જ મતલબ હોય છે. આની સામે શાહરુખની ‘ઓમ્ શાંતિ ઓમ્’ યોગ્ય રીતે હિટ ગયેલી.

માત્ર હિન્દી ફિલ્મોદ્યોગ અને ભારતીય પત્રકારત્વમાં જ આવા જડ લિબરલો અસહિષ્ણુતા અને ટોળીના જોરે ચોકો જમાવીને બેસી ગયા છે તેવું નથી, અમેરિકામાં પણ આવું જ છે! તેની વાત આવતા અઠવાડિયે!
(ક્રમશ:)

Advertisements
sankalan shreni, television

સાંસ્કૃતિક આઘાત કરતી ટીવી જાહેરખબરો

(સંકલન શ્રેણી પાક્ષિક તા. ૭/૮/૧૫ની કવરસ્ટોરી)

આપણે મોટા ભાગે માનતા હોઈએ છીએ કે ભારત દેશના દુશ્મનો ચીન અને પાકિસ્તાન છે. ક્યારેક ત્રાસવાદને આપણું મોટો શત્રુ માનીએ છીએ તો ક્યારેક ગરીબીને પણ આપણી રિપુ લેખાવાય છે. પણ સાંસ્કૃતિક આક્રમણથી મોટો શત્રુ કોઈ નથી. કોઈ દેશને જીતવો હોય તો તેના દેશના લોકોને તેમની સંસ્કૃતિ પ્રત્યે ધિક્કાર કરતા કરી દો, તેમને તેમનાં મૂલ્યોથી વિમુખ કરી દો, તમે યુદ્ધ જીતી ગયા. પશ્ચિમી દેશો અને તેમણે સ્થાપેલી કોન્વેન્ટિયા શાળામાં ભણેલા લોકો આ જ કામ કરી રહ્યા છે. ફિલ્મો, સિરિયલો અને ટીવી પર આવતી જાહેરખબરો દ્વારા થતું સાંસ્કૃતિક આક્રમણ ન દેખાય તેવું છે, પરંતુ તે અત્યંત ખતરનાક છે. આપણે આ કવરસ્ટોરીનો વિષય માત્ર ટીવી પર આવતી જાહેરખબરો પૂરતો સીમિત રાખીએ.

ટીવી પર દર દસ મિનિટે એક બ્રેક આવે છે. કહેવાય છે તો બે મિનિટનો બ્રેક પણ ઘણી વાર તેનાથી વધુ હોય છે. તે બે મિનિટમાં તમે ઓછામાં ઓછી પાંચેક જાહેરખબર જુઓ છો અને તે જાહેરખબરો દરેક બ્રેકમાં રિપિટ થતી હોય છે. આજે માણસ સરેરાશ પાંચથી છ કલાક ટીવી જુએ છે. અને જાહેરખબરો માત્ર મનોરંજન આપતી ચેનલો જેવી કે સ્ટાર પ્લસ, સોની, ઝી ટીવી વગેરે પર જ નથી બતાવાતી, પણ ન્યૂઝ ચેનલો, ફૂડ ચેનલો, મૂવી ચેનલો કોઈ પણ ચેનલ લો, તેના પર આ જાહેરખબરો દર્શાવાય છે. તે બનાવનારા લોકોમાંથી મોટા ભાગના ભારતીયતામાં માનનારા નથી હોતા અને તે પશ્ચિમી જાહેરખબરો પરથી પ્રેરાઈને જાહેરખબર લખતા- ફિલ્માવતા હોય છે. વળી, તેમાં જે અભિનેતા કે અભિનેત્રી કામ કરે છે તેમના માટે ફિલ્મો કે સિરિયલ મેળવવાનું આ પહેલું પગથિયું હોય છે. તેથી તેઓ પણ આવી જાહેરખબરોમાં બિન્દાસ કામ કરે છે. આ જાહેરખબરો દિવસમાં ઓછામાં ઓછી ૩૬થી ૪૦ વાર આપણી આંખો અને કાનોમાં અથડાય છે. કહેવાય છે કે એક ને એક જૂઠાણું જો વારંવાર કહેવામાં આવે તો માણસ તેને સત્ય માનવા લાગે છે.

જ્યારે ભારતમાં ટીવી જગતનો પ્રારંભ થયો ત્યારે પણ જાહેરખબરોમાં જૂઠાણાં અને આપણને આપણા ધર્મ-સંસ્કૃતિ અને મૂલ્યોથી વિમુખ કરવાનો પ્રયાસ હતો જ પરંતુ હવે એ અનહદ વધી ગયો છે. આવી જાહેરખબરોના રચયિતાઓ પોતાના બચાવમાં એવો દાવો કરતા હોય છે કે તેઓ સમાજનું જ પ્રતિબિંબ પાડે છે, પરંતુ એવું હોતું નથી.

આપણે કેટલીક જાહેરખબરોનાં ઉદાહરણ સાથે ચર્ચા કરીએ તો વધુ સમજાશે. કેડબરી ફાઇવ સ્ટારની ‘રમેશ-સુરેશ’નાં પાત્રોવાળી અનેક જાહેરખબરો આવી ગઈ છે. તેમાં એકમાં રમેશ-સુરેશના પિતાજીને મળવા માટે કોઈ ભાઈ આવે છે. તેના પિતાજી બહાર બેઠા છે. બહાર ખુરશી મૂકવા પિતાજી રમેશ-સુરેશને કહે છે. રમેશ-સુરેશ ચોકલેટ ખાતાં ખાતાં એવા ખોવાઈ ગયા છે કે તેમને સંભળાય છે તો ખરું પણ તેઓ અમલ કરતા નથી. આથી છેવટે પિતાજી અને મહેમાન અંદર આવે છે અને બેસવા જતા હોય છે ત્યાં જ રમેશ-સુરેશ એ સોફા લઈને બહાર એમ કહેતા જાય છે કે ‘અંકલજી કી કુર્સી ઝટ સે આ ગઈ’. બોલો, આવા નકામા છોકરા થવાનો સંદેશો આપતી જાહેરખબર સારી કહેવાય કે?

કોલગેટની વર્ષો પહેલાં (એટલે કે દૂરદર્શનના સમયમાં) એક જાહેરખબર આવતી હતી જેમાં કોલસા અને મીઠું ઘસતા માણસની મજાક ઉડાવાતી હતી અથવા આવું ઘસવાની ના પાડતા હતા અને કોલગેટ ઘસવાનું કહેતા હતા. આજે કોલગેટની જાહેરખબરમાં તમે ઢાબામાં જમતા હો અને મૂળો ખાવા જતાં દાંતમાંથી લોહી નીકળે એટલે અચાનક અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા સુપરમેનની જેમ આકાશમાંથી પ્રગટ થઈ જાય છે. અને તે પૂછે છે ક્યા આપકે ટૂથપેસ્ટ મેં નમક ઔર નીમ હૈ? ઉપરાંત લારા દત્તાવાળી કોલગેટની જાહેરખબરમાં કહે છે કે કોલસાથી દાંત ચોખ્ખા થાય છે. બહેન, અમારા વડવાઓ તો કોલસા અને મીઠાથી દાંત ઘસતા જ હતા. તમને હવે જ્ઞાન લાધ્યું?

આપણા સમાજમાં ટાપ-ટીપનું મહત્ત્વ હતું પરંતુ એ ઘરેલુ નુસખાથી જ કરાતી હતી. જ્યારથી ઉદારીકરણ અને વૈશ્વીકરણનો પ્રારંભ થયો ત્યારથી કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોમાં ઊછાળો આવી ગયો છે. મિસ વર્લ્ડ અને મિસ યુનિવર્સ તરીકે ભારતીય સુંદરીઓને વિજેતા બનાવી દેવાઈ, તે પછી સુંદર દેખાવવાની યુવતીઓમાં હોડ વધી ગઈ. પોતાનું કામ પૂરું થઈ ગયું એટલે કંપનીઓએ ભારતીયોને મિસ વર્લ્ડ અને મિસ યુનિવર્સ તરીકે વિજેતા બનાવવાની બંધ કરી બીજા દેશોને પ્રલોભવાનું ચાલુ કર્યું. હવે સ્ત્રીઓ તો સૌંદર્ય પ્રસાધનો ઢગલાબંધ વાપરતી થઈ એટલે આ કંપનીઓ હવે પુરુષોને નિશાન બનાવી રહી છે. શાહરુખ ખાન અને જોન અબ્રાહમ જેવા જાણીતા કલાકારોને લઈને પુરુષોને ગોરા બનાવવાનું છેતરામણું વચન આપતી ફેરનેસ ક્રીમની જાહેરખબરો આવી રહી છે. હકીકતે ઈશ્વરે જેને જે રૂપ આપ્યું છે તે જ રહેવાનું અને આપણા ભગવાન શ્રી રામ અને શ્રીકૃષ્ણ શ્યામ છે. આપણે ત્યાં રૂપ કે રંગ કરતાં સદ્ગુણોને પ્રાધાન્ય અપાયું છે અને આઠે અંગ વાળા અષ્ટવક્રને પણ મહાન ગણાવાયા છે. પરંતુ આ જાહેરખબર ગેરભ્રમે દોરનારી છે.

ભારતમાં પાન મસાલા પર ઘણી જગ્યાએ પ્રતિબંધ છે અને મોટા ભાગે એવી માન્યતા છે કે સ્ત્રીઓ તો પાન મસાલા ન જ ખાય. તે તો ધાણા દાળ, વરિયાળી, તલ, અજમા વગેરે ખાય. પરંતુ હવે સ્ત્રીઓને પણ પાનમસાલા ખાતી કરવાની બદઈરાદાવાળી જાહેરખબર ટીવી પર વારંવાર દેખાડાઈ રહી છે. શાહરુખ ખાન અને રીમા લાગુએ ફિલ્મી પડદે ઘણી વાર દીકરા-માની ભૂમિકા કરી છે. તેમને લઈને આ જાહેરખબર બનાવાઈ છે. તેમાં બતાવાય છે કે પાન વિલાસ નામનો પાનમસાલો ખાવાથી રીમા લાગુનો ગુસ્સો શાંત થઈ જાય છે અને તેઓ સીટી મારવા લાગે છે!

અંતઃવસ્ત્રોની તો જાહેરખબરો પાર વગરની ગંદી હોય છે. અમૂલ નામના અંતઃવસ્ત્રની જાહેરખબરમાં એક યુવતી ભણવા અગાશી પર આવી હોય છે પરંતુ તે એક પુરુષને કસરત કરતો જોઈ જાય છે. તેની પત્ની કપડાં સૂકવતી હોય છે અને તેના કારણે યુવતીને દેખાતું નથી. અને તે જોખમ લઈને ટાંકી પર ચડી જાય છે. આવી જાહેરખબરો વારંવાર માનસ પર અથડાયા રાખે ત્યારે ગંદી છાપ જ છોડી જવાની કે નહીં?

અત્યારે જેના પર પ્રતિબંધ છે તેવી મેગીની એક જાહેરખબરમાં અભિનેત્રી ઝરીના વહાબને માતા બતાવાય છે અને તે તેની દીકરીને પૂછે છે કે તું એક જ શહેરમાં અમારાથી અલગ કેમ રહે છે? દીકરી કહે છે કે હું એકવીસ વર્ષની થઈ ગઈ છું અને હવે ઇન્ડિપેન્ડન્ટ રહેવા માગું છું. બોલો! આવું આપણા સમાજમાં ક્યાં જોવા મળ્યું? ૨૧ વર્ષની થઈ એટલે દીકરીએ અલગ રહેવાનું? દીકરાએ પણ અલગ શું કામ રહેવાનું હોય? વિભાજીત થયેલા કુટુંબને ઓર વિભાજીત કરવાની વાત થઈ આ.

રેડ લેબલ નામની ચાની એક નવી જાહેરખબરમાં કેવું બતાવાય છે? ચિરાગ નામનો દીકરો ક્યાંક બહારગામ ભણે છે. (મહાનગર જ હશે તેમ કલ્પી લઈએ.) તેના જન્મદિવસે તેને સુખદ આશ્ચર્ય આપવા તેનાં માતાપિતા તેના ઘરે આવી ચડે છે અને જુએ છે તો છોકરી પણ છે! ચિરાગ ખુલાસો કરે છે કે આ પલ્લવી છે. અમે સાથે જ રહીએ છીએ. છોકરી માતા-પિતા માટે ચા બનાવી લાવે છે. મા કહે છે કે ચિરાગના પિતાને ડાયાબિટીસ છે એટલે તેને ખાંડ વગરની ચા ચાલશે. પણ પલ્લવી બતાવે છે કે તેને ખબર છે એટલે તે આવી જ ચા લાવી છે. એટલે દીકરો ચાના સંદર્ભમાં પૂછે છે કે કૈસી હૈ? મા (અભિનેત્રી હિમાની શિવપુરી) કહે છે, “બૂરી નહીં હૈ”. આ વાક્ય ચા અને પલ્લવી બંનેના સંદર્ભમાં હતું. હવે કહો જોઈ, આ જાહેરખબર લિવ ઇન રિલેશનશિપનો પ્રચાર કરે છે કે નહીં?

ઝટક નામના ડીઓની જાહેરખબરની વાત કરીએ. તેમાં એક નવોઢાની લગ્નની પહેલી રાત્રિ છે. તે પલંગ પર પતિની રાહ જોતી બેઠી હોય છે ત્યાં એક સુગંધ આવે છે. આ સુગંધ તેને એટલી ઉત્તેજિત કરી દે છે કે તે તેના રૂમની બારી ખોલીને જુએ છે તો સામે બીજી બારીમાં કોઈ છોકરો આ ડીઓ છાંટતો દેખાય છે. આના કારણે નવોઢા તે છોકરા આગળ પોતાનું ચારિત્ર્ય ગુમાવવા તૈયાર થઈ જાય છે, તેની સાડી સરી પડે છે અને પોતાના હાથમાં પતિએ પહેરાવેલી વીંટી કાઢી નાખતી બતાવાય છે. અનૌક નામની એક વસ્ત્રોની બ્રાન્ડની જાહેરખબરમાં બે યુવતીઓને સમલૈંગિક બતાવીને હદ જ કરી નાખી.

પીયર્સ નામના એક સાબુની જાહેરખબરમાં મા (અભિનેત્રી હુમા કુરૈશી) તેની દીકરીને નવડાવતા નવડાવતાં પ્રખ્યાત ગીત ‘દિલ હૈ છોટા સા’ની ધૂનમાં ઇતિહાસ શીખવાડે છે કે બાબર કા બેટા હુમાયુ, હુમાયુ કા બેટા અકબર. આ જાહેરખબર જોઈને અનેક બાળકોને બાબરની વંશાવળી યાદ રહી ગઈ હશે. સવાલ એ છે કે ભારત પર આક્રમણ કરીને અનેક નિર્દોષોને મારનારાઓની વંશાવળી શું કામ યાદ કરાવવી જોઈએ?

ટીવીની જાહેરખબરોમાં મોટા ભાગે હિન્દુ પાત્રો જ હોય છે. તેથી શું સંદેશો જાય? હિન્દુ યુવતી ૨૧ વર્ષની થાય એટલે તેણે અલગ રહેવું જોઈએ. હિન્દુ દીકરો હોય તો તે લિવ ઇન રિલેશનશિપમાં રહે તો વાંધો નહીં. હિન્દુ નવોઢા એક સુગંધ માટે પોતાનું ચારિત્ર્ય ગુમાવી પારકા પુરુષ સાથે સંબંધ બાંધવા તૈયાર થઈ જાય. હિન્દુઓએ આક્રમણ કરનારાઓનો વંશ યાદ રાખવો જોઈએ, તેમને સારા માનવા જોઈએ.

શું આ જાહેરખબરોમાં અન્ય ધર્મનાં પાત્રો જ નથી બતાવાતાં? બતાવાય છે ને પણ કેવી રીતે? રેડ લેબલની જ એક જાહેરખબરમાં હિન્દુ દંપતી પોતાના ઘરની ચાવી ભૂલી ગયાં છે. પડોશી મુસ્લિમ મહિલા છે. તે તેમને પોતાના ઘરમાં રાહ જોવા કહે છે. હિન્દુ દંપતી પૈકી પતિ અચકાય છે. તેમ છતાં મુસ્લિમ મહિલા ચા મૂકી દે છે અને તેની સુગંધથી હિન્દુ પતિ માની જાય છે. તે પત્ની સાથે ઘરમાં જાય છે અને ચા પીએ છે. એટલું જ નહીં એક ઓર ચા માગે છે. આનો અર્થ એ થયો કે હિન્દુઓ રૂઢિચુસ્ત અને સંકુચિત માનસિકતાવાળા હોય છે,મુસ્લિમો સાથે હળતાભળતા નથી. જ્યારે મુસ્લિમો સહૃદય હોય છે. તેઓ મહેમાનગતિ સારી કરી જાણે છે.

વાંદાને મારવા માટે વપરાતા રેડ હિટની જાહેરખબરમાં એવું બતાવાય છે કે છોકરો માંદો પડી ગયો છે અને માતા કહે છે કે સ્કૂલનું પાણી પીવાના કારણે આવું થયું. ત્યાં અચાનક સંખ્યાબંધ ખ્રિસ્તી સાધ્વી (નન) જેવી ચાર-પાંચ મહિલા પ્રગટ થાય છે. તેમના ગળામાં ક્રોસ લટકે છે અને તેઓ કહે છે કે તમારા ઘરના વાંદાના કારણે તે માંદો પડ્યો છે. મતલબ કે ક્રિશ્ચિયન કે કોન્વેન્ટ સ્કૂલો તો હંમેશાં સારી જ હોવાની. આ રીતે નનને તો સારી બતાવાય છે પણ જાહેરખબરોમાં સાધુ-સંતો અને બાબાની મજાક ઉડાવાય છે.

પ્રશ્ન એ થાય છે કે ફિલ્મને પ્રસારિત કરવા માટે સેન્સર બૉર્ડ છે, પરંતુ સિરિયલો કે જાહેરખબરો માટે કેમ સેન્સર બૉર્ડ કંઈ કરતું નથી? ફિલ્મો તો ત્રણ કલાક પૂરતી જ અસર કરે જ્યારે આ જાહેરખબરો તો ૩૬૫ દિવસ X ૫ કલાક અસર કરે છે. તેની સામે તમે એડવર્ટાઇઝિંગ સ્ટાન્ડર્ડ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાને ફરિયાદ કરી શકો, પરંતુ તે કેટલી અસરકારક છે તે એ ઉદાહરણ પરથી જ સાબિત થાય છે કે આવી જાહેરખબરો આવતી જ રહે છે.

gujarat guardian, media, television

ટીવી સમાચાર ચૅનલો સાચે જ બીમાર છે

newsreaders collage

પોતે ગંદકી ફેલાવતા હોય પણ તેની અસર પોતાના શરીર પર ન થાય ત્યાં સુધી કેટલાક લોકો સમજતા નથી. પરંતુ જ્યારે પોતે બીમાર પડે ત્યારે આવા લોકો કહેવા લાગે છે કે સાલું, ગંદકી બહુ વધી ગઈ છે. અને હું બીમાર પડી ગયો છું. આવા લોકો પાછા ટંગડી ઊંચી રાખે એટલે પોતે બીમાર પડી ગયો છે તેવું સ્વીકારતા સંકોચ થાય એટલે એમ કહે કે આજકાલ રોગચાળો વધી ગયો છે અને જુઓને પાડોશીઓ કેટલી ગંદકી કરે છે.

તાજેતરમાં દિલ્લીની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી મુદ્દે ટીવી સમાચાર ચૅનલો પર જે ચર્ચા થઈ તેમાં કેટલાક ઍન્કરો દેશનો મામલો હોઈ પોતાના ગુસ્સા પર કાબૂ ન રાખી શક્યા. (આ વિડિયો જોવાથી કોઈ પણ સાચો દેશભક્ત ગુસ્સા પર કાબૂ ન રાખી શકે એ વાત સાચી પરંતુ ન્યૂઝ ઍન્કરે તો રાખવો પડે.) આના લીધે એનડીટીવીના રવીશકુમારને પણ ગુસ્સો આવી ગયો પરંતુ તેમણે તે ગુસ્સો નાટકીય ઢબે પડદો બ્લેક આઉટ કરીને વ્યક્ત કર્યો. તેમણે વિરોધી ન્યૂઝ ઍન્કરોના અવાજની ક્લિપ પણ સંભળાવી.

આનાથી ન્યૂઝ ચૅનલો વચ્ચે, અથવા કમ સે કમ, ઍન્કરો-એડિટરો વચ્ચે ખુલ્લેઆમ યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું હોય તેવું વાતાવરણ અત્યારે છે. રવીશકુમારની સામે અંગ્રેજી ચૅનલ ટાઇમ્સ નાવના ઍન્કર અર્નબ ગોસ્વામીએ નામ લીધા વગર ટીવી ચૅનલોના મોટાં માથાં ગણાતા પત્રકારો ટુ-જી સ્પેક્ટ્રમ કૌભાંડમાં દલાલની ભૂમિકા ભજવી હોવાનો આક્ષેપ કરી દીધો. અત્રે એ યાદ રહે કે અર્નબ ગોસ્વામી એક સમયે એનડીટીવી ગ્રૂપનો જ હિસ્સો હતા. જેમ બ્રહ્મામાંથી તમામ કુળ સર્જાયા, જેમ કૉંગ્રેસ અને જનતા દળમાંથી જ અનેક પક્ષો એનસીપી, સપા, તૃણમૂલ વગેરે બન્યા તેમ આજે જે વિવિધ ચૅનલો પર જોવા જઈએ તો જે જે તંત્રીઓ-સમાચારવાચકો દેખાય છે તે બે-ત્રણ કુળના છે.

દા.ત. પુણ્ય પ્રસૂન વાજપેયી અત્યારે આજતકમાં છે, પરંતુ વચ્ચે ઝી ન્યૂઝમાં આંટો મારી આવ્યા હતા. ઝી ન્યૂઝના સુધીર ચૌધરી પહેલાં રજત શર્માની ઇન્ડિયા ટીવીમાં હતા. રજત શર્મા અગાઉ જ્યારે માત્ર ઝી ટીવી પર મનોરંજનના કાર્યક્રમો આવતા તેમાં દર રવિવારે સવારે દસ વાગે ‘આપ કી અદાલત’ કાર્યક્રમ કરતા. તે પછી તેઓ સ્ટાર ન્યૂઝ પર ‘આજ કી બાત’ કાર્યક્રમ કરતા. સ્ટાર ન્યૂઝનું સંચાલન પહેલાં એનડીટીવી કંપની અને એટલે ડાબેરી નેતા વૃંદા કરાતના બનેવી પ્રણોય રોય પાસે હતું. સ્ટાર ન્યૂઝમાંથી તેઓ છૂટા પડ્યા અને પોતાની એનડીટીવી નામથી ન્યૂઝ ચૅનલો શરૂ કરી.

સ્ટાર ન્યૂઝમાં દીપક ચૌરસિયા આવ્યા, જે પહેલાં આજતકમાં આવ્યા અને વચ્ચે ડીડી ન્યૂઝમાં પણ જઈ આવ્યા હતા. હવે એ દીપક ચૌરસિયા ઇન્ડિયા ન્યૂઝ નામની ચૅનલ સાથે સ્વતંત્ર ચોકો માંડીને બેઠા છે. દીપક ચૌરસિયા પછી કિશોર અજવાણી આવ્યા. કિશોર અજવાણી પહેલાં ઝી ન્યૂઝમાં હતા; અત્યારે એબીપી ન્યૂઝમાં છે. પરંતુ એ એબીપી ન્યૂઝ એબીપી ગ્રૂપે હસ્તગત કરી તે પહેલાં સ્ટાર ન્યૂઝ જ હતી. એબીપી પર દિબાંગ નામના પત્રકાર પણ દેખાય છે. દિબાંગ પોતાની અટક લખાવતા નથી. તેઓ પહેલાં આજતકમાં હતા. આજતક જે ગ્રૂપનું છે તે ઇન્ડિયા ટૂડેની અંગ્રેજી ચૅનલમાં અત્યારે રાજદીપ સરદેસાઈ છે. એ રાજદીપ પહેલાં એનડીટીવીમાં હતા અને પછી સીએનએન-આઈબીએનમાં મુખ્ય તંત્રી તરીકે ઘણો સમય રહ્યા. સીએનએનઆઈબીએનની હિન્દી ચૅનલ આઈબીએન સેવનના એડિટર તરીકે રહી ચૂકેલા આશુતોષ પણ દિબાંગની જેમ અટક લખાવતા નથી. પરંતુ તેમની અટક ગુપ્તા હોવાનું કહેવાય છે. આશુતોષ હવે પત્રકારમાંથી અઠંગ રાજકારણી બની ગયા છે. એમ તો અત્યારે ન્યૂઝ નેશન નામની ચૅનલ સાથે અલગ ચોકો માંડીને બેઠેલા અજયકુમાર પણ એક સમયે આજતકની ટીમનો હિસ્સો હતા. તો સુમિત અવસ્થી આજતકમાં હતા અને ત્યાંથી ઝી ન્યૂઝ થઈને અત્યારે આઈબીએન સેવનને સંભાળી રહ્યા છે. આઈબીએન સેવનના આકાશ સોની એક સમયે ઝી ન્યૂઝમાં હતા.

આ ટીવી પત્રકારો રોજ આપણા ડ્રોઇંગ રૂમના ટીવીમાં આવે છે. ચર્ચા કરે છે. અને એ ચર્ચાનું મંતવ્ય આપણા મગજમાં ઠસાવવા પ્રયાસ કરે છે. ટીવી પત્રકારોની ઉપર આપેલી નાની એવી કુંડળીને ધ્યાનથી જોશો તો ખ્યાલ આવશે કે આ પત્રકારોના મુખ્યત્વે ત્રણ ગોત્ર જ છે- આજતક, એનડીટીવી અને ઝી ન્યૂઝ. આ ત્રણ ચૅનલોને નિયમિત જોવાથી તેમના ઝોકનો ખ્યાલ આવી શકે છે. અલબત્ત, વિધાનસભા કે લોકસભાની ચૂંટણી સમયે તે ઝોક બદલાઈ શકતા હોય છે. પરંતુ અત્યારે લગભગ બે ડઝનેક જેટલી ટીવી ચૅનલ છે. અને તેમાં મોટા ભાગે એક સરખા સમાચાર અને એક સરખી ચર્ચા ચાલતી હોય છે. કાર્યક્રમો પણ એક સરખા. બપોરે અઢી વાગે ટીવીના મનોરંજન કાર્યક્રમોની ગપશપ પર કાર્યક્રમ, બપોરે ત્રણ કે સાડા ત્રણ વાગે ધર્મનો કાર્યક્રમ. સવારે ૯ કે સાડા નવ વાગે જ્યોતિષનો કાર્યક્રમ.

અને વળી આ ચૅનલો પર ચર્ચા માત્ર કોઈ એક જ કાર્યક્રમમાં નથી થતી. ચર્ચા બે-ત્રણ કાર્યક્રમોમાં થાય. જેમ કે ઝી ન્યૂઝ પર સાંજે પાંચ વાગે રોહિત સરદાના ‘તાલ ઠોક કે’ આપે છે. તો આજ તક પર અંજના ઓમ કશ્યપ સાંજે છ વાગે ‘હલ્લા બોલ’ લઈને ચર્ચા કરે છે. એનડીટીવી પર સાંજે નીધિ કુલપતિ (જેઓ પહેલાં ઝી ટીવી પર જ્યારે ખાલી એક કલાક જ સમાચાર આવતા ત્યારે રાત્રે સમાચાર વાંચતા) પણ ચર્ચા કરે અને રાત્રે રવીશકુમાર પણ ચર્ચાનું સંચાલન કરે. ચૂંટણી હોય, નરેન્દ્ર મોદીની વડા પ્રધાન તરીકે શપથવિધિ હોય, નીતીશકુમારની ફરી વાર મુખ્યપ્રધાન તરીકે શપથ વિધિ હોય, ચૂંટણીનાં પરિણામો જાહેર થઈ રહ્યાં હોય, અંદાજપત્ર રજૂ થઈ રહ્યું હોય ત્યારે આ ઍન્કરો બેત્રણ પક્ષના છાપેલા કાટલા જેવા પ્રવક્તા, એક બે પત્રકારો અને એક બે જેતે ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો સાથે આખો દિવસ માથું પકાવે છે. આ લોકો જે વ્યક્તિનું પોતાના ક્ષેત્રમાં નહીંવત્ પ્રદાન હોય તેવા લોકોને બેસાડીને તેમની સાથે ચર્ચા કરાવે. જેમ કે પૂનમ પાંડે, પૂજા બેદી, ક્રિકેટરોમાં પણ જે ખાસ ન ચાલ્યા હોય તે ક્રિકેટ ઍક્સપર્ટ તરીકે ગોઠવાય જાય. અમુક ચહેરાને તો ટીવી પર જોયા પછી જ ખબર પડે કે લે, આ તો આ ક્ષેત્રમાં છે અને બહુ જાણીતી હસ્તી (ટીવી ન્યૂઝ ઍન્કરના કહેવા પ્રમાણે) છે.

ચર્ચા શરૂ થાય ત્યારે ઍન્કર (જેમ કે અર્નબ ગોસ્વામી) આવેલા મહેમાનો અને હોદ્દાની માહિતી આપે. સંબિત પાત્રા ભાજપમાંથી, સંજય ઝા કૉંગ્રસમાંથી અને આમ આદમી પક્ષનો બચાવ કરવા પ્રૉ. આનંદકુમાર છે વગેરે. પણ જો કોઈ દર્શક ચર્ચા આગળ વધી ગયા પછી તે જુએ તો તેને ખબર જ ન પડે કારણકે તેમના વિઝ્યુઅલની નીચે તેમનું નામ લખેલું ન હોય. અને ઍન્કરો આ બધી વ્યક્તિઓને તુંકારે અને તોછડાઈથી બોલાવતા હોય તેમ દર વખતે આખાં આખાં નામ બોલે જેમ કે સંબિત પાત્રા. શરૂઆતમાં એક વાર નામ બોલી દીધા પછી સંબિતજી કે સંજયજી એમ કહીને બાદમાં સંબોધી શકાય. ૧૯૯૮ની લોકસભા ચૂંટણી વખતથી મારા ખ્યાલ પ્રમાણે સ્ટાર ન્યૂઝ સૌથી પહેલી લાઇવ ટીવી ચૅનલ હતી. હિન્દીમાં ૨૦૦૦ના વર્ષ આસપાસ આજતક શરૂ થઈ. એ વખતથી આ ચર્ચાઓમાં રાજદીપ સરદેસાઈ, અર્નબ ગોસ્વામી, બરખા દત્ત વગેરે પોતાના વિચાર તરફી લોકો હોય તેને વધુ બોલવા દેતા અને વિરોધી મત ધરાવનારાને કાં તો પોતે જ કાપી નાખે અથવા તેમાં હરીફ પક્ષની વ્યક્તિ સાથે સાથે બોલવા દે.

ચૅનલો પર મોટા ભાગની ચર્ચાઓમાં આવું જ થાય છે. હરીફો એક સાથે બોલવા લાગે એટલે શાકબજાર જેવું વાતાવરણ થઈ જાય. એક પછી એક જણ બોલે તેવું રોહિત સરદાનાના ‘તાલ ઠોક કે’ જેવા બહુ ઓછા કાર્યક્રમમાં જોવા મળે છે. આજતક પર ‘ઉપરવાલા દેખ રહા હૈ’ પણ આવો જ સૌમ્ય ચર્ચાનો કાર્યક્રમ છે. તેમાં એક બંધ રૂમમાં વિવિધ લોકો ચર્ચા કરે. જોકે કોઈ ઍન્કર તેમની સાથે રૂમમાં ચર્ચાનું સંચાલન કરતા નથી હોતા. ઍન્કર બહાર દર્શકો સાથે વાતચીત કરતા હોય છે. આ ચર્ચાના કાર્યક્રમો જેવું જ ઇન્ટરવ્યૂ પ્રકારના કાર્યક્રમોનું હોય છે. ‘સીધી બાત’ સંચાલિત કરતા પ્રભુ ચાવલા કે રાહુલ કંવલ તો સામે વાળી વ્યક્તિને બહુ બોલવા જ ન દે અને સામેની વ્યક્તિ ઉશ્કેરાઈ જાય તેવી રીતે સવાલો કરે.

આજ તક પર વર્ષ ૨૦૧૪ની લોકસભા ચૂંટણી આસપાસ શરૂ થયેલો કાર્યક્રમ ‘થર્ડ ડિગ્રી’ તો અતિથિને જ નહીં, દર્શકોને પણ થર્ડ ડિગ્રી જેવો લાગે. જાણે કોઈ અપરાધીને થર્ડ ડિગ્રી અપાતી હોય તેમ અંધારું કરી, સ્પોટલાઇટ એક ટેબલ પર રાખી, કાળા કપડામાં પુણ્ય પ્રસૂન બાજપાઈ, અંજના ઓમ કશ્યપ, શ્વેતા સિંહમાંથી એક જણ રાજકારણ કે અન્ય ક્ષેત્રની વ્યક્તિને પ્રશ્ન પૂછે. સામેવાળી વ્યક્તિ હજુ પોતાનો જવાબ માંડ પૂરો કરી રહી હોય ત્યાં બીજી વ્યક્તિનો સવાલ તીરની જેમ છૂટે.

તેની સરખામણીમાં ‘આપ કી અદાલત’માં રજત શર્મા વર્ષોથી સરસ સંચાલન કરતા આવ્યા છે. તેઓ તીખા સવાલોય પૂછે અને કટાક્ષો પણ કરે. દર્શકોને પણ પ્રશ્ન પૂછવાની છૂટ અને દર વખતે દર્શકો મોટા ભાગે જે અતિથિ આવ્યા હોય તેને ટેકો આપનારા હોય એટલે અતિથિના જવાબો પર તાળીઓ પડે. એક બે દર્શક પ્રતિકૂળ સવાલ પણ પૂછે અને રજત શર્મા હળવી રમૂજો પણ કરે.

ચર્ચાના આવા કાર્યક્રમોમાં એક ને એક ચહેરા અલગ-અલગ ચૅનલો પર જોવા મળે. તેમાં ભાજપ-કૉંગ્રેસ, કૉંગ્રેસ-આપ, આપ ને સપા વગેરે પક્ષોના લોકો એકબીજા સાથે શાબ્દિક લડાઈ લગભગ રોજ અનેક વાર કરતા હશે. ન્યૂઝ ચૅનલો પર કોઈ એક મુદ્દા પર જ અપાતા કાર્યક્રમ પણ હથોડા છાપ હોય છે. ‘વિશેષ’ જેવા નામથી આવતા આ કાર્યક્રમમાં માહિતી ઓછી અને ફિલ્મી મ્યુઝિક ઢેનટેણેન અને વિઝ્યુઅલ્સની ભરમાર હોય છે. વ્યક્તિ જે વિવાદાસ્પદ બોલી ગઈ હોય તે એટલી બધી વાર બતાવાય છે કે કંટાળો આવી જાય.

ગુજરાતી ચૅનલો પર આવતા એન્કરોની તો ગુજરાતી અને હિન્દીની તો વાત જ શું કરવી? એક ઉદાહરણ. આજકાલ દરેક સમાચારમાં પટેલ શબ્દ વારંવાર આવે છે. પટેલનું ઉચ્ચારણ અમેરિકનો કરે તેમ ‘પઠેલ’ કરવામાં આવે છે. શબ્દનું લિંગ એટલે કે જેન્ડરની તો ઐસી કી તૈસી. દા.ત. હમણાં જ માહિતી મળ્યું.

આધુનિક ટૅક્નૉલૉજીથી સજ્જ એવી ભારતની સમાચાર ચૅનલોએ બીબીસી, સીએનએન વગેરે ચૅનલો જોઈ તેમાંથી શીખ લેવા જેવી છે. કમ સે કમ ન લાદેનના ઍન્કાઉન્ટર જેવી બાબતે બુશ હોય કે ઓબામા, કોઈના પર સંદેહ વ્યક્ત નથી કરતા. જ્યારે અમેરિકા કે બ્રિટનના હિતની વાત હોય ત્યારે તેમના માટે દેશ પહેલાં હોય છે. ૧૧ સપ્ટે. ૨૦૦૧ વખતે તેઓ લોહીનાં અને મૃતદેહોનાં દૃશ્યો બતાવી ભાવનાઓ ઉશ્કેરતા નથી. ઍન્કરો પોતે ક્યારેય જજ બનતા નથી. અને તેમના માટે બેવડાં માપદંડો નથી હોતા જેમ આપણા ઍન્કરો પાકિસ્તાનના પદચ્યુત અને ભારત વિરોધી જનરલ પરવેશ મુશર્રફ માટે તો મુશર્રફસાહેબ વાપરે છે અને વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી માટે માત્ર મોદી. ટીવી સમાચાર ચૅનલો સાચે જ બીમાર છે.

gujarat guardian, television

સુમિત અને કપિલ: ચેનલના મેનેજમેન્ટને નારાજ કર્યા તો…

જે લોકો ‘સુમિત સબ સંભાલ લેગા’ને પસંદ કરતા હશે તેમને ૯ જાન્યુઆરીથી એક અઠવાડિયા માટે આ સિરિયલ નહીં પ્રસારિત થવાથી આંચકો લાગ્યો હશે. પણ હોતા હૈ, ચલતા હૈ. ગ્રાહકોને જ્યાં મોટા મોટા ઝટકા મળતા હોય ત્યાં આવા નાના આંચકાઓની નવાઈ શી! સ્ટાર પ્લસ જેવી પે ચેનલ, જેને જોવા માટે દર્શકોએ (પહેલા કેબલવાળા મારફત અને હવે ડીટીએચ મારફત) અલગથી પૈસા ચુકવવાના થતા હોય તે શું એટલી પણ નિસબત ન રાખી શકે કે દર્શકોને જણાવી શકે કે આ સિરિયલ કેમ પ્રસારિત નથી થઈ રહી? (મારા ધ્યાનમાં તો આવી નોંધ નથી જ આવી.)

ઉલટું, એ અઠવાડિયામાં બધી સિરિયલોના ટાઇમિંગ મોડા મોડા ચાલતા હતા. ૧૧ અને ૧૨ જાન્યુઆરીએ તો ‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’ એક કલાક ચાલી. ‘યે રિશ્તા…’નો સમય ૯.૩૦થી ૧૦.૦૦નો છે. પરંતુ તેને ૧૦.૩૦ સુધી ચલાવાઈ. આની પાછળ કારણ શું છે? કોઈ ભારતીય ચેનલ તરફથી આવું થતું હોત તો સમજ્યા, પણ આ તો રૂપર્ટ મુર્ડોકની વિદેશી ચેનલ! જેના પ્રોફેશનલિઝમનાં ઉદાહરણો અપાતાં હોય છે. સમાચારપત્રો અને મેગેઝિનોમાંય લોકપ્રિય કૉલમ જો ન છપાય તો તેની નાની સરખી નોંધ મૂકાતી હોય છે. પરંતુ સ્ટાર પ્લસે આવું કંઈ કર્યું નહીં. અને હવે પહેલાંની જેમ સમાચારપત્રોમાં પણ ટીવીના શેડ્યુલ છપાતા નથી.

બાકી પહેલાં એક સમય હતો કે એક માત્ર દૂરદર્શન હતું તો સાપ્તાહિકીમાંથી સમય નોંધી લેવાતો. અને દૂરદર્શનના કાર્યક્રમોનું સમયપત્રક સમાચારપત્રોમાં નિયમિત રીતે છપાતું. એક સમાચારપત્રમાં જે ભાઈ આ સમયપત્રક તૈયાર કરતા તે ખૂબ જ કાળજી લેતાનું મને યાદ આવે છે અને તેમને પાછા બીજા પત્રકારો પણ પોતાને કોઈ જાણકારી હોય તો તે આપે, એટલી ચીવટ રખાતી સમયપત્રક તૈયાર કરવામાં અને રાખવી જ પડે કેમ કે જો વિગતદોષ હોય તો સમાચારપત્રની કચેરીએ લેન્ડલાઇનની ઘંટડીઓ સતત રણકતી રહેતી. હવે તો ઇન્ટરનેટ પર વેબસાઇટની સુવિધા છે. તેના પર પણ સમયપત્રક ચોકસાઈભર્યાં મૂકાતાં નથી.

આમ, એક અઠવાડિયા સુધી સ્ટાર પ્લસનું ૯.૩૦થી ૧૦.૩૦નું સમયપત્રક ખોરવાયેલું જ રહ્યું હતું. સમાચાર પણ મળ્યા કે ‘સુમિત સબ સંભાલ લેગા’ બંધ થશે! (સુમિત દર્શકોને સંભાળી શક્યો નથી લાગતો.) અને નવી સિરિયલ ‘તમન્ના’ની જાહેરાત પણ થઈ ગઈ.

પણ આવું સ્ટાર પ્લસ પર અને ‘સુમિત સબ સંભાલ લેગા’ સાથે જ નથી બનતું. જે શોએ કલર્સ ચેનલની લોકપ્રિયતામાં મોટો ફાળો આપ્યો તે ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ શર્મા’ સાથે પણ ચેનલવાળાએ આવું જ કર્યું.

હકીકતે વાત એમ હતી કે કપિલ શર્માના કોમેડી નાઇટ્સનો ૧૭ જાન્યુઆરીએ અંતિમ એપિસોડ આવવાનો હતો જેમાં અક્ષયકુમાર પોતાની ૨૨ જાન્યુઆરીએ રજૂ થનારી ‘ઍરલિફ્ટ’ના પ્રમોશન માટે આવ્યો હતો. આ અંતિમ એપિસોડ હોઈ તેમાં બધા ભાવુક થઈ ગયા હતા. ખાસ કરીને ગુત્થીનું પાત્ર ભજવતો સુનીલ ગ્રોવર. તે તો રોઈ પડ્યો હતો. આ અંતિમ એપિસોડની વિડિયો ક્લિપ પણ સોશિયલ મિડિયામાં વહેતી થઈ હતી.

કપિલ શર્માને કંઈક ગંધ આવી ગઈ હોય તેમ રવિવારે સવારે જ તેણે ટ્વિટર પર લખ્યું હતું કે આ શો રજૂ થાય તેવી તેને આશા છે. દર્શકોનો આભાર માનવાની આ અમારી રીત છે. અને કપિલ શર્માની શંકા સાચી પડતી હોય તેમ રવિવારે શો દેખાડાયો જ નહીં. તેની જગ્યાએ દર્શાવાયો ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાઓ’!

કોઈ જાતની સૂચના નહીં અથવા જાહેરાત નહીં કે ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ કેમ બતાવાતો નથી. વચ્ચે બ્રેકમાં પણ અંતિમ એપિસોડની જાહેરાત ન મૂકાઈ. લગભગ છેક છેલ્લા બ્રેકમાં જાહેરાત દેખાડાઈ કે અંતિમ એપિસોડ ૨૪ તારીખે દર્શાવાશે.

‘સુમિત સંભાલ લેગા’ની બાબતમાં હજુ એવું કોઈ કારણ બહાર નથી આવ્યું કે એવી કોઈ ચર્ચા પણ નથી કે તે સિરિયલ નિર્માતાને ચેનલના મેનેજમેન્ટ સાથે કોઈ ઝઘડો હોય, પણ ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ની બાબતમાં તો હવે એ જગજાહેર છે. ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાઓ’ શો ચાલુ થયો તે અંગે કપિલને ચેનલવાળાઓ સાથે વાંધો પડ્યો હતો. બંને શોના નામના છેલ્લા બે શબ્દો બાદ કરો તો નામ પણ લગભગ એક સરખાં. કોમેડી નાઇટ્સ બંનેમાં કોમન. બંનેમાં સેલિબ્રિટીઓ પોતાની ફિલ્મ પ્રમોટ કરવા આવે. કોમેડીનું ફોર્મેટ. કપિલના શોમાં એ વધારાનું તત્ત્વ હતું કે દર્શકોમાં નમૂના જેવા લોકોને લઈ અવાય અને તેમની ફિરકી ઉતારાય. સામે પક્ષે કોમેડી નાઇટ્સની દરેક આઇટમની અદ્ભુત ક્રિએટિવિટી. અદ્ભુત મિમિક્રી કલાકાર મુબીન સૌદાગરનું કોઈ ફિલ્મના દૃશ્યનું કોમેડી ડબિંગ હોય કે કૃષ્ણ અભિષેક-સુદેશ લહેરીની જોડીની જમાવટ.

એ જાણીતું છે કે કપિલનો શો શનિ-રવિ આવતો હતો પણ કૃષ્ણના ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ બચાઓ’ને કપિલના શોની જગ્યાએ શનિવારે ગોઠવાયો અને કપિલનો શો માત્ર રવિવાર પૂરતો સીમિત કરી દેવાયો. કપિલને બીજો વાંધો એ હતો કે તેના શોના બદલે ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’ને વધુ મહત્ત્વ અપાય છે. આ અંગે તેણે ચેનલવાળાઓને ફરિયાદ કરી હોવાનું મનાય છે. ચેનલવાળાઓ નહીં માન્યા હોય એટલે કપિલે શો જ બંધ કરી દેવાની ધમકી આપી. પણ ચેનલવાળાનો અહંકાર ઘવાયો. એટલે તેમણે કહ્યું કે તો શો કપિલ વગર પણ ચાલુ રહેશે.

હવે જો કપિલ વગર પણ શો ચાલુ રહેવાનો હોય તો કપિલ કઈ રીતે એવો એપિસોડ બનાવી શકે જેમાં કહેવાતું હોય કે આ અમારો અંતિમ એપિસોડ છે? કદાચ આવા જ કારણથી ચેનલના મેનેજમેન્ટે કપિલનો અંતિમ એપિસોડ ૧૭મીએ પ્રસારિત ન કર્યો હોય તેવું બની શકે. વળી ચેનલવાળાઓએ તે આગામી કઈ તારીખે પ્રસારિત કરાશે તેની જાહેરાત પણ છેક છેલ્લા બ્રેકમાં કરી. હવે બ્રેકમાં જે લોકો જાહેરખબરના બદલે બીજો શો કે સમાચાર જોઈ લેવા માગતા હોય તે લોકો તે ચૂકી જાય તેમ પણ બની શકે.

અંતિમ એપિસોડ ૧૭મીએ નહીં દેખાડવાનું સત્તાવાર કારણ બંનેમાંથી કોઈ પક્ષ તરફથી આ લખાય છે ત્યાં સુધી જાહેર થયું નથી. કદાચ બની શકે કે કપિલ અને તેની ટીમ રવિવાર ૨૪મીએ એ એપિસોડ દેખાડાય જાય તેની રાહ જોઈને બેઠી હોય અને પછી ધૂમધડાકા કરે.

જોકે કલર્સ ટોચની ચેનલો પૈકીની એક હોવાથી કપિલ શર્મા સંબંધ ન બગાડવાનું પણ વિચારી શકે. એટલે પરમ દિવસે શો આવી જાય પછી શું થાય છે તેની રાહ જોવી પડે. અને કપિલ તેની ટીમ સાથે પોતાનો શો કઈ ચેનલ પર શરૂ કરે છે તે જોવું પણ રસપ્રદ રહેશે. સામે પક્ષે કપિલ વગર જે શો પ્રસારિત કરાશે તેનું નામ ‘કોમેડી નાઇટ્સ’ વિચારાયું છે. તેનું સંચાલન કપિલની જગ્યાએ કૃષ્ણ અભિષેક કરશે. તેની સાથે ટીમમાં બીજા કયા કલાકાર રહેશે અને તેનું ફોર્મેટ કપિલના શો જેવું જ રહેશે કે કેમ તે જોવાનું રહેશે.

‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’નો અંતિમ એપિસોડ ૨૪મીએ દેખાડાશે ત્યારે પણ તેને ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાઓ’નું ગ્રહણ બીજી રીતે લાગવાનું જ છે, કેમ કે એ દિવસે ‘બિગ બોસ’ની ફાઇનલ છે અને તેમાં ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાઓ’ની ભારતીસિંહ સહિતની ટીમ હસાવવા માટે આવશે. આ ફાઇનલમાં સલમાન ખાન સાથે તેની પૂર્વ પ્રેમિકા કેટરીના કૈફ પણ જોવા મળશે. કેટરીના પોતાની ફિલ્મ ‘ફિતૂર’ના પ્રચાર માટે આવશે. આ બંને પૂર્વ પ્રેમીઓ હમણાં બીજી રીતે પણ ચર્ચામાં છે. રણબીર કપૂર સાથે કેટરીના કૈફના સંબંધોનો વિચ્છેદ થયો છે. તે પછી કહે છે કે કેટરીનાએ સલમાન ખાન સાથે બે કલાક પરામર્શ કર્યો હતો. ‘બિગ બોસ’ની ફાઇનલમાં કલર્સ ચેનલની લોકપ્રિય સિરિયલો ‘નાગીન’, ‘ચક્રવર્તી સમ્રાટ અશોક’ અને ‘થપકી પ્યાર કી’ના કલાકારો પણ આવશે. એટલે પૂરી સંભાવના છે કે ‘બિગ બોસ ૯’ની ફાઇનલની ચમકદમકમાં ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’નો અંતિમ એપિસોડ દબાઈ જાય.

ટૂંકમાં ‘સુમિત સંભાલ લેગા’ કે ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ની હાલત જોયા પછી એવું કહી શકાય કે ચેનલના મેનેજમેન્ટ સાથે બથોડા લેવા નહીં. તેઓ તમારા શોને ફંગોળી શકે છે, પછી ભલે ને તમારો શો લોકપ્રિય કેમ ન હોય.

gujarat guardian, television

દૂરદર્શનકાળથી આપણું મનોરંજન કરતા આવેલા કલાકારો

(ગુજરાત ગાર્ડિયનની ફિલ્મ પૂર્તિમાં ‘ટેલિટૉક’ કૉલમમાં તા.૮/૧/૧૬ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

ઇશુના નવા વર્ષ ૨૦૧૬માં ૧૮ જાન્યુઆરીથી એક નવી સિરિયલ સબ ટીવી પર શરૂ થઈ રહી છે. તેનું નામ છે ‘વો તેરી ભાભી હૈ પગલે’. આ સિરિયલથી એક કલાકારનું સ્વાગતયોગ્ય પુનરાગમન થઈ રહ્યું છે અને તેનું નામ છે અલી અસગર.

આમ તો અલી ટીવી પર સતત દેખાતો રહ્યો છે, પણ પુનરાગમન શબ્દ એટલે વાપર્યો છે કારણકે છેલ્લાં કેટલાંય સમયથી તમે તેને સતત સ્ત્રીપાત્રમાં જ જોતા રહ્યા છો. જી હા, ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’માં દાદીના વહાલા લાગે તેવા પાત્રમાં અલી છેલ્લાં બે-ત્રણ વર્ષથી આપણું મનોરંજન કરતો રહ્યો છે. દર્શકોને તે જેટલો પસંદ પુરુષ પાત્રમાં પડ્યો છે તેટલો જ આ સ્ત્રીપાત્રમાં પણ પડ્યો છે. પણ શું એ ખબર છે કે અલી ‘ઇત્તુ સા થા’ ત્યારથી આપણું મનોરંજન કરતો આવ્યો છે?

આપણે અલી સહિત એવા કેટલાક કલાકારોની વાત કરવાના છીએ જે ભારતમાં ટીવીના પ્રારંભકાળથી આપણું સતત મનોરંજન કરતા આવ્યા છે. તેમાં પહેલા અલીની વાત કરીએ. જે લોકો અત્યારે ૩૦-૩૫ની ઉપરની ઉંમરના હશે તેમને એક સિરિયલ યાદ હશે. ‘એક દો તીન ચાર’. ચાર કિશોરો ડિટેક્ટિવ તરીકે કામ કરતા હોય તેવી એ સિરિયલનું ગીત હજુ પણ ઘણાને યાદ હશે- એક દો તીન ચાર, ચારો મિલ કે સાથ ચલે તો કર દે ચમત્કાર. આ ટેણિયાઓ મળીને દહેજ જેવા મોટેરાઓના પ્રશ્નો ઉકેલતા.

અલીએ ‘એક દો તીન ચાર’ તે દસમા ધોરણમાં હતો ત્યારે શરૂ કરી હતી. તે પછી તેણે પોલિટિકલ સાયન્સમાં બી.એ. કર્યું. તે પછી તેણે હોટલ મેનેજમેન્ટ કર્યું. ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’માં પિયક્કડ દાદીની ભૂમિકા કરતા અલી અસગર વાસ્તવમાં નથી દારૂ પીતો, નથી ધૂમ્રપાન કરતો! તેણે ઝી ટીવી પર એડ મેડ શોમાં પણ કામ કર્યું હતું. અત્યારે જે સિરિયલો આવે છે ત્યારે થાય છે કે ક્યાં ગઈ વિવિધતા જે ટીવીની શરૂઆતના કાળમાં આવતી હતી? આ એડ મેડ શોમાં એક ઉત્પાદનનું નામ કહેવામાં આવતું અને તેના પર તાત્કાલિક રેડિયો કે ટીવી એડ બનાવીને બોલવી પડતી.

તેણે એકતા કપૂરની સિરિયલ ‘ઇતિહાસ’ અને ‘કહાની ઘર ઘર કી’માં કામ કર્યું. તેણે ‘ચમત્કાર’, ‘જોરુ કા ગુલામ’

જેવી ફિલ્મો કરી. ‘જોરુ કા ગુલામ’માં એનઆરજી રાજુ પટેલની ભૂમિકા જે સતત ‘આઈ લવ માય ઇન્ડિયા’ કહેતો ફરે છે તેને એરપોર્ટ પરથી જ ગોવિંદા-જોની લિવર ગેરમાર્ગે દોરી દે છે. અને ગોવિંદા પોતે રાજુ પટેલ બની જાય છે.

અલીની પૂરી રેન્જ ખિલી કોમેડી સર્કસમાંથી. આ શોમાં પાકિસ્તાની કલાકાર  તેણે સ્ત્રીપાત્રો પણ ભજવ્યાં અને એક અશક્ય જેવી મિમિક્રી પણ કરી. અશોકકુમાર, રાજકુમાર, દિલીપકુમાર, દેવ આનંદ, અમિતાભ બચ્ચન, રાજેશ ખન્ના, પ્રાણ, અજિત, જીવન, કનૈયાલાલ, ઓમપ્રકાશ આ બધાની મિમિક્રી તો જાણીતી હતી પણ અલી અસગરે એવા કલાકારની મિમિક્રી કરી બતાવી જે તેના સિવાય સંભવત: કોઈ કરી શકતું નથી અને તે કલાકાર એટલે ચિન્ટ-ઋષિ કપૂર!

ઋષિ કપૂરનો અવાજ, તેમની શૈલીની નકલ કરવી સરળ નથી. આ માટે બારીક નિરીક્ષણ કરવું પડે. અલી અસગર ઋષિ કપૂરની સારી મિમિક્રી કદાચ એટલે કરી શકે છે કારણકે તે તેનો મોટો ચાહક છે.

અલીએ લોકોને બહુ પસંદ પડેલી સિરિયલ ‘એફ.આઈ.આર.’માં ચંદ્રમુખી ચૌટાલાને પસંદ કરતા ઇન્સ્પેક્ટર રાજ આર્યનની ભૂમિકા પણ ભજવી હતી અને ‘જિની ઔર જુજુ’માં જુજુ બન્યો હતો. તે પછી ‘કોમેડી નાઇટ્સ’માં તેણે દાદીની ભૂમિકાથી લોકોનાં દિલ જીત્યાં. ખરેખર, અલી કોમેડીમાં દાદી નહીં, પણ દાદુ છે.

અલી કરતાંય જૂનો એક કલાકાર છે જે ટીવીના આરંભકાળથી આપણું સતત મનોરંજન કરતો આવ્યો છે. તેનું નામ છે આસીફ શૈખ. અત્યારે તમે તેને ‘ભાભીજી ઘર પે હૈ’માં વિભૂતિ નારાયણ મિશ્ર તરીકે જુઓ છો. એની ડાયલોગ ડિલિવરી, એનું હિન્દી-ઉર્દૂ ઉચ્ચારણો પર પ્રભુત્વ, સિરિયલમાં વિભૂતિ તરીકે કંઈ કામ ન કરતા હોવા છતાં એક પ્રભાવશાળી વ્યક્તિત્વ, આ બધા પરથી લાગે કે આસીફ શૈખ એક સારો થિયેટર આર્ટિસ્ટ હશે અને એ વાત સાચી છે.

આસીફે અનેક નાટકોમાં કામ કર્યું છે. દૂરદર્શન પર પહેલી સોપ ઓપેરા તરીકે ‘હમ લોગ’ જાણીતી છે. તેમાં તેણે કુંવર અજયસિંહનું નેગેટિવ પાત્ર કર્યું હતું. આસીફ શૈખે ‘રામા ઓ રામા’ નામની ફિલ્મમાં હીરો તરીકે પણ કામ કર્યું હતું, જેનું અમિતકુમારે આર.ડી.બર્મનના સંગીતમાં ગાયેલું ગીત ‘રામા ઓ રામા, તૂને યે કૈસી દુનિયા બનાઈ, લું નામ તેરા, દૂં મૈં દુહાઈ’ ઘણું લોકપ્રિય બન્યું હતું.

બીજું એક ઘણું જાણીતું બનેલું ગીત પણ આસીફ શૈખના ખાતે બોલે છે. ‘યારા દિલદારા’ નામની બહુ ન ચાલેલી ફિલ્મનું બહુ ચાલેલું ગીત એટલે ‘બિન તેરે સનમ મર મીટેંગે હમ’. એ વખતે નવાસવા આવેલા સંગીતકાર જતિન-લલિતે આ ગીતની ધૂન બનાવી હતી. એ પછી આસીફ શૈખ ફિલ્મોમાં વિલન તરીકે બહુ જ આવ્યો. આ રીતે તેણે ‘કરણ અર્જુન’, ‘હસીના માન જાયેગી’, ‘જોડી નં. વન’ જેવી ફિલ્મો કરી.

ટીવી પડદે તેની અને રાકેશ બેદીની જોડી નં. વને ‘યસ બોસ’ સિરિયલને દસ વર્ષ સુધી સફળતમ કોમેડી સિરિયલોમાં નામ અપાવ્યું. ‘યસ બોસ’ની વાર્તા અત્યારે ‘ભાભીજી ઘર પે હૈ’ આવે છે તેવી જ હતી. મોહન (રાકેશ બેદી) અને તેની પત્ની મીરા એક જ કંપનીમાં કામ કરે છે, પણ ઑફિસમાં મીરા મોહનની બોસ છે. આ કંપનીમાં નવા એમ.ડી. તરીકે વિનોદ વર્મા આવે છે. વિનોદ પાસે મીરા અને મોહન બંને પતિ-પત્ની નથી તેવી વાત કરે છે. આથી ઘરે મોહન વૃદ્ધનો ગેટ અપ ધરી મીરાનો પતિ બને છે. આ તરફ, વિનોદની પત્નીને મોહન પ્રત્યે કુણી લાગણી છે. પણ વિનોદ અને મોહનને ઊભાય બનતું નથી.

આસીફે તે પછી કેટલીક કોમેડી સિરિયલ તો કરી પણ તેને

’યસ બોસ’ જેટલી સફળતા મળી નહીં. આવી સિરિયલો જલદી પૂરી પણ થઈ ગઈ. તે હતી ‘યે ચંદા કાનૂન હૈ’, ‘રિંગ રોંગ રિંગ’, ‘ડોન્ટ વરી ચાચુ’, ‘હમ આપ કે હૈ ઇન લૉઝ

’.

આસીફ ઉંમર થવા છતાં તો હજુ એવો ને એવો યુવાન લાગે છે. એટલે તો તે ‘ભાભીજી ઘર પે હૈ’માં મુખ્ય પાત્ર ભજવી રહ્યો છે, પણ ‘યસ બોસ’માં તેને સમકક્ષ મોહનનું પાત્ર ભજવનાર રાકેશ બેદી ‘ભાભીજી ઘર પે હૈ’માં મનમોહન તિવારીના સસરા અને અંગૂરીના ડેડુના પાત્ર તરીકે છેલ્લા કેટલાક એપિસોડમાં દેખાય છે. આ રાકેશ બેદી પણ ભારતમાં ટેલિવિઝન કાળના પ્રારંભથી આપણું મનોરંજન કરતા આવ્યા છે. અને તેમનાં પાત્રો પણ ‘યસ બોસ’ના મોહનની જેમ કામચોરના જ રહ્યા.

ભારતીય ટેલિવિઝન પર કદાચ સૌ પ્રથમ કોમેડી સિરિયલ કહી શકાય તો તે ‘યે જો હૈ ઝિંદગી’ હતી. વિખ્યાત હાસ્ય લેખક-કવિ શરદ જોશીએ લખેલી અને કુંદન શાહે નિર્દેશિત કરેલી આ સિરિયલ અદ્ભુત કોમેડી હતી. તેમાં એક-એકથી ચડિયાતા કલાકાર હતા. શફી ઈનામદાર રણજીતના પાત્રમાં, સ્વરૂપ સંપત રેણુના પાત્રમાં, રાકેશ બેદી રાજાના પાત્રમાં હતાં. તેમાં આજે જેમ જેઠાલાલને તેનો સાળો સુંદર હેરાન કર્યા રાખે છે તેમ રણજીતને રાજા હેરાન કર્યા કરતો. તે ઉપરાંત દર એપિસોડમાં નવા પાત્ર તરીકે દેખાતા સતીશ શાહ. ટીકુ તલસાણિયા, ફરીદા જલાલ, સુલભા આર્ય, વિજય કશ્યપ, નિવેદિતા જોશી (જે પછી બહુ જાણીતા મરાઠી અને હિન્દી ફિલ્મો-સિરિયલના અભિનેતા અશોક શરાફને પરણી) પણ આ જ સિરિયલમાં આવતા હતા.

રાકેશ બેદીની ફિલ્મ અને ટીવીનો બહુ મોટો ઇતિહાસ છે. તેમણે ‘શ્રીમાન શ્રીમતી’ કોમેડી સિરિયલમાં દિલરુબાનું પાત્ર કર્યું હતું. ‘હમ સબ એક હૈ’ સિરિયલમાં પણ તેઓ હતા. ફિલ્મોની રીતે

‘ચશ્મે બદ્દૂર’, ‘એક દૂજે કે લિયે’, ‘સાથ સાથ’, ‘તેરી કસમ’, ‘કલાકાર’, ‘તિરંગા’ (દૂરદર્શનના સમાચારવાચકની શૈલીમાં ખબર આપતા ખબરીલાલનું પાત્ર કેમ ભૂલાય?) તેમણે કરી. આસીફ શૈખની જેમ રાકેશ બેદી પણ નાટકના કલાકાર છે. તેમનું અત્યારે ‘મેરા વો મતલબ નહીં થા’ ખૂબ ચાલી રહ્યું છે.   આ નાટક તેમણે જ લખ્યું અને નિર્દેશિત કર્યું છે અને તેમાં જાણીતા કલાકારો અનુપમ ખેર તેમજ નીના ગુપ્તા કામ કરે છે.

gujarat guardian, television

ચૅનલે કપિલની નાઇટ્સ ખરાબ કરી નાખી?

(ગુજરાત ગાર્ડિયનની ફિલ્મ પૂર્તિમાં ટેલિટૉક કૉલમમાં તા.૧/૧/૨૦૧૬ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

આજે ગ્રેગોરીયન કેલેન્ડરનો પહેલો દિવસ છે. પહેલા દિવસે સારા સમાચાર આપું કે ખરાબ? સામાન્ય રીતે લોકોને પહેલાં ખરાબ સમાચાર સાંભળવા ગમતા હોય છે. પછી સારા. જેથી સારા સમાચારની અસર વધુ જળવાઈ રહે. એટલે પહેલાં ખરાબ સમાચારથી શરૂઆત કરીએ.

માઠા સમાચાર એ છે કે ‘કોમેડી નાઇટ્સ…’ તમે મને અધવચ્ચે જ અટકાવીને કહેશો, અમને ખબર છે કે આ શો બંધ થવાનો છે. અરે ભાઈ, પૂરી વાત તો સાંભળો. તમે ચર્ચા સાંભળી હશે કે લોકોને બહુ પસંદ પડતો આ શો બંધ થવાનો છે. બીજી ચર્ચા એવી પણ હતી કે કોઈ બીજી ચૅનલ પર આ શો ચાલ્યો જશે. પણ એકાએક એવું શું થયું કે આ સારો ચાલતો શો બંધ કરવાનો વારો આવ્યો?

હકીકતે આ સ્થિતિ એવી છે કે માતાપિતાને એક સંતાન હોય અને બીજું સંતાન આવે ત્યારે થોડાં વર્ષ સુધી આ બંને સંતાનને ફરિયાદ રહેતી હોય છે કે તેમનાં માતાપિતા પોતાને નહીં બીજાને વધુ પ્રેમ કરે છે. કલર્સ ચેનલ પર ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ શો એકધારો અને લોકપ્રિય ચાલતો હતો. જોકે છેલ્લા થોડા વખતથી ફોર્મેટ જરૂર બદલાયું હતું. પહેલાં શોના એક ભાગમાં હસ્તીનો ઇન્ટરવ્યૂ લેતા પહેલાં કંઈ કોમેડી સ્ટોરી બતાવતા હતા. જેમ કે લછાને તેના કાકા સંપત્તિ વારસામાં આપવાના છે. અને આ માટે કપિલ પોતે જ લછા બની જાય છે. એ પછી બીજા ભાગમાં સેલિબ્રિટીનો ઇન્ટરવ્યૂ લેવાતો અને તેમાં બિટ્ટુ શર્માના પરિવારજનો આવી આવીને હેરાન કરતા. પરંતુ છેલ્લા થોડા એપિસોડથી હવે સીધા સેલિબ્રિટીનો ઇન્ટરવ્યૂ જ બતાવાય છે. તેમાં બિટ્ટુ શર્માના પરિવારજનો આવી આવીને હેરાન કરે- મસ્તી કરે.

કલર્સ પર ‘કોમેડી’ની કપિલની મોનોપોલી ત્યારે તૂટી હતી જ્યારે કૃષ્ણા અભિષેક અને ભારતીસિંહ સંચાલિત અને અભિનિત ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’ શરૂ થયો. આ શો આમ તો બહુ વગોવાયેલા ‘એઆઈબી-રોસ્ટ’ની થોડી શ્લીલ-થોડી અશ્લીલ નકલ હતી. રોસ્ટ એટલે અપમાન કરવું. આ શોમાં કેટલાક અપવાદોને બાદ કરો તો મોટા ભાગના કલાકારોની એટલી ફિરકી લેવાય છે કે વાત ન પૂછો. ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’માં ગયા શનિવારે સરોજ ખાન આવ્યાં હતાં.

હવે સરોજ ખાન એટલે ખરા અર્થમાં માસ્ટરજી! ફિલ્મોદ્યોગમાં ભલે તેમના વર્તન વગેરેની જે કંઈ ફરિયાદો હોય તે. પણ કૉરિયોગ્રાફર તરીકે તેમની નિપુણતાને કોઈ આંબી શક્યુ નથી એ વાત તો તેમના દુશ્મન પણ સ્વીકારશે. નૂતન, વૈજયંતિમાલા, સાધના, શ્રીદેવી, માધુરી દીક્ષિત, કરીના કપૂર વગેરે હિરોઇનોની પાસે કેટલા યાદગાર ડાન્સ કરાવ્યા! રિયાલિટી શોમાં કોઈ કલાકાર સારું નાચે તો સીટી વગાડીને તેની પ્રશંસા કરવાની અને તેને પ્રતીક (ટોકન) રૂપે પૈસા આપવાના. એનડીટીવી પર તેમનો ‘નચ લે’ ઘણી નૃત્ય શોખીન સ્ત્રીઓ (અને પુરુષો માટે પણ) માટે એક જાતના ઘર બેઠા કોચિંગ ક્લાસથી કમ નહોતો કેમ કે તેમાં તેઓ એક એક સ્ટેપમાં મૂવ કેવી રીતે કરવા તે તર્ક સાથે સમજાવતા કે ફલાણા શબ્દનો અર્થ આવો થાય છે, તેથી તેમાં આવું મૂવ કરવું પડે.

આવાં સરોજ ખાનની સામે પણ કૃષ્ણાએ એટલી ફિરકી લીધી કે વાત ન પૂછો. ‘માય નેમ ઇઝ ખાન એન્ડ આઈ એમ ટેરરિસ્ટ!’ આવું સરોજ ખાન બનેલા કૃષ્ણાએ કહ્યું! અંગ્રેજીમાં સીએચનો ઉચ્ચાર ઘણી વાર ક થતો હોય છે, પણ જે અંગ્રેજી પૂરું ન જાણતા હોય તે સીએચનો ઉચ્ચાર ચ કરી નાખે. સરોજ ખાન બનેલા કૃષ્ણા કોરિયોગ્રાફના બદલે ચોરિયોગ્રાફર બોલતો હતો. આ કેવી મજાક થઈ! આજથી પાંચેક વર્ષ પહેલાંનો સમય હોત તો આવા દિગ્ગજ કલાકારની સામે તેમની મજાક ઉડાવો તો એ કલાકાર ધૂંઆપૂંઆ થઈ જાય, શો કેન્સલ કરી નાખે. અત્યારે પણ શાહરુખ ખાન શો કેન્સલ તો નહીં, પણ એડિટ તો કરાવે જ છે ને. બીજા સહકલાકારોનું એવોર્ડ ફંક્શનમાં કોમેડીના નામે અપમાન કરવામાં કોઈ કસર બાકી ન રાખતા શાહરુખ ખાન ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’માં પોતાનું પ્રમોશન કરવા આવ્યો ત્યારે તેની એટલી અપમાનજનક કોમેડી કરાઈ કે ભાઈ સાહેબે પોતાના એ અંશો કપાવી નાખ્યા. (શાહરુખ ખાને કદાચ એ ઉક્તિ નહીં વાંચી હોય કે પોતાને જે ન ગમતું હોય તેવું વર્તન પોતે બીજા સાથે ન કરવું.) પણ સરોજ ખાન મોટું મન રાખીને પોતે પણ પોતાની મજાક પર હસ્યાં!

આમ, શનિવારે ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’ અને રવિવારે ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ આ બંને વચ્ચે સ્પર્ધા જામી. બંને વચ્ચે તુલના થવા લાગી. વળી, ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’ શરૂ થવાના કારણે કપિલનો શો શનિ અને રવિના બદલે માત્ર રવિ જ આવવા લાગ્યો. બંને શોવાળાને એકબીજા સામે ફરિયાદ

થવી સ્વાભાવિક છે. ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’વાળાનું કહેવું હતું કે ચેનલ કપિલના શોને વધુ પ્રાધાન્ય આપે છે. તો કપિલની ફરિયાદ હતી કે ચેનલ કૃષ્ણાના આ શોને વધુ પ્રાધાન્ય આપે છે.

આના પરિણામે ટીવી ઉદ્યોગનાં વર્તુળોમાં એવી ચર્ચા ચાલી કે કપિલનો શો બંધ થવા જઈ રહ્યો છે. હવે આ કપિલનું ‘જાવ મારે નથી રમવું’ પ્રકારનું ગતકડું હતું કે સાચે જ તે ગંભીર રીતે શોને બીજી ચૅનલ પર લઈ જવા માગતો હતો તે તો કપિલ જ જાણે, પણ આની પ્રતિક્રિયા એ આવી કે ટ્વિટર પર લોકોની પ્રતિક્રિયા આવવી શરૂ થઈ ગઈ. ચૅનલના સીઇઓ રાજ નાયકને લોકોએ ટાર્ગેટ બનાવ્યા. #ShameOnRajNayak ટ્વિટર પર ટ્રેન્ડ કરવા લાગ્યો! આ લખાય છે ત્યારે એવી સ્થિતિ છે કે લોકોના વિરોધ છતાં કલર્સ ચૅનલ કપિલને કોઈ મચક આપવા ન માગતી નથી. (અત્યારે તો કપિલની નાઇટ્સ ખરાબ થઈ ગઈ હશે!)

પ્રશ્ન તો ત્યાં ને ત્યાં આવીને જ ઊભો છે કે શું ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ બંધ થઈ જશે? તો સારા સમાચાર હવે એ આવે છે કે ચૅનલ શોને ચાલુ રાખશે, પણ કપિલ વગર! કપિલ નહીં તો બીજું કોણ? જો સ્ટેન્ડ અપ કોમેડીની વાત કરીએ તો કપિલ સિવાય રાજુ શ્રીવાસ્તવ, નવીન પ્રભાકર, સુનીલ પાલ, સુરેશ મેનન વગેરે નામો યાદ આવે. આમાં જોની લિવર તો ખરા જ! પણ તેમાં જો સૌથી ઉપર નામ મૂકવું હોય તો કૃષ્ણા અભિષેકનું મૂકી શકાય.

કપિલ અને કૃષ્ણાની સરખામણી કરીએ તો કપિલ બહુ ઝડપી બોલે છે. તેની હાજરજવાબી દાદને પાત્ર છે. જ્યારે કૃષ્ણાની ડાન્સ સ્કિલ અદ્ભુત છે. સરોજ ખાન ગયા અઠવાડિયે આવ્યાં ત્યારે તેમણે સાચું જ કહ્યું હતું કે ચીચી (ગોવિંદા) પછી જો કોઈ અદ્ભુત ડાન્સ કરી શકતું હોય તો તે કૃષ્ણા છે. અને કૃષ્ણાની સુદેશ લહેરી સાથેની અદ્ભુત જોડી છે. આ બંને સાથે હોય પછી તમે પેટ પકડીને હસ્યા વગર રહી શકતા નથી. કપિલને શો માટે સુનીલ ગ્રોવર (ગુત્થી), સુમોના ચક્રવર્તી (મિસિસ શર્મા), ઉપાસના સિંહ (બુઆ) અને સૌથી વધુ દાદ મેળવતી જતી દાદી (અલી અસગર) વગર ચાલે નહીં. આ બધાં જો ન હોય તો શો ફિક્કો લાગે. વચ્ચે સુનીલ ગ્રોવર અને કિકુ નીકળી ગયા ત્યારે શોની મજા ઘટી જ ગઈ હતી.

બીજી તરફ, કૃષ્ણા અને સુદેશ લહેરીની કોમેડી આઇટમ અદ્ભુત હોય છે. સુદેશ સારા ગાયક પણ છે. કૃષ્ણા અને સુદેશ જ્યારે સોની પર ‘કોમેડી સર્કસ’ કરતા હતા ત્યારે તેમણે અનેક મ્યૂઝિકલ આઇટમ કરી હતી. જેમાંથી એક તો અદ્ભુત છે. આ આઇટમમાં એવી કથા હતી કે નનકચંદ અનફેર એવોર્ડમાં વારાફરતી એવોર્ડ આપવા અને લેવા એક અભિનેતા અને એક ગાયકને બોલાવાય છે. તેમાં સન્ની દેઓલ-ગુરુદાસ માન, ગોવિંદા-મિકા સિંહ અને ધર્મેન્દ્ર-જગજિતસિંહ અને નરેન્દ્ર ચંચલની અદ્ભુત મિમિક્રી કરાઈ હતી. એટલે સૌથી પહેલી પસંદગી કૃષ્ણા અભિષેક જ હોઈ શકે. તાજેતરમાં કૃષ્ણાએ તેના વૉટ્સએપ સ્ટેટસમાં લખ્યું પણ હતું: “આઈ હેવ માય કોમેડી નાઇટ્સ.” શું આનો અર્થ એ કે કૃષ્ણા હવે ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ શો કરશે?

આ વાત સાચી હોય તો કપિલને ચૅનલવાળા સંદેશો આપી દેશે કે તેના વિના પણ શો ચાલુ રહી શકે છે. પણ કૃષ્ણા શો કરવાનો હોય તો કેટલાક સવાલ ઉદ્ભવે છે: ‘કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’નું શું? એ ચાલુ રહેશે કે બંધ થશે?એમાં કૃષ્ણા આવશે કે નહીં? આ શો ‘કોમેડી સર્કસ’વાળા વિપુલ ડી. શાહનું પ્રૉડક્શન છે. જો કૃષ્ણા તેમાં ન આવવાનો હોય તો વિપુલ ડી. શાહને મોટી ખોટ પડે. બીજું, જો કૃષ્ણા ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કપિલ’ કરવાનો હોય તો તેનું નામ સ્વાભાવિક જ બદલવું પડે. તેનું નામ શું ‘કોમેડી નાઇટ્સ વિથ કૃષ્ણા’ રખાશે કે પછી બીજું જ નામ વિચારાશે? અને છેલ્લે, કપિલ શર્મા શું કરશે? તે બીજી કોઈ ચૅનલ પર નવા નામે શો શરૂ કરશે? એ શો બીજી ચૅનલ પર કેટલો ચાલશે?

આ બધા સવાલોના જવાબો જાણવા માટે, ટીવી હૉસ્ટની ભાષામાં કહીએ તો, બને રહીએ ‘ટેલિટૉક’મેં મેરે સાથ!

gujarat guardian, television

૨૦૧૫: ધર્મકથા, ઐતિહાસિક અને અશ્લીલતાની ભરમાર

(ગુજરાત ગાર્ડિયનની ફિલ્મ પૂર્તિમાં ‘ટેલિટૉક’ કૉલમમાં તા.૨૫/૧૨/૧૫ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડર પ્રમાણે આવતા શુક્રવારે નવું વર્ષ ચાલુ થશે. સદી પ્રમાણે અત્યારે ૨૧મી સદી ચાલી રહી છે. પરંતુ ટીવીમાં હજુ ક્યાંક ભૂતપ્રેતના શો ચાલે છે તો ક્યાંક અશ્લીલતાની સીમા પાર કરી દેવાઈ છે. ક્રિએટિવિટીના નામે ગણિતની ભાષામાં કહીએ તો ટેન્ડ્સ ટૂ ઝીરો છે. પૌરાણિક સિરિયલો તો ચાલે છે, પરંતુ હવે એમાં એક નવું પરિમાણ ઉમેરાયું છે. ધાર્મિક સિરિયલોમાં હવે મન ફાવે તેમ રંગો ભરવાના. ઐતિહાસિક સિરિયલોમાં ઇતિહાસ સાથે ચેડા કરવાનાં. ફ્રીડમ ઑફ એક્સ્પ્રેશન અને ક્રિએટિવ લિબર્ટીના નામે દર વર્ષે અશ્લીલતાની નવી ને નવી હદ પાર કરતા જવાની.

આ વર્ષે બિપાશા બસુનો ‘ડર સબ કો લગતા હૈ’ શરૂ થયો જેમાં ભૂતપ્રેતની વાર્તા જ હોય છે. બિપાશાનું ગ્લેમર અને હોરર. આ બંનેનું મિશ્રણ જોવા મળ્યું. શોની ફોટોગ્રાફી વગેરે ગુણવત્તા સારી રહી, પરંતુ દર વખતે હૉન્ટેડ હાઉસ અને સુપરનેચરલ ચીજો કેટલાને ગમે? દર વખતે કેટલું નવું આપી શકાય? તો રિયાલિટી શોની ભરમાર અને તેના વિવાદો પણ ચાલુ રહ્યા. ‘બિગ બોસ ૯’માં જે મોડલો કે અભિનેત્રીઓ બિન્દાસ્ત (બૉલ્ડ) હતી તેમને વાઇલ્ડ કાર્ડ એન્ટ્રી દ્વારા લાવીને તેની ટીઆરપી ઉંચકાવા પ્રયાસો થયા, પરંતુ તે ફ્લોપ જ રહ્યો. આ અંગે ગયા અઠવાડિયે જ લખી ગયા છીએ એટલે પુનરાવર્તન કરતા નથી. શોમાં સલમાન-શાહરુખ ખાન ફરી એક વાર ‘બ્રોમાન્સ’નો ઢોંગ કરતા જોવા મળ્યા. સલમાનને સજા ન થઈ તે ‘બિગ બોસ’ના નિર્માતાઓ માટે સારું થયું નહીંતર તેમને નવો હોસ્ટ શોધવો પડત.

હિન્દી ફિલ્મના કલાકારોને નાના પડદાની લાલચ આ વર્ષે પણ સિરિયલો-શોમાં લાવતી રહી. એક સમયની હોટ એક્ટ્રેસ ગણાતી શિલ્પા શિરોડકર ‘એક મુઠ્ઠી આસમાન’ (ઝી) પછી ફરી એક વાર નવી સિરિયલ ‘સિલસિલા પ્યાર કા’માં આવી રહી છે. જોકે જાહેરખબર ભલે વર્ષાંતે શરૂ થઈ હોય, શો ૪ જાન્યુઆરીથી સ્ટાર પ્લસ પર રાત્રે ૮.૩૦ વાગે શરૂ થશે. અનુપમ ખેરના શો ‘કુછ ભી હો સકતા હૈ’ની બીજી શ્રેણી આવી. તેમાં ઋષિ કપૂરનો ઇન્ટરવ્યૂ છેલ્લી ઘડીએ રદ્દ થતાં તેણે ટ્વિટર પર હંગામો કર્યો.

વિરોધના હંગામા છતાં ચાલુ રહેલી એકતા કપૂરની ભૂતપૂર્વ (ભૂતપૂર્વ એટલા માટે કારણકે એકતા કપૂર તેમાંથી નીકળી ગઈ હતી) ‘જોધા અકબર’ સિરિયલ અંતે ૭ ઑગસ્ટના રોજ શાંત થઈ. આ સિરિયલમાં ઇતિહાસ સાથે ચેડા થયા હોવાનો કેટલાક રાજપૂતોનો દાવો હતો. રાજપૂતોએ આ જ રીતે સોની ટીવી પરની ‘ભારત કા વીર પુત્ર- મહારાણા પ્રતાપ’નો પણ વિરોધ કરેલો. જોકે મહદંશે આવા વિરોધ વાંઝણા પુરવાર થાય છે. આ સિરિયલ ગત ૧૦ ડિસેમ્બરે સમાપ્ત થઈ ગઈ છે.

આ જ રીતે કલર્સ પરની  ‘ચક્રવર્તી સમ્રાટ અશોક’માં પણ ક્રિએટિવ લિબર્ટીના નામે ચેડા કરાયા છે. બિંદુસારના સમયમાં ઈસ્લામ પંથનો ઉદ્ભવ જ નહોતો થયો તો ‘મીર’ અને તેની દીકરી ‘નૂર’ એવાં ઇસ્લામિક નામ ધરાવતા પાત્રો, જેમની રહેણીકરણી, બોલચાલ બધી રીતે ઇસ્લામિક છે, તેઓ ક્યાંથી આવે? આવા તો બીજા ઘણા ફેરફારો ફિક્શનના નામે કરાયા છે. આવું જ ‘સિયા કે રામ’માં કરાયું છે. એ માન્યું કે રામાયણના અનેક સંસ્કરણો છે અને હિન્દુ સિવાય જૈન મતાવલંબીઓ અને અન્ય મતાવલંબીઓએ પોતાની માન્યતાઓ પ્રમાણે રામાયણની કથા રચી છે. પરંતુ જે આધારભૂત રામાયણ મનાય છે તે વાલ્મીકિ રામાયણ અને લોકપ્રિય રામાયણ તુલસી રચિત રામાયણ છે. જે લોકો કાર્ટૂન કે સિરિયલ/ફિલ્મના નામના વિરોધમાં કોઈને મારી નાખતા નથી કે ત્રાસવાદી હુમલા નથી કરતા તેમની લાગણી સાથે શા માટે આ ક્રિએટિવ કમ્યૂનિટી સતત રમતી આવે છે તે સમજાતું નથી.

પૌરાણિક ધર્મકથાઓ પર આધારિત ‘સૂર્ય પુત્ર કર્ણ’ અને ‘જય સંતોષી મા’ પણ આ વર્ષે આવી. તો બીજી તરફ ઈચ્છાધારી નાગણ બદલો લે તેવી ફિલ્મી વાર્તાને સિરિયલમાં બદલી એકતા કપૂરે ફરી એક વાર સાબિત કર્યું કે તેનું સોપ ક્વીન તરીકે સામ્રાજ્ય યથાવત્ છે. ૨૧મી સદીમાં પણ ‘નાગિન’ના ટીઆરપી સૌથી વધુ જોવા મળે છે તે નવાઈની વાત છે.

આ વર્ષે સિરિયલોની સાથે રિયાલિટી શો પણ ચાલુ જ રહ્યા. હિમેશ રેશમિયા, મિકા સિંહ, સુનીધિ ચૌહાણ અને શાનને નિર્ણાયક તરીકે દર્શાવાતા ‘વોઇસ ઑફ ઇન્ડિયા’માં એક સારું પરિવર્તન એ કરાયું હતું કે તેમાં જ્યારે સ્પર્ધક પોતાની ગાયન કળા રજૂ કરતો હોય ત્યારે નિર્ણાયકો ઊંધા ફરી જતા હતા. જેથી સ્પર્ધકોના દેખાવની તેમના નિર્ણય પર અસર ન પડે. આ જ રીતે બાળકોના ‘ઇન્ડિયન આઈડોલ જુનિયર ૨૦૧૫’ પણ લોકોને ઘણો પસંદ પડ્યો. જોકે તેમાં અભિનેત્રી સોનાક્ષી સિંહા જે આલિયા ભટ્ટની જેમ ઠીક-ઠીક પણ ગાઈ શકતી હોય તેવું જાણમાં નથી, તેને નિર્ણાયક તરીકે લેવામાં આવી તે ટીકાપાત્ર રહ્યું. ‘રોડિઝ’માં નિષ્ફળ અભિનેત્રી એશા દેઓલને નિર્ણાયક તરીકે લેવાનો નિર્ણય પણ ટીકાપાત્ર ઠર્યો. આ જ રીતે લેખક ચેતન ભગતને એકતા કપૂરના શો ‘નચ બલિયે-૭’માં નિર્ણાયક તરીકે કેમ પસંદ કરાયા તે સવાલ પણ મૂંઝવી ગયો. ‘નચ બલિયે-૭  ‘માં તેનું માળખું બદલી નાખ્યું. માત્ર ડાન્સ પર આધારિત શો રાખવાના બદલે તેનું ફોર્મેટ ‘બિગ બોસ’  જેવું કરી નખાયું. આ ફોર્મેટ અંતર્ગત કલાકારોના ડાન્સ શનિ-રવિ જ દર્શાવાતા હતા જ્યારે સપ્તાહના બાકીના દિવસોમાં  ‘બિગ બોસ’ની જેમ કલાકારોની દિનચર્યા દર્શાવાની. આ ઉપરાંત ખતરોં કે ખિલાડી, માસ્ટર શેફ વગેરે રિયાલિટી શો પણ ચાલુ રહ્યા.

અશ્લીલતા ને ઉદ્દંડતાની નવી ને નવી હદ ફિલ્મોની સાથે ટીવીમાં પણ પાર કરાતી જાય છે. અગાઉ સોની ટીવી પર ‘કોમેડી સર્કસ’ આવતું હતું તેમાં અર્ચના પૂરણસિંહ, રોહિત શેટ્ટી, શેખર સુમન ને સોહેલ ખાનની હળવી મજાક કરાતી હતી, પરંતુ ઇન્ટરનેટ પર ‘એઆઈબી- રોસ્ટ’નો સાવ અપમાનજનક અને અશ્લીલતાપૂર્ણ કાર્યક્રમ આવ્યો તેને જોઈને બંધ પડેલા ‘કોમેડી સર્કસ’ના વિપુલ ડી. શાહે આ જ પ્રકારનો શો બનાવ્યો.

’કોમેડી નાઇટ્સ બચાવો’. પરંતુ ‘કોમેડી સર્કસ’માં જે વૈવિધ્ય અને ક્રિએટિવિટી જોવા મળતી હતી તેનો અહીં અભાવ છે. અહીં તો જે મહેમાનોને બોલાવાય છે તેનું ભયંકર અપમાન થાય તેવી મજાક કરાય છે. અને તેમાં ભારતીની વાહિયાત હરકતો અશ્લીલતાની હદને દિવસે ને દિવસે પાર કરતી જાય છે. ‘કોમેડી નાઇટ બચાવો’ જેના પરથી પ્રેરિત છે તે ઇન્ટરનેટના ‘એઆઈબી’વાળાઓ-ગુરસિમરન ખાંબા અને તન્મય ભટ્ટે સ્ટાર પ્લસ પર રવિવારે રાતે દસ વાગે ‘ઓન એર-એઆઈબી’ શરૂ કર્યું છે. તેમાં પણ નેતાઓથી લઈને અભિનેતાઓની ભદ્દી મજાક ઉડાડાય છે. જેમ કે ઈઝરાયેલના વડા પ્રધાન નેતનયાહુએ કહ્યું કે જર્મનીનો તત્કાલીન વડો હિટલર જ્યુને તગેડી મૂકવા માગતો હતો. તેમનો નરસંહાર કરવા માગતો નહોતો. પરંતુ તેને જેરુસલેમના ગ્રાન્ડ મુફ્તિએ સલાહ આપી તેથી તેણે આમ કર્યું. હવે જે યહૂદીઓ પર અત્યાચાર કરાયો હોય તે યહૂદીઓના વડા આમ કહેતા હશે તો કંઈક તથ્ય જ હશે ને. પરંતુ ‘ઓન એર-એઆઈબી’માં આ નિવેદનને પોઇન્ટ કરીને એટલી મજાક ઉડાવી કે વાત ન પૂછો. એ મજાકના શબ્દો તો ચોક્કસ યાદ નથી પણ કંઈક આવી હતી કે જો નેતન્યાહુ કહે છે કે હિટલર યહુદીઓને મારવા નહોતો માગતો તો સન્ની લિયોન પણ પોર્ન ફિલ્મો કરવા નહોતી માગતી….આ પ્રકારની મજાક.

બિગ મેજિક ચેનલ પર ‘બોયઝ’ સિરિયલમાં દ્વિઅર્થી સંવાદોની ભરમાર છે અને અહીં વિદ્યાર્થીને શિક્ષિકા પર લાઇન મારતા બતાવાય છે. એમટીવી પર ‘બિગ એફ’ સિરિયલમાં લેસ્બિયન અને તેમની કિસનાં દૃશ્યો સુધી વાત પહોંચી ગઈ.

અમિતાભ બચ્ચનનું ટીવી પર પુનરાગમન એ રીતે થયું કે તેઓ ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ સાથે નહીં, પણ એક નવા શો ‘આજ કી રાત હૈ ઝિંદગી’ સાથે રજૂ થયા, પરંતુ વર્ષ ૨૦૦૧માં કે અત્યારે પણ ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’માં જે જાદુ તેઓ જગાડી શકે છે તેવો જાદુ જગાડી શક્યા નહીં. શોની જાહેરાત પ્રમાણે તે મ્યૂઝિકલ શો હોવાનું અનુમાન હતું. જ્યારે તેમાં સામાન્ય માણસની અસામાન્ય સિદ્ધિઓની વાત કરાય છે. દરેક વાતમાં અમિતાભની નકલ કરતા શાહરુખ ખાનનું પણ નાના પડદે પુનરાગમન નિષ્ફળ નિવડ્યું. તેનો શો ‘ઇન્ડિયા પૂછેગા સબ સે શાણા કૌન’ ભયંકર નિષ્ફળ નિવડ્યો. ફરહાન અખ્તરનો શો ‘આઈ કેન ડૂ’ પણ ચાલ્યો નહીં.

સિરિયલ ફિક્કી પડે ત્યારે વાર્તામાં કોઈ પાત્રને મારી નાખવું, પેઢીઓ બદલી નવા કલાકારો લઈ આવવા આ વલણ આ વર્ષે પણ ચાલુ રહ્યું. ‘કુબૂલ હૈ’, ‘દિયા ઔર બાતી’, ‘સાથ નિભાના સાથિયા’, ‘દિયા ઔર બાતી’, ‘બંધન’ અને ‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’માં આ બંને ટ્રેન્ડ જોવા મળ્યા.

કોમેડી સિરિયલ સારી રીતે આપો તો લોકપ્રિય થાય છે તેવું ‘તારક મહેતા કા ઉલટા ચશ્મા’ અને ‘ભાભીજી ઘર પે હૈ’માં કહી શકાય. ‘સુમિત સબ સંભાલ લેગા’ પણ ઠીક-ઠીક લોકપ્રિય થઈ છે. સોની ટીવી અને સ્ટાર પ્લસે તેના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર જ ખાસ કાર્યક્રમ શરૂ કરવાનો ટ્રેન્ડ પણ શરૂ કર્યો છે. સોનીએ ‘લવબાઇટ્સ’ નામની શ્રેણી તેના માત્ર ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર જ રજૂ કરી તો સ્ટાર પ્લસે તેના કાર્યક્રમો પહેલા એપિસોડથી માણી શકાય તે માટે હોટસ્ટાર એપ લાવી.

આ વર્ષે ટીવી કલાકારોમાં લગ્ન અને ભંગાણના કિસ્સાઓ પણ જોવા મળ્યા. ભંગાણના કિસ્સાની વાત કરીએ તો સારા ખાન-પારસ છિબરાની, પલ્લવી સુભાષ-અનિકેત વિશ્વાસરાવ, શ્વેતા મુનશી-રતિકાંત બહેરા, દલજીત કૌર-શાલીન ભનૌત, દિવ્યંકા ત્રિપાઠી-શરદ મલ્હોત્રા, આ બધાં છૂટાં પડ્યાં છે. તો  ‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’ની વર્ષા ઉર્ફે પૂજા જોશી, ‘તારક મહેતા કા ઉલટા ચશ્મા’ની દયા ઉર્ફે દિશા વાકાણી, પ્રનીત ભટ્ટ, વ્રજેશ હીરજી, નિગાર ખાન, નિકિતન ધીર, કરણ પટેલ, ચંદન પ્રભાકર, દૃષ્ટિ ધામી વગેરે અનેક કલાકારોએ પ્રભુતામાં પગલાં પાડ્યાં હતા.