gujarat, politics

શું કૉંગ્રેસ ગુજરાતમાં ભાજપને ગામડાં ઉપરાંત શહેરોમાં પણ ટક્કર આપશે?

કૉંગ્રેસ એક તરફ ખેડૂત અને દલિતનાં નામે રાજકારણ ખેલી અને ગામડામાં પોતાનું સ્થાન મજબૂત કરી રહી છે તો બીજી તરફ શહેરોમાં પણ તેણે પોતાની નબળી બાજુ ને મજબૂત કરવા માટેના પ્રયાસો આદર્યા છે. કમ સે કમ ગુજરાતમાં તો આવું દેખાય રહ્યું છે. યાદ હોય તો ગત વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં શહેરોમાં કૉંગ્રેસને જબરો ફટકો પડયો હતો અને તેના કારણે જ ભાજપ સત્તા પર ફરીથી આરૂઢ થઇ શક્યો હતો. ગત વિધાનસભાની ચૂંટણીના પરિણામોમાંથી કૉંગ્રેસે બોધપાઠ લીધો હોય તેવું અત્યારે તો લાગી રહ્યું છે.

ગઈકાલે કૉંગ્રેસની ચિંતન શિબિર મળી ગઈ જેમાં તેના ગુજરાત પ્રભારી રાજીવ સાતવ, વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી તેમ જ ગુજરાત પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા સહિતના લોકો હાજર રહ્યા હતા. આ શિબિરમાં શહેરોમાં કૉંગ્રેસને મજબૂત કરવા માટેની રણનીતિ ઘડી કાઢવામાં આવી હતી. આ શિબિરમાં કૉંગ્રેસ હવે પછી શહેરીજનોને લગતા પ્રશ્નો જેવા કે ટ્રાફિક, પ્રદૂષણ, પાણી વગેરે મુદ્દે પણ સરકારને ઘેરશે તેવું નક્કી કરવામાં આવ્યું હતું.

રાજ્યના અમદાવાદ, વડોદરા, રાજકોટ અને સુરત શહેરમાં કૉંગ્રેસના બે શહેર પ્રમુખ હશે. શહેરના બંને પ્રમુખને કૉંગ્રેસ અલગ-અલગ કામગીરી સોંપશે. કૉંગ્રેસ મહાનગરમાં પોતાને મજબૂત બનાવવા માટે આંદોલનાત્મક, સંગઠાત્મક કામગીરી કરશે.

ગુજરાત કૉંગ્રેસ સંગઠનમાં મોટા ફેરફારની વિચારણા છેલ્લા એક મહિનાથી ચાલી રહી હતી, જે અંતર્ગત હવે કૉંગ્રેસ મોવડી મંડળે ગુજરાતનાં ચાર મહાનગરોમાં કૉંગ્રેસને મજબૂત બનાવવા આ નવો ઉપાય શોધ્યો છે.

કૉંગ્રેસ મોવડી મંડળે કરેલા નિર્ણય મુજબ, રાજ્યનાં ચાર મહાનગરોમાં કૉંગ્રેસને મજબૂત બનાવવા હવે શહેરને બે ઝોનમાં વહેંચવામાં આવશે. ચાર મહાનગરોમાં હવે એક નહીં પરંતુ બે શહેર પ્રમુખ રહેશે. જે પોતાના ઝોનમાં સંગઠનેન મજબૂત કરવાની કામગીરી કરશે. એક ઝોનમાં એક પ્રમુખ એમ શહેરમાં કુલ બે કૉંગ્રેસ શહેર પ્રમુખ હશે.

જો કે ખાટલે મોટી ખોડ એ છે કે કૉંગ્રેસમાં માત્ર નેતાઓ છે, કાર્યકર્તાઓ નહીં. ૯ એપ્રિલે કૉંગ્રેસના અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી દ્વારા સંસદને ચાલવા દેવા સહિતના મુદ્દે ઉપવાસનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. તે દિવસે અમદાવાદ સહિતના શહેરોમાં માત્ર બે કલાકમાં ઉપવાસનું નાટક કરવામાં આવ્યું હતું દિલ્લીમાં તો તેના નેતાઓ છોલે ભટુરે ખાઈને ઉપવાસ કરતા નજરે પડ્યા હતા આ બેવકૂફ નેતાઓ પાછા પોતાની તસવીર પણ હસતાંહસતાં પડાવતા હતા અને અરવિંદર લવલીએ તો એવું પણ કીધું કે આઠ વાગ્યે અમે નાસ્તો કર્યો હતો જ્યારે ઉપવાસ ૧૦ વાગ્યાથી હતો. આ લોકોને હિન્દુ શાસ્ત્રો જરા પણ જ્ઞાન દેખાતું નથી. ઉપવાસ સૂર્યોદયથી શરૂ થઈ જતો હોય છે અને બીજા દિવસે સૂર્યોદયે પૂરો થતો હોય છે. આમાં કરવા ચોથ જેવા અપવાદ હોય છે જેમાં સવારના સૂર્યોદયથી ઉપવાસ શરૂ થાય છે અને રાત્રે ચંદ્રોદયે પૂરો થતો હોય છે પરંતુ આ રીતનો ઉપવાસ પણ કૉંગ્રેસના આ નાટકમાં દેખાયો નહીં. એક રીત એકટાણાની પણ હોય છે જેમાં એક સમયે જમવાનું હોય છે અને બીજા સમયે ફળાહાર અથવા ફરાળ કરવાનું હોય છે. પરંતુ એકટાણાંનો પણ અભાવ કૉંગ્રેસના આ નાટકમાં દેખાયો. શું કૉંગ્રેસમાં કોઈ હિન્દુવાદી નેતાઓ બચ્યા જ નથી જે રાહુલ ગાંધીને ઉપવાસ-એકટાણાનું સાચું શાસ્ત્ર સમજાવી શકે? આ પહેલાં રાહુલ ગાંધી આરતી લેતી વખતે દક્ષિણા થાળીની નીચે દબાવતા એક વિડિયોમાં દેખાયા હતા. આરતી લેવાની અને દક્ષિણા આપવાની સાચી રીત કોઇ રાહુલ ગાંધીને ન સમજાવી શકે? નરેન્દ્ર મોદી માટે પ્લસ પોઈન્ટ એ છે કે તેઓ કોઈ પણ કાર્ય કરતા પહેલાં તેનું હૉમ વર્ક સારી રીતે કરી લે છે. રાહુલ ગાંધીએ પણ પૂરું હૉમ વર્ક કર્યા પછી હિન્દુત્વ તરફ અથવા તેના નાટક તરફ વળવું જોઈએ.

ફરી કૉંગ્રેસની શહેર તરફની દૃષ્ટિની વાત કરીએ. નરેન્દ્ર મોદીના દિલ્હી ગયા પછી ભાજપના ગુજરાત સંગઠનમાં પણ સુસ્તી જોવા મળી રહી છે નહિતર કોંગ્રેસના ગુજરાત પ્રભારી રાજીવ સાતવેં મેધા પાટકરને સમર્થન કર્યું અને વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણીએ રાજીવ સાધય આ ટ્વીટને સમર્થન કરતા gadh નર્મદાબંધની યોજનાની સફળતા મેધા પાટકરને આભારી હોવાનું કહ્યું તે મુદ્દે ભાજપ પાસે કોંગ્રેસને ઘેરવાની સારી તક હતી પરંતુ ભાજપ પ્રતિકાત્મક કાર્યક્રમ આપીને સંતોષ માની લીધો. તે દિવસે મુખ્યપ્રધાન વિજય રૂપાણી તેમજ નાયબ મુખ્ય પ્રધાન નીતિન પટેલના ટ્વિટર પર પણ આ સમાચાર આવ્યાના છ-છ કલાક સુધી કોઈ ટ્વીટ ન હતાં.

તાજેતરમાં એટ્રોસિટી અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે જે દિશાનિર્દેશ આપ્યા તે મુદ્દે એક એવી છાપ ભાજપ વિરોધીઓએ ઉપસાવી કે ભાજપ દલિત વિરોધી છે પરંતુ ભાજપના નેતાઓ કે પ્રવક્તાઓ એ વાત ન રજૂ કરી શક્યા કે ૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૬થી એટ્રોસિટી એક્ટને વધુ કડક બનાવનાર નરેન્દ્ર મોદીની ભાજપ સરકાર જ હતી. આ કાયદાને વધુ કડક બનાવવા માટે અને દલિતોને ઝડપી ન્યાય મળે તે માટે ખાસ વિશેષ અદાલતો રચવાની સત્તા આપવામાં આવી હતી. ઉપરાંત આ વિશેષ અદાલતોને આ પ્રકારના ગુનાની સીધી નોંધ લેવાની સત્તા પણ આપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત એટ્રોસિટીમાં મૂછ કાપી નાખવી, દલિત સમુદાયના સભ્યને ચપ્પલનો હાર પહેરાવવો, જેવા ગુના પણ ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત બળાત્કાર હત્યા કે તેજાબના હુમલાના પીડિત એવા દલિત માટે વળતરની રકમ રૂ. ૮.૫ લાખ સુધી વધારવામાં આવી હતી.

જો કૉંગ્રેસ ગુજરાતના શહેરીજનોને આકર્ષવાના તેના આ અધકચરા પ્રયાસમાં પણ સફળ રહી તો કમ સે કમ ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસ ભાજપને ગામડાં ઉપરાંત શહેરોમાં પણ ભારે પડી શકે છે અને તો ગત લોકસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપને ૨૬માંથી ૨૬ બેઠક મળી હતી તેવું કદાચ આ વખતે ન પણ બને.

Advertisements
hindu, religion

દારૂ, સેક્સ, કપડાં: સભ્યતાનાં બંધનો ખ્રિસ્તી પંથમાં પણ છે જ

(ભાગ-૨)

ગઈ કાલે ૩૧ ડિસેમ્બર ધામધૂમથી ઉજવાઈ! આપણે ગઈ કાલના ક્રિસમસ, સાંતા ક્લૉઝ, ૩૧ ડિસેમ્બર, ખ્રિસ્તી પંથ અને મોજમજા: ભ્રમ અને સચ્ચાઈ લેખમાં જોયું કે હિન્દુ તહેવારોમાં બંધન વધુ છે તેવી માન્યતા ખોટી છે. ૨૫ ડિસેમ્બર એ ઈસુનો જન્મદિન છે તેમ છાતી ઠોકીને કહી શકાય તેમ નથી. સાંતા ક્લૉઝની પરિકલ્પના પણ નરી કલ્પના જ છે જે માર્કેટિંગના વિચારમાંથી જ ઉદ્ભવેલી છે. આ જ રીતે ૩૧ ડિસેમ્બર એ વર્ષનો અંત છે તેમ પણ વ્યાપક રીતે ન કહી શકાય. આજે આપણે એ સચ્ચાઈ જાણવાનો પ્રયાસ કરીએ કે શું ખરેખર ખ્રિસ્તી પંથમાં ક્રિસમસ અંગે, દારૂ અંગે, ટૂંકાં કપડાં અંગે કે સેક્સ અંગે કોઈ બંધનો જ નથી? આપણે ત્યાં નવરાત્રિ જે રીતે પૈસા કમાવવાનું નિમિત્ત બની ગઈ છે અને તેની ધર્મ પ્રમાણે ઉજવણી નથી થતી તેમ ક્રિસમસનું પણ નથી થયું ને.

જો ક્રિસમસને સાચા અર્થમાં ઉજવવી હોય તો તેમાં ક્રિસમસ પહેલાં સાચા અર્થમાં ખ્રિસ્તી પંથ પાળતા લોકોએ ઉપવાસ એટલે કે ‘ફાસ્ટ’ રાખવાના હોય છે. કેટલાક ૧ ડિસેમ્બરથી ૨૪ ડિસેમ્બરની મધ્ય રાત્રિ સુધી ઉપવાસ કરે છે તો કેટલાક ૧૫ નવેમ્બરથી ૨૪ ડિસેમ્બરની મધ્યરાત્રિ સુધી. આ ઉપવાસના દિવસોમાં વચ્ચે વચ્ચે તમે જમી શકો (કેટલેક અંશે જૈનોમાં આવતા ઉપવાસની જેમ) અને તે દિવસે માછલી, દારૂ, રેડ મીટ, પૉલ્ટ્રી, મીટ પ્રૉડક્ટ, એગ, ડેરી પ્રૉડક્ટ, તેલ લઈ શકાય. આનો અર્થ શું થયો? માંસમચ્છી ઉપવાસના દિવસે નહીં ખાવાનાં. તેલ પણ નહીં ખાવાનું. હિન્દુઓમાં શાકાહારના જે ગુણગાન છે અથવા તો માંસાહારને તામસી ખોરાક માનીને નિષેધ કરાયો છે તેનો નિષેધ ખ્રિસ્તી પંથમાં પણ ઉપવાસના દિવસો પૂરતો છે. બીજી એક માન્યતા એ છે કે હિન્દુ ધર્મમાં કેટલા બધા સંપ્રદાયો અને કેટલા બધા પેટા સંપ્રદાયો છે જ્યારે મુસ્લિમોમાં કે ખ્રિસ્તીઓમાં નથી. આ લિબરલો-સેક્યુલરોએ ફેલાવેલો ભ્રમ છે! એક અંદાજ પ્રમાણે ખ્રિસ્તી પંથમાં ૩૩,૦૦૦થી વધુ પેટા સંપ્રદાયો છે! આમાંનો એક ઇસ્ટર્ન ઑર્થૉડૉક્સ ક્રિસમસ પૂર્વેના ઉપવાસમાં દર શનિ-રવિ ફીસ્ટ (એટલે કે ઉપવાસ નહીં રાખવાની) છૂટ આપે છે. એટલે તે દિવસે માછલી, દારૂ અને તેલ લઈ શકાય. જ્યારે દર મંગળ અને ગુરુએ તેલ અને દારૂની છૂટ!

દારૂ અંગે બાઇબલ શું કહે છે? કેનાના લગ્નમાં જ્યારે દારૂ ખાલી થઈ જાય છે ત્યારે માતા મેરીના કહેવાથી જિસસ પાણીને દારૂમાં ફેરવી દઈ ચમત્કાર કરે છે અને તેમનો આ પહેલો ચમત્કાર છે તેવું ગૉસ્પેલ ઑફ જૉન (જૉન વિષયક ક્રાઇસ્ટની કથા)માં આવે છે. દારૂના વિરોધીઓ આનો બચાવ એ રીતે કરે છે કે જિસસે પાણીને જેમાં પરિવર્તિત કર્યું તે હકીકતે દ્રાક્ષનો રસ (જ્યુસ) હતો. અર્થાત દારૂ નહોતો. દારૂ ત્યારે કહેવાય જ્યારે દ્રાક્ષના રસમાં ફર્મેન્ટેશન (આથો) આવે, પરંતુ કેટલાક કહે છે કે ના, ના, એ દારૂ જ હતો. તે વખતે અનફર્મેન્ટેડ અને ફર્મેન્ટેડ વચ્ચેનો ભેદ બધા જાણતા હતા. આ જ રીતે જિસસ લાસ્ટ સપરમાં ઉલ્લેખ છે કે તેમણે વાઇનનો કપ લીધો અને તેમના અનુયાયીઓને પીવા આપ્યો.

પરંતુ ઑલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટમાં એરોન અને તેના દીકરાઓ, પ્રિએસ્ટ (પૂજારી)ને તેઓ જ્યારે લૉર્ડ (ભગવાન) સમક્ષ સેવા કરવા જાય ત્યારે દારૂ કે બીજું કોઈ કડક પીણું પીવાની ના પાડવામાં આવી છે. (લેવિટિકસ ૧૦:૯) આ જ રીતે નાઝરાઇટ લોકોને (જેઓ ગૉડની સેવા કરવા સમર્પતિ થયા હોય) તેઓ પ્રતિજ્ઞા હેઠળ હોય ત્યારે વાઇન પીવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે. બાઇબલ બુક ઑફ પ્રૉવર્બમાં વાઇન અને સ્ટ્રૉંગ ડ્રિન્ક પીવા સામે ભરપૂર ચેતવણીઓ છે. “જેઓ વાઇન પીવે છે તેની વાઇન મજાક ઉડાવે છે” (પ્રૉવર્બ્સ ૨૦:૧) “અને તેમને બદલામાં સંતાપ, દુઃખ, પીડા અને ઈજા આપે છે અને તે પણ કોઈ કારણ વગર.” (પ્રૉવર્બ્સ ૨૩:૨૯, ૩૦) “અંતે તે (વાઇન) નાગની જેમ દંશ દે છે અને ઝેરીલા સાપની જેમ ઝેર આપે છે.” (શ્લોક ૩૨, એનઆઈવી)

જિસસ અને તેમના અનુયાયીઓ દારૂ પીતા હતા, પરંતુ આ શ્રીકૃષ્ણની સોળ હજાર રાણી જેવી વાત છે. દારૂ પીવા સામે વાંધો નથી, પરંતુ તેના અતિરેક સામે જરૂર છે. અને તકલીફ અતિરેકથી જ થાય છે. જો આપણે મન પર કંટ્રોલ રાખી શકતા હોત તો તો ઝેર પણ એક મર્યાદામાં અમૃત સમાન જ છે ને. શિવજીને ક્યાં ઝેરની અસર થાય છે? પરંતુ એમ નથી કરી શકતા તેથી તે નુકસાનકારક છે. વળી, ભોજન એ જરૂરિયાત છે, દારૂ એ જરૂરિયાત નથી. દારૂથી બિનજરૂરી ખર્ચ થાય છે, અકસ્માતની સંભાવના રહે છે, તેના નશામાં ઝઘડા, બિનજરૂરી વિવાદો, બળાત્કાર જેવા અપરાધો થવાની સંભાવના રહે છે અને શરીરને તો નુકસાન થાય જ છે. એટલે જ એફિશિયન્સ (૫:૧૮, એનએલટી)માં કહેવાયું છે, “દારૂનો નશો ન કરો કારણકે તે તમારી જિંદગી બરબાદ કરી નાખશે.” એટલે પ્રૉટેસ્ટન્ટ (ખ્રિસ્તી પંથનો એક સંપ્રદાય જે અમેરિકામાં વધુ રહે છે)ના પેટા સંપ્રદાય એવન્જેલિકલના લોકો દારૂ પીતા નથી.

આ જ રીતે પાર્ટી કરવા વિશે પણ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. “વાઇલ્ડ પાર્ટીઓમાં ભાગ ન લો અને નશો ન કરો, વ્યભિચાર ન કરો અને અનૈતિક જીવન ન જીવો અથવા લડાઈ કે ઈર્ષા ન કરો.” (રોમન્સ ૧૩:૧૩ એનએલટી) ખ્રિસ્તીઓને આદેશ અપાયો છે કે એવી કોઈ પણ ચીજ જે તેમના દેહનો કબજો લઈ લે અથવા તેના તમે ગુલામ બની જાવ (માસ્ટર્ડ) તે ન લેવી. (૧ કૉરિન્થિયન્સ ૬:૧૨; ૨ પીટર ૨:૧૯)

પશ્ચિમના ચશ્માથી જ બધું નિહાળતા-પશ્ચિમને, ખાસ કરીને અમેરિકાને તમામ બાબતોમાં આદર્શ માનતા ભારતની ખોટી ટીકા કરતા બુદ્ધુજીવીઓને ખબર નથી કે અમેરિકામાં પણ એક સમયે દારૂબંધી લદાઈ હતી! ત્યાં પણ ખ્રિસ્તીઓ, ખાસ કરીને તેનો પેટા સંપ્રદાય પ્રૉટેસ્ટન્ટ દારૂબંધીની તરફેણમાં છે. ઈ.સ. ૧૬૫૭માં મેસેચ્યુસેટ્સની જનરલ કૉર્ટે સ્ટ્રૉંગ દારૂ ચાહે તે રમ હોય કે વ્હિસ્કી, વાઇન હોય કે બ્રાન્ડી, તેને “ઇન્ડિયન્સ”ને વેચવા પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. (અહીં કૉર્ટ એટલે અદાલત નહીં, પરંતુ વિધાનસભા અર્થ લેવો. અને ઇન્ડિયન્સ એટલે ત્યાંના મૂળ વતનીઓ જે આમ તો સેંકડો વર્ષો પૂર્વે ભારતમાંથી જ ગયા હતા.) ઈ.સ. ૧૮૨૬માં જ્યૉર્જિયામાં સંગઠિત રીતે ટેમ્પરન્સ (દારૂ પીવાથી દૂર રહેવું) ચળવળ શરૂ થઈ હતી. તેને ડ્રાય ક્રુસેડ એટલે કે દારૂ સામેની જેહાદ એવું નામ પણ આપવામાં આવેલું. જાણીને નવાઈ લાગશે પરંતુ સચ્ચાઈ છે કે ઈ.સ. ૧૮૬૯માં અમેરિકામાં નેશનલ પ્રૉહિબિશન પાર્ટી સ્થપાયેલી જે હજુ પણ અસ્તિત્વમાં હોય તેવો (ડેમોક્રેટિક અને રિપબ્લિકન પછી) સૌથી જૂનો ત્રીજો પક્ષ છે! સામાન્ય રીતે લિબરલો મહિલાઓ પ્રત્યે ઉદાર હોય તેવી માન્યતા છે પરંતુ અમેરિકામાં છેક ૧૯૨૦માં મહિલાઓને મતાધિકાર મળેલો તેની સામે આ પ્રૉહિબિશન પાર્ટીએ તેની સ્થાપનાથી જ મહિલાઓને પક્ષની સભ્ય તરીકે સ્વીકારવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. ૧૮૭૩માં વીમેન્સ ક્રિશ્ચિયન ટેમ્પરન્સ યુનિયન સ્થપાયેલું. દારૂડિયા પતિઓના અત્યાચારોથી બચવા શિક્ષણ મારફતે દારૂથી લોકોને બચાવવા તેનું અભિયાન હતું. પ્રૉટેસ્ટન્ટ પંથીઓ ખાસ કરીને એવન્જેલિકલ પ્રૉટેસ્ટન્ટ દારૂ પીવાને નુકસાનકારક અને પાપકારક માને છે. દારૂથી કુટુંબ અને પ્રતિષ્ઠા બરબાદ થાય છે, ગરીબી, અવ્યવસ્થા અને અપરાધ વધે છે તેમ માને છે. પહેલાં લોકોને દારૂ છોડવાની અપીલો થઈ અને પછી દારૂના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવા કાયદો બદલવા માટે પગલાં લેવાયાં. ૧૮૮૧માં કેન્સાસ મદ્ય પીણાંઓ પર પ્રતિબંધ મૂકનારું પ્રથમ રાજ્ય બનેલું. જ્યૉર્જિયામાં ઈ. સ. ૧૯૦૮થી ૧૯૩૫ સુધી દારૂ પર પ્રતિબંધ રહ્યો.

અમેરિકામાં ઈ. સ. ૧૯૨૦માં આખા દેશમાં દારૂબંધી લદાઈ હતી, માનવામાં આવશે? બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી આર્થિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને દારૂબંધી ઉઠાવી લેવાઈ. જોકે અમેરિકામાં કેન્સાસ, મિસિસિપી અને ટેનેસી એ ત્રણ રાજ્યો દારૂબંધીવાળા રાજ્યો આજની તારીખે પણ છે! કેટલાંક પરગણાંઓ (કાઉન્ટી) પણ દારૂબંધી ધરાવે છે જેમ કે ટૅક્સાસનાં ૨૫૪ કાઉન્ટી પૈકી ૭૪ સંપૂર્ણપણે દારૂબંધી ધરાવે છે! એલબામા, અર્કન્સાસ, વર્જિનિયામાં પણ ઘણાં બધાં કાઉન્ટી દારૂબંધીવાળા છે. એટલે અમેરિકામાં દારૂ ખરીદીને એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે જવામાં બહુ ધ્યાન રાખવું પડે! ભારતમાં મણિપુર જેવા ખ્રિસ્તીઓના પ્રભુત્વવાળા રાજ્યમાં ખ્રિસ્તીઓ આદિવાસી વિસ્તારમાં દારૂબંધી ઉઠાવવાનો વિરોધ કરે છે. ખ્રિસ્તીઓના બહુમતીવાળા ઝેક રિપબ્લિકનમાં દારૂના કારણે મોતના લીધે વર્ષ ૨૦૧૨માં દારૂબંધી કરી દેવાઈ છે! ડેન્માર્ક સિવાયના નૉર્ડિક દેશો (ફિનલેન્ડ, આઈસલેન્ડ નૉર્વે અને સ્વીડન)માં દારૂના વેચાણ અંગે કડક કાયદા છે અને તેના પર આકરો વેરો પણ લદાયેલો છે. ઑસ્ટ્રેલિયામાં પણ કેટલાક વિસ્તારો ડ્રાય ઝૉન તરીકે જાહેર થયા છે. કારણ જાણવું છે? દારૂના નશાના કારણે ડ્રાઇવિંગ અકસ્માત, હિંસા અને અસભ્ય વર્તન. ન્યૂઝીલન્ડમાં પણ ૧૮૮૦માં દારૂ સામે ઝુંબેશ શરૂ થયેલી. ઘણા દેશોમાં ચૂંટણી પહેલાં અને પછી દારૂબંધી લદાય છે.

ભારતમાં મહાત્મા ગાંધીજી દારૂને સામાજિક દૂષણ માનતા અને તેના પર પ્રતિબંધ હોવો જોઈએ તેમ માનતા હતા. તેમણે કહેલું કે “જો હું ભારતનો સરમુખત્યાર બનું તો દારૂની દુકાનોને કોઈ વળતર આપ્યા વગર જ બંધ કરી દઉઁ.” તેથી જ તો ગુજરાતમાં દારૂબંધી આવી અને ગત વર્ષે બિહારમાં પણ લદાઈ.

લિબરલો-સેક્યુલરો હિન્દુ ગ્રંથોનો આધાર લઈ દાવો કરતા હોય છે કે દેવતાઓ પણ સોમરસનું પાન કરતા હતા અને સોમરસ એટલે દારૂ. આ લોકો ખોટા છે. સોમ એટલે ચંદ્ર. સૌમ્ય એટલે નાજુક. ચંદ્ર સાથે સંકળાયેલું. અને શતપથ બ્રાહ્મણમાં  સોમરસ અને સુરા આ બંને વચ્ચે સ્પષ્ટ ભેદ સમજાવેલો છે. સોમ અમૃત છે અને સુરા વિષ છે. નિરુક્ત શાસ્ત્ર મુજબ, સોમનો અર્થ એક ઔષધિ પણ થાય છે.

ખ્રિસ્તીઓને બંધનમાં ડ્રેસની વાત પણ આવે. સામાન્ય રીતે ખ્રિસ્તી બહુલતા પશ્ચિમી દેશોમાં જોવામાં આવે છે. આથી એક ભ્રમ એ પણ ફેલાયેલો છે કે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ એટલે ખ્રિસ્તી સંસ્કૃતિ! એટલે ડ્રેસ હોય કે મુક્તપણે શારીરિક સંબંધો બાંધવાની વાત હોય, ખ્રિસ્તી પંથમાં આ બધામાં છૂટછાટો ખૂબ જ છે તેમ આપણે માની લઈએ છીએ. પરંતુ આવું નથી. ખ્રિસ્તી પંથની સ્ટાન્ડર્ડ બુક બાઇબલ મુજબ, ભલે તેમાં સ્ત્રીઓ કે પુરુષો માટે કેવાં કપડાં પહેરવા તેના કોઈ ચોક્કસ નીતિ-નિયમો આલેખાયા નથી, પરંતુ બાઇબલે એક ગાઇડલાઇન અથવા નીતિવિષયક સિદ્ધાંતો ચોક્કસ આપ્યા છે. આદમ અને ઇવે ગાર્ડન ઑફ ઇડનમાં ફળ ખાવાનું પાપ કર્યું તે પછી ગૉડે તેમની નગ્નતા ઢાંકવામાં મદદ કરી હતી. (જિનેસિસ ૩:૨૧)

અર્થાત્ નગ્નતા એ સભ્યતા નથી. એ ખ્રિસ્તી પંથ મુજબ પણ અનપેક્ષિત બાબત છે. જો કપડાં તમારા દેહને નગ્ન બનાવતાં હોય તો એ બાઇબલ મુજબ ખોટું જ છે અને ખોટું એટલે પાપ. ‘પ્રૅક્ટિસિંગ પ્રૉટેસ્ટન્ટ્સ: હિસ્ટૉરિયન્સ ઑફ ક્રિશ્ચિયન લાઇફ ઇન અમેરિકા, ૧૬૩૦-૧૯૬૫’ પુસ્તકમાં લેખકો લૉરી એફ. મેફલી, લેઇ ઇ. શિમ્ડ્ટ અને માર્ક વલેરીએ લખ્યું છે, “શરીરને રજૂ કરવાની બાબતમાં ડ્રેસ મહત્ત્વનો છે. કૉજિક (ચર્ચ ઑફ ગૉડ ઇન ક્રાઇસ્ટ)ના મહિલાઓના વિભાગનાં નેતા લિઝી રૉબિન્સને મહિલાઓને સૂચના આપી હતી કે “dress as Becometh Holiness.” પવિત્રતા માટે પોશાકનો અર્થ થાય છે કે શરીર ઢંકાયેલું રહેશે, ગરમ વાતાવરણમાં પણ.” અહીં પ્રૉટેસ્ટન્ટ અને ખાસ કરીને અમેરિકા વિશેના પુસ્તકની વાત એટલે કરી કે કેટલાક ગુજરાતી કૉલમિસ્ટોની બુદ્ધિ અમેરિકા અને ફ્રાન્સમાં જઈને અટકી જાય છે અને ત્યાંનું ખોટું ચિત્રણ આપણી સમક્ષ કરે છે.

ન્યૂ ટેસ્ટામેન્ટમાં પણ કહેવાયું છે કે

I also want women to dress modestly, with decency and propriety, not with braided hair or gold or pearls or expensive clothes, but with good deeds, appropriate for women who profess to worship God. (NIV, 1 Timothy 2:9-10)

અને આ જુઓ.

Your beauty should not come from outward adornment, such as braided hair and the wearing of gold jewelry and fine clothes. Instead, it should be that of your inner self, the unfading beauty of a gentle and quiet spirit, which is of great worth in God’s sight. For this is the way the holy women of the past who put their hope in God used to make themselves beautiful. (NIV, 1 Peter 3:2-5)

અર્થાત્ આંતરિક સૌંદર્યને ખ્રિસ્તી પંથ પણ મહત્ત્વ આપે છે! આત્માની સુંદરતાનું અગત્ય છે. મોંઘા ખર્ચાળ કપડાંનું નહીં. ઘરેણાં-આભૂષણો કામનાં નથી.

એટલું જ નહીં, ખ્રિસ્તી પંથમાં તો મહિલાઓ માટે વધુ બંધન છે! તેમણે પ્રે (પ્રાર્થના) કરતી વખતે માથું ઢાંકવું ફરજિયાત છે. પુરુષોએ નહીં! ખ્રિસ્તી લેખક અને મેગાચર્ચ પેસ્ટર માર્ક ડ્રિસ્કૉલ તો કહે છે કે જે સ્ત્રી દર્દ, ચિંતા કે પછી બીજા કોઈ કારણસર સેક્સની ના પાડે તે સ્વાર્થી છે અને તે ઈશ્વરની વિરુદ્ધ છે.

સેક્સ અંગે પણ ખ્રિસ્તી પંથમાં સ્પષ્ટ આદેશ છે. જિનેસિસ ૨:૨૪ મુજબ, ગૉડ કહે છે, “તેથી પુરુષ તેના પિતા અને માતાને છોડશે અને પત્ની સાથે જોડાશે, અને તેઓ એક (વન ફ્લૅશ) બનશે.” ૧ કૉરિનથિયન્સ ૬:૧૬ મુજબ, ‘વન ફ્લૅશ’નો અર્થ ઇન્ટરકૉર્સ (સંભોગ) થાય છે. અને તે પુરુષ સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરે તે પછી કરવાનો છે. ૧ કૉરિનથિયન્સ ૬:૧૮ મુજબ, આપણે (ખ્રિસ્તીઓએ) સેક્સ્યુઅલ ઇમ્મૉરાલિટીથી ભાગવાનું છે અથવા તેને ટાળવાની છે. આ બધા પછી, હિબ્રુસ ૧૩:૪માં ગૉડ કહે છે, સેક્સ ઇઝ ગુડ. પરંતુ ખ્રિસ્તી ધર્મગુરુઓ જેમ કે સૈન્ટ ઑગસ્ટાઇન તો સેક્સને પાપ માનતા હતા, તો સૈન્ટ પૉલ સેક્સની ઈચ્છાને ઈશ્વર સામે બળવો માનતા હતા અને બ્રહ્મચર્યને મહત્ત્વ આપતા હતા! મધ્ય યુગમાં તો સજાતીય સંબંધો માટે દેહાંતદંડની સજા મળતી હતી! બાળકો પેદા કરવા માટે જ પતિ-પત્ની વચ્ચે સેક્સ માન્ય હતું અને આથી કેટલાંક ‘આસનો’ (જેમ કે સ્ટેન્ડિંગ અપ, વૂમન ઑન ટોપ, ડૉગી સ્ટાઇલ, ઑરલ, એનલ અથવા માસ્ચરબેશન) પર પ્રતિબંધ હતો!  ખ્રિસ્તી પંથમાં છૂટાછેડાને પણ અનૈતિક મનાયા છે.

આમ, ક્રિસમસ અને ૩૧ ડિસેમ્બરને ઘણા ભારતીયોએ મોજમજાના તહેવાર માની લીધા છે પરંતુ ખ્રિસ્તી પંથમાં કપડાંથી લઈ, ખાવાપીવા, ઉપવાસ કરવા, સેક્સ અંગેના સ્પષ્ટ બંધનો છે જ. તો પછી પ્રશ્ન થાય કે આપણી સમક્ષ આવું ચિત્ર કેમ ઊભું થયું? ખ્રિસ્તી પ્રભુત્વવાળા દેશોમાં ઇટ, ડ્રિન્ક અને બી મેરીના બદલે ઇટ, ડ્રિન્ક અને **ની સંસ્કૃતિ કેમ આવી? તેનો જવાબ આગામી લેખમાં મેળવવા પ્રયાસ કરીશું.

(ક્રમશ:)

national, sadhana

સિંધુ જળ સમજૂતી તોડવા લાંબા ગાળાની રણનીતિ જરૂરી

(સાધના સાપ્તાહિક તા. ૧/૧૦/૨૦૧૬માં આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)
ઉડીમાં ત્રાસવાદીઓએ હુમલો કરતાં ૧૮ જવાનો શહીદ થઈ ગયા. (સાચો શબ્દ ઉડી છે પરંતુ અંગ્રેજીમાં ઘણી વાર ભારતીય ‘ર’ને ‘ડ’ કરી નાખવામાં આવે છે, જેમ કે ‘સાડી’નું ‘સારી’ થઈ ગયું, ચોપડાનું ચોપરા થઈ ગયું, બિડલાનું બિરલા થઈ ગયું અને જેમની આ અટક હોય છે તેઓ પણ ખોટું લખે છે. તેમ ઉરીનું ઉડી થઈ ગયું) ભારત માટે ત્રાસવાદી હુમલાની નવાઈ રહી નથી. કદાચ એમ કહીએ તો પણ ચાલે કે, ભારતને ત્રાસવાદી હુમલા કોઠે પડી ગયા છે. બહુ વિચારીને આ વાક્ય લખ્યું છે. તેનું કારણ એ છે કે ભીષણથી અતિ ભીષણ ત્રાસવાદી હુમલાઓ થતા રહે છે. દર હુમલા વખતે પ્રજામાં અને માધ્યમોમાં બહુ બહુ મહિના સુધી આક્રોશ રહે છે. અને પછી ફરી હતું એનું એ જ. સરકાર આવે છે ને જાય છે પાકિસ્તાન પ્રત્યે આપણી ઉદારતા ચાલુ રહે છે. તેના કલાકારો અહીં આવે છે. તેમનામાં કોઈ આવડત ન હોવા છતાં મહેશ ભટ્ટ, કરણ જોહર, શાહરુખ ખાન વગેરે ફિલ્મકારો તેમજ ટીવી ચેનલો તેમને કામ, નામ અને દામ અપાવે છે. આપણા બુદ્ધિજીવીઓને પાકિસ્તાનના પૂર્વ વિદેશ પ્રધાન ખુરશીદ કસૂરી પુસ્તક વિમોચન કરવા મુંબઈ આવે તે ગમે છે અને તેમના તરફદારો પણ સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી જેવા છે. આપણું બીસીસીઆઈ પણ પાકિસ્તાન સાથે ક્રિકેટ રમવા આતુર હોય છે કારણકે ભારત-પાકિસ્તાનની મેચ સારી આવક રળી આપે છે- બધાને- બીસીસીઆઈને પણ અને મેચ બતાવતી ચેનલોને પણ.
જ્યારે આપણા પર યુદ્ધ થોપાયું હોય અને તે પણ સીધું નહીં, પરોક્ષ, ત્યારે જે કંઈ પગલાં લેવાનાં હોય ત્યારે તેને બરાબર માપીને-તોળીને લેવા પડે. હકીકતે, દરેક સરકારની નીતિ તરસ લાગે ત્યારે કૂવો ખોદવા બેસવાની છે. હુમલો થાય ત્યારે દરેક પગલું યાદ આવવા લાગે. જ્યારે પણ પાકિસ્તાન સાથે યુદ્ધની પરિસ્થિતિ ઊભી થાય છે ત્યારે દરેક સરકારે જે કેટલાંક પગલાં લીધાં છે અથવા લેવાની ધમકી આપી છે તેમાંનું એક છે સિંધુ જળ સમજૂતી. આપણો વિષય આ સિંધુ જળ સમજૂતી પૂરતો સીમિત છે એટલે તેના વિશે જ વાત કરીશું.
સ્વતંત્રતા પછી આપણી જે કેટલીક ભૂલો થઈ તેમાં એક તો, ઉપાસના પદ્ધતિના આધારે વિભાજન થયું તો ભારતને હિન્દુ રાષ્ટ્ર જાહેર ન કરાયું. બીજું, કાશ્મીર પર પાકિસ્તાનના હુમલા અને અડધું કાશ્મીર કબજે કરી લીધા પછી પણ પાકિસ્તાનને વિભાજનના કારણે રૂ. ૫૫ કરોડ દેવાના હતા તે વડા પ્રધાન નહેરુજી અટકાવવા માગતા હતા. પરંતુ પાકિસ્તાન અને મુસ્લિમો પ્રત્યે ઝૂકી જવાની ભાવનાવાળા ગાંધીજીએ ઉપવાસ પર બેસીને આ નિર્ણય બદલવાની ફરજ પાડી. જોકે બાદમાં ગાંધી તરફી ઇતિહાસકારોએ આ ઉપવાસને હિન્દુ-મુસ્લિમ એકતા, જે તે સમયે ખૂબ જ ડહોળાયેલી હતી, તેને પુન: સ્થાપવાના ઉદ્દેશ સાથે જોડી દીધો. આમ, કાશ્મીરનો પ્રશ્ન ગૂંચવાયેલો જ રહ્યો. ત્રીજું, સિંધુ જળ સમજૂતી.
આ સમજૂતીની વિગતો જોઈશું તો આપણને થશે કે નહેરુજી આટલા બધા ઉદાર કેમ રહ્યા? એમાં કોઈ ના નથી કે આ સમજૂતી પણ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ તળે થઈ હતી, પરંતુ પોતાનું નુકસાન કરીને ભારતે મહાન થવા માટે થઈને પાકિસ્તાન પર જળ વર્ષા કરી દીધી! હકીકતે ભારતમાંથી છ નદીઓ પાકિસ્તાનમાં જાય છે. આ છ નદીઓ એટલે સિંધુ, સતલજ, બ્યાસ, રાવી, ઝેલમ અને ચિનાબ. યોગાનુયોગ જે ૧૮ તારીખે ઉડીમાં હુમલો થયો જ્યારે સિંધુ જળ સમજૂતી થઈ તેની તારીખ ૧૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૦ છે. અને આ સપ્ટેમ્બરમાં જ હુમલાના પગલે આ સમજૂતી તોડવાની વાત થઈ રહી છે.
સમજૂતી હેઠળ ભારતે પોતાની પાસે નદીઓનું માત્ર ૨૦ ટકા જ મેળવવા અને પાકિસ્તાનને ૮૦ ટકા પાણી આપવાની ઉદારતા દાખવી! ભારતને ત્રણ પૂર્વીય નદી રાવી, બ્યાસ અને સતલજ, તેમજ તેમની પેટા નદીઓ પર નિયંત્રણ મળ્યું જ્યારે પાકિસ્તાનને સિંધુ, ઝેલમ અને ચિનાબ તેમજ તેમની પેટા નદીઓ પર. સ્વાભાવિક છે કે આના લીધે ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વાહ વાહ થઈ થતી રહી છે. હજુ હમણાં એટલે કે વર્ષ ૨૦૧૧માં પણ અમેરિકા સેનેટની વિદેશ સંબંધોની સમિતિએ કહ્યું હતું કે આ સંધિ દુનિયાની સફળતમ સંધિઓ પૈકીની એક છે. અહીં એ નોંધવું જોઈએ કે એક તરફ ભારતની અંદર આપણા રાજકારણીઓ મત માટે થઈને બીજા રાજ્યમાં રહેતા આપણા જ દેશબાંધવોને પાણી આપવાની ઉદારતા દાખવી નથી શકતા. કર્ણાટકની કૉંગ્રેસ સરકાર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના આદેશ છતાં તમિલનાડુને કાવેરી નદીનું પાણી આપવામાં ઠાગા ઠૈયા કરે છે, પરંતુ આ જ કૉંગ્રેસ સિંધુ જળ સમજૂતી તોડવાનો વિરોધ કરે છે. કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ કેન્દ્રીય વિદેશ રાજ્ય પ્રધાન શશી થરૂર કહે છે કે આ સમજૂતી તોડવી અનૈતિક છે! તો શું પાકિસ્તાન ત્રાસવાદીઓ મારફતે હુમલાઓ કરાવતું રહે છે તે નૈતિક છે? પાકિસ્તાન તાશ્કંદ કે સીમલા સમજૂતી નથી માનતું તે નૈતિક છે? આ સમજૂતીના કારણે ભારત પાણીથી વંચિત રહે છે અને તેના કારણે સિંચાઈ અને વીજળી માટે પણ સમસ્યા થાય છે. ભારતે ઝેલમની સહાયક નદી કિશનગંગા પર જળ વિદ્યુત પરિયોજના બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો તો તેમાંય પાકિસ્તાનને પેટમાં દુઃખ્યું અને તેણે વર્ષ ૨૦૧૦માં આંતરરાષ્ટ્રીય મધ્યસ્થતા ન્યાયાલયમાં વાંધા અરજી કરી દીધી!
આ સમજૂતી તોડવાના વિરોધીઓ કેવી દલીલ કરે છે તે પહેલાં આપણે જોઈએ. એક. આનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આપણી ટીકા થશે. આ દલીલ વાહિયાત છે. અરે ભાઈ! આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય તેલ પીવા ગયું. જ્યારે ઉડીમાં હુમલા થાય છે ત્યારે કયું આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય આપણી પડખે ઊભું રહે છે અને પાકિસ્તાનને ત્રાસવાદી દેશ જાહેર કરે છે? આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણની ચિંતા કરી હોત તો બાંગ્લાદેશની રચના જ ન થઈ હોત. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય ક્યારેય ભારત પડખે આંખ મીંચીને ઊભો નહીં રહે કેમ કે ભારત મહાસત્તા ન બની જાય તે માટે તો પાકિસ્તાનની રચના કરવામાં આવી. પાકિસ્તાન ભારતને કાયમ કનડતું રહે તેમાં જ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય- ચાહે તે અમેરિકા હોય કે રશિયા કે પછી ચીન- તેમને રસ છે.
બીજી દલીલ. યુનિવર્સિટી ઑફ કાશ્મીરના અર્થ સાયન્સીસ, જીયૉલૉજી અને જીયોફિઝિક્સના વડા ડૉ. શકીલ અહેમદ રોમશૂ કહે છે કે જો તમે પાણી રોકશો તો તમારી પાસે તેને સંગ્રહવાની પૂરતી ક્ષમતા નથી. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ભયંકર પૂર આવશે. જ્યારે હુમલા થાય ત્યારે સંધિને પડતી મૂકવાનું વિચારીએ તેના કરતાં આટલાં વર્ષોમાં સંધિને તોડીએ તો જે પરિણામો આવે તેનું વિચારીને પાણી સંગ્રહવાની ક્ષમતા વિકસિત કરી હોત તો? ડૉ. શકીલ કહે છે કે આપણે એવી ડાઇવર્ઝન કેનલ વિકસાવી જ નહીં જે પાણીને બીજાં રાજ્યમાં લઈ જઈ શકે. સંધિ મુજબ, ભારતને પાણી સંગ્રહવાની છૂટ છે પરંતુ ભારતે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવ્યું જ નથી! અટલ બિહારી વાજપેયીએ નદીઓના પાણીને જોડવાની યોજના ક્રિયાન્વિત કરી હતી પરંતુ ૨૦૦૪માં કૉંગ્રેસની સરકાર આવી અને તેણે આ યોજના પડતી મૂકી દીધી. નર્મદા નદીને સાબરમતી સાથે જોડી અને તે ગુજરાતના અન્ય ભાગોમાં પહોંચી તો પાણીની તકલીફ ઘણી હદે ઓછી થયાનું આપણે જોયું છે.
ત્રીજી દલીલ ચીનના ભયની છે. સિંધુ અને સતલજ ચીનમાંથી ઉદ્ભવે છે. ચીને આ અંગે કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સમજૂતી કરી નથી. જો ભારત આ સંધિ ફગાવે તો બની શકે કે ચીન આ બંને નદીઓના પાણીને ફંટાવી દે અથવા તેનામાંથી ઉદ્વભવતી બ્રહ્મપુત્રાના પાણીને અટકાવી દે. આ જો અને તોની પરિસ્થિતિ છે. આવું થાય તો ચીનનું આપણે વેપારની રીતે નાક દબાવી શકીએ કારણકે ચીનનાં ઉત્પાદનોનું ભારત મોટું બજાર છે. એટલે આ દલીલ બહુ કારગત નથી.
ચોથી દલીલ. ચેમ્બર ઑફ કાશ્મીરના પૂર્વ અધ્યક્ષ શકીલ કલંદર કહે છે કે આમ તો સિંધુ સમજૂતીથી સૌથી વધુ પીડિત તો અમે જમ્મુ-કાશ્મીરના ઉદ્યોગપતિઓ જ છે. જો આ સમજૂતી તૂટે તો અમને ફાયદો જ ફાયદો છે પરંતુ આવું સંભવ નથી. જો સમજૂતી તોડી નાખીએ તોય તે માટે ઓછામાં ઓછાં ૧૨ વર્ષ લાગશે. બે વર્ષ ટોપોગ્રાફી સર્વે, ઊંચાઈ, જમીન સંપાદન, વગેરેમાં અને ૧૦ વર્ષ કૉન્ટ્રાક્ટથી લઈને નિર્માણ સુધી. આર્થિક વિશ્લેષક પ્રૉ. નિસાર અલી મુજબ, જો નદીઓના પાણીમાંથી વીજળી બનાવવામાં આવે તો વર્ષે ૨૪ હજાર મેગા વૉટ વીજળીનું ઉત્પાદન થાય અને ૫૦૦ અબજ (૫૦ હજાર કરોડ)ની આવક થઈ શકે.
બીજી તરફ, પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર કૃષિ પર ખૂબ જ નિર્ભર છે. તેના જીડીપીના ૨૫ ટકા કૃષિમાંથી આવે છે. પાકિસ્તાનનો સંપૂર્ણ પંજાબ પ્રાંત સહિત ૬૫ ટકા ભૌગોલિક વિસ્તાર સિંધુ તટ પ્રદેશનો ભાગ છે. પાકિસ્તાને વિશ્વની સૌથી મોટી કેનલ ઇરિગેશન સિસ્ટમ આ નદીઓના આધારે જ બનાવી છે. તેના ત્રણ મોટા બાંધ અને બીજા નાના બાંધ અહીં જ આવેલા છે જેમાંથી તેને વીજળી, સિંચાઈ અને પીવાનું પાણી મળે છે. (પૂર્વ) પંજાબ એ પાકિસ્તાનનો સમૃદ્ધ અને શક્તિશાળી પ્રાંત છે. ભારત સામે ત્રાસવાદ શરૂ કરાવનાર પૂર્વ પ્રમુખ ઝિયા ઉલ હક હોય કે વર્તમાન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ, આ બધા પંજાબમાંથી જ આવે છે. જો આ સંધિ તૂટે તો પાકિસ્તાનને મરણતોલ ફટકો પડે.
ટૂંકમાં, વર્તમાન સ્થિતિમાં આ સંધિ તૂટે તો ભારતને નુકસાન થવાની આછી પાતળી શક્યતા છે, પરંતુ પાકિસ્તાનને સૌથી વધુ નુકસાન થઈ શકે. પણ અત્યારે પૂરની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને આ સંધિ ન તોડાય. હા, લાંબા ગાળાની રણનીતિ તૈયાર કરીને પાણીને સંગ્રહવાની તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવી જોઈએ જેથી હવે પછી કંઈ થાય તો ભારત સમજૂતી તોડી શકે.

 

film, hindu, sikka nee beejee baaju

‘પીકે’ સામે જ કેમ વિરોધ? ‘ઓહ માય ગોડ’ સામે કેમ નહીં?

કોઈ ધર્મના મૂળ અર્થને સમજ્યા વગર જ ફિલ્મ બનાવે તો કેવી ફિલ્મ બને?

જવાબ છે: ‘પીકે’ જેવી.

‘પીકે’ વિશે ઘણું બધું લખાયું છે અને લખાશે, પણ આપણે તેના વિશે નહીં, તેમાં ઉઠાવાયેલા પ્રશ્નો અને શા માટે માત્ર આ ફિલ્મનો જ વિરોધ થયો, ‘ઓહ માય ગોડ’ ફિલ્મ આના પૂર્વાવતાર જેવી હતી તો તેનો વિરોધ કેમ આટલો જલદ ન થયો, શા માટે આમીર ખાનનો જ વિરોધ થયો, અક્ષયકુમારનો કેમ નહીં આ સવાલના જવાબ મેળવવા પ્રયાસ કરીશું.

પ્રથમ વિરોધની વાત કરીએ. ‘ઓહ માય ગોડ’માં જે પ્રશ્નો ઉઠાવાયા હતા તે થોડા ગંભીર રૂપે હતા જ્યારે ‘પીકે’માં આ જ વાત મજાકરૂપે કરાઈ છે. બીજું, ‘ઓહ માય ગોડ’માં એ સમજાવાયું હતું કે એ વાત સાચી કે કેટલાક હિન્દુઓમાં પાખંડ પ્રવર્તે છે પરંતુ તમામ પ્રશ્નોનો જવાબ ‘ગીતા’ નામના ધર્મગ્રંથમાં છે. જ્યારે ‘પીકે’માં તો એલિયન આમીર ખાનના મોઢે સવાલ પૂછાયો છે કે મારે શું વાંચવું? ગીતા, કુર્આન કે બાઈબલ? અરે ભાઈ. ગમે તે ધર્મગ્રંથ વાંચ. બધા એક જ વસ્તુ કહે છે. એક જ ઉપદેશ આપે છે. એક દલીલ એવી પણ છે કે ‘ઓહ માય ગોડ’માં પ્રશ્નો ઉઠાવનાર પરેશ રાવલ ભાજપના સાંસદ છે અને હિન્દુ છે તેથી તેમની સામે વિરોધ નહોતો થયો. જ્યારે આમીર ખાન મુસ્લિમ છે તેથી તેની સામે વિરોધ થયો. આવું નથી. પરેશ રાવલ ૨૦૧૨માં ભાજપના સાંસદ ક્યાં હતા? અને આમીર ખાનનો વિરોધ તે મુસ્લિમ છે તેથી નથી થયો. તેના પાખંડ સામે થયો છે. વળી, અધૂરામાં પૂરું, રોજે રોજ અખબારોમાં મુસ્લિમ યુવક દ્વારા હિન્દુ યુવતી સાથે હિન્દુ બનીને લગ્ન અને પછી છેતરપિંડી કરીને છોડી દેવાના કિસ્સા, અથવા, હિન્દુવાદીઓની ભાષામાં કહો તો, લવ જિહાદના કિસ્સા આવતા હોય (જે મુસ્લિમ યુવકો હિન્દુ યુવતીને લગ્ન કરીને વફાદારીથી તેને સારી રીતે રાખે છે તેમની સામે વિરોધ છે જ નહીં, અને હોય તો તે અસ્થાને છે), વળી, પાકિસ્તાન દ્વારા સરહદ પર રોજ અટકચાળાં થતાં હોય એટલું જ નહીં, તેમાં આપણા લોકો, આપણા સૈનિકો મરતા હોય, પાકિસ્તાનમાં પેશાવરમાં ત્રાસવાદી ત્રાટકીને બાળકોને મારી નાખે તેમ છતાં તેમાંથી બોધપાઠ લેવાના બદલે પાકિસ્તાન તેની ભાષામાં સારા ત્રાસવાદી ‘લખવી’ને જામીન આપે, હાફીઝ સઈદને ભારત વિરોધી ઝેર ઓકતી રેલી કરવા દે, તેવા પાકિસ્તાનના યુવકને ‘પીકે’માં સારા પ્રેમી તરીકે બતાવાય તો સ્વાભાવિક છે કે લોકોનું લોહી ઉકળી જ ઉઠે ને?

આમીર ખાન ‘સત્યમેવ જયતે’ નામનો શો દૂરદર્શન પર અને સ્ટાર પ્લસ ચેનલો પર કરે છે. આવું બહુ ઓછું બનતું હોય છે કે એક જ શો સરકારી અને ખાનગી ચેનલ પર સમાંતર રજૂ થાય. અને ઊંચી લાગવગ બંને ચેનલોમાં હોય તો જ આવું બને. આ શોમાં બધા ધંધાઓને ઉઘાડા પડાય છે. બધી કુરીતિઓને ઉઘાડી પડાય છે. તેથી આમીર ખાન પોતે અળખામણો બની ગયો છે. કારણકે જેમ તે શોને હિટ કરવાની ક્રેડિટ પોતે લઈ જાય છે, વળી પ્રોડક્શન પણ તેનું છે, તેમ તેમાં આપતા ઉપદેશના કારણે લોકો તેના વિશે પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવાના; જેમ કે, ડૉક્ટરો તરફી એક સંદેશ સોશિયલ મિડિયામાં ફરે છે કે એક તરફ આમીર ડૉક્ટરોને મફતમાં સેવા કરવાનો ઉપદેશ આપે છે અને બીજી તરફ તે પોતે ફિલ્મ અને સત્યમેવ જયતેમાં કામ કરવાના કરોડો રૂપિયા મેળવે છે. પેલી સાધુની વાર્તાની જેમ સાધુ પોતે ત્યારે જ બાળકને ગોળ ન ખાવાની શિખામણ આપી શકે જો પોતે ગોળ ન ખાતા હોય, તેમ આમીર ખાન એવું જીવન જીવતો હોય અને ‘સત્યમેવ જયતે’ જેવા શોમાં બીજાને સલાહ આપે તો સમજાય, પરંતુ આવું ન હોય ત્યારે સ્વાભાવિક છે કે તેના શો, તેની ફિલ્મોનો એક યા બીજા સ્વરૂપે વિરોધ જાગી નીકળે.

‘પીકે’નો એક વિરોધ હિન્દુઓની ઘવાયેલી લાગણીઓના કારણે પણ છે. દરેક હિન્દુ તહેવાર વખતે જ તે તહેવાર ન ઉજવવાની અપીલ કરતાં મેસેજ ક્યાંકથી ઉગી નીકળે છે અને ફેલાવા લાગે છે. એમાં વર્તમાનપત્ર કે ચેનલ પણ ઝુંબેશ આદરીને જોડાય છે. પણ ઈસ્લામ કે ખ્રિસ્તીઓના તહેવાર વખતે આવા સંદેશા આવતા નથી. (જેમ કે, શ્રાવણમાં શિવલિંગ પર દૂધ ચડાવવાના બદલે ગરીબ બાળકોને દૂધ પહોંચાડવાના સંદેશા આવ્યા, પરંતુ ઇદ પર બકરી ન કાપવાના કે ૩૧ ડિસેમ્બરે કરોડો રૂપિયાનો દારૂ ન પીવાના મેસેજ આવ્યા?) વળી, તહેવાર ન હોય ત્યારે પણ એવા સંદેશા આવતા હોય છે જેના કારણે આવો વિરોધ પ્રબળ બને છે; જેમ કે આ મેસેજ: ભગવાન માટે કરાતા ઉપવાસથી જો ભગવાન ખુશ થતા હોત તો ભીખારીઓ ક્યારનાય સુખી થઈ ગયા હોત. આવા મેસેજ કે ‘પીકે’ જેવી ફિલ્મ ખરેખર ‘ઉપવાસ’નો અર્થ સમજ્યા વગર દે-ઠોક સંદેશાઓ પાઠવે છે. હકીકતે ‘ઉપવાસ’નો અર્થ માત્ર ભૂખ્યા રહેવું તેવો નથી, પરંતુ ભૂખ્યા રહીને કે સંયમિત સાત્વિક ભોજન કરીને ભગવાનનું ભજન કરવું તેવો અર્થ છે. અને ભીખારીઓ સુખી નથી હોતા તેવું કોણે કહ્યું? બલકે, અખબારોમાં આપણે એવા કિસ્સા વાંચ્યા જ છે કે કેટલાક ભીખારી મરે છે ત્યારે કરોડપતિ નીકળે છે. બીજી તરફ, હિન્દુઓનો આક્રોશ એટલે પણ છે કે સરકાર, સેન્સર બૉર્ડ અને કોર્ટ આ ત્રણેયની એકને ગોળ અને બીજાને ખોળ જેવી નીતિ.

જ્યારે તમિલનાડુમાં મુસ્લિમોએ ‘વિશ્વરૂપમ્’ ફિલ્મનો વિરોધ કર્યો ત્યારે જિલ્લા કલેક્ટરોએ આ ફિલ્મ ન દેખાડવા પ્રતિબંધ મૂકી દીધો હતો. મુસ્લિમોને પસંદ ન પડતા પુસ્તક ‘સેતાનિક વર્સીસ’ પર ભારતમાં પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો હતો. એટલું જ નહીં, તેના લેખક સલમાન રશ્દી બેએક વર્ષ પૂર્વે જયપુરમાં આયોજિત સાહિત્ય ઉત્સવમાં આવવાના હતા ત્યારે તેમને જયપુર આવવા દેવાયા નહોતા, કેમ તે વખતની કેન્દ્રની યુપીએ સરકારે કે રાજ્યની કૉંગ્રેસ સરકારે તેને સુરક્ષા પૂરી ન પાડી? ‘ધ વિન્ચી કોડ’ પુસ્તક અને ફિલ્મ સામે ખ્રિસ્તીઓ અને મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે પંજાબ, નાગાલેન્ડ, ગોવા, મેઘાલય, મહારાષ્ટ્ર, જ્યાં મોટા ભાગે કૉંગ્રેસ કે તેના મોરચાની સરકાર હતી, ત્યાં પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો હતો. પ્રિયદર્શનની કોમેડી ફિલ્મ ‘કમાલ ધમાલ માલામાલ’નાં કેટલાંક દૃશ્યોના કારણે કેથોલિક ખ્રિસ્તીઓની લાગણી દુભાઈ હતી. તેમણે તે વખતની યુપીએ સરકારના માહિતી-પ્રસારણ મંત્રી અંબિકા સોનીને ફરિયાદ કરી. સોનીના હસ્તક્ષેપના કારણે ખ્રિસ્તીઓની લાગણી દુભાય તેવાં દૃશ્યો કાપી નખાયાં. આની સામે ‘પીકે’ રજૂ થઈ ત્યારે હિન્દુઓને લાગ્યું કે માત્ર તેમની જ લાગણીઓની કોઈ દરકાર કરતું નથી (તે કેન્દ્રમાં ભાજપ, અને ગુજરાત-મહારાષ્ટ્ર સહિતનાં અનેક રાજ્યોમાં ભાજપના રાજમાં રજૂ થઈ છે એટલે ભાજપના શાસકો પણ ધાર્યું હોત તો ફિલ્મને અટકાવી શકત, કેમ? આ જ આમીર ખાનની ‘ફના’ ફિલ્મને ગુજરાતમાં રજૂ નહોતી જ થવા દેવાઈ ને?). જ્યારે બીજા પંથના લોકોની લાગણીઓને હંમેશાં ન્યાય મળે છે. આથી ‘પીકે’ સામે આટલો જલદ વિરોધ થયો.

હવે વાત તેમાં અને ‘ઓહ માય ગોડ’માં ઉઠાવાયેલા કેટલાક પ્રશ્નોની. ઉપવાસના પ્રશ્નનો જવાબ તો ઉપર આપી જ દીધો. તે ઉપરાંત એલિયન આટલી પૂજા કરે છે, આળોટતો મંદિરમાં જાય છે તેમ છતાં ભગવાન કેમ એલિયનનાં કામ કરતા નથી? આ પ્રશ્નનો જવાબ ફિલ્મમાં જ આપી દેવાયો છે! ફિલ્મમાં બતાવાયું છે કે જ્યારે તે ભૂખ્યો હોય છે ને મંદિરે ભીખારીઓ સાથે બેઠો હોય છે ત્યારે તેને કોઈક રોટી આપી જાય છે. પરંતુ ફિલ્મના અંત સુધીમાં તેને તેનું રિમોટ તો મળી જ જાય છે ને. એક વિડિયો જે ‘પીકે’ સામે સોશિયલ મિડિયામાં ફરી રહ્યો છે તેમાં સરસ ઉદાહરણ અપાયું છે કે કોઈ લાયકાત વગર રિલાયન્સ, વોડાફોન, ટાટા વગેરે કંપનીમાં જઈ કામ કર્યા વગર પગાર માગે તો શું કંપનીવાળા આપી દે? ના. તેના માટે એક મહિનો કંપની કહે તે શરતે અને તેટલા કલાક કામ કરવું પડે. અને બોનસ તો વર્ષમાં એક જ વાર મળે! કોઈ પણ કામનું તાત્કાલિક ફળ ન મળે. તેના માટે કર્મના હિસાબ ભોગવવા પડે.

મંદિરમાં ચપ્પલ ખોવાઈ જતા હશે પરંતુ કેટલાના? પ્રમાણ કાઢીએ તો ઓછું નીકળશે. ભગવાન જૂઠા છે, છેતરનારા છે તેવી વાત ફિલ્મમાં છેક સુધી ચલાવાય છે અને છેક છેલ્લે, જેમ મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ડિસ્ક્લેઇમર ફટાફટ બોલી જવાય, તેમ આવે છે કે સાચા ભગવાન તો છે જ. પાખંડીઓના ભગવાન ખોટા છે, પરંતુ ત્યાં સુધી ૯૫ ટકા ફિલ્મમાં એવો જ સંદેશો દૃઢ થાય છે કે ભગવાન છે જ નહીં અને રોંગ નંબર લાગે છે. તો શું રામકૃષ્ણ પરમહંસ, વિવેકાનંદ, નરસિંહ મહેતા, સંત તુકારામ, સંત જ્ઞાનેશ્વર વગેરે ખોટા?

શું કોઈ પૂજારીને તમે પર્સમાંથી ફરજિયાત પૈસાનું દાનપેટીમાં દાન કરાવતા જોયા છે? માન્યું કે તપસ્વી મહારાજ પાખંડી હતા, પરંતુ તેના કારણે ભગવાન સાથે વાર્તાલાપ કરવાનું ખોટું સાબિત નથી થતું. જ્યારે વાયરલેસ ફોન નહોતા કે ટીવી નહોતા ત્યારે વાયર વગર વાત કરવી તે મહા જોક લાગતી- દૂર રમાતી મેચનું પ્રસારણ જોવું કલ્પના લાગતી, પરંતુ આજે મોબાઇલ અને ટીવી હકીકત છે. મંત્રજાપને પણ ‘પીકે’માં ખોટો ઠરાવાયો છે. ‘પીકે’ના બનાવનારા દિગ્દર્શક રાજકુમાર હિરાણીએ ‘થ્રી ઇડિયટ્સ’માં ‘ઓલ ઇઝ વેલ’ મંત્રના ગુણગાન નહોતા ગાયા? ‘ઓલ ઇઝ વેલ’થી જ જો બાળક પેટમાં લાત મારવાનું શરૂ કરી દે કે તેની પ્રસૂતિ સફળ રીતે થઈ જાય તો પછી હિન્દુ ધર્મશાસ્ત્રોમાં આપેલા મંત્રો તો વૈજ્ઞાનિક જેવા ઋષિમુનિઓએ સિદ્ધ કરેલા છે. કાશ, હિરાણી અને અભિજાત જોશીએ ફિલ્મની સ્ક્રિપ્ટ અને અન્ય બાબતો પાછળ પાંચ વર્ષ ગાળ્યાં તેના બદલે હિન્દુ ધર્મને સાચી રીતે સમજવા પાંચ વર્ષ આપ્યાં હોત!

જે હિરાણી ફિલ્મમાં મંદિરમાં દાન ન કરવાનો સંદેશ આપે છે (પરંતુ તેને ખબર નહીં હોય કે મંદિરો દ્વારા સદાવ્રતથી માંડીને અનેક સેવાપ્રવૃત્તિઓ પણ થતી હોય છે અને તેને ત્યાં આવતા લોકોનાં કામ થાય તે તો ખરું જ, જો તેમ ન હોય તો મહારાષ્ટ્રમાં લાલ બાગચા રાજા સહિત ગણેશપૂજા મોટા પાયે કેમ થાય છે? લોકો શિરડી સાઇબાબા મંદિરમાં કેમ અધધ દાન ઠાલવે છે? અને માનો કે કામ નથી થતાં, પરંતુ તેમનામાં, ફિલ્મમાં આમીર જ કહે છે તેમ, એક આશા તો જાગેલી રહે છે ને. તે આત્મહત્યા કે ચોરી-લૂટફાટના કે અન્ય અપરાધોના માર્ગે તો નથી વળતા ને?) પાછા એ જ હિરાણીએ જે મંદિર અને ચર્ચમાં ફિલ્મનાં દૃશ્યો ફિલ્માવાયાં હતાં તે નાશિકના કલારામ મંદિર ટ્રસ્ટને રૂ.૨૫,૦૦૦નું અને જયપુરના ચર્ચને પણ રૂ.૨૫,૦૦૦નું દાન આપ્યું. મંદિરમાં દૃશ્યો ફિલ્માવા દેવામાં આવ્યાં જ્યારે ચર્ચમાં ક્રુસિફિક્સ આગળ નાળિયેર ફોડવાના દૃશ્યમાં બદલાવ કરાયો અને નાળિયર ફોડે  તે પહેલાં જ તેને બહાર કાઢવામાં આવે છે તેવું રખાયું. (ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ વેબસાઇટ, તા.૨/૧/૧૫, આતીખ રશીદની સ્ટોરી) અને એનડીટીવીની વેબસાઇટ મુજબ, ‘પીકે’ની ટીમ, જેમાં રાજુ હિરાણી અને આમીર ખાનનો સમાવેશ થાય છે તેમણે ‘ઓહ માય ગોડ’ ફિલ્મ ન બનાવવા તેને કથિત રીતે રૂ. ૮ કરોડ જેવી મોટી રકમની ઓફર કરી હતી. આમ, ફિલ્મમાં કંઈક સંદેશો દેવો અને તેનું પાલન ન કરવું તે અલગ વાત છે. જોકે ફિલ્મવાળા એવો દાવો કરી શકે કે અમે તો મનોરંજન માટે ફિલ્મ બનાવેલી. પરંતુ તે માટે કોઈની લાગણી ન દુભાવાય.

‘પીકે’થી હિન્દુઓની લાગણીને ઠેસ પહોંચી એટલે એમાં સેક્યુલર રાજકારણીઓ કૂદી પડ્યા. ઉત્તર પ્રદેશમાં અખિલેશ યાદવે અને બિહારમાં નીતીશકુમારના પ્રોક્સી માંઝીની સરકારે તેને કરમુક્તિ આપી દીધી. આ બનાવે હિન્દુઓના આક્રોશરૂપી અગ્નિમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું. હિન્દુઓએ તોય સહિષ્ણુ રીતે વિરોધ કર્યો (કહેવાતા હિન્દુવાદીઓએ પણ માત્ર અમુક સિનેમામાં તોડફોડ કરી એટલું જ) પરંતુ પેરિસમાં તો પયગંબરનાં કાર્ટૂનો દોરાયા તેમાં ૧૨ જણાની હત્યા કરી દેવાઈ. વૉટ્સ એપ પર આવેલા એક સંદેશામાં કહેવાયું:

ભગવાનની મજાક ઉડાવો તો ટૅક્સ ફ્રી, અલ્લાહની મજાક ઉડાવો તો ડેથ ફ્રી!

આ બહુ ગંભીર વાત છે. આ દેશમાં હિન્દુઓને તાલિબાનો જેવા કટ્ટર થતા અટકાવવા હશે તો તેમની લાગણીઓને વારંવાર ઠેસ પહોંચાડવાનું બંધ કરવું પડશે. તેમને એવું ન લાગવું જોઈએ કે તેઓ તેમના જ દેશમાં સેકન્ડ ક્લાસ સિટિઝન થઈને રહી ગયા છે ને તેમનું સાંભળનાર કોઈ નથી.

(પ્રસ્તુત લેખ મુંબઈ સમાચાર દૈનિકની રવિ પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજી’ કૉલમમાં તા.૧૧/૧/૧૫ના રોજ છપાયો)