film, international, media, sanjog news, vichar valonun

હૉલિવૂડ પર અસહિષ્ણુ લિબરલોનો કબજો કેમ?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧/૭/૧૮)

સામાન્ય રીતે ભારતના મિડિયામાં પશ્ચિમ વિશે એક જ પ્રકારનો સૂર જોવા મળે છે. કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો (આમ તો કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટો) એવા બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ પશ્ચિમાંધપણા અને ત્યાંની વિકૃતિથી પીડાઈને અને એ વિકૃતિનો પ્રચારપ્રસાર કરવા માટે આપણા પર પોતાના કુવિચારોનો સતત મારો ચલાવતા રહે છે. પશ્ચિમમાં તો પ્રમાણિકતા બહુ, સ્વચ્છતા બહુ, ફ્રી સેક્સ, લોકો ગમે તેવાં કપડાં પહેરે તો પણ ચાલે, જાહેરમાં ભેટાભેટી કે કિસમકિસી કરે તો પણ ચાલે, બધી વૈજ્ઞાનિક શોધો ત્યાં જ થઈ, એ લોકો વૈજ્ઞાનિક અને તર્કવાદી જ્યારે ભારતના લોકો ગમાર, ગામડિયા, અંધશ્રદ્ધાળુ, જડસુ, વાનરસેના જેવા, અપ્રમાણિક, અસ્વચ્છ, સેક્સ પ્રત્યે સૂગ ધરાવે, કપડામાં અને ખાણીપીણીમાં રૂઢિચુસ્તતતા વગેરે વગેરે.

આનું કારણ એ છે કે આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ બહુ સંશોધનમાં પડવા નથી માગતા. તેમનો વન પૉઇન્ટ એજન્ડા જ હોય છે કે ભારતને ખરાબ ચિતરવું જેથી ભારતનું ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ક્રીમ વિદેશ જતું રહે. આના માટે તેમને વિદેશ તરફથી ડૉલર મળતા હશે કે નહીં તે તો રામ જાણે, પણ હા, તેનાથી તેમને કેટલાંક વર્તુળોમાં વાહવાહ જરૂર મળી રહે છે. આ વર્તુળમાં રાષ્ટ્રવાદી વિચારો ધરાવતા છતાં લઘુતાગ્રંથિથી પીડાતાં સંગઠનોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે પણ પેલા બ્રાહ્મણની મનોદશામાં આવી જાય છે કે ખભે ખરેખર કૂતરું જ છે.

હકીકતે ભારતની સંસ્કૃતિ પ્રશ્નો પૂછવાની અને તર્ક કરવાની રહી છે છતાં આપણને અંધશ્રદ્ધાળુઓમાં ખપાવી દેવામાં આવે છે. ભારતમાં તર્ક કરવો અને સંવાદ કરવો તે મુખ્ય સંસ્કૃતિ રહી છે. તેથી ખુલ્લું મન રાખવું જરૂરી છે. ભારતે અને હિન્દુ ધર્મે જેટલી નવી બાબતો સ્વીકારી, કેટલીક તો નુકસાન જાય એ હદે સ્વીકારી, (હવે તો ભગવાનની જન્મજયંતીએ કેક ધરાવાય છે!) તેટલી અન્ય કોઈ પંથે સ્વીકારી નથી, તેમ છતાં આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુ આ ધર્મને-આ દેશને સતત બદનામ કરવાની પ્રવૃત્તિમાં મંડી પડ્યા છે. તમે પરંપરાનો વિરોધ કરો તો તમે પ્રગતિશીલ ગણાવ તેવી માન્યતા ઠોકી બેસાડી છે. લઘુમતીને ભડકાવો, સ્ત્રીઓને પરંપરાઓ સામે બળવો કરવા ઉશ્કેરો, કપડાં ટૂંકા પહેરો, જાતીયતાનું પ્રદર્શન કરો, પબ્લિક ડિસ્પ્લે ઑફ અફૅક્શનના નામે જાહેરમાં પ્રેમચેષ્ટાઓ કરો તો તમે ઉદાર. તમે અંગ્રેજી બોલો તો તમે આધુનિક. તમે ખભા ઉલાળીને વાત કરો તો તમે વેલ બિહેવ્ડ. જાહેરમાં પ્રેમની ચેષ્ટા કરો તો તે કુદરતી આવેગની અભિવ્યક્તિ પરંતુ કુદરતી આવેગવશ અને જાહેર શૌચાલયના અભાવે દેવીલાલ (પૂર્વ નાયબ વડા પ્રધાન) સડક પર લઘુશંકા કરે તો તેનો અખબારમાં ફોટો છાપી તેમને બદનામ કરવામાં આવે! આનું કારણ ભારતીય મિડિયામાં ભારતીયતાના વિરોધી લોકો કુંડાળું મારીને બેઠા છે. રાષ્ટ્રવાદીઓ ખુલીને બહાર આવતા નથી. તેમનામાં સંપ નથી એ પણ કડવી હકીકત છે. ફિલ્મ જગત અને શિક્ષણ જગતમાં પણ આવું જ છે.

પરંતુ માત્ર ભારતમાં જ આવું નથી, પશ્ચિમના જે લોકો શિષ્ટતામાં માને છે, જે લોકો પરંપરામાં માને છે તેમની પણ આ જ વેદના છે. પશ્ચિમમાં હૉલિવૂડ, મિડિયા અને શિક્ષણમાં આ લિબરલો-કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો કઈ રીતે ચડી બેઠા? અને તેમણે એવો તે કઈ રીતે પગદંડો જમાવી દીધો કે કોઈ રૂઢિચુસ્ત (કન્ઝર્વેટિવ) હોય (રૂઢિચુસ્તનો અર્થ નેગેટિવ ન લેવો જોઈએ, સારી પરંપરા હોય તો શું તે માત્ર પરંપરા છે એ જ કારણસર ફગાવી દેવાની?) તો તેને કામધંધાની પણ મુશ્કેલી પડી જાય?

જે બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં તો અભિવ્યક્તિની ખૂબ જ સ્વતંત્રતા છે તેમના સુધી આ લેખ પહોંચશે અને વાંચશે તો ચોંકી જશે. આ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માત્ર લિબરલો પૂરતી જ સીમિત છે. તમે જો લિબરલ ન હો તો તમને અભિવ્યક્તિની કોઈ સ્વતંત્રતા નથી. અને જો તમે એ સ્વતંત્રતાનો પ્રયોગ કરો તો તમારે કામધંધો ભૂલી જવાનો. તમારું જીવવાનું હરામ કરી નાખે આ લિબરલો. તેઓ ભારે અસહિષ્ણુ હોય છે, તેઓ ટોળકી જમાવીને બેસે છે. આ ટોળકીનું નેટવર્ક જબરદસ્ત હોય છે. માનો કે મિડિયાની જ વાત કરીએ તો, અલગ-અલગ ચેનલ કે અખબારમાં લિબરલો રહેલા હોય તો તેમની વચ્ચે જોરદાર સંપર્ક હોય છે. એમાં કોઈ ખોટી વાત નથી. પરંતુ તેઓ તેમના પોતાના અખબાર કે ચેનલ તો ઠીક, પરંતુ હરીફ અખબાર કે ચેનલમાં પણ કોઈ વિરોધી વિચારવાળાને ઘૂસવા નહીં દે.

અમેરિકાની જ વાત કરીએ એટલે આ દાખલા વધુ સમજાશે કારણકે આપણને પશ્ચિમનાં ઉદાહરણોની ટેવ પડી ગઈ છે. નીલ ગ્રોસ નામના સૉશિયૉલૉજીના પ્રૉફેસર છે. તેમણે સૉશિયૉલૉજી અને પૉલિટિકલ વિષયો પર અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. તેમનો ‘ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ’માં લેખ છે (અને તે પણ ગત જાન્યુઆરીનો એટલે કે તાજો જ) – ‘વ્હાય હૉલિવૂડ ઇઝ સૉ લિબરલ?’. આ લેખ વાંચવા જેવો છે. જેમ ભારતના ફિલ્મી એવૉર્ડમાં અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ, ખાસ કરીને અભિનેત્રીઓ હવે નામ પૂરતાં કપડાં પહેરે છે, હિન્દી ફિલ્મ માટેનું ભાષણ અંગ્રેજીમાં આપે છે, વિદેશમાં પ્રશંસા મેળવવા પ્રિયંકા ચોપરા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને મળવા જાય છે (પરંતુ કાશ્મીરી પંડિતોને મળવા નથી જતા) તેમ હૉલિવૂડના એવૉર્ડનું પણ છે. ભારતમાં અક્ષયકુમાર અને અજય દેવગન જેવા કલાકારો ગમે તેટલી હિટ ફિલ્મો આપે તેમને એવૉર્ડ નહીં મળે. પોતાની એકેય ફિલ્મમાં હજુ સુધી કિસનું દૃશ્ય ન કરનાર સલમાનને પણ એવૉર્ડ ઓછા મળશે. આમીર ખાનને નહીં જ મળે. પરંતુ એવૉર્ડના સ્ટેજ પર ગે ચેષ્ટાઓ અને તેવા જૉક ફટકારનાર, બીજાનું અપમાન કરનાર, શાહરુખ-કરણ જોહર પર એવૉર્ડની વર્ષા થશે. નીલભાઈ લખે છે કે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ અને ક્રિટિક્સ ચૉઇસ એવૉર્ડમાં પણ અભિનેતા-અભિનેત્રી પોતે કેટલા ‘પ્રૉગ્રેસિવ’ છે તે બતાવશે. એવૉર્ડ સ્વીકારતાં ભાષણોમાં વંશીય ન્યાય, માધ્યમોનું સ્વાતંત્ર્ય, માનવ અધિકારો વગેરેની મોટીમોટી વાતો કરશે.

આનું એક કારણ તો એ છે કે ભારતમાં જેમ મોટા ભાગના કલાકારો મુંબઈમાં રહે છે તેમ અમેરિકામાં હૉલિવૂડના ૫૭ ટકા લોકો કાં તો કેલિફૉર્નિયામાં રહે છે અથવા તો ન્યૂ યૉર્કમાં. કેલિફૉર્નિયા અને ન્યૂ યૉર્ક સામાન્ય રીતે ડેમૉક્રેટિક પક્ષના મજબૂત ગઢ છે. આથી ડેમૉક્રેટ પક્ષને નાખુશ કરીને તમે હૉલિવૂડ કે ટેલિવિઝન ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ટકી ન શકો.  ફિલ્મ જગતમાં રહેવું હોય તો યૂનિયનના સભ્ય પણ રહેવું પડે. ચાહે તે સ્ક્રીન ઍક્ટર ગિલ્ડ હોય કે ઍક્ટર્સ ઇક્વિટી ઍસોસિએશન, આ યૂનિયનો મોટાભાગનાં સામ્યવાદી છે. (ડિટ્ટો ભારતીય ફિલ્મ જગત. ત્યાં પણ સામ્યવાદીઓ પહેલેથી જ ચોકો જમાવી બેસી ગયા છે.) કોઈ ગુંડો કોઈ વ્યક્તિને એક વાર માર પડે પછી તે વ્યક્તિ હંમેશાં ગુંડાથી દબાયેલી જ રહે છે, તેમ કૉંગ્રેસે કટોકટી (ઇમર્જન્સી) લાદી અને તે વખતે ફિલ્મ કલાકારોને સંજય ગાંધીના દરબારમાં ફરજિયાત કાર્યક્રમો કરવા પડેલા. તે પછી એટલી હદે ધાક પેસી ગઈ કે તમે ૮૦ના દાયકામાં આવેલા જિતેન્દ્ર, હેમા માલિની, શ્રીદેવી અભિનિત ‘જસ્ટિસચૌધરી’ ફિલ્મમાં જસ્ટિસ ચૌધરી બનેલા જિતેન્દ્રના ઘરમાં દીવાલ પર પં. નહેરુની તસવીર જોઈ શકો. અરે! ૨૦૦૮માં આવેલી આમીર ખાન નિર્મિત ફિલ્મ ‘જાને તૂ યા જાને ના’માં પરેશ રાવલના પોલીસ મથકની દીવાલ પર ઈન્દિરા ગાંધીની તસવીર દેખાશે. નરેન્દ્ર મોદીજીના માનીતા અને ભાજપ માટે પ્રચાર પણ કરતા નિર્માતા-કલાકારોની સિરિયલ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં પણ નહેરુ કે ઈન્દિરાજીની તસવીર પૉલીસ મથકમાં જોવા મળી હતી. પરંતુ જો આજે કોઈ ફિલ્મમાં દીવાલ પર અટલ બિહારી વાજપેયી કે નરેન્દ્ર મોદીની તસવીર દેખાય તો આ લિબરલો હોબાળો મચાવી દે! (આ તસવીરો પણ અચેતન મગજમાં એક સંદેશ આપતી હોય છે. જો તેમ ન હોત તો ભાજપના નેતાઓ મંચ પર નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહ કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ મંચ પર સોનિયા-રાહુલની વિશાળ તસવીરો સાથેનું બૅનર ન લગાડતા હોત)

આમ, હૉલિવૂડ કે બૉલિવૂડમાં તમારે કામ કરવું હોય તો લિબરલ ટોળકીના ભાગ રહેવું જ પડે. કલાના જગતમાં કોઈ અનામત નથી હોતી કે કોઈ એવા નિયમો નથી હોતા કે જેના વિરુદ્ધ તમે કૉર્ટમાં જઈ શકો. ઈમરાન હાશ્મીને મુંબઈમાં ઘર ન મળે તો તે બૂમરાણ મચાવી શકે છે જેને મિડિયા હાઇપ પણ આપે છે પરંતુ વિવેક ઓબેરોય ઐશ્વર્યા રાયને અતિશય હેરાનગતિ કરનારા સલમાન ખાન સામે પડે તો વિવેકની કારકિર્દીને એટલું નુકસાન થાય કે તે ક્યારેય બેઠો થઈ શકતો નથી. (આમાં અભિનયક્ષમતાની જો કોઈ બુઠ્ઠી દલીલ કરે તો તે ન ચાલે કારણકે વિવેકે ‘કંપની’ જેવી હાર્ડ હિટિંગ, ‘સાથિયા’ જેવી રોમેન્ટિક ફિલ્મ કે પછી ‘મસ્તી’ જેવી સેક્સ કૉમેડી ફિલ્મો દ્વારા પોતાની અભિનય ક્ષમતા પૂરવાર કરેલી જ છે.) એટલે હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. અહીં જો તમે લિબરલોની ટોળીના ભાગ ન હો તો તમને કામ મળવું મુશ્કેલ છે. સ્ટેશી ડેશ જેવી જાણીતી અભિનેત્રી, ટીમ એલન જેવા પ્રસિદ્ધ અભિનેતા અને કૉમેડિયન, અભિનેતા કેલસી ગ્રામર, અભિનેત્રી એન્જી હાર્મન સાથે શું કર્યું આ લિબરલોએ તે આવતા અંકે. લિબરલોની દાદાગીરી અંગે ઘણીઘણી વાતો કરવાની છે. આ કૉલમ ચૂકવાનું પોસાશે નહીં.

(ક્રમશ:)

Advertisements
sanjog news, vichar valonun

અમેરિકામાં ફેમિનિઝમ અને સેક્સ ક્રાંતિનો પ્રણેતા- કલ્ચરલ ટેરરિઝમ વાદ!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૧૦/૬/૧૮)
(ગત અંકથી ચાલુ)
(લેખાંક-૧ વાંચવા ક્લિક કરો: https://jaywantpandya.wordpress.com/2018/06/03/hina-khan-priyanka-chopra-cultural-terrorism/)
ગયા રવિવારે આપણે હીના ખાન, પ્રિયંકા ચોપરા, ઇંગ્લેન્ડમાં નારીવાદીઓ પુરુષોના હોજમાં તરણ કરવા ઘૂસી ગઈ વગેરે ઉદાહરણો જોયાં અને તે પછી એ પણ જોયું કે પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી યુરોપમાં મજૂર વર્ગ બુર્જુઆ (મૂડીવાદી મધ્યમ વર્ગ) સામે સંઘર્ષે ન ચડ્યો એટલે ઈટાલીના ઍન્ટૉનિયો ગ્રામસ્કી અને હંગેરીના જ્યૉર્જી લ્યુકાસે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરી અપનાવી. ગ્રામસ્કીને તો ઈટાલીના ફાસિસ્ટ (જેની ગાળ નરેન્દ્ર મોદીને પડે છે, પણ હકીકતે કૉંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીના પિતા સ્ટીફેનો માઇનો મુસૉલિનીના પરમ વફાદાર હતા. જુઓ ‘આઉટલુક’ના ફેબ્રુઆરી ૧૯૯૮ના અંકમાં સોનિયાજીના પિતાનો ઇન્ટરવ્યૂ) મુસોલિનીએ પકડીને જેલમાં પૂરી દીધો હતો. જ્યારે જ્યૉર્જી લ્યુકાસે હંગેરીમાં સંસ્કૃતિ મંત્રી તરીકે આ ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરી અમલમાં મૂકી હતી.
તેણે સીધું શિક્ષણ સંસ્થાઓ દ્વારા બાળકોનું જ બ્રેઇન વૉશ ચાલુ કર્યું હતું. તેમના મનમાંથી ખ્રિસ્તી પંથ પ્રત્યેની આસ્થા મટાડવાનો તેનો ઈરાદો હતો અને એટલું જ નહીં તેઓમાં સેક્સની ભાવના ભડકે તે રીતે ચિત્રો સહિતની સામગ્રી મૂકાતી. પરંતુ ભારતમાં જ માત્ર નૈતિકતામાં માનતા લોકો હોય તેવું નથી. હંગેરીમાં પણ હતા. તેઓએ વિરોધ કર્યો. રોમાનિયાએ હંગેરી પર હુમલો કર્યો ત્યારે કાયર લ્યુકાસને ભાગી જવું પડ્યું. આ વાત હતી ૧૯૧૯ની.
૧૯૨૩ સુધી બધું બરાબર ચાલ્યું. ૧૯૨૩માં જર્મની (સામ્યવાદના જનક મનાતા કાર્લ માર્ક્સ પણ જર્મનીના હતા)ના ફ્રૅન્કફર્ટમાં ‘માર્ક્સિસ્ટ સ્ટડિઝ વીક’ માટે માર્ક્સવાદીઓ ભેગા થયા ત્યારે ફરીથી ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’નો મુદ્દો સળવળ્યો. ત્યારે આ ભાગેડુ જ્યૉર્જી લ્યુકાસ ફેલિક્સ વેઇલ નામના યુવાન ધનવાન વ્યક્તિને મળ્યો. અત્યાર સુધી સામ્યવાદીઓ માત્ર આર્થિક ક્રાંતિમાં જ માનતા હતા જેમાં મજૂરોએ બુર્જુઆને મારી હટાવવાના હતા. પરંતુ જ્યૉર્જી લ્યુકાસ નવી થિયરી લઈને આવ્યો હતો. તેના માર્ક્સવાદમાં સાંસ્કૃતિક (ખરેખર તો વિકૃતિ) દૃષ્ટિકોણ હતો જેનાથી વેઇલ પ્રભાવિત થયો.
આમ, સામ્યવાદી હોય કે અન્ય કોઈ પણ વાદી, તેને મૂડી વગર ચાલે નહીં. લ્યુકાસને પણ ધનની જરૂર હતી અને એટલે જ તેણે વેઇલને પકડ્યો હતો. વેઇલ આ નવા વિચારને ધન દ્વારા પોષવા તૈયાર થયો. આ રીતે ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ સૉશિયલ રિસર્ચ જે પછીથી ફ્રૅન્કફર્ટ સ્કૂલ તરીકે જાણીતી બની તેને ધન મળવા લાગ્યું.
૧૯૩૦માં મેક્સ હૉર્કહૈમર નવા ડાયરેક્ટર બન્યા. નવી ટીમે સિગમંડ ફ્રૉઇડ (જેના ઘણા વિચારોને દુનિયાના ઘણા લોકો ફગાવે છે, ખાસ કરીને સેક્સની બાબતમાં. કેટલાક તો એમ પણ માને છે કે ફ્રૉઇડ પોતે જ વિકૃત હતો. ફ્રૉઇડ વિશે એક અલગ લેખ થઈ શકે તેમ છે) અને માર્ક્સના વિચારોની ભેળસેળ કરી. આ રીતે કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમનો જન્મ થયો.
માર્ક્સિઝમમાં એવો વાદ હતો કે શ્રમજીવી વર્ગને સામંતો, જમીનદારો વગેરે (જેને સામ્યવાદીઓ રૂલિંગ ક્લાસ ગણે છે) દબાવે છે, તેમનું શોષણ કરે છે, તેમના પર અત્યાચારો કરે છે. પરંતુ આ જે નવી થિયરી આવી – કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ- તેમાં તો એવું દર્શાવવામાં આવ્યું કે પશ્ચિમી સંસ્કૃતિની સંસ્થાઓ દ્વારા દરેક વ્યક્તિનું માનસિક રીતે શોષણ થાય છે. ભારતના સંદર્ભમાં અહીં પશ્ચિમીના બદલે હિન્દુ ધર્મ મૂકી દેવો. અર્થાત્ ભારતમાં એવું ઠસાવવામાં આવે છે કે હિન્દુ ધર્મ એ શોષણખોરોનો ધર્મ છે.
દરમિયાનમાં જર્મનીમાં ૧૯૩૩માં નેશનલ સૉશિયલિસ્ટ (હિટલર)ની સરકાર આવી. આથી મેક્સ હૉર્કહૈમરને ભાગવું પડ્યું. તે પહેલાં જીનેવા ગયો અને પછી ન્યૂયૉર્કમાં. ૧૯૩૪માં કૉલમ્બિયન યુનિવર્સિટીના પ્રમુખે મેક્સને પોતાની સંસ્થા દેશની બહાર અમેરિકામાં (જે રીતે તિબેટના લોકો ભારતમાં પોતાની સરકાર ચલાવે છે તેમ) ચલાવવા મંજૂરી આપી. આમ, અમેરિકામાં રહીને આ થિયરી અમેરિકી સંસ્કૃતિ સામે ચલાવવામાં આવી. જોકે અહીં મજાની વાત એ હતી કે અમેરિકામાં જે શાસકો હતા તેમણે પણ મૂળ ભારતીય વતની (નેટિવ ઇન્ડિયન)ની સંસ્કૃતિને દબાવીને પોતાની ખ્રિસ્તી સંસ્કૃતિ લાદી હતી. હવે તેમની સામે કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમની થિયરી આવી હતી.
મેક્સની સ્કૂલે જે સામગ્રી પ્રસિદ્ધ કરી તેમાંની એક હતી- ક્રિટિકલ થિયરી. આ થિયરીમાં પશ્ચિમી સંસ્કૃતિનાં તમામ પાસાંની ટીકા કરવામાં આવી હતી. પરિવાર, લોકશાહી, એક સમાન કાયદો, વાણીની સ્વતંત્રતા અને બીજું ઘણું બધું.
આ પછી બીજું પુસ્તક આવ્યું- ઑથૉટેરિયન પર્સનાલિટી. તેમાં પુરુષ અને મહિલાઓ બાબતે અમેરિકાના વિચારોની ટીકા કરવામાં આવી. આમ, આ સ્કૂલની થિયરીમાં દુનિયાને બે વિભાગમાં વહેંચી દેવાઈ- શોષણખોરો અને પીડિતો. પહેલાં આ વ્યાખ્યા માત્ર મજૂરો અને સામંતો પૂરતી હતી, પરંતુ આ નવી વ્યાખ્યામાં હવે શોષણખોરોમાં પુરુષો સહિત ઘણાનો સમાવેશ થતો હતો. આમ, આમાંથી જન્મ થયો નારીવાદ અથવા ફેમિનિઝમનો. તેમની દલીલ હતી કે આ તો શોષણખોરોએ પુરુષો અને મહિલાઓ વચ્ચે તફાવત રાખ્યો છે, બાકી તેમની વચ્ચે કોઈ તફાવત જ નથી. (તેમનું ચાલે તો તેઓ જેણે પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે શારીરિક-માનસિક એમ બધી રીતે તફાવત રાખ્યો છે તે કુદરત અથવા ઈશ્વરને પણ શોષણખોરમાં ખપાવી દે).
મેક્સની ટોળીમાં બીજા બે જણા પણ હતા- થિયોડર એડૉર્નો અને હર્બર્ટ માર્ક્યુઝ. બીજું વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયું તે પછી મેક્સ અને એડૉર્નો જર્મની ભેગા થઈ ગયા (કારણકે હિટલરની હાર થઈ હતી એટલે હવે તેમનામાં હિંમત આવી હતી). પરંતુ હર્બર્ટ અમેરિકા જ રહ્યો.
હર્બર્ટે ‘ઇરૉઝ એન્ડ સિવિલાઇઝેશન: અ ફિલૉસૉફિકલ ઇન્ક્વાયરી ઇન ટૂ ફ્રૉઇડ’ નામનું પુસ્તક લખ્યું. આમાં પણ કાર્લ માર્ક્સ અને સિગમંડ ફ્રૉઇડના વિચારોની ભેળસેળ હતી. તેમાં ‘પૉલિમૉર્ફસ પર્વર્સિટી’ (જે ફ્રૉઇડનો કન્સેપ્ટ હતો) માટે અનુરોધ કરાયો. તેમાં પરંપરાગત નિયમોની બહાર સેક્સની મજા લેવાનો વિચાર મૂકાયો હતો. અર્થાત્ લફરા કરો અને મજા કરો! આ પુસ્તકે આ રીતે અમેરિકામાં ૧૯૬૦ના દશકમાં સેક્સ્યુઅલ ક્રાંતિના પાયા નાખ્યા. ૧૯૬૦ પછી જ અમેરિકામાં લગ્ન બહારના સેક્સને સ્વીકૃતિ મળવા લાગી અને તેની પાછળ હર્બર્ટનું આ પુસ્તક અને તેની પાછળ એન્ટૉનિયો ગ્રામસ્કી તેમજ જ્યૉર્જી લ્યુકાસનો ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’નો સિદ્ધાંત હતો.
હર્બર્ટે પોતાના ઉપરોક્ત પુસ્તકમાં માત્ર શ્રમથી જ સ્વતંત્રતા નહોતી વિચારી, તમામ પ્રકારની સ્વતંત્રતા વિચારી હતી જે ખરેખર તો સ્વચ્છંદતા જ હતી. ગુલઝારનું ગીત યાદ આવે છે ને? ‘સારે નિયમ તોડ દો, નિયમ પે ચલના છોડ દો, ઇન્કિલાબ ઝિંદાબાદ.’ આપણા ફિલ્મના મોટા ભાગના કલાકારો-બલરાજ સહાની, એ. કે. હંગલ, કે. એ. અબ્બાસ (જેમણે રાજ કપૂરની ‘આવારા’, ‘જાગતે રહો’ વગેરે લખી હતી), ઋત્વિક ઘટક, ઉત્પલ દત્ત, સલીલ ચૌધરી વગેરે સામ્યવાદથી પ્રભાવિત સંસ્થા ‘ઇપ્ટા’ (ઇન્ડિયન પીપલ્સ થિયેટર એસોસિએશન)ના સભ્યો હતા. એટલે જ આપણી ફિલ્મોના પ્રારંભિક કાળને બાદ કરો તો તે પછી આવેલી ફિલ્મોમાં જ્યૉર્જી લ્યુકાસની ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ની થિયરીનો પડઘો હળવા સૂરે દેખાતો- ગરીબ અને વંચિતને પીડિત બતાવાતો અને સામે પક્ષે કથિત ઉચ્ચ વર્ણની વ્યક્તિને શોષણખોર જ બતાવાતો. સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના તમામ નિયમોને તોડવાની વાત થતી. પરંતુ તે વખતે ફિલ્મોના વિતરકો બહુ પ્રભાવશાળી હતા. આથી તેઓ વાર્તામાં-ગીતોમાં ફેરફાર કરાવતા. અને દર્શકો પણ એટલા આધુનિક વિચારસરણીથી પ્રભાવિત નહોતા. તેથી ફિલ્મોમાં વાર્તા ગમે તે હોય, અંતે તો નૈતિકતાનો વિજય દેખાડવો જ પડતો.
પરંતુ ૧૯૮૦માં કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ અથવા કલ્ચરલ ટેરરિઝમ ભારતની યુનિવર્સિટીઓમાં કલ્ચરલ સ્ટડિઝના રૂપે છવાયું. ૧૯૬૯માં ઈન્દિરા ગાંધી સામે મોરારજી દેસાઈ અને તેમના સાથીઓનો પડકાર જોતાં ઈન્દિરાજીને સામ્યવાદીઓનો સહારો લેવો પડ્યો. પરિણામે શિક્ષણ સંસ્થાઓ, ઇતિહાસ વગેરે દરેક સંસ્થાઓમાં સામ્યવાદી વિચારસરણીના લોકો ઘૂસ્યા. એટલી હદે ઘૂસ્યા કે આજના પ્રખર સામ્યવાદી સીતારામ યેચૂરીના નેતૃત્વમાં જેએનયુના વિદ્યાર્થીઓએ ઈન્દિરાજીને યુનિવર્સિટીના કુલપતિ તરીકે રાજીનામું આપવાની ફરજ પાડેલી. ફિલ્મ એન્ડ ટેલિવિઝન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ઇન્ડિયા, પૂણે પણ આવી સંસ્થાઓમાં સામેલ છે. જેએનયુ હોય, પશ્ચિમ બંગાળની જાદવપુર હોય કે એફટીઆઈઆઈ વગેરેમાં લ્યુકાસ જેવા કેટલાક અધ્યાપકો તેમના વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસના બહાને વૈશ્વિક વિચારવાનું કહે છે. ફ્રી સેક્સ બાબતે પ્રેરે છે જેથી તેઓ પોતે પણ વ્યભિચાર કરી શકે. તેથી તેમને ભારત કરતાં વધુ ચિંતા પાકિસ્તાનની હોય છે. અફઝલ ગુરુની હોય છે. તેમને કાશ્મીરમાં સેના બળાત્કારી લાગે છે. દુઃખની વાત એ છે કે હમણાં એક ટેલિવિઝન ચર્ચામાં એક ગુજરાતી મહિલા ઉદ્યોગપતિ (મોટા ભાગે ભાગ્યેશ સોનેજી)એ પણ કહ્યું કે શિક્ષણમાં તો દાઉદના પણ સમર્થકો હોવા જોઈએ અને દાઉદના વિરોધી પણ! શું આપણે આવું શિક્ષણ રાખવું છે જેમાંથી દાઉદના સમર્થકો નીકળે?
આ રીતે એકતા કપૂર હોય કે પછી રામગોપાલ વર્મા, મોટા ભાગના ફિલ્મકારો ફ્રી સેક્સ અને લિબર્ટીની વાત કરતા થઈ ગયા છે. આ લોકો જાણેઅજાણે કલ્ચરલ ટેરરિઝમની થિયરી પર ચાલી રહ્યા છે. પરિવાર, લોકશાહી, વાણીની સ્વતંત્રતા, હિન્દુ ધર્મ આ બધા પર રોજ દિવસ પડે ને નવો આઘાત થઈ રહ્યો છે. રૅન્ડી ડી. શિલરે ‘ધ નેકેડ લૅફ્ટિસ્ટઃ અ કન્ઝર્વેટિવ્સ પર્સ્પેક્ટિવ ટૂ અંડરસ્ટેન્ડિંગ લિબરલ્સ ઍન્ડ સૉશિયલિસ્ટ્સ’ નામના પુસ્તકમાં અંતિમ પ્રકરણ લખ્યું છે તેનું નામ ‘કલ્ચરલ શૉક’ રાખ્યું છે.
આ લિબરલો, સામ્યવાદીઓ પોતાની કોઈ ને કોઈ હરકત દ્વારા રોજ આપણને સાંસ્કૃતિક આઘાત પહોંચાડતા રહે છે. સોનમ કપૂરે તાજેતરમાં મંગળસૂત્રને કાંડા પર ઘડિયાળની જેમ બાંધી આવો આઘાત આપ્યો હતો. ચાહે તે એમ. એફ. હુસૈન હોય, હીના ખાન હોય કે પ્રિયંકા ચોપરા (જેની ગયા સપ્તાહે આપણે વાત કરી હતી) કે પછી ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની શ્વેતા કૌશલ જેને ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’માં પોતાના ભાવિ ભરથાર યુવરાજના કુટુંબના મિલનથી ખુશી થતાં દોડવા લાગતી સોનમ કપૂરની એ ખુશીમાં ‘સંસ્કારી ઑર્ગેઝમ’ દેખાય છે, તે બધાં પોતાનાં લખાણો, પોતાનાં વક્તવ્યો, પોતાની કલા-સંસ્કૃતિ દ્વારા નવું કરવાના બહાને સાંસ્કૃતિક આઘાત આપી રહ્યા છે. જરા વિચાર કરજો કે ૨૦૦૧માં એકતા કપૂરની ‘ક્યોંકિ સાસ કભી બહુ થી’ સિરિયલ શરૂ થઈ, તે પછી કેટલા પરિવારો તૂટ્યા?
હર્બર્ટની વિચારસરણી તો આજે ભારતમાં ઠેરઠેર ફેલાઈ ગઈ છે. સ્ત્રી હોય, દલિત હોય, મુસ્લિમ હોય, ખેડૂત હોય કે પછી નોકરિયાત હોય, દરેકને પોતે શોષિત જ લાગે છે. દરેકને હિન્દુ ધર્મ સાથે જોડાયેલી વાતો હવે બંધનકારી અને પોતાનું શોષણ કરનારી લાગે છે. હિન્દુ અને ખ્રિસ્તી પંથમાં આવા આઘાતો પહોંચાડી શકાય છે પરંતુ મુસ્લિમોમાં કટ્ટરવાદીઓ આવા આઘાત પહોંચાડનારની સામે કોઈ પણ હદે જઈ શકે છે અને તેના દાખલા છે, તેથી ત્યાં આવો કોઈ ચાળો આ લોકો કરી શકતા નથી.
જો સંઘ, હિન્દુ મહાસભા, સ્વામિનારાયણ સંપ્રદાય, ગાયત્રી પરિવાર, સ્વાધ્યાય પરિવાર, આર્ટ ઑફ લિવિંગ, સદ્ગુરુ જગ્ગી વાસુદેવ વગેરે હિન્દુવાદી સંસ્થાઓ તેમજ જૈનો-શીખો વગેરેની સંસ્થાઓએ ખરેખર આ દેશ-પોતાનો ધર્મ બચાવવો હશે તો માત્ર રાજકીય, મજદૂર કે ધર્મના ક્ષેત્રે ધ્યાન આપવાથી નહીં ચાલે. બાળકોને ભણતરથી જ કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટ બનાવતી અને પોતાની કલા દ્વારા કલ્ચરલ ટેરરિઝમ ફેલાવતી વિચારસરણીને શિક્ષણ, કલા અને સાહિત્ય વગેરે ક્ષેત્રમાં મજબૂત પગપેસારો કરી ઉખાડી ફેંકવી પડશે.
(સમાપ્ત)

sanjog news, vichar valonun

હીના ખાન, પ્રિયંકા ચોપરા અને કલ્ચરલ ટેરરિઝમ

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૩/૬/૧૮)

(કલ્ચરલ ટેરરિઝમ- લેખાંક-૧)

તાજેતરમાં ચાર ઘટનાઓ ધ્યાન દેવા લાયક બની. ત્રણ ઘટનાઓમાં કેન્દ્રમાં મહિલા હતી. એક આપણે ત્યાં, બીજી બાંગ્લાદેશમાં અને ત્રીજી ઇંગ્લેન્ડમાં. આપણે ત્યાં ‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’ની નાયિકા અક્ષરા બનેલી હીના ખાને તાજેતરમાં પોતાના ફૉટો શૂટ કરેલી તસવીર અને વિડિયો મૂક્યા. આનાથી સૉશિયલ મિડિયા પર કેટલાક મુસ્લિમો ભડકી ઊઠ્યા. તેમણે હીનાને સલાહ આપી દીધી કે રમઝાન મહિના દરમિયાન તેણે આવું કામ કરવું જોઈતું નહોતું. પોતાને પાક (પવિત્ર) કરી લે.
આ ઘટનાની કારણરૂપ વ્યક્તિ જો હિન્દુ હોત તો કથિત સેક્યુલર, લિબરલ, બુદ્ધુજીવીઓ (જેમની કલમ હંમેશાં હિન્દુઓને શિખામણ આપવા જ ચાલે છે) અને ફેમિનિસ્ટોએ ફેસબુક અને ટ્વિટર પર કેમ્પેઇન ચલાવ્યું હોત; જેમ અગાઉ ‘કિસ ઑફ લવ’ અને ‘પિંક ચડ્ડી’ કેમ્પેઇન ચલાવેલું. પરંતુ અહીં જે લોકો સલાહ આપનારા હતા તેમના પંથના કારણે આ લોકોની હિંમત ચાલી નહીં. અહીં વાત એ નથી કે મુસ્લિમ બંધુઓની લાગણી ખોટી હતી કે સાચી. અહીં વાત સેક્યુલર, લિબરલ અને બુદ્ધુજીવીઓનાં બેવડાં વલણોની છે.
ઈંગ્લેન્ડમાં લંડનના હેમ્પસ્ટેડ ગામડામાં એક વિચિત્ર ઘટના બની. સામાન્ય રીતે સ્વિમિંગ પૂલમાં પુરુષો અને મહિલાઓનો સમય અલગ-અલગ હોય છે. મહિલાઓના સમયમાં પુરુષો જઈ શકતા નથી અને પુરુષોના સમયમાં મહિલાઓ. આનું કારણ સ્વાભાવિક છે કે તરણ વખતે જે પોશાક પહેરવામાં આવે છે તેમાં ભદ્રતા જળવાય, મહિલાઓની પોતાની ગરીમા જળવાય તેથી આવું કરવામાં આવે છે. પરંતુ ત્યાંની કેટલીક મહિલાઓને તેનો વિરોધ હતો. તેઓ કથતિ પુરુષ તરફી કાયદાઓનો વિરોધ કરવા ત્યાં પહોંચી ગઈ. આ મહિલાઓએ શું ભદ્રતા જાળવી? ના!
તેમાં કોઈ મહિલાએ નકલી દાઢી-મૂછ લગાડેલી. તો કોઈએ ‘મેન્કિની’ પહેરી હતી. (પુરુષો માટેની બિકિનીને મેન્કિની કહે છે!) અને મેન્કિનીમાં ભારે અંગપ્રદર્શન થાય છે. ઈંગ્લેન્ડ જેવા દેશોને બુદ્ધુજીવીઓ બહુ એડવાન્સ માને છે અને બધી જ છૂટછાટોવાળો માને છે પરંતુ ત્યાં પણ ભદ્રતાના કેટલાક નિયમો હોય છે. હેમ્પસ્ટેડમાં મહિલાઓએ આવું કર્યું એટલે પોલીસ આવી અને શાંતિનો ભંગ ન થાય તે માટે મહિલાઓને પકડીને બહાર લઈ ગઈ. હેમ્પસ્ટેડમાં મહિલાઓએ આ જે કર્યું તે ત્યાં ચાલી રહેલા ‘ManFriday’ નામના અભિયાનનો ભાગ હતો. આ અભિયાનમાં મહિલાઓ પોતાને પુરુષ જેવી ગણાવે છે. દક્ષિણ લંડનના ડલવિચ લૅઝર સેન્ટર જેવી જગ્યાએ પુરુષો માટેના કપડાં બદલવાના ઓરડામાં જઈ પોતે કપડાં બદલે છે!
ઈંગ્લેન્ડમાં એક કાયદો છે- સમાનતા કાયદો. તેમાં ફેરફારની વાત ચાલી રહી છે. સૂચિત ફેરફારો હેઠળ જે પુરુષો મહિલા બનવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોય તેમને મહિલાઓ માટેની જગ્યા વાપરવા મળે છે! મહિલાઓ આ કાયદાનો વિરોધ કરી રહી હતી. આ મહિલાઓનું કહેવું છે કે આ સૂચિત સુધારાથી પુરુષો પોતાને મહિલા ગણાવી મહિલાઓ માટેની જગ્યા વાપરી શકશે. તેનાથી મહિલાઓની છેડતી, બળાત્કાર જેવી ઘટનાઓ બનશે.
આ મહિલાઓની વાત સાચી છે પરંતુ જે પ્રકારે તેમણે વિરોધ કર્યો તે રીત શું વાજબી છે? કોઈ સજ્જન આ વાત સાથે સહમત ન થઈ શકે. વિરોધની રીત વાજબી નથી. પરંતુ આ ઈંગ્લેન્ડની આ ઘટનાના સમાચાર ભારતમાં પ્રાદેશિક મિડિયામાં જોવા મળ્યા? ના. કારણકે પશ્ચિમી દેશોની છબી ખરડાય તેવા સમાચાર આપણે ત્યાં છપાતા નથી. બધા જ અખબારોમાં કંઈ આવું નથી હોતું પરંતુ જે ચારપાંચ નેશનલ મિડિયા છે તે નથી છાપતાં, ટીવી પર બતાવતાં કે વેબસાઇટ પર મૂકતાં અને પરિણામે પ્રાદેશિક મિડિયા પણ (જેના સૉર્સ મોટા ભાગે હિન્દી છાપાં/ચૅનલ/વેબસાઇટ હોય છે) જે તે દેશના વિવિધ અંગ્રેજી અખબારોની વેબસાઇટ પર જઈને સમાચાર જોવાની તસદી નથી લેતા કારણકે ત્યાંના અખબારોનું અંગ્રેજી સમજાવવું જોઈએ ને. એ બધી લપમાં કોણ પડે?
ત્રીજી ઘટના એટલે પ્રિયંકા ચોપરાનું યુનિસેફના ગુડવિલ એમ્બેસેડર તરીકે બાંગ્લાદેશના રૉહિંગ્યા મુસ્લિમોના શિબિરમાં જઈ બાળક સાથે સુંદર તસવીર ખેંચાવવી. પ્રિયંકા ચોપરા ક્યારેય કાશ્મીરી પંડિતોના બાળકો સાથે તસવીર પડાવવા પહોંચી નથી, તેથી તેનો સૉશિયલ મિડિયા પર આકરો વિરોધ થયો. જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ કાંડમાં રૉહિંગ્યાઓનો હાથ હોવાનું મનાય છે. રૉહિંગ્યાઓએ મ્યાનમારમાં બૌદ્ધોનું જીવવાનું હરામ કરી નાખ્યું હતું તેથી તો તેમની સામે બૌદ્ધ પ્રજા ઉશ્કેરાઈ. (શ્રીલંકામાં પણ થોડા મહિના પહેલાં બૌદ્ધો અને મુસ્લિમોના પંથાંતરણ માટે હિંસક લડાઈ થઈ ગઈ.)
ચોથી ઘટના જમ્મુ-કાશ્મીરની છે. કહેવાતી હિન્દુવાદી નરેન્દ્ર મોદી સરકારે મહેબૂબા મુફ્તિની વાત માનીને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રમઝાનમાં યુદ્ધવિરામ જાહેર કર્યો. પરંતુ જે લોકો માત્ર કહેવા પૂરતા ઇસ્લામી છે તેવા પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન સમર્થિત ત્રાસવાદીઓ રમઝાનને પવિત્ર મહિનો જુદી રીતે ગણે છે. તેઓ માને છે કે આ મહિનામાં પણ તેમની જેહાદ તો ચાલુ રાખી જ શકાય છે. તાલિબાનના એક પ્રવક્તાએ ગત વર્ષે ૩૦ મેએ જ નિવેદન આપેલું કે ‘રમઝાનના મહિનામાં તો જેહાદ ચાલુ રાખવી જ જોઈએ. તેનાથી તો જિહાદનું ફળ અનેક ગણું મળે છે!’ એટલે પાકિસ્તાને યુદ્ધવિરામ ભંગ કર્યો અને તેની ગોળીથી આઠ મહિનાના એક નાનકડા બાળકનું મૃત્યુ થયું.
જો આ બાળકનો પંથ મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી હોત તો સમગ્ર દુનિયામાં તેની તસવીર ચાર-ચાર કૉલમમાં છપાત. તેની હૃદયસ્પર્શી ફૉટો કૅપ્શન લખાઈ હોત. આવી તસવીર ખેંચવાવાળાને બેસ્ટ ફૉટૉગ્રાફીનું ઈનામ મળ્યું હોત. પરંતુ આ બાળકનું નામ નીતિન કુમાર હતું. તે તેનો વાંક. આ બાળકની કોઈ તસવીર ન છપાઈ કે તેનાં અપમૃત્યુના સમાચાર જોરશોરથી બતાવાયા કે છપાયા.
સિરિયાના યુદ્ધના કારણે એક બાળકની લાશ દરિયાકિનારે પડી હતી તેની તસવીરે દુનિયાભરમાં કેવી કરુણા-અનુકંપા પેદા કરેલી? કારણ મિડિયા! પરંતુ ભારતીય મિડિયાની સહાનુભૂતિ માત્ર એક ચોક્કસ પંથ માટે જ કેમ હોય છે? શું હિન્દુ, જૈન, બૌદ્ધ, પારસી, યહૂદી, વગેરે કરુણા-અનુકંપાને પાત્ર નથી? શું આ લોકો જુલ્મી જ છે?
હમણાં સ્ટાર, ઝી જેવી ચેનલો પર સિરિયલોની એવી જાહેરખબરો બને છે કે તે જોઈને આપણને હિન્દુ હોવા પર શરમ આવે. સ્ટાર પ્લસ પર પહેલાં ‘સીયા કે રામ’ ધારાવાહિકમાં એવી જાહેરખબર બતાવાતી હતી કે સીતાજી લક્ષ્મણને કહે છે કે શૂર્પણખાનાં નાક-કાન કાપીને તેં નારીની ગરીમાને ઠેસ પહોંચાડી છે. (પરંતુ શૂપર્ણખાએ જે રીતે રામ અને લક્ષ્મણને પોતાની જાળમાં લપેટી કામુકતા સંતોષવા પ્રયાસ કર્યો તેનાથી નારીની ગરીમા વધી જતી હતી?) શું સીતાજી ખરેખર આવું બોલ્યાં હોય? આ સિરિયલમાં નીચે ડિસ્ક્લેમર મૂકી દેવાતું કે આ કાલ્પનિક કથા છે. શું આવું અન્ય કોઈ પંથના ગ્રંથ વિશે લખીને ગમે તે બતાવી શકાય?
મહેશ ભટ્ટની આત્મકથા પર બનેલી સિરિયલ ‘નામકરણ’માં એક નાનકડી છોકરીને એવો પ્રશ્ન પૂછતી બતાવે છે કે ‘કન્યાદાન શું હોય છે? પહેલાં પિતાનું નામ અને પછી પતિનું નામ પાછળ કેમ લાગે છે?’ આ સિરિયલની માત્ર જાહેરખબર જ આવી હતી, બાકી સિરિયલમાં સાસુ-વહુના ડ્રામા સિવાય બીજું કંઈ નહોતું.
અત્યારે ઝી ગ્રૂપની એન્ડ પિક્ચર્સ પર ‘લક્ષ્મણરેખા’નો પ્રૉમો ચાલે છે. તેમાં મોડી રાત્રે પુરુષ બાઇક પર નીકળે છે ત્યારે સ્ત્રીઓને પત્તા રમતી અને પુરુષને છેડતી બતાવાય છે. નાયિકાના મુખે કહેવાયું છે કે તે રાવણ સામે લડવા લક્ષ્મણરેખા શા માટે ન ઓળંગે?
ટૂંકમાં, ભારતની મનોરંજન ચેનલો, ફિલ્મો, વેબસીરિઝો, મિડિયા અને અમુક અંશે રાજકારણ પણ આજકાલ આ છદ્મ મહિલાવાદને સમર્થન આપે છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે આ ફેમિનિઝમ પણ કોઈ ચોક્કસ પંથો પૂરતું સીમિત કેમ છે? ઈસ્લામ પંથની વાત આવે, તીન તલાકની વાત આવે ત્યારે ફેમિનિસ્ટો ક્યાં ખોવાઈ જાય છે? (બાય ધ વે, સાઉદી અરેબિયા જેનો તાજેતરમાં ખૂબ જ પ્રચાર થયો કે ત્યાં મહિલાઓ તરફી સુધારા થઈ રહ્યા છે, ત્યાં હવે એ મહિલાવાદીઓને પકડીપકડીને જેલમાં પૂરવામાં આવી રહ્યા છે અને તેમને વકીલો પણ પૂરા પાડવામાં આવતા નથી.) ઉપર લખેલી ઘટનાઓ પાછળ એક કારણ કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ પણ છે.
પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ પહેલાં માર્ક્સવાદીઓ (મૂળ તો સામ્યવાદીઓ) એમ માનતા હતા કે યુરોપમાં યુદ્ધ થશે તો મજૂરો, મૂડીવાદી મધ્યમ વર્ગ (જેને સામ્યવાદીઓ બુર્જુઆ કહે છે) સામે યુદ્ધે ચડશે અને આ સંઘર્ષથી સામ્યવાદી ક્રાંતિ થશે. જોકે ૧૯૧૪ના યુદ્ધમાં આવું કંઈ થયું નહીં. શ્રમિક વર્ગ પણ લશ્કરી ગણવેશ પહેરીને યુદ્ધમાં જોડાઈ ગયો.
આ પછી સામ્યવાદીઓમાં પ્રશ્ન ઉદ્ભવ્યો કે આપણું ધારેલું તો કંઈ થયું નહીં. તો શું કરવું? બે અગ્રણી માર્ક્સવાદી- ઈટાલીના ઍન્ટૉનિયો ગ્રામ્સ્કી અને હંગેરીના જ્યૉર્જ લ્યુકાસને અલગ-અલગ રીતે પણ એકસરખો વિચાર આવ્યો કે યુરોપનો શ્રમજીવી વર્ગ પશ્ચિમની લોકશાહી અને મૂડીવાદથી પ્રભાવિત છે. જ્યાં સુધી આ બંનેનો નાશ નહીં થાય ત્યાં સુધી સામ્યવાદી ક્રાંતિ નહીં થાય. ગ્રામ્સ્કીને તો મુસોલિનીએ જેલમાં પૂરી દીધો, પરંતુ લ્યુકાસ ૧૯૧૮માં બૉલશેવિક હંગેરીમાં સંસ્કૃતિ મંત્રી બની ગયો. આ સમય દરમિયાન તેને થયું કે જો કુટુંબ પ્રથા અને સેક્સ અંગેની નીતિમત્તાને નાબૂદ કરવામાં આવે તો સમાજ પડી ભાંગશે. આ બંને હેતુ સાથે લ્યુકાસે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ નામની નીતિ અમલમાં મૂકી. તેના ભાગરૂપે નક્કી થયું કે લેક્ચરો દ્વારા બાળકોનું બ્રેઇનવૉશ કરવું જેથી તેઓ ખ્રિસ્તી સિદ્ધાંતોને ફગાવી દે. (આપણે ત્યાં શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ઘૂસી ગયેલા-અભિનેત્રી સ્વરા ભાસ્કરની માતા-ઈરા ભાસ્કર જેવા લોકો આ જ કામ હિન્દુત્વ અને ભારત બાબતે કરી રહ્યાં છે).
આ લેક્ચરમાં ચિત્રો સાથે સેક્સની ઈચ્છા ભડકે તેવી સામગ્રી બાળકો સામે મૂકાતી અને તેમને શિખવાડાતું કે સેક્સમાં કોઈ ખરાબી નથી. (આપણે ત્યાં ઘણા કલમઘસુઓ આ કામ કરીને કલ્ચરલ ટેરરિઝમનો જાણેઅજાણે હાથો બની રહ્યા છે).
જોકે જેમ ભારતમાં બને છે તેમ હંગેરીમાં પણ બન્યું. લોકો લ્યુકાસના આ પ્રૉગ્રામ સામે રોષે ભરાયા. રોમાનિયાએ હંગેરી પર ૧૯૧૯માં હુમલો કર્યો ત્યારે આ કાયર લ્યુકાસ (આવા બુદ્ધુજીવીઓ પાછા કાયર જ હોય, ભગતસિંહ જેવા ન હોય જે સામે ચાલીને પોતાની ધરપકડ થવા દે.) હંગેરીમાંથી ભાગી ગયો.
તો આ કલ્ચરલ ટેરરિઝમ અથવા કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમની થિયરી ફરીથી બેઠી કેવી રીતે થઈ? તેની વાત આવતા અંકે.

(ક્રમશઃ)

ભાગ-૨ઃ અમેરિકામાં ફેમિનિઝમ અને સેક્સ ક્રાંતિનો પ્રણેતા- કલ્ચરલ ટેરરિઝમ વાદ!