abhiyaan, national, politics

મહાભિયોગની દરખાસ્ત: ન્યાયતંત્ર સામે અવિશ્વાસ જગાવવાની ચાલ?

(અભિયાન,તા. ૦૫/૦૫/૧૮નો અંક)
પહેલી વાર આ દેશના કોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનું રાજકીય પક્ષોએ વિચાર્યું હશે. વિપક્ષોની પાસે તેમનાં કારણો છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે તેમની વર્તણૂક ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદને શોભાવતી વ્યક્તિ જેવી નથી. કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા ગુલામનબી આઝાદે આ દરખાસ્ત પાછળ વિપક્ષોનો હેતુ સમજાવતા કહેલું કે તેમની પાસે આ દરખાસ્ત માટેનાં પાંચ કારણો છે.
૧. ઓડિશામાં પ્રસાદ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ એ ૪૬ સંસ્થાઓ પૈકીની એક હતી જેને કેન્દ્ર સરકારે બે શૈક્ષણિક વર્ષ માટે મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવા માટે પ્રતિબંધિત જાહેર કરી હતી. તેનું કારણ મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાનો રિપૉર્ટ હતો. આ અહેવાલ મુજબ, તેમની ઉતરતી કક્ષાની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ હતી અને નક્કી થયેલાં ધારાધોરણો પૂરાં ન કરવા તે હતું. આ કેસમાં ઑડિશા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આઈ. એમ. કુદુસ્સી, વચેટિયા વિશ્વનાથ અગરવાલ, અને પ્રસાદ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટના બી. પી. યાદવ વચ્ચેની કથિત વાતચીતની બહાર આવેલી ટેપ મુજબ, વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને લાંચ આપવાનો કૉલેજના અધિકારીઓનો ઈરાદો હતો. કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર આ કેસમાં કદાચ સંડોવાયેલા હોઈ શકે.
૨. પ્રસાદ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટના કેસના દરેક કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે ચુકાદા આપ્યા છે. તેથી તેઓ પણ તપાસના પરીઘમાં આવી શકે તેવી બાબતમાં તપાસ માગતી રિટ પિટિશન પર પણ મિશ્રએ વહીવટી અને ન્યાયિક બંને રીતે કામ કર્યું છે. આ રીતે તેમણે ન્યાયાધીશોની આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
૩. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ ૬ નવેમ્બર ૨૦૧૭ની તારીખનો વહીવટી આદેશની તારીખ અગાઉની નાખી હતી જે ગંભીર છેતરપિંડી અને બનાવટનું કૃત્ય બને છે.
૪. દીપક મિશ્રએ તેઓ જ્યારે વકીલ હતા ત્યારે જમીન મેળવી હતી. તે માટે તેમણે જે સોગંદનામું કર્યું તે ખોટું હોવાનું સાબિત થયું હતું. એડીએમે ૧૯૮૫માં આ જમીન ફાળવણીને રદ્દ કરી હતી. તેમણે જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન મેળવ્યું તે પછી ૨૦૧૨માં કથિત જમીન પાછી આપી દીધી હતી.
૫. મિશ્રએ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ કેસોમાં પૂર્વ નિર્ધારિત પરિણામ મેળવવા માટે ચોક્કસ વકીલોના કેસો પસંદગીના ન્યાયાધીશોને આપવા માટે પોતાની માસ્ટર રૉસ્ટર તરીકેની વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો છે.
આ મહાભિયોગની નૉટિસ આપનાર પક્ષોમાં કૉંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પક્ષ (સપ), બહુજન સમાજ પક્ષ (બસપ), રાષ્ટ્રવાદી કૉંગ્રેસ પક્ષ (એનસીપી), સીપીએમ, સીપીઆઈ અને મુસ્લિમ લીગનો સમાવેશ થાય છે. તૃણમૂલ, શિવસેના, ડીએમકે, બીજદ, અન્નાદ્રમુક, સહિતના ભાજપના કટ્ટર વિરોધી પક્ષો પણ આ દરખાસ્તમાં જોડાયા નથી તે પણ નોંધપાત્ર છે.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્તને તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વેંકૈયા નાયડુએ ફગાવી દીધી એટલે હવે વિપક્ષો માટે ન્યાયાલયમાં જવાનો માર્ગ રહ્યો છે. આ દરખાસ્ત માટે જે પક્ષો આગળ આવ્યા છે તેમાં સ્પષ્ટ છે કે બધા કૉંગ્રેસના બગલબચ્ચાં જેવા પક્ષો છે અને મૂળ તો ડાબેરી તેમજ મુસ્લિમ લીગ જેવા કટ્ટરવાદી પક્ષ છે.
હવે પ્રશ્ન એ ઉપસ્થિત થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને તેના બગલબચ્ચાં જેવા સાથી વિપક્ષો શા માટે દીપક મિશ્ર સામે આટલા ઉકળી ઊઠ્યા છે? મિશ્ર તો બે ઑક્ટોબર ૨૦૧૮ના રોજ નિવૃત્ત થવાના છે. તો પછી આટલી ઉતાવળ શા માટે કે તેઓ તેમના પદ પરથી હટી જાય?
આને કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓની મિલી ભગત તરીકે જોવાય છે. આ ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ પેદા કરવાની ચાલ છે. સંસદ પર અવિશ્વાસ, સેના પર અવિશ્વાસ, પોલીસ પર અવિશ્વાસ અને હવે ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ. અત્યાર સુધી ન્યાયતંત્રના ચુકાદાઓ ગમે કે ન ગમે, બધાએ સ્વીકાર્યા જ છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક નવી ચાલ જોવા મળી છે.
ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરિકિશન લોયાના મૃત્યુના કેસમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે જાહેર હિતની અરજી ફગાવી દીધી તે પછી જાણીતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ ચુકાદાના દિવસને કાળો દિવસ ગણાવ્યો! આ એ જ પ્રશાંત ભૂષણ છે જે કાશ્મીરમાં લોકમત લેવાની વાત કરે છે, જે એક ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણ જેની સામે પદ્ધતિસર કેસ ચાલ્યો, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવ્યો, તે પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરીની મહોર મારી તો પણ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ખોલાવી તેની ફાંસી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા. ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૬ના રોજ આ પ્રશાંત ભૂષણે ભોપાલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં દેશભરના ન્યાયાધીશોને મૂર્ખ અને ભ્રષ્ટ ગણાવ્યા હતા! આ પ્રશાંત ભૂષણે નક્સલી વિસ્તારોમાં સેનાની હાજરી અંગે પણ જનમત લેવાની વાત કરી હતી. આ માટે પ્રશાંત ભૂષણને તેમની ઑફિસમાં જ ત્રણ જણાએ તમાચા માર્યા હતા, તો પણ તેઓ સુધરવાનું નામ લેતા નથી.
ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા હત્યાકાંડમાં પૂર્વ પ્રધાન માયાબહેન કોડનાનીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા તેની પણ કૉંગ્રેસે ટીકા કરી હતી. દરેક ચુકાદામાં ઉપરના ન્યાયાલયમાં જવાની છૂટ હોય જ છે. અરે! સર્વોચ્ચમાં ચુકાદો આવી જાય તો પણ તેની રિવ્યૂ પિટિશન, લાર્જર બૅંચ દ્વારા ચુકાદા માટે અરજી વગેરે કરી શકાતું હોય છે. પરંતુ ચુકાદાની આ હદ સુધીની ટીકા આ પહેલાં ક્યારેય થયાનું યાદ નથી આવતું.
અત્યારના મહાભિયોગના મુદ્દા પર પાછા ફરીએ. દરખાસ્તમાં ઉઠાવેલા મુદ્દા અંગે સુપ્રીમે પોતે ગત નવેમ્બર ૨૦૧૭માં ઠરાવ્યું હતું કે બૅન્ચોને કેસ સોંપવાના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વહીવટી કાર્યમાં કોઈ હિતનો ટકરાવ નથી થતો. વળી, દીપક મિશ્રએ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં જે ચુકાદા આપ્યા છે તેને ટાંકીને એમ કહેવાય છે કે વિપક્ષોનો તેમનો વિરોધ પોતાની મત બૅંકને સાચવવા માટે છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનું ફરજિયાત બનાવતો ચુકાદો આપેલો, યાકૂબ મેમણને ફાંસીની સજાવાળો ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર સામૂહિક બળાત્કારના ૨૦૧૨ના કેસનો કડક ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, ૨૦૦૮માં એક નાની બાળકીને ચૉકલેટ આપીને તેના પર બળાત્કાર કરનારને ફાંસીની સજા પણ તેમણે જ સંભળાવેલી.
હવે રામમંદિર કેસની સુનાવણી રોજબરોજ કરવાનું કૉર્ટે નક્કી કર્યું છે. પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબલે આ કેસની સુનાવણી ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવાની અપીલ કરી હતી. આ કેસની સુનાવણી દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતામાં થઈ રહી છે. કૉંગ્રેસને ડર હોઈ શકે કે રામમંદિર અંગે જો હિન્દુઓની તરફેણમાં ચુકાદો આવી જાય તો ભાજપને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં ફાયદો થઈ શકે. આ ઉપરાંત ચિદમ્બરમ્ ના દીકરા કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ કપિલ સિબલ લડે છે અને આ કેસો પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં ચાલે છે. કપિલ સિબલે તો એવી ઘોષણા પણ કરી દીધી છે કે તેઓ ૨૩ એપ્રિલથી મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં પોતાના અસીલો વતી રજૂઆત કરવા નહીં જાય. આમ તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે! આ પણ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. આનો અર્થ શું એવો કરવો કે કપિલ સિબલને ભીતિ છે કે અયોધ્યા સહિત ઉપરોક્ત ત્રણેય કેસોમાં તેમનો પક્ષ નબળો છે અને આથી ચુકાદા તેમની વિરુદ્ધમાં જ આવશે? આવું અત્યાર સુધી કોઈ વકીલે કર્યું નહીં હોય.
હકીકતે જેવી રીતે દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી પહેલાં અસહિષ્ણુતાના નામે એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ચાલ્યું હતું અને સાહિત્યકારોથી માંડીને ફિલ્મ કલાકારો સુધીના લોકોએ અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી ચૂંટણી પ્રભાવિત કરવા સફળ પ્રયાસ કર્યો હતો તેમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ન્યાયતંત્ર સામે આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેની સ્ક્રિપ્ટ સામ્યવાદીઓએ લખી હોય તેમ જણાય છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે ચાર ન્યાયમૂર્તિઓ જે. ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન બી. લોકુર અને કુરિયન જૉસેફે રીતસર જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી બળવો પોકાર્યો હતો. આમાં સામ્યવાદી નેતા ડી. રાજાની ન્યાયમૂરતિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતથી પડદા પાછળ સામ્યવાદીઓની સંડોવણીની શંકા દૃઢ બની હતી. આ બધા હોબાળા પછી જ વિપક્ષોની આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવી છે તે પણ નોંધપાત્ર છે.
એ પણ નોંધપાત્ર છે કે અગાઉ ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પર ૧૯૯૩માં મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે આ કપિલ સિબલ તેમના બચાવમાં શિરમોર હતા. તે પછી ૨૦૧૧માં કોલકાતા હાઇ કૉર્ટના ન્યાયાધીશ સૌમિત્ર સેન સામે નાણાકીય ગોટાળા અને હકીકતોના ખોટા અર્થઘટન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે પણ કૉંગ્રેસ સરકારમાં હતી. આ દરખાસ્ત રાજ્યસભામાં પસાર થઈ જતાં સૌમિત્ર સેને રાજીનામું આપી દીધેલું. ૨૦૧૧માં સિક્કિમ હાઇ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી. ડી. દિનાકરન સામે જમીન પચાવી પાડવા, ભ્રષ્ટાચાર અને ન્યાયમૂર્તિ તરીકે પદનો દુરુપયોગ કરવાના આરોપસર તપાસ પંચને પ્રથમદર્શી પુરાવા જણાતાં મહાભિયોગની નૉટિસ અપાઈ હતી, પરંતુ તેમણે તેની કાર્યવાહી હાથ ધરાય તે પહેલાં જ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
રાજકારણીઓને પોતાનાં વિધાનો યાદ નથી રહેતા પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં બધું ઑન રેકૉર્ડ હોય છે. ૨૦૧૮માં મહાભિયોગની દરખાસ્તની મજબૂત તરફેણ અને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટના બહિષ્કાર સુધીની હદે જનાર કપિલ સિબલે સૌમિત્ર સેન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત વખતે વર્ષ ૨૦૧૦માં એનડીટીવીને કહ્યું હતું, “રાજકારણીઓ ન્યાયાધીશોનું ભવિષ્ય નક્કી કરવા માંડે તો તે રાષ્ટ્રની મોટી કુસેવા ગણાશે.” તેમણે આ પ્રક્રિયાને ગેરબંધારણીય પણ ગણાવી હતી.
કયા કપિલ સિબલ સાચા? ૨૦૧૮ના કે ૨૦૧૦ના?

બૉક્સ-૧
ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી વખતે હતા!

ન્યાયતંત્રના અંધારા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી સરકાર વખતે હતા. કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા હતા. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા. આનાથી ઉલટું, ૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. તે વખતે બાર એસોસિએશનોએ અને કાનૂની ગ્રૂપોએ ભરપૂર વિરોધ કર્યો હતો.
તે વખતે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ મોહમ્મદ હિદાયાતુલ્લાહે કહ્યું હતું, “this was an attempt of not creating ‘forward looking judges’ but the ‘judges looking forward’ to the plumes of the office of Chief Justice”. જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.

બૉક્સ-૨
મહાભિયોગ સામે મનમોહનસિંહ સહિતના કૉંગ્રેસીઓમાં વિરોધ!

કૉંગ્રેસ માટે ખૂબ જ આંચકા જેવી બાબત એ રહી કે પૂર્વ વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહ જેમને વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રમાણિકતા માટે માનભેર જુએ છે તેઓ, કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવી જે પોતે પણ સર્વોચ્ચમાં જાણીતા વકીલ છે, પૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી તથા પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! મિડિયામાં આ સમાચારને ખાસ મહત્ત્વ ન મળ્યું પરંતુ કૉંગ્રેસ માટે આ બહુ મોટા સમાચાર છે કારણકે બીજા બધા તો ખરા જ પરંતુ મનમોહનને રિમૉટ કંટ્રૉલ્ડ પીએમ ગણાવાતા હતા. મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર અને સત્તાવાર પ્રવક્તા રહી ચૂકેલા સંજય બારુએ લખેલા પુસ્તકમાં પણ આ વાત બહાર આવી હતી. હવે એ મનમોહન જેના પર સહી કરવાની ના પાડે તે દરખાસ્ત ફેંકી દેવા યોગ્ય હોય તો જ આવી વાત બની હશે ને?
જોકે પોતાનો ગાલ તમાચો મારી લાલ રાખવા માટે કૉંગ્રેસે એવી દલીલ કરી કે “અમે પોતે ઈરાદાપૂર્વક જ પૂર્વ વડા પ્રધાનને આમાં સંડોવ્યા નથી કારણકે તેઓ પૂર્વ વડા પ્રધાન છે.” અશ્વિનીકુમારે તો કહ્યું કે “મહાભિયોગ એ અંતિમ ઉપાય છે અને તે પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે આ દરખાસ્ત લાવવી એ અભૂતપૂર્વ પગલું છે અને તેને ટાળવું જોઈતું હતું.”
સલમાન ખુર્શીદને પણ આ આખી વાતથી અજાણ રાખવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું, “મહાભિયોગ ઘણી ગંભીર બાબત છે. કોઈ ચુકાદા સાથે અસંમત હો તો આ દરખાસ્ત લાવવી યોગ્ય નથી. આ બાબતે થયેલી ચર્ચામાં હું સામેલ નહોતો. તેથી આ દરખાસ્ત માટેનાં કારણો ન્યાયી હતાં કે નહીં તે હું નહીં કહી શકું.” આ ઉપરાંત ઓડિશા કૉંગ્રેસમાં પણ આ દરખાસ્તનો અંદરખાને વિરોધ છે કારણકે ઓડિશામાં ૨૦૧૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણી આવશે અને દીપક મિશ્ર ઓડિશાના છે, તેથી નવીન પટનાયકનો બીજદ અને ભાજપ મિશ્રની તરફેણમાં છે. ઓડિશાની હાઇ કૉર્ટ અને અન્ય કૉર્ટોએ મિશ્રની તરફેણમાં કામકાજ બંધ રાખ્યું હતું.

Advertisements
politics, sanjog news, satsanshodhan, technology

જાસૂસીનાં અત્યાધુનિક સાધનોથી બચવું અઘરું છે!

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૨/૧૧/૧૭)

તાજેતરમાં હાર્દિક પટેલની કથિત સેક્સ સીડીઓ બહાર આવી અને હોબાળો મચી ગયો. હાર્દિક પટેલે આ મુદ્દે મહિલા આત્મસન્માન અને પાટીદાર સમાજને બદનામ કરવાની વાહિયાત વાત કરી. પરંતુ હાર્દિકની એક વાત સાચી કે તેની જાસૂસી થઈ રહી છે. તેની સીડીઓ બની રહી છે. અગાઉ તે અમદાવાદની હૉટલમાં રાહુલ ગાંધી (અથવા તેના કહેવા મુજબ કૉંગ્રેસ ગુજરાત પ્રભારી અશોક ગહલોત)ને મળવા ગયો ત્યારે પણ સીસીટીવી ફૂટેજ જાહેર કરાયા હતા જેમાં તે ગયા ત્યારે ખાલી હાથે અને આવ્યા ત્યારે બેગ સાથે હતા.

હાર્દિક કહે છે કે ભાજપ તેની સીડી બહાર પાડે છે. તેની જાસૂસી કરાવે છે. કૉંગ્રેસ પણ હાર્દિકની સાથે છે. પરંતુ ભાજપ કહે છે કે આ તો ‘પાસ’ (પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ)ની અંદરઅંદરનો જ ઝઘડો છે. વળી, સીડી માટે અશોક ગહલોત તરફ આંગળી ચીંધી રાજસ્થાનના તત્કાલીન મંત્રી મહિપાલ મદેરણા અને ભંવરીદેવીના સીડી કાંડની યાદ અપાવે છે અને કહે છે કે હાર્દિક પટેલ કૉંગ્રેસ પાસે બહુ બાર્ગેનિંગ (પૈસા-ટિકિટની રીતે અને વળી અનામતના પેચીદા મુદ્દે) ન કરે તેથી આ કામ કૉંગ્રેસ દ્વારા જ કરાયું છે.

જાસૂસી રાજામહારાજાઓના સમયમાંથી થતી આવી છે. વિક્રમાદિત્ય રાજા તો પોતે જ વેશપલ્ટો કરી નગરચર્યાએ નીકળતા અને જનતામાંથી સાચી માહિતી મેળવતા. ચાણક્ય નીતિમાં જાસૂસ અને જાસૂસી પર બહુ જ જોર મૂકાયું છે. ચાણક્ય પાસે પણ જાસૂસોની મોટી સેના હતી. ચાણક્ય શત્રુઓની છાવણીમાં પણ પોતાના જાસૂસોને મોકલતા. સ્ત્રીઓનો ઉપયોગ પણ શત્રુઓને પરાસ્ત કરવા માટે થતો. આવી સ્ત્રીઓને વિષકન્યા તરીકે ઓળખાતી. આથી જ જાહેરજીવનમાં રહેલી વ્યક્તિ અને ખાસ કરીને સત્તા સાથે સંબંધિત વ્યક્તિએ અણીશુદ્ધ ચરિત્રના હોવું ઘટે.

સ્વતંત્ર ભારતમાં વિરોધીઓ પર ચરિત્ર સંબંધે કાદવઉછાળની પ્રવૃત્તિ સમયે સમયે થતી રહી છે. ગાંધીજીના બ્રહ્મચર્યના પ્રયોગો, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુના એડ્વિના માઉન્ટબેટન સહિતની સ્ત્રીઓ સાથે કથિત સંબંધો, અટલ બિહારી વાજપેયી બ્રહ્મચારી છે કે કુંવારા, સ્મૃતિ ઈરાની વિશે અભદ્ર ટીપ્પણીઓ, સોનિયા ગાંધીના ભૂતકાળ તેમજ રાજીવ ગાંધીને પરણ્યા પછી માધવરાવ સિંધિયા સાથે કથિત સંબંધો, રાહુલ ગાંધીની કથિત સ્પેનિશ ગર્લફ્રેન્ડ વેરોનિક કાર્ટેલી, રાહુલ ગાંધી અને અફઘાન રાજકુમારી નોઅલ ઝહેર, કૉંગ્રેસના નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીનો સેક્સ વિડિયો, કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ એન. ડી. તિવારીની આંધ્રપ્રદેશના રાજભવનમાં સેક્સ કાંડ… સમયે સમયે આ બધી ગૉસિપિંગ થતી રહે છે, સીડી બહાર આવતી રહે છે અને વિરોધી કેમ્પો પોતાના પ્રચારમાં બળ ઉમેરતા રહે છે.

વિરોધીઓની જાસૂસી કરવાનો સિલસિલો પંડિત જવાહરલાલ નહેરુથી શરૂ થાય છે. નહેરુને ખતરો હતો તેવા બે હરીફો મુખ્ય હતા- સુભાષચંદ્ર બોઝ અને સરદાર પટેલ. સરદાર પટેલનો રસ્તો તો નહેરુએ ગાંધીજી દ્વારા કઢાવી લીધો હતો અને સુભાષચંદ્ર બોઝ નામનો કાંટો પણ ગાંધીજી દ્વારા જ સાફ કરાયો હતો. ગાંધીજીના ત્રાગાના કારણે બોઝને કૉંગ્રેસ પ્રમુખ તરીકે સત્તાવાર ચૂંટાઈ આવ્યા હોવા છતાં નીકળી જવું પડ્યું હતું. સરદાર પટેલનું તો મૃત્યુ થઈ ગયું, પરંતુ સુભાષચંદ્ર બોઝ જીવિત હોવાની વર્ષો સુધી ચાલી અને આજે પણ કેટલાક માને છે કે બોઝ ભારતમાં ફૈઝાબાદમાં ગુમનામી બાબા તરીકે સાધુજીવન ગાળી રહ્યા હતા.

બે વર્ષ પહેલાં આઈબી (ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો)ની જે ફાઇલો જાહેર થઈ ત્યારે એ ચોંકાવનારી વાત બહાર આવી હતી કે નહેરુએ બોઝના કુટુંબની જાસૂસી વીસ વર્ષ સુધી કરાવી હતી. કટોકટી કાળમાં ઈન્દિરા ગાંધીના જાસૂસો અને બાતમીદારો પણ લોકોની વચ્ચે ફરતા હતા. શત્રુઓ-હરીફોની જાસૂસી તો સમજાય, પરંતુ પોતાના કુટુંબીઓની જાસૂસી સમજાય? આઈબીના પૂર્વ સંયુક્ત નિર્દેશક મલોય ક્રૃષ્ણ ધારનું પુસ્તક ‘ઑપન સિક્રેટ્સ, ઇન્ડિયાસ ઇન્ટેલિજન્સ અનવેઇલ્ડ’ વાંચો. તેમાં લખાયું છે કે ઈન્દિરા ગાંધી તેમના જ ગૃહ પ્રધાન ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરાવતાં હતાં. ઝૈલસિંહની વાતચીત ટેપ કરાવાતી હતી. એ તો ઠીક, પરંતુ ઈન્દિરાજીએ પોતાનાં જ પુત્રવધૂ મેનકા ગાંધી પર નજર રાખવા આઈબીને સૂચના આપી હતી! મેનકા ગાંધીની માતા, તેમના દ્વારા ચલાવાતા મેગેઝિનના સંપાદકો અને તેમનાં તમામ મિત્રો પર પણ આઈબી નજર રાખતો અને મેનકાની વાતચીત રેકૉર્ડ કરતો.

દીકરા રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે રાષ્ટ્રપતિ ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરવા આઈબીને સૂચના આપેલી! જોકે રાજીવ ગાંધી પોતે પણ જાસૂસીમાંથી બાકાત નહોતા રહ્યા. તેમના એક પૂર્વ કેબિનેટ સચિવે રાજીવની પોતાની સાથે એક વાતચીત રેકૉર્ડ કરેલી જેમાં રાજીવે તેને તેના સાઢુભાઈને ઈટાલીમાં કેશથી ભરેલી એક સૂટકેસ આપવા સૂચના આપેલી.

નરેન્દ્ર મોદી પર મુખ્યમંત્રી કાળમાં એક યુવતીની જાસૂસી કરાવવાના આક્ષેપો લાગેલા છે. પ્રણવ મુખર્જી જ્યારે નાણા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમની ઑફિસમાં જાસૂસીનું સાધન મળી આવતાં ચકચાર જાગેલી. પ્રણવબાબુએ આ અંગે ફરિયાદ કરેલી. ચર્ચા એવી હતી કે સોનિયા ગાંધીને પ્રણવદા પર ભરોસો નહોતો તેથી ગૃહ પ્રધાન ચિદમ્બરમ્ પાસે તેમની જાસૂસી કરાવેલી. પછી કેસમાં ભીનું સંકેલી લેવાયેલું. તો જ્યારે ૨૦૧૩મા ભાજપ વિરોધ પક્ષમાં હતો ત્યારે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા અરુણ જેટલીની જાસૂસી કરાવાતી હતી. તેમના ફૉન ટેપ કરાયેલા.

બરખા દત્ત કૉંગ્રેસ તરફી પત્રકાર છે એ હવે જગજાણીતી વાત છે. પરંતુ એ બરખા દત્ત અને લૉબિઇસ્ટ (જૂની ભાષામાં દલાલ) નીરા રાડિયાના ફૉન પણ ટેપ થયેલા. એ વખતે ઑનલાઇન જમાનો હતો તેથી વેબસાઇટો પર પણ આ ઑડિયો મૂકાયાં હતાં. ઑપન મેગેઝિને તેની વાતચીત લેખિતમાં છાપી હતી. બરખા દત્ત-નીરા રાડિયાના ફૉન આવકવેરાની સૂચનાથી ટેપ થયેલા કારણકે તેને કાળાં નાણાં ધોળાં (મની લૉન્ડરિંગ)ની શંકા હતી. આથી ગૃહ મંત્રાલયની મંજૂરી પછી જ આ કામ થયું હતું. આ ટેપમાં ઉદ્યોગપતિ, પત્રકાર, લૉબિઇસ્ટ અને રાજકારણીઓની અનૈતિક સાંઠગાંઠ બહાર આવી હતી. કહેવાનો અર્થ એ કે હાર્દિક હોય કે અન્ય કોઈ વ્યક્તિ, જાહેરજીવનમાં આવે એટલે તેમણે જાસૂસી માટે તૈયારી રાખવી જ પડે.

પ્રશ્ન એ છે કે જાસૂસી થઈ રહી છે તે કેવી રીતે જાણવું? તમારો કોઈ સતત પીછો કરતો હોય તો તમને ગંધ આવે, પરંતુ જ્યારે તમે કોઈ સંગઠનને લઈને નીકળ્યા હો ત્યારે તેની અંદરના લોકો જ થોડા સમય પછી ફૂટી જાય? જ્યારે કોઈ પણ આંદોલન ઊભું થતું હોય છે ત્યારે વિરોધીઓ એ આંદોલનને તોડવા માટે આંદોલનકારીઓ વચ્ચે પોતાના માણસો મોકલતા હોય છે.

વર્ષ ૨૦૧૧માં અણ્ણા હઝારેનું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન થયું ત્યારે સ્વામી અગ્નિવેશ આવા જ જાસૂસ હતા જે કૉંગ્રેસના ઈશારે જાસૂસી કરતા હતા. આમ તો આ આંદોલન કૉંગ્રેસ દ્વારા જ સ્વામી રામદેવના આંદોલનને તોડી પાડવા ઊભું કરાયું હતું તેવા આક્ષેપો થતા રહ્યા છે. તો સ્વામી અગ્નિવેશ તે સમયે આંદોલન વકરતાં તત્કાલીન મંત્રી કપિલ સિબલને ફૉન પર માહિતી આપતા એક વિડિયોમાં પકડાયા હતા. માર્કંડેય કાત્જુ જેવા પૂર્વ ન્યાયાધીશ તો કૉંગ્રેસ પર અને ખાસ તો ગાંધીજી પર બ્રિટિશ સરકારના એજન્ટ હોવાના આક્ષેપ કરતા રહ્યા છે.

મહાન ક્રાંતિકારી ચંદ્રશેખર આઝાદના ભત્રીજા સુજીત આઝાદે ગયા વર્ષે આક્ષેપ કર્યો હતો કે નહેરુએ ચંદ્રશેખર આઝાદ ક્યાં છે તેની માહિતી બ્રિટિશ સરકારને આપી હતી જેના લીધે ચંદ્રશેખર આઝાદને વીરગતિ વહોરવી પડી હતી.

આમ, પોતાની તરફે રહેલા માણસો જ જાસૂસ હોય અથવા આગળ જતાં વાંધો પડે અને વેર વાળવા પોતાનો ભાંડો ફોડી નાખે તે શક્યતા ભરપૂર રહેલી છે. આજે વરુણ પટેલ, રેશ્મા પટેલ અને ચિરાગ પટેલ, અશ્વિન સાકડસેરિયા વગેરે એકસમયના હાર્દિકનાં સાથીઓ આજે તેમની વિરુદ્ધ છે. અશ્વિન પર તો હાર્દિકની સેક્સ સીડી જાહેર કરવાના આક્ષેપો પણ છે. એટલે જ નેતાઓ સંગઠનમાં પોતાની પકડ રાખવા માટે પોતાના માણસો રાખતા હોય છે. ભાજપમાં તો સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી જેવા સામ્યવાદીઓ ઘૂસી જાય છે અને નુકસાન પહોંચાડે છે પરંતુ સામ્યવાદીઓ ક્યારેય કોઈ વિરોધી વિચારધારાવાળાને પક્ષની અંદર અને ખાસ તો મહત્ત્વના સ્થાને આવવા નથી દેતા. આથી સામ્યવાદીઓની કોઈ ગુપ્ત અથવા વિરોધી વાત ક્યારેય જાહેરમાં બહાર નથી આવતી.

ઉપરાંત આજે ટૅક્નૉલૉજી એટલી હદે આગળ વધી ગઈ છે કે જાસૂસીથી છટકવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. સીસીટીવી કેમેરા આવાં કામોમાં ઉપયોગી છે. હૉટલોના રૂમોમાં ખબર ન પડે તેમ કેમેરા મૂકાયા હોય છે અને પતિ-પત્નીની સત્તાવાર અંગત પળો કે પછી વ્યક્તિઓનાં વ્યભિચારો રેકોર્ડ કરાય છે. તેને પૉર્ન સાઇટ પર મૂકાય છે. કેટલાક તો પોતે જ રેકોર્ડ કરી આવી સાઇટો પર મૂકતા હોય છે.

જાસૂસીનાં સાધનો એટલાં ન ઓળખાય તેવાં અને ગુપ્ત વેશે આવે છે કે તમે કળી પણ ન શકો. હવે રિસ્ટ વૉચ પહેરી હોય તેમાં પણ સ્પાય કેમેરા આવે છે. શર્ટના બટનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. અરે! પેનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. સ્ક્રૂ, સૉડા કેન, કીચેઇન, પાવર એડપ્ટર, ઍર ફ્રૅશનર, સ્મૉક ડિટેક્ટર, ટોપી, ચશ્મા, ટાઇ, જૂતાં ટૉઇલેટ ક્લિનર, ટૉઇલેટ રૉલ ડિસ્પેન્સર, સાબુની ડિશ, રમકડાં, પ્લગ પૉઇન્ટ, સ્વિચ બૉર્ડ, પેન ડ્રાઇવ, તમે ન વિચારી શકો તેવાં તેવાં સાધનોમાં કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. આજે ફૉન પર વાતચીત રેકૉર્ડ કરાય છે. વૉટ્સએપ એન્ડ ટૂ એન્ડ ઍન્ક્રિપ્શનના લીધે આ રીતે સુરક્ષિત છે પરંતુ ચૅટના સ્ક્રીનશૉટ બાજી બગાડી શકે છે.

આના લીધે પ્રશ્ન એ છે કે શું ટૅક્નૉલૉજી માણસને નૈતિક, ચારિત્ર્યવાન અને પ્રમાણિક બનવા વિવશ કરશે?