national, politics, sanjog news, vichar valonun

સંવૈધાનિક સંસ્થાઓને નબળી કોણે પાડી?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ,તા.૨૯/૪/૧૮)
અચાનક ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા છે? કે પછી અસહિષ્ણુતા અને એવૉર્ડ વાપસી પછી કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું આ બીજું એક અભિયાન મોદી સરકાર સામે છે? ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ જાહેરમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર સામે બળવો પોકારીને દીવાસળી ચાંપવાનું કામ કર્યું હતું ત્યારે તેમાં સામ્યવાદી ડી. રાજાની બળવાખોર ન્યાયમૂર્તિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતના કારણે સામ્યવાદીઓ આ અભિયાન પાછળ હોવાની શંકા ગયા વગર નથી રહેતી. તે પછી કૉંગ્રેસ અને વિપક્ષોએ મહાભિયોગની દરખાસ્ત માટે નૉટિસ આપી પરંતુ તેની ગુણવત્તાના આધારે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ તેને ફગાવી દીધી.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પર પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ, પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! અલબત્ત, સમાચાર માધ્યમોએ યશવંતસિંહાના સમાચાર જેટલા ચગાવ્યા તેટલા આ સમાચારને મહત્ત્વ ન આપ્યું. પરંતુ રિમૉટ કંટ્રૉલ ગણાતા મનમોહને પણ તેના પર સહી કરવાની ના પાડી! એ તો ઠીક, વિપક્ષોમાં પણ તૃણમૂલ, ડીએમકેએ કૉંગ્રેસના આક્ષેપોના પુરાવા માગ્યા.
પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન કપિલ સિબલ તો એટલી હદે ગયા કે તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટનો બહિષ્કાર કરવાની જાહેરાત કરી! કેમ? કદાચ એટલા માટે કારણકે રામમંદિર, પી. ચિદમ્બરમ્ ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ સામા પક્ષ વતી, કપિલ સિબલ લડે છે. અને આ બધા કેસ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર પાસે છે. કપિલ સિબલે રામમંદિરનો કેસ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. કદાચ તેમને અથવા કૉંગ્રેસને ડર છે કે આ કેસનો ચુકાદો હિન્દુઓ તરફી આવ્યો તો તેનો સીધો ફાયદો ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં થશે.
દીપક મિશ્રના નામે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર કેસમાં કડક ચુકાદો, ૨૦૦૮ના બળાત્કારના કેસમાં કડક ચુકાદો, સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો બોલે છે. આના કારણે એક દલીલ એવી પણ થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને સાથી પક્ષોની મતબૅંક પર અસર પડતી હોવાથી તેઓ આટલી હદે ઉકળી ઉઠ્યા છે.
આ કપિલ સિબલે ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામીની સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો માટે મહાભિયોગ વખતે તેમનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ સૌમિત્ર સેનના મહાભિયોગ વખતે તેઓ ૨૦૧૦માં એમ કહેતા હતા કે રાજકારણીઓએ ન્યાયાધીશોના મહાભિયોગમાં પડવું જ ન જોઈએ!
ન્યાયમૂર્તિ લોયાના મૃત્યુ કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે કે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે એટલે ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા તેવી બૂમરાણ મચાવવી કેટલી હદે વાજબી? અને એમ જોવા જાવ તો ખરેખર ન્યાયતંત્ર, સંસદ કે સરકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા સૌથી વધુ ક્યારે ખતરામાં હતી? અને કોના થકી?
પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ ઘણી વાર ફરિયાદ કરતા કે ન્યાયાધીશો તેમના ‘આઇવરી ટાવર’માં રહે છે અને તેથી તેઓ બહુ રૂઢિચુસ્ત છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૭ના રોજ પહેલી વાર સરકાર અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ગોલકનાથ કેસ તરીકે જાણીતા કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કે. સુબ્બા રાવે છ વિરુદ્ધ પાંચની બહુમતીથી સરકારને મૂળભૂત અધિકારોમાં ચેડા કરતા અટકાવી દીધી હતી.
૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. એ. એન. રે વિશે એવું કહેવાય છે કે તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી કે તેમના સલાહકારોને ટેલિફૉન કરી કરીને નાનાનાના કેસોમાં પણ તેમનો અભિપ્રાય માગી તે મુજબ ચાલતા.
જે ન્યાયમૂર્તિઓ એ. એન. રે કરતાં સિનિયર હતા તેમાં એક હતા ન્યાયમૂર્તિ જયંતિ મણિલાલ શેલત. તેમની નિવૃત્તિને આડે એક મહિનો જ બાકી હતો તેથી કદાચ એમ બહાનું કાઢી શકાય કે તેમની નિમણૂક એક મહિના માટે જ શા માટે કરવી? પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ કાવદૂર સદાનંદ હેગડેની નિવૃત્તિમાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતાં. ઈન્દિરાની ચૂંટણીને પડકારતી એક અરજી તેમની કૉર્ટમાં અનિર્ણિત હતી. તેમને જણાયું હતું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જે સોગંદનામું કર્યું છે તે ખોટું છે. આથી તેમણે તો ઉલટું ઈન્દિરાને મદદ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઈન્દિરાના ચમચાઓને લાગ્યું કે તેઓ ઈન્દિરાની વિરુદ્ધ છે. આથી તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ન બનાવાયા. અમરનાથ ગ્રોવરે પોતાની સિનિયૉરિટી છતાં એ. એન. રેને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવાયા તેના વિરોધમાં રાજીનામું આપી દીધું હતું!
જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.
કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી પોલીસ પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા.
કૉંગ્રેસે ઈન્દિરા ગાંધીના કટોકટી કાળમાં રાજ્યો કરતાં વધુ સત્તા કેન્દ્ર સરકારને આપી દીધી લોકતંત્રને નબળું પાડ્યું. તેણે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યાં, રાજ્યપાલોની મદદથી સરકારો ઉથલાવી, પક્ષપલ્ટાને પ્રોત્સાહન આપી લોકતંત્રને નબળું પાડવા કોશિશ કરી તેટલી કોઈ પક્ષે કરી નથી. ગુજરાતમાં માત્ર વિધાનસભામાં કૉંગ્રસના સભ્યોએ તોફાન કર્યું તેના પર રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલ સિંહે રાજ્યમાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ નબળી પડી ગઈ હોવાનો રિપૉર્ટ કર્યો હતો અને વિધાનસભાને સુષુપ્ત અવસ્થામાં મૂકાવી દીધી હતી! કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સીતારામ કેસરી સાથે વાત કરી આ જ રાજ્યપાલે ૧૯૯૭માં શંકરસિંહ વાઘેલાને બહુમતી પૂરવાર કરવા સાત દિવસનો સારો એવો સમયગાળો સામેથી આપ્યો હતો જેથી તેમને ધારાસભ્યોની ખરીદી-વેચાણ માટે સમય મળી રહે!
૧૯૮૯ની ચૂંટણીમાં હારી ગયા પછી લોકસભાના વિસર્જનની પ્રક્રિયામાં રાજીવ ગાંધી વિલંબ કરી રહ્યા હતા. તે વખતે એવી અફવા પ્રસરી કે અજિતસિંહ હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશથી ખેડૂતોનો મોરચો કાઢી દિલ્લી આવી રહ્યા છે જેથી રાજીવ પર લોકસભાના વિસર્જન માટે દબાણ કરી શકાય. તે વખતે દિલ્લીના ઉપરાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ સેના બોલાવી હતી! જોકે તેઓ તેમના પ્રયાસમાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ વાત ભંડારીએ તેમની આત્મકથામાં નોંધી છે.
સંવૈધાનિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર પણ સૌથી વધુ તરાપ કૉંગ્રેસે જ મારી હતી. આકાશવાણી અને દૂરદર્શન માત્ર નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાજીવ દર્શન બનીને રહી ગયાં. મોરારજી દેસાઈની જનસંઘ અને અન્ય વિપક્ષો સાથેની સરકાર વખતે સંચાર માધ્યમોની સ્વાયત્તતા માટે એક સમિતિ જ્યૉર્જ વર્ગીઝના નેતૃત્વમાં બનાવાઈ હતી. ‘જનસત્તા’ હિન્દીના પૂર્વ તંત્રી સ્વ. પ્રભાષ જોશીએ પોતાના ‘જબ તોપ મુકાબિલ હો’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે “આ સમિતિએ અધ્યયન કર્યું, સૂચનો પણ કર્યાં, પરંતુ દૂરદર્શન અને આકાશવાણી જેવાં માધ્યમ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર થઈ જાય તેવું કૉંગ્રેસ ક્યારેય ઈચ્છતી નહોતી. અઢી વર્ષમાં જનતા સરકારનું પતન થઈ ગયું અને ઈન્દિરા ગાંધી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં. તેમની હત્યા પછી પાંચ વર્ષ સુધી (રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં) કૉંગ્રેસની સરકાર રહી. દૂરદર્શન પર સતત અને વારંવાર ઈન્દિરા ગાંધીનું શબ દેખાડી દેખાડીને અને તેમની શહીદીને તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી માટે સહાનુભૂતિ તેમજ મતોમાં પરિવર્તિત કરવામાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીની મોટી ભૂમિકા રહી.
૧૯૯૦માં જ્યારે વી. પી. સિંહના જનતા દળની સરકાર બની ત્યારે પ્રસાર ભારતીનો ખરડો પસાર થયો. પરંતુ તેના પર રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થાય અને સરકારી અધિસૂચનાથી તે અમલમાં આવે તે પહેલાં તે સરકાર પણ જતી રહી. કેટલાક સમય સુધી ચંદ્રશેખરની કૉંગ્રેસના ટેકા સાથેની સરકાર રહી. તે પછી નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકારે પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવવાની કોશિશ ન કરી. દેવેગોવડા અને ગુજરાલ સરકારમાં માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન જયપાલ રેડ્ડી અને ગુજરાલે પોતે પ્રસાર ભારતીને પુનર્જીવિત કરવામાં રૂચિ લીધી. ત્યારે પણ રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની બહુમતી હતી અને તે સ્વાયત્તતા વિરુદ્ધ હતી. આથી નવો ખરડો સંસદમાં પસાર થઈ શકે તેમ નહોતો. આથી ગુજરાલ સરકારે જૂના ખરડામાં કેટલાક સુધારા કર્યા અને વટહુકમ બહાર પડ્યો. આ રીતે પ્રસાર ભારતી બૉર્ડની રચના થઈ.
પ્રભાષ જોશી લખે છે કે આ બૉર્ડમાં ગુજરાલના મિત્રો અને વામપંથીઓની બોલબાલા હતી. આમ છતાં પહેલી વાર ચૂંટણીમાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીએ પ્રમાણમાં સ્વાયત્તતા દાખવી અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કર્યું.
૨૦૦૬માં યુપીએ સરકાર વખતે વિદેશ સચિવની નિમણૂક વખતે મનમોહનસિંહના માનીતા શિવશંકર મેનનની પસંદગી ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને અવગણીને કરાઈ હતી. કે. કે. પૉલ પછી કિરણ બેદી દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બને તેમ હતાં, પરંતુ કિરણ બેદીને બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશનનાં વડાં તરીકે સાઇડલાઇન કરી દેવાયાં. તેમના બદલે તેમનાથી બે બૅચ જુનિયર વાય. એસ. દડવાલની પસંદગી કરાઈ હતી. ૨૦૧૩માં ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વડા તરીકે યશોવર્ધન આઝાદથી એક બૅચ જુનિયર એવા સૈયદ આસીફ ઇબ્રાહિમની પસંદગી કરાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૧૩માં કૉલસા કૌભાંડની સુનાવણી સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલી રહી હતી. અને તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર ચાલી રહી હતી. સુપ્રીમના ન્યાયમૂર્તિ આર. એમ. લોઢાએ તે વખતે સીબીઆઈને પાંજરામાં પૂરાયેલો પોપટ અને ‘માસ્ટર્સ વૉઇસ’ કહી હતી. સીબીઆઈની તપાસ સરકારની સૂચના મુજબ થતી હોવાના આક્ષેપો ઘણા સમયથી વિપક્ષો કહી રહ્યા હતા, તેને આ અનુમોદન હતું. ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ ડીએમકેએ કેન્દ્રમાં કૉગ્રેસના ગઠબંધનવાળી સરકારને ટેકો પાછો ખેંચ્યો અને તેના બે દિવસમાં જ ડીએમકેના વડા કરુણાનીધિના વડા એમ. કે. સ્ટાલિનના ઘરે સીબીઆઈએ દરોડા પાડ્યા હતા!
ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા હતા ત્યારે સરકારમાં કોઈ જવાબદારી પણ ન ધરાવતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારે લાવેલો એક ખરડો પત્રકાર પરિષદમાં ફાડીને ફેંકી દીધો હતો.તે ગેરબંધારણીય પગલું હતુ઼ જ પણ સાથે પોતાના પક્ષના જ વડા પ્રધાનની કૉંગ્રેસને અને દેશને પોતાની જાગીર માનતા ગાંધી પરિવારને મન કેટલી કિંમત છે તે સાબિત થયું હતું.
હવે મા-દીકરા સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી સંવિધાન બચાવો કે લોકતંત્ર બચાવો રેલી યોજે ત્યારે કેટલું હાસ્યાસ્પદ લાગે!

Advertisements
gujarat, national, politics, sikka nee beejee baaju, society, terrorism

ક્યાંક કાશ્મીર મોડલ ગુજરાતમાં લાગુ નથી કરાતું ને?

(ભાગ-૨૫)

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૧૧/૧૦/૧૫ના રોજ આ લેખ પ્રગટ થયો.)

સામાન્ય રીતે કાશ્મીર કે દેશમાં અન્યત્ર કોમવાદી ધમાલ થાય છે તે શુક્રવારની નમાઝ પઢ્યા પછી થાય છે. આ વર્ષોનો ક્રમ છે. અત્યારે પણ કાશ્મીર ખીણમાં ઈરાક અને સિરિયાને પચાવવા માટે અત્યંત ઘૃણાસ્પદ, નૃશંસ હત્યાચાર અને અન્ય ત્રાસ વર્તાવતા ત્રાસવાદી સંગઠન આઈએસઆઈએસના ઝંડા ફરકે છે તે દર શુક્રવારે નમાઝ પછી. તાજેતર (૧૭ જુલાઈ, ૨૦૧૫)માં કાશ્મીરમાં ઈદની નમાઝ પછી સૈયદ અલી શાહ ગિલાણીની અટકાયતના વિરોધમાં પથ્થરમારો કરાયો હતો.

૮ એપ્રિલ ૧૯૮૮ના રોજ આવી જ એક શુક્રવારની નમાઝ હતી. સ્થળ હતું અનંતનાગ. દિલ્લીની જામા મસ્જિદના શાહી ઈમામ (એટલે મુખ્ય પૂજારી એવો કાચો અર્થ કાઢી શકાય) અબ્દુલ્લા બુખારીએ ઝેરીલું ભાષણ કર્યું. તેમણે પાકિસ્તાન તરફી તત્ત્વોને ભડકાવ્યાં-ઉશ્કેર્યાં અને કટ્ટરતાવાદની આગમાં ઘી હોમવાનું કામ કર્યું. તેમણે કાશ્મીર અંગે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોના ઠરાવની પણ વાત કરી. તેનો ચુસ્ત અમલ કરવાની માગણી કરી. તેમણે તો ત્યાં સુધી કહ્યું: “કાશ્મીરનો ભારતમાં વિલય અંતિમ નથી. કાશ્મીર જીવંત મુદ્દો છે જેનો ઉકેલ જરૂરી છે.” આવાં જ ભાષણો તેમણે શ્રીનગરમાં પણ કર્યાં. આનાથી રાજ્યના ધર્મગુરુઓ પણ જોરમાં આવી ગયા. જો દિલ્લીના ઈમામ આવું ભાષણ કરી શકે તો આપણને કોણ રોકી શકે? શાહી ઈમામની મુલાકાતોથી ત્યાં અલગતાવાદી તત્ત્વોની પ્રવૃત્તિ વધવા લાગી. અશાંતિ અને તોફાનો વધવાં લાગ્યા. તેમના ભાષણ પછી તરત જ તોફાનો ફાટી નીકળ્યા. તાકડે તે જ વખતે શ્રીલંકાના વડા પ્રધાન પ્રેમદાસા શ્રીનગરની મુલાકાતે આવવાના હતા. તે વખતે આંદોલનકારીઓએ ભારત વિરોધી સૂત્રોચ્ચારો કર્યા. એટલું જ નહીં પરંતુ પ્રેમદાસાની વિરુદ્ધ પણ નારા બોલાવ્યા કારણકે તેમનું માનવું હતું કે શ્રીલંકામાં મુસ્લિમોની હત્યા થઈ હતી.

અત્યારે હાર્દિક પટેલનું આંદોલન જે રંગ લઈ રહ્યું છે ત્યારે કાશ્મીરની ઘટનાઓ યાદ આવતા લાગે છે કે શું ગુજરાતમાં પણ આવા અલગતાવાદી તત્ત્વો તો નથી ઉછરી રહ્યા ને? ૨૫ ઑગસ્ટે ક્રાંતિ રેલીમાં હાર્દિકે કહ્યું કે ‘હિન્દુસ્તાન અપની ઔકાત પે આ જાયેગા’, ‘રાવણ કી લંકા મેં કોઈ નહીં બચેગા’. ‘હમે અપના હક લેના આતા હૈ, દોગે તો પ્યાર સે લેંગે, નહીં તો છિન લેના હમે ભી આતા હૈ’. શું આ દેશ રાવણની લંકા છે? શું હાર્દિક પટેલ હિન્દુસ્તાનને ઔકાત દેખાડી દેવાની વાત કરીને ગિલાણી જેવા કાશ્મીરી અલગતાવાદીઓની હરોળમાં નથી બેસી ગયો? હાર્દિક પટેલ એમ કહે કે પાટીદાર યુવાન મરે નહીં, બેચાર પોલીસવાળાને મારે. જેમ કાશ્મીરમાં પોલીસ અને સેના વિરોધી માનસિકતા છે તેવું હાર્દિક અહીં ક્યાંક માનસ નથી ઘડી રહ્યો ને યુવાઓનું? તાજેતરમાં એક સમાચાર હતા કે એક સાતમા ધોરણમાં ભણતા બાળકે પરીક્ષામાં ઉત્તરવહીમાં ‘જય સરદાર જય પાટીદાર’ એવું લખ્યું તે બતાવે છે કે હાર્દિક કુમળા માનસને પ્રભાવિત કરવામાં કેટલો સફળ રહ્યો છે?) પોલીસને અને સરકારને ધોકા દેખાડવાની વાત શું છે? હાર્દિકની અટકાયત થાય એટલે પોલીસ મથકો સળગાવવાના, બસો સળગાવવાની, બીઆરટીએસ બસસ્ટેન્ડ સળગાવવાના, રાજ્યના ગૃહ પ્રધાન રજની પટેલ અને આરોગ્ય પ્રધાન નીતિન પટેલના ઘર પર હુમલા થાય એ બધું શું બતાવે છે? શું ક્યાંક હાર્દિક પટેલથી દોરવાઈને પાટીદારો પાકિસ્તાનની આઈએસઆઈની મેલી મુરાદના શિકાર તો નથી બની રહ્યા ને? આ બાબત પાટીદારોએ વિચારવી જોઈએ.

આનો અર્થ એવો નથી કે કોઈએ આંદોલન ન કરવું જોઈએ. સામાન્ય રીતે આંદોલનના બેથી ત્રણ તબક્કા હોય છે. પહેલો તબક્કો અરજીનો અને પછી શાંત આંદોલનનો હોય છે. હજુ સુધી હાર્દિક પટેલ કે અન્ય કોઈ આંદોલનકારી પટેલે ઓબીસી પંચ સમક્ષ પોતાની જ્ઞાતિને ઓબીસીમાં સમાવવા અરજી કર્યાનું જાણ્યું નથી. આમ આવા અરજી અને શાંત આંદોલનના તબક્કાને વળોટીને હાર્દિકે પહેલેથી જ આંદોલનમાં ઉગ્રતા લાવી દીધી. ૨૫ ઑગસ્ટે જે મહારેલી અમદાવાદમાં થઈ તે પહેલાં તેણે અનેક નાટકો કર્યા. રિવર ફ્રન્ટ પર જ સભા કરવાની હઠ પકડી. જીએમડીસી મેદાન મફતમાં અપાયું, ગામેગામથી આવતા પટેલો માટે ટોલ ટેક્સ માફ કરાયો. કલેક્ટર સામેથી આવેદન લેવા આવ્યા તો હાર્દિકે જીદ પકડી કે મુખ્યપ્રધાન આનંદીબહેન પટેલ અહીં મેદાનમાં આવેદન લેવા આવે તો જ હું અહીંથી ઉઠીશ. આ વળી કેવી જીદ? શું આ આંદોલનને ભડકાવવાની યોજના નહોતી? ૨૫ ઑગસ્ટની રેલી અગાઉ સરકારે મંત્રણા માટે બોલાવ્યા તો હાર્દિકે તેમાં જવાની ના પાડી દીધી.

ઉલટી દાંડી યાત્રા અગાઉ નાણા પ્રધાન સૌરભ પટેલે મધ્યસ્થી કરીને યાત્રા મોકૂફ રાખી મંત્રણા માટે બોલાવ્યા તો મંત્રણામાં જીદ કરી કે તમામ ૧૪૪ કન્વીનરોને પણ બેઠકમાં સામેલ કરો. તે માટે માંડમાંડ સમજાવ્યા તો મંત્રણામાં અનામતનો મુદ્દો હાર્દિકે ચર્ચ્યો જ નહીં. પોલીસ અત્યાચારનો મુદ્દો જ ચર્ચ્યો હતો. (આગલી રાત્રે જ સુરતના પટેલ અનામત આંદોલન સમિતિના સંયોજક અલ્પેશ કથીરિયાએ કહી દીધું હતું કે અનામત હવે અમારો બીજો મુદ્દો છે, પહેલો મુદ્દો પોલીસ અત્યાચારનો છે.)

અને પોલીસ અત્યાચારની પણ કેવી એકપક્ષીય વાત? કહે છે કે પોલીસે ઘરમાં ઘૂસી ઘૂસીને પટેલોને માર્યા. આ લેખકે પોતે જોયું છે કે ફ્લેટના ઉપરના માળેથી પોલીસ પર પથ્થરમારો થાય- પાણી ફેંકાય અને પછી સંતાઈ જાય તો પોલીસ તેમને પકડવા સોસાયટીમાં આવે કે ન આવે? તોફાન ૨૫મી ઑગસ્ટની રેલી પછી ભડક્યા હતા. આ રેલી દરમિયાન અને તે અગાઉ એક કે બે દિવસથી પોલીસ સ્ટેન્ડ બાય હતી. ૨૫મીએ પણ વહેલી સવારથી સ્ટેન્ડ બાય હતી. સાંજના છ વાગે કાર્યક્રમ પૂરો થઈ જવાનો હતો. પરંતુ હાર્દિકની જીદના કારણે તે લંબાયો. ગરમી કહે મારું કામ. તેના કારણે પોલીસ ભૂખીતરસી અકળાયેલી હતી. વળી, રેલીમાં પોલીસ માટે ઓબીસી વગેરેની મજાક કરાતી હતી. છેવટે રાતના આઠ વાગે પોલીસ આક્રમક બની.

આ બધું જવા દઈએ તો, સરકારે ૨૪ સપ્ટેમ્બરે માત્ર પટેલો માટે નહીં, કહેવાતા તમામ સવર્ણ પરંતુ ગરીબ લોકો માટે આર્થિક પેકેજ જાહેર કર્યું (
કેમ કે મિડિયા દ્વારા એવી છબી ઉપસાવવામાં આવી હતી કે આ આંદોલન મોદીના ઈશારે થાય છે અને લાંબા ગાળે અનામત નાબૂદ કરી ઈબીસી એટલે કે કોઈ પણ જ્ઞાતિના ગરીબોને જ અનામત અપાશે તેવું કરાશે. આના કારણે પટેલોના આ આંદોલનને અન્ય સવર્ણ જ્ઞાતિઓનો પણ ટેકો સાંપડવા લાગ્યો હતો). તેને પણ લોલિપોપ ગણાવીને હાર્દિકે નકારી કાઢ્યું. ઠેરઠેર મંત્રીઓ- ધારાસભ્યોનો બહિષ્કાર કરાવા માંડ્યો. મહિલાઓને આગળ કરાવા માંડી. એ તો ઠીક, પરંતુ બેન્કોમાંથી પટેલો થાપણો અને પૈસા ઉપાડવા લાગ્યા. આ રીતે અર્થતંત્ર ઠપ કરવાનો પણ પ્રયાસ કરી જોવાયો. શું આ કાશ્મીરના અલગતાવાદીઓ જેવા ધંધા નથી? જોકે સદ્નસીબે પટેલ સમાજના ઘણા લોકોને પણ હાર્દિકની ચાલ સમજાતી ગઈ. એટલે (અને બીજું એ કે પૈસા ઉપાડે તો વ્યાજ ગુમાવે અને ઘરમાં ચોરીનો ભય પણ રહે) પટેલોએ આ આર્થિક બહિષ્કાર મોકૂફ રાખ્યો.

પટેલ મૃતકોને શહીદ ગણાવવાના હાર્દિકના સૂર શું કાશ્મીરના અલગતાવાદીઓ જેવા નથી? અરે! રાજકોટમાં એક સદ્ધર પટેલ ઉમેશ ભાલાળાએ આત્મહત્યા કરી તેને પણ હાર્દિકે શહીદમાં ખપાવી દીધો. સાબરકાંઠાના બાયડ પાસે તેનપુર ગામમાં સભામાં ઇલેક્ટ્રિક લાઇનો અ– થાંભલા ઉખાડી ફેંકવાની વાત કરી. કેટલાં વર્ષે અને કેટલી મહેનતે ગામેગામ વીજળી પહોંચી છે? શું હાર્દિક તેના ખેડૂત ભાઈઓને ગુજરાતમાં ૨૪ કલાક (નહીં તો ૧૮ કલાક) વીજળી મળે છે તે સાંખી શકતો નથી? શું આ અલગતાવાદી કામ નથી? તે પછી પોતાના અપહરણનો તેણે ડ્રામા કર્યો, જેમાં યાકૂબ મેમણ નામના ત્રાસવાદીના તરફદારોએ જેમ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના દરવાજા ખોલાવડાવ્યા તેમ હાર્દિક તરફી કૉંગ્રેસ અગ્રણી અને વકીલ બાબુભાઈ માંગુકીયાએ માત્ર ત્રણ કલાકથી ગૂમ હાર્દિક પટેલ માટે અડધી રાત્રે ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં હેબિયસ કૉપર્સની અરજી કરી. પોલીસ હાર્દિકને ઉઠાવી ગઈ છે તેવો દાવો કર્યો. તે પછી બીજા દિવસે હાર્દિક મળી ગયો, તેણે ચેનલ સાથે વાત કરી, પોતાના અપહરણનો દાવો કર્યો. પછી હાઇ કોર્ટમાં હાજર થવાના બદલે તે અને તેના વકીલ બાબુભાઈ માંગુકીયા ચેનલોને ઇન્ટરવ્યૂ આપતા રહ્યા. ત્રીજા દિવસે ૨૫મીએ ગુજરાત હાઇ કોર્ટમાં હાજર થયા. એટલે હાઇ કોર્ટે પણ શંકા વ્યક્ત કરી કે અમને પહેલાં જ કહેવામાં આવ્યું હતું કે તમારું ખરેખર અપહરણ નથી થયું, પરંતુ પબ્લિસિટી સ્ટંટ જ છે. હાઇ કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે તમે એક તરફ હેબિયસ કૉપર્સ અરજી કરો છો અને હેબિયસ (હાર્દિક)ને કૉર્ટમાં હાજર કરવાના બદલે ચેનલોને ઇન્ટરવ્યૂ આપો છો?

હાઇ કોર્ટે અપહરણના મુદ્દે પૂછ્યું તો હાર્દિક પાસે જવાબ નહોતા. ગેંગેંફેંફે થવા લાગ્યો. આથી કોર્ટે તે ફરી ન જાય એટલે તેની પાસે લેખિતમાં નિવેદન લીધું. ૨૯ સપ્ટેમ્બરે થનારી બીજી સુનાવણી પહેલાં હાર્દિકના નામે સંદેશો વહેતો કરાયો કે પાટીદારો ૨૯મીએ મોટી સંખ્યામા હાઇ કોર્ટ પર ઉમટી પડે? શું આ હાઇ કોર્ટ, પોલીસ અને સરકાર પર માનસિક દબાણ ઊભું કરવાનો પ્રયાસ નહોતો? ૨૯મીએ હાઇ કોર્ટમાં જે માળ પર સુનાવણી થવાની હતી ત્યાં આજુબાજુ ચુસ્ત સુરક્ષા કરવી પડી. જાણે કોઈ આતંકવાદીની સુનાવણી થઈ રહી ન હોય! ટૂંકમાં હાર્દિકની પ્રવૃત્તિ જોતાં કાશ્મીરના અલગતાવાદીઓની યાદ આવી જાય. જોકે પાટીદારો અથવા પટેલો ઘણા સમજુ છે. ઘણા પાટીદારો હવે હાર્દિકથી વિમુખ થઈ રહ્યા છે. હાર્દિક ગમે તેમ આંદોલનને ચાલુ રાખવા હવાતિયાં મારી રહ્યો છે. જેમ ઈમામ બુખારીની ધરપકડ કરતાં કે મહારાષ્ટ્રમાં બાળ ઠાકરે-રાજ ઠાકરેની ધરપકડ કરતાં સરકાર ડરતી રહી છે તેમ હાર્દિકની પણ અત્યાર સુધી અટકાયતો જ થઈ છે. ધરપકડ નથી થઈ. તેનાં આવાં ઉચ્ચારણો અને હાઇ કોર્ટે કચ્છના નરેન્દ્ર ગઢવીની અરજી પર પોલીસને જો રાજદ્રોહનો ગુનો બનતો હોય તો તે ફરિયાદ નોંધવા છૂટ આપી હોવા છતાં સરકાર અને પોલીસ કેમ વારેઘડીએ હાર્દિક સામે નરમ પડી જાય છે અને તેને મોટો ભા બનવા દે છે તે સમજાતું નથી.

કાશ્મીરમાં પણ ઈમામ બુખારીની હરકતો સામે સરકારે કંઈ પગલાં ભર્યા નહીં. તેના કારણે અશાંતિ વધવા લાગી. ઈમામ બુખારી કહેતા કે તેઓ ભારતીય કાયદાથી પર છે. આટલું જ નહીં તેમણે અનંતનાગ જિલ્લાના કાઝી નિસ્સાર સાથે બંધ બારણે બેઠક કરી. તે પછી કાઝી નિસ્સારે જાહેર કર્યું કે તે દક્ષિણ કાશ્મીરનો મીરવાઈઝ (મીર એટલે મુખ્ય, વાઇઝ એટલે ઉપદેશક) છે. બુખારીની જેમ તેણે પણ કહ્યું કે તે કાયદાથી ઉપર છે. ઈરાનમાં આ સમયગાળાના થોડા વખત પહેલાં ઈસ્લામિક ક્રાંતિ થયેલી. કાઝી નિસ્સાર પોતાના પ્રવચનમાં તેની અવારનવાર વાત કરતો.

આમ, કાશ્મીરને એક તરફ ફારુકના ભ્રષ્ટ શાસને ભરડો લીધો હતો, બીજી તરફ, બેરોજગારી વકરી રહી હતી, ત્રીજી તરફ, વીજળીના ભાવમાં બેફામ વધારો કરાયો. ચોથી તરફ, આવા કટ્ટરવાદી તત્ત્વો જનતાને બેફામ ઉશ્કેરી રહ્યા હતા. અને પાંચમી તરફ, પાકિસ્તાનના લશ્કરી શાસક ઝિયા ઉલ હકનું ‘ઓપરેશન ટોપાક’ના નામે ભારત સામે છદ્મયુદ્ધ ચાલુ હતું. એવામાં ૧૧ એપ્રિલ ૧૯૮૮એ પાકિસ્તાનના પચાવી પાડેલા કાશ્મીરમાં શસ્ત્રાગારમાં ધડાકો થયો અને તેના પડઘા કાશ્મીરમાં પડ્યા. કેવી રીતે? આવતા અંકે તેની વાત.

(ક્રમશ:)

અગાઉના ભાગ વાંચો:

ભાગ- ૧  કાશ્મીરી હિન્દુઓ પર અત્યાચારોનો સદીઓનો સિલસિલો

ભાગ-૨ કાશ્મીરમાં હિન્દુ રાજ પાછું કેવી રીતે આવ્યું?

ભાગ-૩ કાશ્મીર સળગતું હતું ત્યારે નહેરુ રશિયા ને આફ્રિકાની વાતો કરતા હતા!

ભાગ-૪ નહેરુની લુચ્ચાઈ: કલમ ૩૭૦ને સરદારના નામે ચડાવી દીધી!

ભાગ-૫ શ્યામાપ્રસાદનું રહસ્યમય મોત ને નેહરુનો શેખ પ્રત્યે આંધળો પ્રેમ

ભાગ-૬ હજ પઢવાના નામે શેખ અબ્દુલ્લાનું ચીન અને મુસ્લિમ દેશો સાથે ષડયંત્ર

ભાગ-૭  ઈન્દિરાની નિષ્ફળતાઃ યુદ્ધ જીત્યાં પણ કાશ્મીર પાછું ન મેળવ્યું

ભાગ-૮ કાશ્મીરમાં આતંકવાદી પ્રવૃત્તિ ૧૯૭૧થી ચાલુ થઈ

ભાગ-૯ શૈખ અબ્દુલ્લાએ ઈન્દિરા ગાંધીને ભૂ પીવડાવી દીધું!

ભાગ-૧૦ કાશ્મીરમાં શેર-બકરાનું રાજકારણ: બકરાઓની કેવી હાલત હતી?

ભાગ-૧૧ ફારુકના શાસનમાં શીખ ત્રાસવાદીઓને આશ્રય મળતો

ભાગ-૧૨ ઈન્દિરાની સભામાં ફારુકના કાર્યકરોએ પાયજામા કાઢી નાખ્યા!

ભાગ-૧૩કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદ, ખાલિસ્તાન ઝિંદાબાદના નારા

ભાગ-૧૪ ૨ જુલાઈ ૧૯૮૪ના રોજ રાજભવનમાં રસપ્રદ ધડાધડી

ભાગ-૧૫ જી. એમ. શાહ સરકારે વિશ્વાસ મત મેળવ્યો

ભાગ-૧૬ ત્રાસવાદીનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો, ખરેખર?

ભાગ-૧૭ પાકિસ્તાનનું પ્રૉક્સી વોર અને ક્રિકેટ પોલિટિક્સ

ભાગ-૧૮ પાકિસ્તાનનું ક્રિકેટ પોલિટિક્સ, શારજાહ એટલે ભારત માટે હારજા

ભાગ-૧૯ શાહબાનો કેસ: રાજીવના નિર્ણયથી કાશ્મીરમાં ઉજવણીનો માહોલ

ભાગ-૨૦ કાશ્મીરમાં સાંપ્રદાયિક હુલ્લડોમાં હિન્દુઓને નિશાન બનાવાયા

ભાગ-૨૧ કટ્ટરવાદી ઉમેદવારોનો નારો રહેતો: એસેમ્બલી મેં ક્યા ચલેગા? નિઝામ-એ-મુસ્તફા!

ભાગ-૨૨ કાશ્મીરમાં ૧૯૮૭ની ચૂંટણીમાં મોટા પાયે ગેરરીતિઓ આચરાઈ

ભાગ-૨૩ ૧૯૮૭માં ફારુક અબ્દુલ્લાને ઈદ ઉલ ફિત્રની નમાઝ ન પઢવા દેવાઈ!

ભાગ-૨૪ વેસ્ટલેન્ડ હેલિકોપ્ટર: ૧૯૮૫ અને ૨૦૧૩માં શો ફરક હતો?

politics, sikka nee beejee baaju

દિલ્હીની ચૂંટણીના ભાજપ માટે બોધપાઠ : વિકાસ અને હિન્દુત્વને સાથે રાખવા પડશે

નાનકડું એવું દિલ્હી રાજ્ય જેની માંડ ૭૦ બેઠકો છે અને જે હજુ પૂર્ણ રાજ્ય પણ નથી તેમાં ભાજપની ભૂંડી હાર થઈ અને આમ આદમી પક્ષનો વિજય થયો. આનાથી મિડિયા અને સોશિયલ મિડિયામાં સંદેશાઓની એવી આંધી ચાલી કે જાણે લોકસભાની ચૂંટણીમાં ભાજપની હાર થઈ હોય. ‘આપ’ કેમ જીત્યું અને ‘ભાજપ’ કેમ હાર્યું તેની તો અનેક ચર્ચા-વિશ્લેષણ થઈ ગયા, આપણે વાત કરવાના છીએ આ ચૂંટણીના બોધપાઠોની.

સૌથી મોટો બોધપાઠ એ છે કે દુશ્મનને જીતવા ન દેવો હોય તો ક્યારેય વ્યક્તિગત પ્રહારો એટલા અને એવા ન કરવા કે જેથી પેલી વ્યક્તિ લોકોની સહાનુભૂતિ મેળવી જાય. હિન્દી ફિલ્મોમાં આપણને ખબર જ છે કે હીરો દૂધે ધોયેલો નથી હોતો કે સત્યના માર્ગે નથી ચાલતો, પરંતુ વિલન તેને એટલો પરેશાન કરી મૂકે છે કે લોકોની સહાનુભૂતિ એવી વ્યક્તિને મળે છે જેને આપણે હીરો તરીકે ઓળખીએ છીએ. યાદ કરો, ‘શોલે’માં જય અને વીરુ બંને અઠંગ ચોર હતા. જાતે જેલમાં પુરાઈને તેનું ઈનામ મેળવી લેતા. જયના જ શબ્દોમાં, વીરુ છોકરીઓને જોઈને લાઈન મારવાનું શરૂ કરી દેતો. તેમ છતાં ગબ્બરસિંહની સામે જય અને વીરુ હીરો બની ગયા, કારણકે ગબ્બર જયને મારી નાખે છે, બસંતીને નચાવે છે. ચૂંટણીમાં કયા રાજકીય પક્ષે ગબ્બર બનવું છે અને કયા રાજકીય પક્ષે જય-વીરુ તે તેમના હાથમાં છે. યાદ રાખો, ચૂંટણીમાં દર વખતે ગબ્બર અને જય-વીરુ બદલાતા રહે છે. તમિલનાડુમાં જયલલિતા કરુણાનિધિની ટીંગાટોળી કરાવીને જેલમાં પૂરે તો કરુણાનિધિ હીરો બની જાય અને બીજી ચૂંટણીમાં એ જીતી આવે, તો વળી પાછા કરુણાનિધિ જયલલિતા સામે બદલાની કાર્યવાહી કરે એટલે તે પછીની ચૂંટણીમાં જયલલિતા જીતી આવે.

ગુજરાત વિધાનસભા અને લોકસભામાં મોદીની જીતનું એક કારણ એ હતું કે બધા જ લોકો મોદી વિરુદ્ધ હતા. ૧૯૭૧માં ઇન્દિરા ગાંધીએ એક જ પ્રચાર કરેલો : મૈં કહેતી હૂં, ગરીબી હટાઓ ઔર વો કહેતે હૈ ઇન્દિરા હટાવો. ૨૦૧૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીએ ડિટ્ટો આ જ સૂત્ર કહેલું: મૈં કહતા હૂં મહંગાઈ હટાવો, વો કહેતે હૈ મોદી કો હટાવો. પરંતુ મોદીએ પોતાના પ્રચારમાંથી બોધપાઠ ન લીધો. કેજરીવાલ પર વ્યક્તિગત પ્રહારો થયા. કૉંગ્રેસ પણ શાણી નીકળી. તેને ખબર હતી કે પોતે તો જીતવાની નથી જ. તો શા માટે પોતાના દુશ્મનના દુશ્મન આમ આદમી પક્ષને છૂપી મદદ ન કરવી? આથી તેણે પણ કેજરીવાલ પર જ પ્રહાર કર્યા. પરિણામે કેજરીવાલે લોકસભામાં મોદીના પ્રચારની જેમ પોતાનો પ્રચાર કર્યો અને કહ્યું: મૈં કહતા હૂં દિલ્લી કો પાની, બીજલી મુફત દો, વો કહેતે હૈ કેજરીવાલ ભગૌડા હૈ. આમ, સહાનુભૂતિ કેજરીવાલને મળી ગઈ.

બીજો બોધપાઠ એ છે કે કોઈ ગમે તેવા કદનું હોય, ગઈ ચૂંટણીમાં ગમે તેવી સ્થિતિ હોય, પોતાના વિરોધીને નજરઅંદાજ ન કરવા. લોકસભા ચૂંટણીમાં ભલભલા લોકો મોદી બાબતે ખતા ખાઈ ગયા. બધાને એમ કે એક ગુજરાતના નેતાને ગુજરાતની બહાર સમર્થન થોડું મળશે? અરે! અડવાણી જેવા દિગ્ગજો પણ એમ માનતા હતા કે એનડીએના સાથી પક્ષો ૨૦૦૨ના રમખાણોથી ખરડાયેલી છબીવાળા મોદીને થોડું સમર્થન કરશે? પણ એમાં ખોટા પડ્યા. મોદીએ એ જ વ્યક્તિનું સમર્થન મેળવ્યું જેણે ૨૦૦૨નાં રમખાણોના મુદ્દે એનડીએ છોડ્યો હતો- ચંદ્રાબાબુ નાયડુ અને રામવિલાસ પાસવાન! એવું જ દિલ્હીની ચૂંટણીમાં થયું. લોકસભા ચૂંટણીમાં દિલ્હીની સાતેય બેઠકો ભાજપે જીતી એટલે તે એવા ભ્રમમાં રહ્યો કે વિધાનસભામાં પણ આવું જ થશે, પરંતુ તેમ ન થયું. મતદારોને પણ ધન્યવાદ કહેવા જોઈએ કે તેમણે દિલ્હીની સાતેય લોકસભા બેઠક મોદીને આપી અને આમ આદમી પક્ષને ન આપી કારણ કે તેઓ જાણતા હતા કે લોકસભામાં ‘આપ’ કંઈ ગજુ કાઢી શકશે નહીં. એના કરતાં જે ગજુ કાઢી શકે તેમ છે તેને જ મત આપો. જ્યારે વિધાનસભામાં ભાજપને એટલા માટે બહુમતી ન આપી કારણકે એક તો જૂથવાદથી ખદબદતો હતો, વળી તેની સરખામણીમાં આપની છબિ ઘણી સ્વચ્છ હતી. જેમ કેશુભાઈ પટેલની સરકાર શંકરસિંહ વાઘેલાના બળવા બાદ ઉથલી પડી તે પછી કેશુભાઈના ભાજપને સંપૂર્ણ બહુમતી આપી, જેમ ૧૯૯૬માં અટલ બિહારી વાજપેયીની સરકાર ૧૩ દિવસમાં ચાલી ગઈ તો ૧૯૯૮માં તેમને બહુમતી આપી, તેમ જ પ્રજાને થયું કે ૪૯ દિવસ શાસન કરી ચુકેલા ‘આપ’ને એક વધુ મોકો આપી જોઈએ. અને તે પણ બહુમતી સાથે.

ત્રીજો બોધપાઠ એ છે કે એક જ રણનીતિ બધે ન ચાલે. સામેવાળો કેવો છે તે પરથી તે ઘડાય. દિલ્હીમાં આમ આદમી પક્ષની કોરી સ્લેટ હતી. તે કોઠાકબાડાવાળા પક્ષ તરીકેની છાપ હજુ પામ્યો નથી. જ્યારે કૉંગ્રેસ, લાલુ પ્રસાદ યાદવ, મુલાયમસિંહ, શરદ પવાર આ બધા કોઠા કબાડાવાળા લોકો છે. સત્તા મેળવવા ગમે તે કરે. ભાજપ કૉંગ્રેસ અને આ બધા શઠ સેક્યુલર પ્રાદેશિક પક્ષોની સામે લડતાલડતા તેના જેવો જ થઈ ગયો છે. દિલ્હીમાં ભાજપ સરકારે લોકસભા પછી તરત જ ચૂંટણી આપી દીધી હોત તો કદાચ પરિણામ જુદું હોત. વળી, બીજા પક્ષોના ધારાસભ્યો તોડવાની રસમ અપનાવી તેમજ આમ આદમી પક્ષના શાઝિયા ઇલમી, વિનોદકુમાર બિન્ની વગેરેને પોતાના પક્ષમાં સ્થાન આપવાની ભૂલ કરી. એક વર્ષ સુધી દિલ્હીમાં ચૂંટણી જ ન થવા દીધી. બિહારમાં પણ ભાજપ એ જ ભૂલ કરવા જઈ રહ્યો હતો જે ગુજરાતમાં સત્તા માટે કૉંગ્રેસે ભાજપમાંથી નીકળેલા શંકરસિંહ વાઘેલાને ટેકો આપીને કરી હતી. બિહારમાં ભાજપ માંઝીને સમર્થન આપવાનો હતો. એ તો દિલ્હીમાં હાર થઈ ને ભાજપે એ પગલું પાછું વાળ્યું.

ચોથો બોધપાઠ. આમ આદમી પક્ષનું રાજકારણ કૉંગ્રેસ અને સેક્યુલર રાજકારણીઓ કરતાં અલગ તરેહનું છે. તેને પોતાની સ્વચ્છ છબી જાળવી રાખવાની સાથે પણ પોતાનું શઠ રાજકારણ કેમ રમવું તે સારી રીતે આવડે છે.  તેને હજુ દિલ્હીના મતદારો પણ સમજી શક્યા નથી. અને મોદી-અમિત શાહ જેવા ચાણક્ય બુદ્ધિવાળા પણ માર ખાઈ ગયા. ‘આપે’ શાહી ઈમામ પાસે મુસ્લિમો તેના સમર્થનમાં મતદાન કરે તેવો ફતવો બહાર પડાવ્યો. શાહી ઈમામના ભાઈએ જ ઇન્ડિયા ટીવી પર આ કબૂલ્યું હતું, પરંતુ જાહેરમાં તેણે આ ફતવો ફગાવી દીધો અને કહ્યું કે શાહી ઈમામે તેના દીકરાને ઉત્તરાધિકારી બનાવવાની વિધિમાં આપણા વડા પ્રધાનને બોલાવ્યા નથી, વળી, અમારું રાજકારણ ધર્મ, જાતિ, ભાષાથી પર છે. તેથી અમે આ ફતવો ફગાવીએ છીએ. આમ કરીને, તેને મુસ્લિમોના મત તો મળી જ ગયા, પરંતુ જે મવાળ હિન્દુઓ હતા તેમના મત પણ મળી ગયા. ગયા વર્ષે ‘આપે’ જ્યારે સામેથી કૉંગ્રેસનું સમર્થન મેળવ્યું હતું ત્યારે જ ભાજપે આ સમજી જવાની જરૂર હતી.

પાંચમો બોધપાઠ એ છે કે ભાજપે ૧૯૯૯ની દિલ્હીની ચૂંટણીનો ઇતિહાસ જોવાની જરૂર હતી. એ વખતે પણ કેન્દ્રમાં ભાજપની સરકાર હતી. મદનલાલ ખુરાના અને સાહિબસિંહ વર્માની જૂથ લડાઈ હતી અને સુષમા સ્વરાજને મુખ્યમંત્રી પદનાં ઉમેદવાર તરીકે ઉપરથી લાદવામાં આવ્યાં હતાં. ડુંગળી-બટેટાના ભાવ તો વધુ હતા જ. તે વખતે ભાજપની હાર થઈ. ત્યારે સુષમા બોલેલાં : ઘર કો આગ લગ ગઈ ઘર કે ચિરાગ સે.

છઠ્ઠો બોધપાઠ એ છે કે ભાજપે સમજી લેવું પડશે કે હિન્દી-અંગ્રેજી મિડિયા, ખાસ કરીને ઇલેક્ટ્રોનિક મિડિયા ક્યારેય તેનું થયું નથી અને થવાનું નથી. પૂણ્ય પ્રસૂન વાજપેયી, રાજદીપ સરદેસાઈ, અંજના ઓમ કશ્યપ, બરખા દત્ત, રવીશ કુમાર, અર્નબ ગોસ્વામી…એક મોટી ફૌજ છે. આનું એક કારણ એ પણ છે કે આ પત્રકારો જેમાં શિક્ષણ લે છે તે જ યુનિવર્સિટીઓ સેક્યુલરો પેદા કરવાનું મોટું કારખાનું છે.  મિડિયાએ પણ દિલ્હીની ચૂંટણીમાં ‘આપ’ને જીતાડવા પોતાનો ફાળો આપ્યો. (‘આપ’ જીત્યાના દિવસે પૂણ્ય પ્રસૂન વાજપેયીના દસતક કાર્યક્રમનું શીર્ષક હતું: ક્રાંતિકારી…બહોત ક્રાંતિકારી! એ બધાને ખબર જ છે કે વાજપેયીની કેજરીવાલ સાથેની સાંઠગાંઠ છતી કરતા વિડિયોમાં કેજરી-વાજપેયી આ શબ્દો બોલતા હતા.) કિરણ બેદીને બીજી ચેનલ પર ઇન્ટરવ્યૂ માટે જવાનું હતું અને તેણે અર્નબ ગોસ્વામીને વારંવાર વિનંતી કરી કે હવે મને જવા દો, પરંતુ અર્નબે તેને બોલવા જ દીધાં અને જવા પણ ન દીધાં. અંતે કિરણે ઇયર ફોન-માઇક કાઢી નાખ્યાં. એટલે એવી હવા ફેલાઈ કે મોદી જેમ કરણ થાપરના શોમાંથી ભાગી ગયા હતા તેમ કિરણ બેદી પણ ચર્ચાથી ભાગે છે. હકીકતે થાય છે એવું કે કેન્દ્રમાં ભાજપ સત્તામાં આવે છે એટલે સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી, એમ જે અકબર જેવા સેક્યુલરો ભાજપના નેતાઓની આસપાસ ગોઠવાય જાય છે. એટલે સાચી સલાહ ભાજપના નેતાઓને મળતી નથી. અટલ બિહારી વાજપેયીને પણ નોબલ ઈનામનો અને સેક્યુલર દેખાવાનો ચસકો લાગી ગયો હતો અને મોદી પણ આ રવાડે ચડી ગયા.

અને એટલે જ સાતમો બોધપાઠ એ છે કે ભાજપે હિન્દુત્વને છોડ્યું એટલે તેનો રકાસ પાકો. ૨૦૦૪ની ચૂંટણીમાં સેક્યુલર વાજપેયીને જનતાએ ફગાવી દીધા હતા. કાશ્મીરમાં નરેન્દ્ર મોદી તેમની રાજકીય કારકિર્દીમાં પહેલી વાર ‘અલ્લાતાલા’ બોલ્યા. ત્યાં તો એકેય બેઠક મળી નહીં, પરંતુ તેના પડઘા દિલ્હી સહિત દેશના હિન્દુઓમાં પડ્યા કે આ ભાઈ પણ એ જ રવાડે છે. પ. બંગાળમાં અમિત શાહે અઝાનના સમયે સભા રોકી દીધી. હવે, વારાણસીમાં કેજરીવાલે આવું કર્યું ત્યારે જે ભાજપીઓ તેની ટીકા કરતા હતા તે શું અમિત શાહની (ભલે મનોમન તો મનોમન) ટીકા ન કરે? ભાજપ ગમે તેવું સેક્યુલર થવા જાય તેની છબી હિન્દુત્વવાળા પક્ષની રહેવાની જ. ન વિશ્વાસ હોય તો દિલ્હીની ચૂંટણી પછી પાકિસ્તાનમાં ટીવી પર થયેલી ચર્ચાનો વિડિયો જોઈ લેજો. અમેરિકા-બ્રિટનને પણ જ્યારે જ્યારે કેન્દ્રમાં ભાજપની સત્તા આવે છે ત્યારે ત્યારે દેશમાં ધાર્મિક અસહિષ્ણુતા વધી ગયેલી જણાય છે. ઓબામાએ દિલ્હીની ચૂંટણીમાં પોતાનો ફાળો આપ્યો છે બરાબર ચૂંટણીના સમયે ભારત સરકારની ધાર્મિક અસહિષ્ણુતા માટે ટીકા કરીને. તો ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સનો મોદીના મૌનની ટીકા કરતો લેખ પણ બરાબર તે જ સમયે આવ્યો. દુઃખની વાત એ છે કે દિલ્હીમાં ભાજપની હારથી સૌથી વધુ ખુશ અમેરિકા અને પાકિસ્તાન થયાં છે. દિલ્હીમાં ચૂંટણી અગાઉ જ ચર્ચ પર એટેક થયા તે પણ ધ્યાનમાં લેવા જેવું છે અને તેના પગલે ખ્રિસ્તીઓની રેલી નીકળે છે. અત્યાર સુધી આવા ઘણા એટેકમાં ‘વા વાયા ને નળિયું ખસ્યું’ જેવું નીકળ્યું છે. ડાંગમાં તો માત્ર છાપરું ઉડી ગયું તેને ચર્ચ પર હુમલો ગણાવી દેવાયો હતો. ભાજપ, સંઘ કે વિહિપવાળા એવા સાવ મૂર્ખા નથી કે ચૂંટણી સમયે જ ચર્ચ પર હુમલા કરાવી પોતાની બદનામી કરાવે.

આઠમો મુદ્દો એ છે કે આ દેશમાં નકલી સેક્યુલરિઝમનું હળાહળ ઝેર ભરી દેવાની વ્યવસ્થિત સિસ્ટમ છે. ખાસ કરીને શિક્ષણ, મિડિયા, ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી (હિન્દુ પાત્ર હોય તો પણ તેના ગીતમાં અલ્લાહ, મૌલા, રહેમ…જેવા ઉર્દૂ શબ્દો ઘુસાડીને અને બીજી અનેક રીતે) આમાં ભૂંડી ભૂમિકા ભજવે છે. મુસ્લિમો- ખ્રિસ્તીઓની તરફેણ કરવી એ જ સેક્યુલરિઝમ ગણાય છે. ભાજપે સત્તામાં રહીને શિક્ષણ અને મિડિયામાં જ્યાં સુધી શક્ય હોય ત્યાં સુધી આ સ્થિતિ બદલવાની જરૂર છે. વળી, જે એલજીબીટી એટલે કે ગે, લેસ્બિયનો જેવા વિકૃતો છે, લિવ ઇન રિલેશનશિપના નામે કામાચાર આચરનારા છે, વેલેન્ટાઇન ડેની ઉજવણી કરનારાઓ છે, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાની દુહાઈ દઈને નગ્નતા અને વિકૃતિ જ પીરસનારા છે તે કલાકારો પણ ભાજપને ક્યારેય ટેકો નહીં આપે, કારણ કે ભાજપ અને સંઘ વગેરે સંસ્થાઓ આનો વિરોધ કરે છે. દિલ્હી મેટ્રો સિટી હોઈ તેમાં પણ આ પ્રકારની જમાત ઓછી નહીં હોય.

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૧૫/૨/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

society

કિસ ઑફ લવ કે ઇનડિસન્સી ઑફ લવ?

બહુ જ સંવેદનશીલ વિષય છે આ. અને અન્ય લેખકો, જેઓ યુવાનોને ગલગલિયા કરાવીને લોકપ્રિય થવા માગે છે, તેના કરતાં વિરુદ્ધ હું આ મુદ્દે કંઈક એવું કહેવા માગું છું, જે કદાચ યુવાનોને ન પણ ગમે, અથવા આ વાંચીને એમ પણ થાય કે ના યાર, વાત તો આ સાચી છે.

હમણાં વાયરો ચાલ્યો છે ‘કિસ ઑફ લવ’નો. કોચીથી વાયા કોલકાતા થઈને તે દિલ્લી પહોંચ્યો. કેમ આવું પ્રદર્શન શરૂ થયું? મૂળ તો કેરળના કોચીમાં ડાઉનટાઉન નામની એક કોફી શોપ છે. તેમાં યુવકો-યુવતીઓ કોફી પીવા કરતાં યુવાનીના અનેક રંગો પૈકીનો એક રંગ માણવા વધુ આવતા હતા. આ અંગે એક રિપોર્ટ જયહિંદ નામની ટેલિવિઝન ચેનલ પર પ્રસારિત થયો. ભાજપના યુવા મોરચાના કાર્યકરોએ આ શોપ પર હલ્લો કર્યો. તેનાથી યુવાનો વધુ ભડક્યા. અને ફેસબુક પર એક પેજ બન્યું. તેનાથી અન્ય શહેરોના યુવાનોમાં પણ વિરોધની લાગણી ભડકી. આ વિરોધને દર્શાવવા માટે તેમણે જાહેરમાં- જનતાની વચ્ચે એકબીજાને ચુંબન કરવાનું નક્કી કર્યું. જોકે આ વિરોધ દિલ્લી પહોંચે ત્યાં સુધીમાં ઉભરો ઘણો ઠરી ગયો હતો કેમ કે દિલ્લીના વિરોધ પ્રદર્શનમાં ‘જોનારા’ વધુ હતા, ભાગ લેનારા ઓછા હતા. કેટલાક લોકો મફત મનોરંજન અને તે પણ પ્રત્યક્ષ મળતું હોય તે કેમ છોડે?

આ વિરોધ અને તાજેતરમાં સુરત વિમાનમથકે વિમાન ભેંસ સાથે અથડાયું તે બંનેને કારણે ભારતની છબી ધૂમિલ થઈ છે.  ક્યાં હમણાં જ ભારતે મંગળ પર યાન મોકલ્યું તેનો ગર્વ અને ક્યાં આ બંને ઘટનાઓ જેના લીધે માથું શરમથી ઝૂકી જાય? વિદેશી વર્તમાન પત્રો કે ટીવી ચેનલોમાં આ બંને સમાચારથી ભારતની છાપ કેટલી બગડી હશે તેનો વિચાર આવે છે? વિદેશના લોકો શું છાપ લઈને ભારતમાં આવે છે અને આવા સમાચારથી શું વિચારે? ભારત પણ પશ્ચિમના રવાડે છે? કે પછી પશ્ચિમને પણ સારું કહેવડાવે તેવું બની રહ્યું છે? કે કદાચ આ ભારત નથી? આ ઇન્ડિયા છે? અહીં બીભત્સતા અને હલકાપણાને સ્ટેટસનો દરજ્જો મનાય છે. અને તે માત્ર મેટ્રો શહેરોમાં જ થાય છે અને તે પણ એક વર્ગ પૂરતું. પરંતુ માધ્યમોમાં તેની તરફેણ થાય, કોલમલેખકો તેના વખાણ કરે એટલે ધીરે ધીરે સુષુપ્ત માનસમાં તે ઘર કરતું થાય. માધ્યમો જેમ તેમની ફરજ ચુકી રહ્યા છે તેમ કોલમલેખકો પણ સસ્તી લોકપ્રયિતા માટે તેમનો ધર્મ ચુકી રહ્યા છે.

લોકપ્રિય તો નરેન્દ્ર મોદી પણ છે, પરંતુ તેઓ સસ્તી લોકપ્રિયતા માટે ગમે તેમ મનોરંજક- પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ (કે વિકૃતિ)થી પ્રેરિત કોઈ નિવેદન કે કૃત્ય કરતા નથી. સર્વપ્રિય તો અમિતાભ બચ્ચનેય છે પરંતુ તેમને ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ ચલાવવા માટે કે તેની ટીઆરપી જાળવી રાખવા માટે શાહરુખ ખાનની જેમ દરેક સ્પર્ધક, ખાસ કરીને મહિલા, ને ભેટવું પડતું નથી. તેમનાં ભારતીય સંસ્કૃતિને છાજે તેવાં વાક્યો, ટૂચકાઓ, સંવાદો જ તેમને સર્વપ્રિય બનાવે છે. અમિતાભ અને શાહરુખ વચ્ચે આ જ ભેદ છે. અમિતાભ સર્વપ્રિય છે, શાહરુખ લોકપ્રિય છે.

ફિ્લ્મ બનાવનારાઓ, ખાસ કરીને મહેશ ભટ્ટ જેવી આઇટમો પોતાની ફિલ્મોમાં કારણ વગર, ચુંબનો કે શારીરિક સંબંધનાં જે દૃશ્યો નાખીને એડલ્ટ ફિલ્મો બનાવ્યા રાખે છે તેમના માટે હાથવગું બહાનું હોય છે- હવે તો ટીવી ચેનલોમાં પણ આવી જાહેરખબરો આવે છે. જાહેરખબરો બનાવનારાઓને પૂછશો તો કહેશે, બિગ બોસ જેવા શો કે બડે અચ્છે લગતે હૈ જેવી સિરિયલોમાં પણ આવાં દૃશ્યો આવે છે. બિગ બોસ કે સિરિયલોવાળાને પૂછશું તો તેઓ એમટીવી જેવી ચેનલોનું બહાનું આપશે. સરવાળે, વિષચક્ર ચાલતું જ રહે છે. સ્વચ્છ અને સ્વસ્થ મનોરંજન તો જાણે રહ્યું જ નથી.

અને આ બધાના કારણે યુવાનોમાં, જેઓ કંઈક કરી છુટવાનો ધખારો રાખતા હોય છે, પરંતુ સાચી દિશા ન મળવાના કારણે, અને આજુ બાજુ વર્તમાનપત્રોથી માંડીને ચેનલોમાં પીરસાતી સામગ્રીના કારણે વાસનાને પ્રેમ માનવા તરફ ભટકી જાય છે. ઘણા લોકો કહેતા હોય છે કે શહેરમાં પ્રેમી પંખીડાં ક્યાં બેસે? અરે ભાઈ, એ બધું લગ્ન પછી હોય. અને સાચો પ્રેમ વાસનાને આધીન નથી હોતો. હા, શારીરિક તૃપ્તિ આનંદદાયક અને જરૂરી છે પણ તેના માટે લગ્ન એ ઉત્તમ વ્યવસ્થા છે. કારણકે લગ્ન વગરની વ્યવસ્થા, ચાહે તે લિવ ઇન રિલેશનશિપ હોય કે પછી એમ ને એમ શરીરસુખ ભોગવવું, તેના લીધે અનેક તણાવો, દબાણો અને જટિલતા ઊભી થતી હોય છે.

જે યુવાનોએ કિસ ઑફ લવનો વિરોધ કર્યો તે તો માત્ર કુણી રીતે વિરોધ કરનારા  જમણેરીઓ સામે જ.  શું તેમનામાં હિંમત છે કે તેઓ બિકિની સામે તથાકથિત ફતવો બહાર પાડનાર શાહી ઈમામ સામે બિકિનીમાં પ્રદર્શન કરે? શું આ યુવાનો અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીની લાઇબ્રેરીમાં યુવતીઓના પ્રવેશ સામે પ્રતિબંધની વિરુદ્ધ કંઈ કરશે? પ્રતિબંધ તોડીને ત્યાં જવાની જાહેરમાં ચુંબન કરનારી આ યુવતીઓમાં હિંમત છે?

અને જો તમારે પ્રદર્શન કરવું જ હતું તો તેના અનેક રસ્તા છે. ધરણા પર બેસો, લોકોને ફૂલ આપો, ફેસબુક પર લખો, પણ આ રીતે? જાહેરમાં ચુંબન કરીને?

અરે ભાઈ ડિસન્સી જેવું તો કંઈ હોય કે નહીં? ભારતીય કાયદામાં પણ ઇન્ડિયન પીનલ કોડની કલમ ૨૯૪ હેઠળ બીભત્સ વર્તન જેનાથી અન્યોને ચીડ ચડે, ગુસ્સો આવે, અણગમો થાય તેવું કરવાથી ત્રણ મહિનાની કેદ અથવા દંડ અથવા બંનેની સજાની જોગવાઈ છે. કાયદો ઘડનારાઓ મૂર્ખા તો નહીં હોય ને? વિદેશોમાં પણ જાહેરમાં બીભત્સતા સામે કાયદાઓ છે. હા, એટલું ખરું કે બીભત્સતાની વ્યાખ્યાઓ અલગ-અલગ છે. આપણએ ત્યાંય આદિવાસીઓમાં નગ્નતા સામાન્ય છે. અથવા ધાર્મિક સ્થળોએ માત્ર સાડીમાં નહાવાનું હોય છે, પરંતુ તે કોઈ રીતે સુરૂચિનું ભંગ કરનારું નથી હોતું કે તેવી રીતે કોઈ જોતું  પણ નથી હોતું. યુરોપમાં નગ્નતા પ્રત્યે મોટા ભાગના કોઈ દેશો છોછ ધરાવતા નથી. મલેશિયામાં જાહેર બગીચામાં એકબીજાને ચુમતા અને ભેટતા યુગલની સામે અભદ્ર વ્યવહારનો ગુનો નોંધી શકાય છે. ચીનમાં એક સમયે યુગલ વચ્ચે ઓછામાં ઓછું ત્રણ ફૂટનું અંતર રાખવું જરૂરી હતું! ત્યાં અનેક બાળકોએ તેમનાં માતાપિતાને હાથ પકડેલા કે ચુંબન કરતા જોયા નથી. અરે! જાહેરમાં સ્ત્રી પુરુષ સાથે સાથે નાચી પણ શકતા નથી.  ઇન્ડોનેશિયામાં વાસનામય રીતે જનૂનપૂર્વક ચુમવાથી પાંચ વર્ષની જેલ અથવા ૨૯,૦૦૦ ડોલરનો દંડ થઈ શકે છે. જાપાનમાં પણ એકબીજાની સામે ઝૂકીને અભિવાદનની પ્રથા છે.  જાપાન હોય કે ચીન હોય કે પછી ઇન્ડોનેશિયા કે ભારત, પૂર્વના દેશોમાં શરમ અને ઉર્દૂમાં કહેવાય છે તેમ હયા, મોટી બાબત છે. તેનો ભંગ કરનારા માટે માન નથી રહેતું અને તેને સાંખી પણ લેવાતા નથી.

આ જ પશ્ચિમી સભ્યતામાં માનનારાઓને શું તેમની સામે કોઈ મોઢું ખોલીને, બધું બહાર નીકળે તેમ ખાતા હોય તો તે જોવું ગમશે? દરેક સ્થળની એક મર્યાદા હોય છે. જેમ કે, લાઇબ્રેરીમાં શાંતિ રાખવી અનિવાર્ય છે. તેમ જાહેર સ્થળે ચુમ્મા ચાટી વગેરે અશ્લીલ વર્તન ન હોય (હા અશ્લીલ એટલા માટે કે દરેક વર્તન તેની જગ્યાએ શોભે છે.). દરેક તેને મનફાવે તેમ વર્તે તો કોઈ વ્યવસ્થા જ ન રહે. કોઈ કહે કે મારે આંખ બંધ કરીને જ ચાલવું છે અને તેમ કરવા જતાં તે સામેથી આવતી યુવતીને ભટકાય તો તે યુવતીને તે ગમશે?  પિંક ચડ્ડી અને કિસ ઑફ લવ જેવાં અભિયાનો  કોઈક રીતે ને ક્યાંક ને ક્યાંક બળાત્કાર જેવા કુકર્મો કરવામાં પણ કારણરૂપ બને છે, તે દીવા જેવી ચોખ્ખી વાત છે, જેને સમજાય તેને સમજાય. અને જ્યારે દિલ્લીના ૨૩ વર્ષીય પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર અને બાદમાં મરણ જેવા કાંડ સર્જાય છે ત્યારે આવા અભિયાનના લોકો ઘરના દરવાજા બંધ કરીને બેસી જાય છે.

અને બે શબ્દ ભાજપીયાઓ માટે પણ. કેરળમાં તોડફોડ કરતા ભાજપીયાઓ, અહીં તમારા રાજ્ય ગુજરાતમાં પણ કપલ રૂમ ચાલે છે, બગીચાઓમાં પ્રેમના નામે શું ચાલે છે તે જુઓ. તેની સામે પણ કંઈક કાર્યવાહી કરો, અને તે પણ આ રીતે તોડફોડની રીતે નહીં, કાનૂની રીતે. તોડફોડ વગેરે કરવાથી યુવાનો વધુ ભડકે છે. હવે તો તમારા હાથમાં ઠેર-ઠેર સત્તા છે. કોણ રોકે છે? આવી કોફી શોપનું લાઇસન્સ રદ્દ થાય, તેના પાટિયાં પડી જાય તેવો સખત કાનૂન બનાવો .

politics

અરવિંદ કેજરીવાલ પોતે જ ફરિયાદી, પોતે જ ન્યાયાધીશ?

જ્યારે ભારતમાં કૌભાંડો હદ બહારના બહાર આવ્યા હતા, મોંઘવારી હદ બહારની હતી (અને છે) , ટ્યુનિશિયાથી શરૂ થયેલી ક્રાંતિ ઇજિપ્ત પહોંચી હતી અને ત્યાં સફળ થઈ હતી (જોકે એ માત્ર શાસકને ઉથલાવવા પૂરતી સીમિત રહી એમ હવે લાગે છે, વ્યવસ્થા પરિવર્તન ખાસ આવ્યું નથી તે આપણે તે પછી જે કંઈ ઘટ્યું તેમાં જોયું) ત્યારે પ્રશ્ન થયો હતો કે આપણે કેમ કોઈ આંદોલન નહીં. પણ એ પછી ભડના દીકરા અણ્ણા હઝારે અને તેમની સાથે કિરણ બેદી, પ્રશાંત ભૂષણ, અરવિંદ કેજરીવાલ, બાબા રામદેવ વગેરેએ આંદોલન કર્યાં. તે પછી બ્લોગ પોસ્ટમાં આ ચળવળ વિશે અવારનવાર લખતો રહ્યો છું. પરંતુ અરવિંદ કેજરીવાલે રાજકારણમાં ઝંપલાવ્યું છે અને ખાસ તો તેમણે નીતિન ગડકરી, રોબર્ટ વાઢેરા, સલમાન ખુર્શીદ જેવા મોટાં માથાંના ભ્રષ્ટાચાર સામે બાંયો ચડાવી અને દિલ્હીમાં ચૂંટણી લડી અને સફળતા પણ મેળવી તેની ખુશી પણ વ્યક્ત કરી. પણ સાથે અગાઉના પક્ષોના અનુભવો મુજબ છૂપો ડર પણ છે કે ક્યાંક કેજરીવાલ આણિ મંડળી પણ અગાઉના બધા પક્ષો જેવી તો નહીં નીકળે ને? એટલે જ દરેક બાબતે બહુ જ તોળી તોળીને, ક્યારેક તેના સમર્થનમાં તો ક્યારેક તેની વિરુદ્ધમાં મારા દ્વારા લખાતું હોય છે.

 

હવે આપ કી અદાલતમાં કેજરીવાલ અને રજત શર્માનું એ મજેદાર એન્કાઉન્ટર જુઓ ને. એમાં રજત શર્મા કેજરીવાલને તેમણે ભાજપ-કોંગ્રેસમાંથી નીકળી ગયેલા લોકોને અને ભ્રષ્ટ લોકોને ઉમેદવાર બનાવવાની વાત કરી ત્યારે કેજરીવાલ ‘તતફફ’ થઈ ગયા અને આક્ષેપ કર્યો કે તમે ‘વન સાઇડેડ ડોક્યુમેન્ટ’ (એકપક્ષી) દસ્તાવેજોનો સહારો લઈ આક્ષેપો કરો છો,અને મને ખબર નહોતી કે તમે આ પ્રશ્નો પૂછશો (મતલબ કે ખબર હોત તો તૈયારી કરીને આવત) તેના જવાબમાં રજત શર્મા કહે છે, સાહેબ, તમે પણ ગડકરી, વાઢેરા જેવા લોકો સામે વન સાઇડેડ ડોક્યુમેન્ટનો આધાર લઈને જ પત્રકાર પરિષદો કરતા હતા. અને બીજું સ્ટિંગ ઓપરેશનમાં શાઝિયા ઇલમી જેવા ‘આપ’ના લોકો પકડાય કે પછી આ ‘આપ કી અદાલત’માં રજત શર્માના આક્ષેપ મુજબ, દેશરાજ રાઘવ નામના ઉમેદવાર પર ગરીબોના રેશન કાર્ડનો ઉપયોગ કરીને છેતરપિંડી કરે તે સંદર્ભમાં કેજરીવાલના જવાબ પણ કોંગ્રેસ-ભાજપના લોકોથી જુદા પડતા નથી. ઉલટું, કોંગ્રેસ-ભાજપવાળા તો સરકારી એજન્સીઓ દ્વારા તપાસ કરાવે છે (ભલે કદાચ ફિક્સ પણ હશે), પરંતુ કેજરીવાલ તો દર વખતે અમે આંતરિક તપાસ કરાવી છે, તેમાં તેઓ શુદ્ધ નીકળ્યા છે તેવું પ્રમાણપત્ર આપી દે છે. શું જનલોકપાલની માગણી કરતા કેજરીવાલનું આ વલણ ઠીક છે?

international

Rape crimes occur in US and western countries too!

After rape incident of 23 year para medical student and five year old child in New Delhi, there are many discussion going on. Primarily they are based on Indian concept of discency and limitation (in a way of proper dressing, not viewing porn films, behaving of female with male etc.). Many conservatives are spreadheading this concept. Like Chief of Rss Mr. Mohan Bhagwat had said : This happens only in India, not in Bharat.

By this way he tried to explain that in areas where Indian basic culture and values are retained, where female are in true meaning worshipped and given respect, such crime doesn’t happen. In a way, he is right. Take example of Gujarat. Gujarat, in comaparision to Delhi, is far more safe state where generally men would address women as “ben” (sister) and women would address men as “bhai” (brother). Gujarat is althouh very much peacefull (contrary to belief which is created by some NGOs and so called seculars after post Godhara riots) state, but when there is incidents of crime like rape or theft happens and if criminal is caught by public, it is sure that public will beat criminal. So, relatively, crimes especially rapes are very less in Gujarat.

But some people would not take this point of view. Impressed by western values (!) and culture, they argue that although women in western countries wear skinny and exposive dresses, although they have free sex relation, although people of western countries watch porn films, number of anti women crime such as rape is very low.

Let us take this argument in respect to number of crimes. What do the numbers state? According to the American Medical Association (1995), sexual violence, and rape in particular, is considered the most under-reported violent crime. If you look at statistics, you will be surprised that among other countries highest number of rape crimes happen in US!

In year of 2010, number of rape in US was 84,767 whereas in India, in the same year, number of rape was 22,172. One may argue that in India they are not registered in police etc. But this tendancy is not prevailing only in India. As stated above, sexual violence and rape is most under reported crime. So, it may be the case that number of rape crimes in US can be more than that reported.

According to United States Department of Justice document Criminal Victimization in the United States, there were overall 1,91,670 victims of rape or sexual assault reported in 2005. 1 of 6 U.S. women and 1 of 33 U.S. men have experienced an attempted or completed rape. According to research, about 80,000 American children are sexually abused each year. It has been estimated that one in six American women has been or will be sexually assaulted during her life. Sweden is also having highest rate in terms of rape crime. According to a 2009 study, there were 46 incidents of rape per 1,00,000 residents.

I have stated on various platforms that US or other western countries and China tend to cover those things which can tarnish their image as countries. For example, there were news some year ago that one university of US has decided to make radio collar compulsory for Indian origin students. On same day I saw news with photographs of students with radio collar on internet. But after some days, when I searched again, I was not able find those photographs. Talking about communalism, US terms it “Hate crimes”. After attack on twin tower in New York, such hate crimes against Sikhs and Muslims are on rise. President Mr. Barack Obama also accepts this. But here we take it as communalism and as riots. In many hate crimes, US police tends to report criminal as psycho or mentally unstable and often doesn’t cite reason or motive behind crime. For example, shooting at Wisconsin Gurdwara, or shooting in a theater in Aurora. In case of Indian origin nurse Jacintha Saldanha, no reasonable actions are taken and procedure of law in this case is “Hota hai Chalta hai” type. So, it is not hard to believe that actual number of rape crimes in these countries can be much higher than what they officially state.
So, as they say “All that glitters is not gold” likewise “All things are not always good in US and other western countries.”

national

‘મારે શું’માંથી ‘આપણી ચિંતા’ની માનસિકતા અપનાવવી જરૂરી

દિલ્હીમાં સામૂહિક બળાત્કારનો ભોગ બનીને મૃત્યુ પામેલી હતભાગી બાળાના મિત્રે હિંમત દાખવીને ટીવી પર આવવાનું સાહસ કર્યું ને પોતાની આપવિતી કહી. પીસીઆર વાનવાળા કયા પોલીસ સ્ટેશનમાં આ કેસ આવે તે નક્કી કરતાં રહ્યા, કોઈએ કપડાં ન આપ્યાં…વગેરે પાષાણહૃદયીનું પણ હૈયું પીગળી ઊઠે અને આંખ ભીની થયા વગર ન રહે તેવી વાતો કરી. બહુ અઘરું કામ હતું એ. આ યુવાને એ વાત પણ કરી કે સરકાર કઈ રીતે આક્રોશ – વિરોધને દબાવવા પ્રયાસો કરી રહી છે. આ યુવાનને વંદન.

ગઈ કાલે (૪ જાન્યુઆરીએ) રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘના સરસંઘચાલક મોહન ભાગવતના, ‘વધુ બળાત્કાર ઇન્ડિયામાં થાય છે અને ભારતમાં નથી થતા’ નિવેદને અને મધ્યપ્રદેશના મંત્રી વિજય વર્ગીયના ‘લક્ષ્મણરેખા ઓળંગશો તો રાવણ હરણ કરી જશે’ નિવેદને વિવાદો સર્જ્યા. આ નિવેદનો પર ટીવી ચેનલોમાં ભારે ચર્ચા થઈ. પત્રકાર તવલીનસિંહ અને તહેલકાનાં મહિલા તંત્રી શૌમા ચૌધરી વગેરેએ આક્રોશ સાથે ભાગવત અને વિજય વર્ગીયનાં નિવેદનોને સમજ્યા વગર જ શબ્દોને પકડી લઈ તેને ફગાવી દીધા અને એવું કહ્યું કે મહિલાઓ હવે સ્વતંત્ર છે. તેને જે પહેરવું હશે તે પહેરશે. તેને જેમ કરવું હશે તેમ કરશે.

જેમ પુરુષો તરફથી હિંસક કે આધિપત્યવાળું વલણ ઠીક નથી, તેમ કહેવાતી મુક્તિવાદી મહિલાઓનું આ વલણ પણ યોગ્ય નથી. લક્ષ્મણરેખાનો અર્થ થાય છે – મર્યાદા. આ લક્ષ્મણરેખા દરેકને લાગુ પડે છે. શાસન નાગરિકો માટે લક્ષ્મણરેખા દોરે છે, જેમ કે ૨ લાખ ઉપરની આવક થતી હશે તો આવક વેરો ભરવો પડશે, નહીં ભરો તો દરોડા પડશે. વેપારી હશો તો ‘વેટ’ ભરવો પડશે. દારૂ પીને વાહન હંકારતા હશો તો આટલો દંડ થશે. કોઈની હત્યાનો પ્રયાસ કરશો તો આટલી સજા થશે…વગેરે વગેરે. આ જ રીતે માણસ જ્યારે સભ્યતા તરફ વળ્યો ત્યારે એક ચોક્કસ લક્ષ્મણરેખા દોરવામાં આવી, નિયમો ઘડવામાં આવ્યા, આ મુક્તિવાદી મહિલાઓ જે સંસ્કૃતિમાં માને છે, તે પાશ્ચાત્ય સંસ્કૃતિમાં જેને ‘મેનર્સ’ કહે છે, તે નક્કી કરાઈ. આ લક્ષ્મણરેખા બહાર કોઈ વર્તન ન કરી શકે. કપડાંના નિયમો માત્ર સ્ત્રીને લાગુ નથી પડતા. કદાચ પુરુષ સ્ત્રી કરતાં વધુ કપડાંના નિયમો પાળે છે. સલમાન જેવાને બાદ કરો તો મોટા ભાગે પુરુષ નખશિખ કપડાંમાં જ હોય છે. મને સંગીત સાંભળવું ગમે તેટલું ગમતું હોય, સંગીતનો અવાજ હું ધારું તેટલો ઊંચો ન રાખી શકું, કારણ આજુબાજુ વિદ્યાર્થી ભણે છે, મોટી ઉંમરના વડીલોને તકલીફ પડે…વગેરે. ચિત્ર દોરવું હોય તોય સુરુચિનો ભંગ થાય તેવું ન દોરી શકાય. એટલે એ અર્થમાં જોઈએ તો પુરુષ હોય કે સ્ત્રી, દરેકે લક્ષ્મણરેખા માનવી જ પડશે, જો તેનો ભંગ કરશો તો રાવણ હરી જશે. એ અર્થમાં વિજય વર્ગીય સાચા છે.

પીડિતાના મિત્રએ કહ્યું કે મીણબત્તી પ્રગટાવવાથી કંઈ નહીં વળે. સાચું પરિવર્તન લાવવા માનસિકતા બદલવી જરૂરી છે. આપણી આજુબાજુ જે કંઈ બને છે તેનાથી આપણે આંખ આડા કાન કરતા હોઈએ છીએ. મૂળ તો કહેવાતા સજ્જનોની નિષ્ક્રિયતા નડે છે. બહુ મોટી ઉપાધિ ન આવે ત્યાં સુધી જાગતા નથી. દા.ત. એક ફ્લેટમાં પચાસ જણા તેમના પરિવાર સાથે રહે છે. એક પરિવારમાં ત્રણ જણા ગણો તોય દોઢસો થયા. તેમાંથી પુખ્ત વયના ગણો તો સો જણા થયા. આવા ફ્લેટમાં એક શખ્સ એવો રહે છે જે અવારનવાર નવી છોકરી સાથે આવે છે. ફ્લેટમાં દારૂ પીએ છે, હો હલ્લા કરે છે. એ એક શખ્સ સામે સો જણા મૂંગા રહે છે. બહુ મોટો કાંડ થાય ત્યારે પછી હોહા કરી મૂકે છે. પછી નિયમો ઘડાશે કે પરિવારવાળાને જ ફ્લેટ વેચવો કે ભાડે દેવો.

ઉપાધિ કે આફત કે કોઈ મોટો કાંડ બની જાય ત્યાં સુધી શા માટે રાહ જોઈએ છીએ આપણે? આપણને ખબર છે કે ભાવનગર કે રાજકોટ જેવા શહેરોમાં અગાઉ કોઈની છોકરી બીજા સાથે ફરતી હોય તોય જોનારા હિતેચ્છુની રીતે ઘરે કહી દેશે. સમયસર ઘરે પાછા ફરવું એ નિયમ માત્ર છોકરી માટે નહીં, છોકરા માટેય હતો. કોઈ છોકરાને બેત્રણ જણા મારતા હોય તો લોકો વચ્ચે પડતા. જેટલા ‘આધુનિક’ આપણે થતા જાય છે તેમ તેમ વધુ ને વધુ એકલા આપણે થતા જાઈએ છીએ અને ‘મારે શું’ની ભાવના ઘર કરતી જાય છે. ‘વેટ’માં વધારો કરાશે તો નોકરિયાત વિચારશે કે ‘મારે શું’?, આવકવેરાની મર્યાદા નહીં વધારાય તો વેપારીને કંઈ નહીં પડી હોય. ગેસના બાટલાની સંખ્યા મર્યાદિત કરી દેવાય, તો ગેસની પાઇપલાઇન ધરાવતા લોકો વિચારશે કે આપણે તો ગેસ પાઇપમાં મળી જાય છે ને? આ જ વાતનો ફાયદો સરકાર કે સામેવાળા ઉઠાવે છે. જંતરમંતર કે રામલીલામાં વિરોધની શરૂઆત થઈ છે એ સારી વાત છે. ‘મારે શું’ની ભાવનામાંથી ‘આ આપણી વાત પણ છે’ તેવો વિચાર યુવાનોને આવતો થયો છે. પણ માત્ર વિરોધ પ્રદર્શન પૂરતી આ કવાયત સીમિત ન રહે, ઘરે પાછા ફરીએ, રસ્તામાં જતા હોઈએ કે નોકરી કે વેપાર વખતેય આ ભાવના સતત રહે તે જોવું જરૂરી છે.