personal

પહેલી મેનું મારા જીવનમાં ખાસ મહત્ત્વ

(સૌથી ઉપર અને સૌથી ઉપરથી બીજી તસવીર-બીજી મે ૧૯૯૯, જ્યારે મારી કૉલમ ‘સિનેવિઝન’ને એક વર્ષ પૂરું થયેલું. એ સિવાયની તસવીરો એ જ કૉલમનાં કતરણો છે.)

(મારી પત્રકાર-કૉલમિસ્ટ કારકિર્દી લેખાંક ભાગ-૧)

આજે ૧લી મે. ગુજરાત સ્થાપના દિન. આજે મારી વચલી બહેન શીલાબેનનો જન્મદિન છે. મારા જીવનને ટકાવી રાખનાર નારી શક્તિ પૈકીની એક. આજના દિવસનું કારકિર્દીની રીતે ખૂબ જ મહત્ત્વ છે. આજે મારી પત્રકાર તરીકેની કારકિર્દીનાં ૨૦ વર્ષ સફળતાપૂર્વક પૂરાં થયાં છે!

કૉલમિસ્ટ તરીકે તો હું ૧૯૯૬થી વિકાસ વર્તુળના ‘સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન’માં વિદેશ શિક્ષણની કૉલમ લખતો. તે પછી ‘પેનમેન’ નામના નવા સમાચારપત્રમાં શુક્રવારની એક  પાનાની આખી ફિલ્મ પૂર્તિ હું સંપાદિત કરતો, તેમજ તેેેેમાં મારી ફિલ્મ અને ટીવીની કૉલમ અનુક્રમે દર રવિ અને બુધવારે આવતી.
‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’માં પહેલાં રવિવારે મારી ફિલ્મની કૉલમ ‘સિનેવિઝન’ તો શરૂ કરવાની હતી, પણ આગવી સૂઝવાળા પત્રકાર-લેખકપારખુ શ્રી ઉમેશ શાહે  પૂર્તિમાં ઉપ સંપાદકની નોકરીની અૉફર કરી. તે વખતે મારું એમ.સી.એ. ચાલુ હતું પણ ભાઈ (પિતાજી) નિવૃત્ત થઈ ગયેલા અને તબિયત પણ ખરાબ થઈ ગઈ હતી. એટલે ઘરે પૂછ્યા વગર જ સ્વીકારી લીધી કારણકે માત્ર ચાર કલાકની જ નોકરી હતી.

બાદમાં શ્રી ઉમેશભાઈએ એવો પ્રસ્તાવ પણ કર્યો કે એમ.સી.એ. કરો છો તો બીજા ચાર કલાક પેજિનેશન વિભાગમાં પણ કામ કરો. મેં હા પાડી, અલબત્ત, એમ.સી.એ.ના ભણતર બાદ પ્રૉગ્રામર તરીકે ઘણી ઊંચી નોકરી મળે તેમ હતી, પણ ભણતર દરમિયાન જરૂરિયાત હતી એટલે સ્વીકારી. પણ હજુ નોકરી પાકી કરવા તે સમયના ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’ના મેનેજિંગ અેડિટર અને ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’ના તંત્રી શ્રી પ્રતાપ શાહના સુપુત્ર શ્રી દીપક શાહની સાથે મુલાકાત બાકી હતી.

તેમની સમક્ષ શ્રી ઉમેશભાઈએ મારી વાત કરી, “જયવંતભાઈ એમસીએ કરે છે, વિકાસ વર્તુળના મેગેઝિનમાં અને પેનમેનમાં કૉલમ લખે છે, સેન્સ અૉફ હ્યુમર અને ‘પન’ (શ્લેષ અલંકાર) પર સારી હથોટી છે…વગેરે વગેરે.” અાત્મશ્લાઘા લાગશે પણ શ્રી દીપકભાઈની પારખુ નજરે મને તરત જ માપી લીધો હતો. તેમણે શ્રી ઉમેશભાઈને કહ્યું, ‘પીટીઆઈમાં આપણે માણસોની અછત હંમેશાં રહે છે. આ ભાઈ વિદેશ શિક્ષણની કૉલમ લખે છે એટલે તેમનું અંગ્રેજી સારું જ હશે. તો પેજિનેશન કરતાં તેમનો લાભ પી.ટી.આઈ. વિભાગમાં લ્યો.’ સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’માં પહેલા અને અંદરના પાને દેશવિદેશના સમાચાર તૈયાર કરનાર વિભાગને પી.ટી.આઈ. કહેવાતો,  કારણકે બધા સમાચાર પી.ટી.આઈ.ના ટેલિપ્રિન્ટર પર સતત ઉતરતા રહેતા, તેનો અનુવાદ કરવાનો રહેતો.

હવે જોવાની વાત એ છે કે મારું નસીબ કે ગ્રહ, જે કહો તે મને લેખન અને પત્રકારત્વ તરફ ખેંચતા હતા. એક-બે વર્ષ પહેલાં હું એમ.સી.એ. કરતો હતો ત્યારે ‘સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર’ના આ પીટીઆઈ વિભાગ માટે પાર્ટટાઇમ અનુવાદકોની જગ્યા માટે અરજી માગતી જાહેરખબર આવી હતી અને તેમાં બી.એ. વિથ ઇંગ્લિશની લાયકાત જરૂરી હતી ત્યારે  અરજી કરી હતી પણ ત્યારે મેળ પડ્યો નહોતો પણ હવે દીપકભાઈ સામેથી આ જ જગ્યાની અૉફર કરી રહ્યા હતા…
(ક્રમશ:)

Advertisements
media, national, sanjog news, vichar valonun

આત્મમંથનની જરૂર સત્તા અને મિડિયા-બંને પક્ષે છે

(વિચારવલોણુ કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, ૧૪/૧/૧૮)

સત્તા અને પત્રકારો મોટા ભાગે સામસામા જ રહેતા આવ્યા છે. સત્તાને સાચા પત્રકારો ક્યારેય ગમ્યા નથી. આધાર કાર્ડનો ડેટા ગુપ્ત નથી, માત્ર રૂ. ૫૦૦ (જે આજના જમાનામાં ક્ષુલ્લક રકમ ગણાય છે)  આપો તો કેટલાક લોકો આધાર નંબર આપે છે તેવો પીઠ થાબડવા જેવો રિપૉર્ટ ટ્રિબ્યૂનની પત્રકાર રચના ખૈરાએ બહાર પાડ્યો. પગલાં ડેટા લીક કરનારા લોકો સામે લેવા જોઈતા હતા, પરંતુ આધાર કાર્ડની બાબત જેની સત્તા હેઠળ આવે છે તે યુનિક આઇડેન્ટિફિકેશન ઑથૉરિટી ઑફ ઇન્ડિયા (યુઆઈડીએઆઈ)એ ‘ટ્રિબ્યૂન’ સમાચારપત્ર અને પત્રકાર રચના સામે એફઆઈઆર કરી દીધી! પરિણામ એ આવ્યું કે મિડિયા જગતે બૂમરાણ મચાવી દીધી કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા ખતરામાં છે.

દરમિયાનમાં, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે એક બીજા કેસમાં કહ્યું કે પત્રકારોને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો પ્રયોગ કરવા દેવો જોઈએ. એટલે મિડિયાને દોડવું હતું અને ઢાળ મળ્યો. કેસ બીજો હતો. બિહારની એક મહિલાએ સર્વોચ્ચમાં કેસ કર્યો હતો કે એક હિન્દી ટીવી સમાચાર ચેનલે તેણી અને તેના પરિવાર સામે નીંદનીય અને બદનામી થાય તેવી ટીપ્પણીઓ કરી હતી. આ મહિલા એક વરિષ્ઠ અધિકારી પિતા અને બિહારમાં મંત્રી એવી માતાની પુત્રી છે. સમાચાર ચેનલે એપ્રિલ ૨૦૧૦માં દર્શાવ્યું હતું કે ખાદ્ય સંસ્કરણ એકમ સ્થાપવા માટે તેણીને બિહાર ઇન્ડસ્ટ્રિયલ એરિયા ડેવલપમેન્ટ ઑથોરિટીએ ગેરકાયદે જમીન ફાળવી છે. સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્રએ કહ્યું કે આમ તો બંધારણીય રીતે બદનક્ષી થાય છે પરંતુ કથિત કૌભાંડ વિશેના સમાચારથી બદનક્ષી નથી થતી. આરોપીઓએ પોતાનો બચાવ કરવા માટે ઘણો સમય અને નાણાં વેડફ્યાં છે. લોકશાહીમાં તમારે સહન કરતા શીખવું જોઈએ.

હવે પ્રશ્ન એ થાય છે કે જો પત્રકારોને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ કરવા જ દેવો હોય તો સર્વોચ્ચ અને ઉચ્ચ ન્યાયાલયોના માનનીય ન્યાયમૂર્તિઓના કેટલાક ચુકાદાઓ સામે કરી શકે કે કેમ? શું પત્રકારો માનનીય ન્યાયમૂર્તિઓની નહીં, પરંતુ તેમના ચુકાદાઓની ટીકા કરી શકે? જેમ કે ઉપરોક્ત કેસમાં જે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્રએ પેલી મહિલાને લોકશાહીમાં સહન કરવાની સૂફિયાણી સલાહ આપી તે મિશ્રજીએ ૩૦ નવેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ અન્ય ન્યાયમૂર્તિ અમિતાવ રોય સાથે મળીને ચુકાદો આપેલો કે દેશભરમાં ફિલ્મ થિયેટરોમાં ફિલ્મ શરૂ થતાં પહેલાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવું જ પડશે. તેનાથી લોકોમાં દેશભક્તિ અને રાષ્ટ્રવાદ જાગશે. આ જ મિશ્રજીએ ૨૪ ઑક્ટોબર ૨૦૧૭એ ચુકાદો આપતાં કહ્યું કે લોકોએ પોતાની દેશભક્તિ સાબિત કરવા સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વાગતું હોય ત્યારે ઊભા થવાની જરૂર નથી. તેમણે એવું અવલોકન કર્યું હતું કે સમાજને નૈતિક રક્ષકોની જરૂર નથી.

આ મુ્દ્દે રાષ્ટ્રવાદી હોવાનું ગૌરવ અનુભવતી મોદી સરકારે પણ યૂ ટર્ન લીધો. પોતાના પ્રતિભાવમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયને કહ્યું કે થિયેટરમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવું ફરજિયાત ન બનાવવું જોઈએ. હવે સરકાર અને ન્યાયતંત્ર એ દેશના ત્રણ પાયા પૈકીના બે છે. આ બાબતે આ બંનેની ટીકા, તેમના યૂ ટર્ન બાબતે થઈ શકે કે નહીં? જ્યારે રાષ્ટ્રગીત ફરજિયાત બનાવ્યું ત્યારે આખા દેશમાં જબરદસ્ત ચર્ચા છેડાઈ ગઈ હતી અને ત્યારે ભાજપે આ પગલાંનો બચાવ કર્યો હતો. ભાજપના સમર્થકોએ પણ તેની તરફેણ કરી હતી. ભાજપ સમર્થક અભિનેતા અનુપમ ખેરે કહ્યું હતું કે લોકો રેસ્ટૉરન્ટમાં રાહ જોવા ઊભા રહી શકે છે, પાર્ટીમાં લાઇનમાં ઊભા રહી શકે છે, ટિકિટ ખરીદવા લાઇનમાં ઊભા રહી શકે છે તો માત્ર બાવન સેકન્ડ વાગતા રાષ્ટ્રગીત માટે કેમ ન ઊભા રહી શકે? અને વાત સાચી પણ હતી. આ લેખકે પણ આ નિર્ણયને આવકાર્યો હતો અને તેના સમર્થનમાં એક લેખ લખ્યો હતો. પરંતુ અસાઉદ્દીન ઓવૈસી જેવા કોમવાદીઓ, લિબરલો અને સેક્યુલરોના પ્રભાવમાં આવીને હવે સરકારે યૂ ટર્ન લીધો છે તે આઘાતજનક છે. અને માનનીય મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ જે રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો આપતી વખતે માત્ર ન્યાયમૂર્તિ હતા તેમણે પણ આવું વલણ કેમ દાખવ્યું? કાનૂની અને ટૅક્નિકલ વિગતો અનેક હોઈ શકે. પરંતુ સામાન્ય માનવીને કલમો અને ટૅક્નિકલ વિગતોમાં રસ હોતો નથી. તેને કાનૂની દાવપેચો સમજાતા પણ નથી. તેને તો માત્ર બે હેડિંગ જ વાંચવા મળ્યાં-અગાઉ જ્યારે ચુકાદો રાષ્ટ્રગીત વગાડવાની તરફેણમાં અપાયો ત્યારે એક હેડિંગ હશે- થિયેટરોમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવું ફરજિયાત: સુપ્રીમ કૉર્ટ. અને હાલમાં જ્યારે ચુકાદો રાષ્ટ્રગીત વખતે ઊભા ન રહેવા અંગે અપાયો ત્યારે આ હેડિંગ વાંચવા મળ્યું હશે- રાષ્ટ્રગીત વખતે ઊભા રહેવાની જરૂર નથી: સુપ્રીમ કૉર્ટ.

આવાં જ બે અલગ-અલગ હેડિંગ લોકોને અનેક કેસના ચુકાદાઓમાં વાંચવા મળ્યાં છે. આવો એક કેસ સલમાન ખાનના હિટ એન્ડ રન અકસ્માતનો હતો. ત્યારે લોકોને બે હેડિંગ વાંચવા મળેલાં. પહેલું લાઇન હતું- હિટ એન્ડ રન કેસમાં સલમાનને પાંચ વર્ષની જેલની સજા આપતી ટ્રાયલ કૉર્ટ. બીજું હેડિંગ હતું- હિટ એન્ડ રન કેસમાં સલમાનને નિર્દોષ છોડતી સુપ્રીમ કૉર્ટ. વિચાર કરો! એક જ કેસમાં આવા અલગ-અલગ નિર્ણય કઈ રીતે હોઈ શકે? આવો એક કેસ ૨-જી સ્પેક્ટ્રેમનો છે. વર્ષ ૨૦૧૨માં એક હેડલાઇન આવી જોવા મળી હતી: ૨-જી કેસમાં કૉંગ્રેસ સરકાર દ્વારા સ્પેક્ટ્રમની ફાળવણી ગેરકાયદે જાહેર કરતી સુપ્રીમ કૉર્ટ. અને હવે ૨૦૧૭માં આવી હેડલાઇન જોવા મળી. ૨-જી કેસમાં રાજા, કનીમોઝી સહિતના આરોપીઓને નિર્દોષ છોડતી સીબીઆઈ કૉર્ટ. આવું કેવી રીતે બને? પાંચ વર્ષમાં ભ્રષ્ટાચારના પુરાવા ધોવાઈ ગયા?

જોકે આપણે અહીં ચર્ચવાનો મુખ્ય મુદ્દો ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા નથી. મુખ્ય મુદ્દો પત્રકારોની અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો પણ છે. સત્તાની ટીકા થવી જ જોઈએ. માત્ર સત્તા શું કામ, વિપક્ષ, આઈએએસ અધિકારીઓ, ન્યાયતંત્ર, ફિલ્મ કલાકારો, ખેલાડીઓ, એમ દરેક ક્ષેત્રમાં જે કંઈ ખોટું થતું હોય, ભ્રષ્ટાચાર થતો હોય, અનીતિઓ આચરાતી હોય તેનો કાન આમળવાની ફરજ પત્રકારોની છે. પરંતુ પત્રકારોએ અને મિડિયાએ પોતાના વિશે પણ આત્મમંથન કરવાની જરૂર છે. અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો ઉપયોગ દુરુપયોગ ન બની જવો જોઈએ.

તાજેતરમાં ક્વિન્ટ નામની એક વેબસાઇટે કુલભૂષણ જાધવ રૉનો જાસૂસ હોવાનો રિપૉર્ટ રૉના સૂત્રોને ટાંકીને છાપ્યો. ઉહાપોહ થયો એટલે આ રિપૉર્ટ પાછો ખેંચી લીધો. પરંતુ આનાથી તો જાધવને ફાંસી મળી શકતી હતી તેમ ક્વિન્ટના તંત્રીએ અને પત્રકારે વિચાર્યું નહીં? જ્યારે મુંબઈમાં ત્રાસવાદીઓ કેર વર્તાવી રહ્યા હોય ત્યારે એનડીટીવી પર બરખા દત્ત ત્રાસવાદીઓને સીધી રીતે ન મળે તેવી માહિતી જાહેરમાં આપી રહી હોય તો તે શું રાષ્ટ્રવિરોધી કૃત્ય ન ગણાય? અને બરખા દત્ત દ્વારા આ કૃત્ય પહેલી વાર પાછું નહોતું. અગાઉ કારગિલ યુદ્ધ વખતે તેણે સૈન્યની ક્લાસિફાઇડ (એટલે કે ગુપ્ત) કહેવાય તેવી માહિતી તેણે લાઇવ પ્રસારણ (તે વખતે સ્ટાર ન્યૂઝ સાથે એનડીટીવી જોડાયેલું હતું) પર આપી દીધી હતી તેમ સેનાના લેફ્ટ. જન. મહિન્દર પુરીએ પોતાના પુસ્તક ‘કારગિલ: ટર્નિંગ ધ ટાઇડ’માં લખ્યું છે. એ વખતે માની લઈએ કે યુદ્ધ અને તેવી ઘટનાઓનું લાઇવ પ્રસારણ નવુંનવું હતું. બરખા દત્ત વર્ષોથી રિપૉર્ટિંગ કરતી હતી પરંતુ શું રિપૉર્ટિંગ કરવું જોઈએ અને શું નહીં તેનું (અને તેમાંય જ્યારે સૈન્યને લગતું રિપૉર્ટિંગ હોય) તેને ભાન નહોતું (આમ તો, આ પત્રકારત્વનું પાયાનું શિક્ષણ છે) પરંતુ શું મુંબઈ હુમલા વખતે પણ તે આ પાઠો ભૂલી ગઈ?

માત્ર બરખા દત્તની વાત નથી. માત્ર રાષ્ટ્ર વિરોધી કૃત્યોની પણ વાત નથી. પત્રકારોનાં પોતાનાં હિતો પણ સંકળાયેલાં હોય છે. પત્રકારો કે મિડિયા હાઉસના માલિકોના ભ્રષ્ટાચાર, તેમના દ્વારા અનીતિ કોઈનાથી છૂપું નથી. પત્રકારત્વએ હવે તો એટલી વિશ્વસનીયતા ગુમાવી છે કે દરેક રાજકીય પક્ષ હવે પેઇડ મિડિયાના આક્ષેપો કરતા થઈ ગયો છે. સામાન્ય માનવીની પણ આ જ લાગણી છે. કોઈના વિરુદ્ધ પોલીસ ફરિયાદ થાય ત્યારે નામ છાપવું કે ન છાપવું, તેના પણ પૈસા લેવાતા હોવાના આક્ષેપો થતા હોય છે અને તેમાં સચ્ચાઈ પણ હોય છે. અને જેટલો મોટો ચર્ચિત કેસ તેટલાં વધુ નાણાં. મિડિયાના દબાણ હેઠળ ક્યારેક ન્યાયતંત્ર પણ આવી જતું હોવાનું લાગે. આરુષિ તલવારનો કેસ આનું મોટું ઉદાહરણ છે. છાપામાં કોઈ ખોટા સમાચાર ત્રણ કૉલમમાં છપાઈ જાય પછી તેનો વિરોધ થાય (એ પણ મોટા પાયે બળુકી રીતે કે કાનૂની રીતે થાય તો જ) ત્યારે તેની માફી અંદરના પાને ખૂણામાં સિંગલ કૉલમમાં છાપવાનો રિવાજ છે. બુંદ સે ગઈ વો હોજ સે નહીં આતી. જે બદનામી મોટા પાયે થઈ ગઈ હોય તે સિંગલ કૉલમમાં સ્પષ્ટતા છાપવાથી આવી શકે?

આજકાલ મિડિયા મેટ્રો સેન્ટ્રિક એટલે કે મહાનગર કેન્દ્રિત થઈ ગયું છે. દિલ્લી કે નોઇડામાં વરસાદના છાંટા પડે તો પણ આખો દિવસ સમાચાર ચેનલો પર ચલાવાતા હોય છે અને આસામ કે ઇવન ગયા વર્ષે ગુજરાતમાં પૂર આવે તો તેની એટલી નોંધ ન લેવાય. આવું જ ગુજરાતમાં છે. અમદાવાદમાં વટવામાં ગંદુ પાણી મળે એ એટલા મોટા સમાચાર નથી, પરંતુ સેટેલાઇટમાં પાણી ભરાઈ જાય તો મોટા સમાચાર છે. આનો અર્થ એ નથી કે હંમેશાં ગરીબોને પડતી તકલીફો જ દર્શાવ્યા કરવી. વાત સંતુલનની છે. પત્રકારત્વમાં કહેવાય છે કે કૂતરો માણસને કરડે એ સમાચાર નથી, માણસ કૂતરાને કરડે એ સમાચાર છે. આ વ્યાખ્યા બદલવાની જરૂર છે. સરકાર હોય કે વિપક્ષ, કોઈની માત્ર ટીકા કર્યા કરવું એ પત્રકારત્વ નથી. ન હોય ત્યાં વાંક દેખવો એ પત્રકારત્વ નથી.

હરિયાણામાં કૉંગ્રેસ સરકાર વખતે દલિત પરિવારને સળગાવી દેવાની ઘટનામાં કેન્દ્ર સરકાર સામે આંગળી ચીંધાતી વખતે કેન્દ્રીય વિદેશ રાજ્ય પ્રધાન અને સેનાના પૂર્વ અધ્યક્ષ વી. કે. સિંહના (પત્રકાર દ્વારા વારંવાર એક ને એક સવાલ પૂછાતાં આવેલા) નિવેદનમાંથી સંદર્ભ વગર દલિતોને કૂતરા કહ્યા તેવું ચલાવવું એ ઠીક નથી અને તે જ રીતે રાહુલ ગાંધીના હાથમાંથી સરદાર પટેલની મૂર્તિ એક-બે સેકન્ડ પૂરતી સહેજ ડગી જાય તેમાં સરદાર પટેલનું અપમાન કર્યું હોવાનું ચલાવવું એ ઠીક નથી. બંને કિસ્સામાં સામેના પક્ષો તો આક્ષેપ કરવાના પરંતુ એમાં મિડિયા શા માટે હાથો બને? શિયાળામાં વહેલી સવારે કસરત કરવી (એલોપેથી, આયુર્વેદ સહિતની) તમામ પેથી હિતાવહ માને છે, પરંતુ સરકાર પતંગોત્સવની તૈયારી રૂપે બાળકો પાસે વહેલી સવારે સૂર્યનમસ્કાર કરાવે તેને વેઠ કરાવી તેવું કોઈ છાપું કહે ત્યારે પત્રકારત્વ શરમમાં મૂકાય છે.

આમ, આત્મમંથનની જરૂર બંને પક્ષે છે.

abhiyaan, economy

નોટબંધી: લોકોને મુશ્કેલી પડી પણ…

(અભિયાનના તા.૧૧/૧૧/૧૭ના અંકમાં પ્રકાશિત થયેલો લેખ.)

આઠ નવેમ્બર ૨૦૧૬. આ તારીખ, મહિનો અને વર્ષ લોકોને વર્ષોવર્ષ યાદ રહી જવાનો છે. સારી કે ખરાબ રીતે તે જુદી વાત છે. રાત્રે કરાયેલી જાહેરાત અને તે જ દિવસ રાતથી રૂ. ૫૦૦ અને રૂ. ૧૦૦૦ની નોટ બંધ થઈ ગઈ. દિવાળીના તહેવારોની મજા બધી ઉતરી ગઈ.

આઠ તારીખ નજીક આવી રહી છે ત્યારે લોકો સંદેશાઓ ફરતા કરી રહ્યા છે. સાવધાન…આઠ તારીખ આવી રહી છે.

મિડિયા અને ખાસ તો રાહુલ ગાંધી ફરી ફરીને યાદ અપાવી રહ્યા છે કે ભાજપે નોટબંધી અને જીએસટીના નામે લોકોને હેરાન કરી નાખ્યા.

પરંતુ હું જેને નૉટિકલ સ્ટ્રાઇક કહું છું તે નોટબંધી જેવા આકરા નિર્ણયને લેવા માટે ખરેખર છપ્પનની છાતીવાળો નેતા જોઈએ. અને આવા નિર્ણયો અત્યારની સ્થિતિમાં નરેન્દ્ર મોદી જ લઈ શકે. (અને હજુ અમદાવાદનું કર્ણાવતી, કલમ ૩૭૦, રામમંદિર વગેરે મુદ્દે  તેમની પાસેથી આકરા નિર્ણયોની અપેક્ષા છે.) વિચાર કરો, ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, ગોવા અને મણિપુર જેવા પાંચ રાજ્યોની ચૂંટણી માથે ઝળુંબતી હોય તેવા સમયે જ નોટબંધીનો નિર્ણય લીધો અને લોકોને કેટકેટલી મુશ્કેલીઓ પડી! કોઈને લગ્નના લીધે તકલીફ પડી તો કોઈને બીમારીના લીધે. કોઈને પ્રવાસમાં તકલીફ પડી તો કોઈને કોઈ ફી ભરવામાં. પરંતુ સરેરાશ દરેક વ્યક્તિએ આ નિર્ણયને હસતાં હસતાં સ્વીકારી લીધો. ટીવી ચેનલોએ લાઇને લાઇને ફરી ફરીને મોઢામાં આંગળા નાખીનાખીને બોલાવવાની કોશિશ કરી પરંતુ જે નેતાએ પોતાની છબી રાષ્ટ્રને સમર્પિત વ્યક્તિની બનાવી દીધી હોય અને બે વર્ષમાં સારાં કામો કરી બતાવ્યાં હોય તેને જનતા પણ સમર્થન કરે જ છે. વર્ષોથી એવી નેગેટિવ માનસિકતા મિડિયાના મોટા ભાગના વર્ગોએ બનાવી દીધી છે કે પત્રકાર કે ટીવી કેમેરો જુએ એટલે લોકો રોદણાં જ રોતાં હોય, પરંતુ આ નિર્ણયમાં ખૂબ જ મુશ્કેલી પડી રહી હોવા છતાં લોકો કહી રહ્યા છે કે મોદીજીએ દેશના ભલા માટે, આપણા ભલા માટે નિર્ણય લીધો છે ને? અમે મુશ્કેલી સહન કરી લઈશું.

બિહારના કટિહાર જિલ્લાના મનસાહી પ્રખંડમાં એક યુગલ સરસ્વતી સાહની અને રાજાકુમારના મહેમાનોને માત્ર ચા-પાણી અને લાડુ આપી પંડિત વગર અગ્નિની સાક્ષીએ માત્ર રૂ. ૧,૧૦૦માં લગ્ન કર્યા. સુરતની દક્ષા પરમારે તો કમ્પ્યૂટર એન્જિનિયર એવા ભરત મારુ સાથે માત્ર ચા પીવડાવીને લગ્ન કર્યાં. મધ્યપ્રદેશના બેતુલ જિલ્લાના માંડાઈ ગામના ઉમાશંકરનાં લગ્ન તો સાધના પાટીલ સાથે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી પરંતુ નિ:શુલ્ક જ થયા. ઉલટાનું મંદિરના વહીવટકર્તાઓએ હાજર લોકોને જમાડ્યા. (‘પીકે’ જેવી ફિલ્મો મંદિરનો વિરોધ કરે છે, પરંતુ મંદિર સમાજસેવાનાં કામો કરે જ છે.)

આવા સમયે લોકો સાથેના વ્યક્તિગત સંબંધો અને મોબાઇલ બંને કામ આવ્યાં. કરિયાણા-દૂધ-છાપા-ટેલિવિઝન ચેનલ વગેરેએ ઉધાર પર માલ-સેવા આપ્યાં. મોબાઇલથી પેમેન્ટ થયા. એટીએમ કાર્ડથી ખરીદી થઈ. નવી પેઢી જે નાણાંનું મહત્ત્વ ઓછું સમજે છે તેમને ખ્યાલ આવ્યો કે કરકસરથી, સાદગીથી પણ ચાલી શકે. એક-એક રૂપિયાનું મહત્ત્વ સમજાયું. મહિલાઓની વર્ષોની બચતની ટેવ સારી હતી પરંતુ તેમને આ નાણાં જમા કરાવવાં પડ્યાં, પરંતુ મહિલાઓએ હસતા મોઢે આ યજ્ઞમાં પોતાની આહુતિ આપી.

બીજી તરફ, આ સમયે લોકોમાં માનવતા પણ બહાર આવી. યાદ રહે કે ભારતના લોકોની પોઝિટિવ વાતો મિડિયાના ઘણા વર્ગમાં નથી આવતી. અમેરિકાના ટેક્સાસમાં પૂર આવ્યું ત્યારે લૂટફાટ થઈ હતી જ્યારે મુંબઈમાં ટ્વિટર પર લોકો પોતાના વિસ્તારમાં ફસાયેલા લોકોને ઘરે આવવા આમંત્રણ આપતા હતા. આ જ રીતે નોટબંધીના સમયે પણ લોકોએ, સંસ્થાઓ અને બૅન્કોએ માનવતા દાખવ્યાનાં અનેક ઉદાહરણો છે.

મુંબઈની મેજિક દિલ નામની ડૉક્ટરોની સંસ્થાએ કટોકટીની આ ક્ષણોમાં એક મિસ્ડ કૉલ પર ઘરે આવીને ઉધારી પર દર્દીના ઈલાજ કર્યા. રાંચીમાં વિનાયક હૉસ્પિટલ એન્ડ રિસર્ચ સેન્ટરે ૧૦થી ૧૩ નવેમ્બર દર્દીઓને નિ:શુલ્ક ટ્રીટમેન્ટ આપી. મેંગ્લુરુ જેવા દક્ષિણ ભારતના શહેરમાં શીખ ભાઈ બલવિન્દરસિંહ વીરડીએ રેલવે મથકે અંદાજે ૨,૦૦૦ લોકોને નિ:શુલ્ક ભોજન આપ્યું. પંજાબમાં પણ શીખ બંધુઓએ બૅન્ક ગ્રાહકોને લંગર (નિ:શુલ્ક ભોજન) અને પાણી પૂરી માનવતા દર્શાવી. કેરળના એર્નાકુલમના કક્કાનાદમાં એક ચર્ચે રવિવારે પ્રાર્થનામાં આવેલા ખ્રિસ્તી બંધુઓ માટે દાનપેટી ખુલ્લી મૂકી દીધી.

મુંબઈની એક જગ્યાએ એચડીએફસી બૅન્કની આગળ ખુરશીઓ મૂકાઈ લોકોને બેસીને પોતાના વારાની રાહ જોવાની સુવિધા પૂરી પડાઈ. મુંબઈની એક પત્રકાર પૂજા મહેતાએ પોતાની માતા પંજાબ નેશનલ બૅન્કમાં કર્મચારી છે તો તે ત્યાં પત્રકારના નાતે ગઈ પરંતુ પરિસ્થિતિ જોઈ તે પણ ત્યાં કામ કરવા બેસી ગઈ! બૅન્કો પાસે રૂ. ૧૦૦ની ઓછી નોટો હતી. સ્ટાફને કમને રૂ. ૨,૦૦૦ની નોટો આપવી પડતી હતી. સ્વાભાવિક જ લોકો ગુસ્સામાં અથવા હતાશ હતા. સુરક્ષા કર્મચારીઓને લોકોને નિયંત્રિત કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી હતી. આવામાં એક ગ્રાહકે આગળ આવીને લોકોને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી.  ગુવાહાતીમેંક  પૂર્વ બૅન્ક કર્મચારી નમિતા લહકર જ્યારે પૈસા જમા કરાવવા ગયાં ત્યારે લોકોનો ખૂબ ધસારો જઈ તેઓ ગ્રાહકના બદલે બૅન્કના પોતાના પૂર્વ સાથીઓને મદદ કરવામાં જોડાઈ ગયા. ભૂજમાં પોલીસ કર્મચારીઓએ બૅન્ક લાઇનમાં ઊભા રહેલા લોકોને પીવાનું પાણી આપ્યું. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ મહિલા પોલીસે બૅન્ક ગ્રાહકોને પીવાનું પાણી આપ્યું. ચેન્નાઈમાં એસબીઆઈની બૅન્કોમાં સ્વયંસેવકોએ મોટી સંખ્યામાં લોકોને એક્સચેન્જ ફોર્મ ભરવા, પાણી આપવા સહિતની મદદ કરી. એક બૅન્ક કર્મચારીએ મોટી સંખ્યા જોઈ જમવાનું જતું કર્યું.

ઉત્તર પ્રદેશના સહારનપુરનના પિંજોરા ગામના શિવકુમાર પાઠક નાના ખેડૂત છે. તેમણે રૂ. ૩,૦૦૦ની કિંમતની રૂ. ૧૦૦ અને રૂ. ૫૦ની નોટો જમા કરાવી જેથી છુટ્ટાની મારામારીના સમયમાં બૅન્ક ગ્રાહકોને તે આપી શકાય. આ પૈસા તેમની બચતના હતા.

ગરીબ ગણાતા ઑડિશાના ભુવનેશ્વરમાં પાણીપુરી જેને ત્યાં ગુપચુપ કહે છે તે વેચનારા શિવશંકર પાત્રા જેવા અનેક લોકો હવે ડિજિટલ રીતે પૈસા સ્વીકારતા થઈ ગયા છે.

આ નોટબંધીથી સૌથી મોટો ફટકો ત્રાસવાદીઓને પડ્યો. પાકિસ્તાન તરફથી નકલી નોટો ઘૂસાડીને ત્રાસવાદ, ડ્રગ્ઝ વગેરે અનૈતિક કાર્યો દ્વારા ભારતને અંદરથી જ ખોખલું કરવાનું ષડયંત્ર ચાલતું હતું તેને જબરો ઘા વાગ્યો. કાશ્મીરમાં પથ્થરબાજી બંધ થઈ ગઈ છે. જોકે આનાથી એમ માનવું યોગ્ય નથી કે ભવિષ્યમાં ત્રાસવાદી ઘટના નહીં જ બને. બળાત્કાર વિરોધી કાયદો હોવા છતાં બળાત્કાર થાય જ છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તેના લીધે આ કાયદો કાઢી નાખવો.

કાળાં નાણાંને પણ મોટો ફટકો આનાથી પડ્યો છે. કેટલાક વિરોધીઓ નહીં માને, પરંતુ આ હકીકત છે. તેમની દલીલ છે કે બેન્કમાં ૯૦ કે ૯૫ ટકા રકમ આવી ગઈ તો આમાં કાળાં નાણાંને ફટકો કેવી રીતે પડ્યો? પરંતુ ખરું કામ હવે શરૂ થશે. બૅન્કમાં આવેલા નાણાંના આધારે આવકવેરા વિભાગ અને એન્ફૉર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ પોતાની કાર્યવાહી કરશે.

શંકાસ્પદ એવાં ૧૮ લાખ ખાતાંની ચકાસણી અત્યારે ચાલુ છે. રૂ. ૨.૮૯ લાખ કરોડની કેશ ડિપોઝિટની તપાસ કરાઈ રહી છે. એડવાન્સ ડેટા એનાલિટિક્સમાં ૫.૫૬ લાખ નવા શંકાસ્પદ કેસો મળી આવ્યા છે. રૂ. ૨૯,૨૧૩ કરોડની અઘોષિત આવક પકડાઈ અને લોકો દ્વારા સ્વીકારાઈ. રૂ. ૧૬,૦૦૦ કરોડનું કાળું નાણું નોટબંધી પછી પાછું ફર્યું નથી.

સાથે આડ અસર તરીકે એ પણ ફાયદો થયો કે ૫૬ લાખ નવા કરદાતાઓ ઉમેરાયા.નોટબંધીમાં રૂ. ૫૦૦ની નોટ વટાવવા લોકોએ એડવાન્સ ટૅક્સ ભર્યો. નગરપાલિકા, મ્યુનિસિપલ કૉર્પોરેશન વગેરેની આવકમાં ખૂબ જ વધારો થયો.

કેટલાક અમીરોને પોતાના ડ્રાઇવર, કામવાળા, માળી કે ધોબીનો સહારો લઈ તેમની પાસે તેમના ખાતામાં નાણાં જમા કરાવવાં પડ્યા. આ એક જાતની મોટી ક્રાંતિ હતી. ગરીબોને પોતાનું મહત્ત્વ સ્થાપિત થતાં આનંદ થયો. આ પણ એક કારણ હતું કે જ્યાં ગરીબો મોટી સંખ્યામાં છે તેવા ઉત્તર પ્રદેશમાં ભાજપને નોટબંધી છતાં પ્રચંડ વિજય મળ્યો.

આ નિર્ણયના બે વર્ષ પહેલાં નરેન્દ્ર મોદી સરકારે ગરીબોના જન ધન ખાતા ખોલાવી દીધા હતા. એટલે નોટબંધીથી ગરીબોને અપેક્ષા કરતાં ઓછી તકલીફ પડી. અગાઉ આ જ ભાજપે નોટબંધી કરવાની યુપીએ સરકારની વિચારણા હતી ત્યારે વિરોધ કર્યો હતો તેનું કારણ આ જ હતું કે પહેલાં પૂરતી તૈયારી કરવી પડે.

આમ છતાં, મોદી સરકાર પર પૂરતી તૈયારી વગર નોટબંધીના નિર્ણયનો આક્ષેપ થયો. પરંતુ આ નિર્ણય મોદી સરકારના મંત્રીઓને પણ જાણ કર્યા વગર કરાયો હતો. જો આ માહિતી બહાર પડે કે અગાઉ વહેલાસરથી નિર્ણયની જાણ થઈ જાય તો કાળાં નાણાં ધરાવતા લોકો પોતાના નાણાં સગેવગે ન કરી નાખે. તો પણ સ્કૂટર વગેરે વાહનોનાં વેચાણમાં ઊછાળો તો આવ્યો જ. એક્સિસ સહિત કેટલીક બૅન્કોના અધિકારીઓએ કાળાં નાણાંને ધોળાં કરવામાં મદદ પણ કરી.

પૂરતી તૈયારી સાથે લીધેલા નિર્ણય પછી પણ કેટલાક ફેરફાર સમય-સ્થિતિ મુજબ, લોકોની માગણીઓ મુજબ તેમાં સુધારાવધારા કરવા જરૂરી હોય છે. નોટબંધીના નિર્ણય પછી જેમ જેમ દિવસો પસાર થતા ગયા અને લોકોનો પ્રતિસાદ સામે આવતો ગયો તેમ સરકારે અક્કડ રહેવાના બદલે નિર્ણયો બદલ્યા.

યુકે જે એક સમયે ભારતનો શાસક દેશ હતો તેમાં પણ ગત ૧૫ ઑક્ટોરે એક પાઉન્ડના સિક્કાને બંધ કરી દેવામાં આવ્યો, પરંતુ ત્યાં કોઈ નેટેગિટિવિટી નથી ફેલાવાઈ.

નરેન્દ્ર મોદી અને ભાજપ લોકોમાં નોટબંધીનો નિર્ણય દેશના હિતમાં હોવાનું લોકોને સમજાવવામાં સફળ રહ્યા. આથી નોટબંધી પછી ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ અને ગોવામાં, મહારાષ્ટ્ર-ઓડિશા-ચંડીગઢ-ગુજરાતની સ્થાનિક ચૂંટણીમાં ભાજપનો વિજય થયો.

અમુક અમુક સમયે નોટબંધી જરૂરી હોય છે. ભવિષ્યમાં પણ આવું બની શકે છે. રોકડ વ્યવહારો કાળાં નાણાંના સર્જનમાં મદદરૂપ થતાં હોય છે. આની સામે ડિજિટિલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપતી સરકારે પણ ડિજિટલ પેમેન્ટ સરળ બને, તે માટેની સુવિધા સરળ બને અને ખાસ તો બૅન્કો દ્વારા કાર્ડ દ્વારા પૈસા ઉપાડવા-ચૂકવવા પર બેફામ ચાર્જ લેવાય છે તે બધું બંધ થાય એ પણ જરૂરી છે. સાથે જ કાળાં નાણાં અટકે-પકડાય, નવા કરદાતાઓ વધ્યા- નગરપાલિકા-મહાનગરપાલિકાની આવક વધે તો વિકાસ પણ દેખાવો જોઈએ. નહીંતર જો સત્તાધીશો દ્વારા સત્તાનો અને જનતાનાં નાણાંનો ઉપયોગ જ લોકોને દેખાશે તો આગામી નોટબંધી કે આવા કોઈ નિર્ણય વખતે જનસમર્થન નહીં મળે.

film, media, politics

સંસ્કાર બાદ ભક્તિને ગાળમાં ખપાવવાનો કારસો

વચ્ચે રીતસર આયોજનપૂર્વક ટ્વિટર પર ઝુંબેશ ચાલી સંસ્કારના નામે મજાક ઉડાવવાની. ફિલ્મોદ્યોગમાં શરૂઆતમાં જેવી ભૂમિકા મળે પછી એવી જ ભૂમિકાઓ મળ્યે રાખે છે એ જાણીતી વાત છે. અભિનેતા આલોકનાથ સાથે આવું જ થયું. ‘બોલ રાધા બોલ’ને બાદ કરતાં એમણે મોટા ભાગે પિતાની ભૂમિકાઓ કરી. એટલે પહેલો શિકાર બનાવ્યા આલોકનાથને.

એ પછી બીજો શિકાર પહલાજ નિહલાની બન્યા જેમ્સ બૉન્ડ માટે. પહલાજ નિહલાનીનો પક્ષ માત્ર ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા ને તેના ગુજરાતી નવગુજરાત સમયમાં છપાયાનું યાદ છે. શિકારીઓની રજૂઆત એવી હતી કે પહલાજ નિહલાનીએ જેમ્સ બૉન્ડમાં પ્રણય પ્રચુરતાનાં દૃશ્યો પર કાતર ફેરવડાવી. પણ ઉપરોક્ત સમાચારપત્રમાં છપાયેલા પહલાજ નિહલાનીના પક્ષ મુજબ, જેમ્સ બૉન્ડના ફિલ્મકારે ‘એ’ના બદલે ‘યુએ’ સર્ટિ. માગેલું તેથી તેમને કટ કરવા પડ્યા.

ડાબેરી કમ લિબરલ ગેંગનો ત્રીજો શિકાર સૂરજ બડજાત્યા બન્યા. સૂરજ અને તેમના બાપદાદાની ફિલ્મોની વિશેષતા એ રહી છે કે તેઓ સારો સંદેશ આપતી, ઘણી હદે સ્વચ્છ, પારિવારિક અને સુમધૂર સંગીતમય ફિલ્મો આપે છે. આ ફિલ્મોમાં હિન્દુત્વ ઝળકતું હોય છે. જેનાથી આ ગેંગ સૂરજને ઝપટમાં લેવા માગે છે. ‘ગે’ સહિત અનેક વિકૃતિ ફેલાવતા શાહરુખ ખાનની ચમચી ફરાહ ખાને શાહરુખ નિર્મિત ‘ઓમ્ શાંતિ ઓમ્’માં સૂરજની મજાક ઉડાડેલી. તે પછી સૂરજની ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ આવી એટલે ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની ચિબાવલી સમીક્ષકે લખ્યું સંસ્કારી ઑર્ગેઝમ! બીજા સમીક્ષકોએ પણ ફિલ્મને ઉતારી પાડી. (આ સમીક્ષકો યશરાજ, કરણ જોહર, વિધુ વિનોદ ચોપરા/રાજકુમાર હિરાણી, અનુરાગ કશ્યપ, વિશાલ ભારદ્વાજ, શાહરુખ ખાન, આમીર ખાન જેવા મિડિયાના ફેવરિટ લોકોની સમીક્ષામાં સમરકંદ બુખારા ઓવારી જાય છે પણ અક્ષયકુમાર, ૠત્વિક રોશન, ટાઇગર શ્રોફ જેવાની ફિલ્મોને ઉતારી પાડે છે. તાજેતરમાં આ લોકો શાહરુખની ‘ફેન’ પર આફરિન થઈ ગયા હતા જ્યારે ટાઇગરની ‘બાગી’ ને ઉતારી પાડેલી. આ જ રીતે ‘ઉડતા પંજાબ’ વિશે પણ થયું. એક સમીક્ષકે તો હેડિંગમાં લખ્યું: સોલિડ કિક! બીજી તરફ અક્ષયકુમારની ‘હાઉસફૂલ-3’ને ઉતારી પાડી. પણ દર્શકોએ ‘બાગી’ અને ‘હાઉસફૂલ-3’ બંનેને હિટ બનાવી દઈ આ બબુચકોને મોઢે તમાચો માર્યો.)

એકતા કપૂરની વાહિયાત ‘ક્યા કૂલ હૈ હમ-૩’માં પણ સૂરજ બડજાત્યા અને સંસ્કારીપણાની મજાક ઉડાવાઈ.
સૂરજ પોતે શરમાળ છે. તે પોતાની ફિલ્મનો પણ ખાસ પ્રચાર નથી કરતા તો આવા લોકોને જવાબ ક્યાંથી આપે? એટલે આ લિબરલ ગેંગની વાયડાટી ચાલે છે. આ લિબરલ ગેંગનો ચોથો શિકાર બન્યાં સચીન તેંડુલકર અને લતા મંગેશકર. તન્મય ભટ્ટ ને એના બીજા મિત્રો જેમાં એક મહેશ ભટ્ટનો થનારો કે થઈ ચૂકેલો જમાઈ રોહન જોશી પણ છે એ ભેગા થઈને ‘એઆઈબી’માં મહાન હસ્તીઓની અત્યંત બેહૂદી મજાક ઉડાવે છે. આમાંથી તન્મયે સ્વતંત્ર રીતે સચીન ને લતાજીની કનિષ્ઠતમ મજાક ઉડાવી પબ્લિસિટી મેળવી લીધી.

આ ગેંગનો ૨૦૧૪થી નિરંતર એક પ્રયાસ છે અને તે એ કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું સમર્થન કરે તેને મોદીભક્ત ગણાવી દેવા. મિડિયાની હલકાઈ જુઓ સાહેબ! તે મનમોહનસિંહ આગળ ડૉ. લખવાનું ચૂકતું નથી. મનમોહન વ્યવસાયિક ડૉ. નથી. તેમ છતાં પૂર્વ વડાપ્રધાન છે અને દસ વર્ષ રાજકીય સ્થિરતા આપી દેશ ચલાવ્યો એ સિદ્ધિ બદલ એમની આગળ ડૉ. લખાય તેમાં કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે પણ જેણે કાશ્મીરનું ઇસ્લામીકરણ ને પાકિસ્તાનીકરણ કર્યું કે થવા દીધું તે ફારુક અબ્દુલ્લાના નામ આગળ પણ લિબરલ તંત્રી- પત્રકાર ડૉ. લખવાનું ભૂલતા નથી. એ લોકો નહેરુ આગળ પં. એટલે કે પંડિત લખવાનું ચૂકતા નથી. ઇન્દિરાનો ઉલ્લેખ કરે ત્યારે એમની કલમ આપોઆપ પાછળ જી લગાવી દે છે. સોનિયા પાછળ પણ તેઓ જી અચૂક લગાવે જ પણ મોદી વડાપ્રધાન બન્યા પછી પણ તેઓ મોદીના નામની આગળ વડા પ્રધાન તો જવા દો, પાછળ જી પણ લગાવતા નથી. સ્મૃતિ ઇરાની ભૂતકાળમાં નિપુણ અભિનેત્રી હતાં. પણ હવે તેઓ ફૂલટાઇમ પોલિટિશિયન છે અને માનવ સંસાધન વિકાસ જેવા મહત્ત્વના ખાતાના પ્રધાન પણ છે પરંતુ આ મિડિયા તેમના નામ આગળ એક્ટ્રેસ ટર્ન્ડ પોલિટિશિયન લખીને સ્મૃતિને ઉતારી પાડવાનો મોકો ચૂકતા નથી. ‘ટેલિગ્રાફ’એ તો તેમને ‘આંટી નેશનલ’નું બિરુદ આપી દીધું. પણ લિબરલ ગેંગનું સાચું નિશાન મોદી નથી, મોદી સમર્થકો છે. એ લોકો એક વાત સારી રીતે જાણે છે કે મોદીજી તેમના તમામ પ્રપંચોને નિષ્ફળ બનાવી દેશે પણ સમર્થકો નહીં હોય તો મોદીજી શું કરવાના? આજે કદાચ સંઘ કે બીજી કોઈ પણ સંસ્થા કે વ્યક્તિ કરતાં મોદીજી સૌથી લોકપ્રિય છે. લિબરલ ગેંગને એ ખબર નથી કે સંઘના સ્વયંસેવકો કરતાં બહારના લોકો વધુ મોદીસમર્થક છે. સંઘના સ્વયંસેવકો તો વ્યક્તિપૂજામાં માનતા નથી. એટલે એમને માટે ભગવાધ્વજ સિવાય કોઈ મોટું નથી. મોદી પણ નહીં.

લિબરલ ગેંગ મોદીસમર્થકોને મોદીભક્ત કહી હવે ભક્તિ શબ્દને ગાળમાં ખપાવવા જોરશોરથી પ્રયત્નશીલ છે. કોઈ વ્યક્તિ મોદીની કોઈ વાતનું સમર્થન કરે એટલે એને મોદીભક્તમાં ખપાવી તેને ઉતારી પાડવાનો જેથી એ બીજી વાર મોદીજીનું સમર્થન ન કરે.

કોઈ વ્યક્તિ સતત સારું કરે તો તેની પ્રશંસા થવાની જ. પછી તે અમિતાભ બચ્ચન હોય કે માધુરી દીક્ષિત, સચીન તેંડુલકર હોય કે લતા મંગેશકર. લાખો-કરોડો લોકો રોજ અમિતાભ-માધુરી-સચીન કે લતાના ફોટા કે તેમની વિગતો મૂકે છે. તો શું એ એમના ભક્ત થઈ ગયા? આમાંના ઘણા એવા પણ હશે જે ઉપરોક્ત હસ્તીઓની સાથે રાજેશ ખન્ના, શ્રીદેવી, સૌરવ ગાંગુલી કે આશા ભોસલેના ચાહક હશે. આ જ રીતે મોદીનું સમર્થન કરનારા મનમોહન, જયલલિતાનું સમર્થન કરનારા પણ હોઈ શકે.

જે તંત્રી-પત્રકાર સોનિયા કે પ્રિયંકાને જોઈને મોઢેથી લાળ ને નીચેથી શી***ન કરી બેસે છે કે અહેમદ પટેલના ચમચા છે તેઓ કે તેમની શેહમાં આવીને અન્યો સોનિયાના બારગર્લવાળા ભૂતકાળ વિશે  છાપવાની હિંમત ધરાવતા નથી.  સોનિયાને કઈ રહસ્યમય બીમારી છે એ જાણવા એ લોકો ઇન્વેસ્ટિગેશન કરાવી શકતા નથી. સુબ્રમણિયન સ્વામી એ બહાર પાડ્યું તો પણ નેશનલ હેરાલ્ડ કૌભાંડના સમાચાર કરતાં અન્ય સમાચારને પ્રાથમિકતા આપવી એ તેમનો ચમચાધર્મ છે. અને સમાચાર છાપશે તો મોદીજી જાણે ખોટી રીતે સોનિયાને ફસાવતા હોય એ રીતે છાપશે. કેજરીવાલે કાયદો તોડીને ૨૧ ધારાસભ્યોને સંસદીય સચિવપદની લહાણી કરી દીધી. એ સમાચાર હોય કે કેજરીવાલના મુખ્ય સચિવના કૌભાંડના કારણે સીબીઆઈના દરોડાના સમાચાર, આ ચમચાઓ કેજરીવાલ સામે મોદીજી વેરવૃત્તિથી કાર્યવાહી કરતા હોય એવાં મથાળાં બાંધશે. આ ચમચાઓ અનુગોધરા રમખાણો પછી ‘સિટ’ તપાસ, ઈશરત કેસ વગરેમાં આવાં મથાળાં બાંધતા નહોતાં.

લિબરલ ગેંગને કોઈએ પ્રશ્ન ખરેખર તો એ પૂછવા જોઈએ કે
૧. મોદીજીમાં એવા તે શું હીરામોતી ટાંગ્યાં છે કે લોકો વધુ ને વધુ મોદીસમર્થક બની રહ્યા છે?
૨. શું મોદીજી એવા હેન્ડસમ છે અથવા અમિતાભ જેવાં હાઇટ-બૉડી ધરાવે છે?
૩. શું મોદીજી સોનિયા જેવા ગોરા છે?
૪. શું મોદીજી ચિદમ્બરમ્ જેવું અંગ્રેજી કે અટલજી જેવું હિન્દી બોલી શકે છે?
૫. શું મોદીજી સંપત્તિમાંથી બધાના એકાઉન્ટમાં દર મહિને પૈસા જમા કરાવે છે?
૬. મોદીજી ગરીબ દેખાતા નથી. એ કેજરીવાલ કે મમતા બેનર્જીની જેમ સાદાં કપડાં નથી પહેરતા, આ લિબરલ ગેંગ લખે છે તેમ હવામાં સતત ઉડતા રહે છે, તો પછી સામાન્ય માનવી કેમ મોદીસમર્થક છે? જેને અમેરિકાએ નવ નવ વર્ષ વિઝાનો ઇન્કાર કર્યો તે મોદીને જ્યારે અમેરિકા બોલાવે ત્યારે સામાન્ય ભારતીય કેમ વિજય મળ્યો હોય એમ ખુશ થાય છે?
૭. લિબરલ ગેંગ જ એવું લખે છે કે મોદી યુઝ એન્ડ થ્રો કરે છે ને અરુણ શૌરી આવું બોલે છે ત્યારે એને સમાચાર તરીકે ચગાવે છે પણ પ્રશ્ન એ છે કે મોદીજી આવું કરતા હોય તો એમના સમર્થકોની સંખ્યા તો એકદમ ઘટી જવી જોઈએ? એવું કેમ નથી થતું?
૮. માન્યું કે મોદીજી પાસે આઇટી પ્રોફેશનલની સારી ટીમ છે પણ મોદીજીને જિતાડનાર (મોદીજીને યશ ન દેવો પડે એટલે સોનિયાચમચા આવાં ગતકડાં શોધી કાઢે છે) પ્રશાંત કિશોર તો હવે આ તંત્રી-પત્રકારોના માનીતા સોનિયા-રાહુલને સેવા આપે છે. કેમ એ મોદીની જેવી હવા રાહુલની તરફેણમાં ઊભી નથી કરી શકતા?
૯. લિબરલો શોધે છે કે કૉંગ્રેસ નહીં તો કોણ? એટલે નીતીશ-કેજરી-વગેરે જે મોદીવિરોધી છે તેમની પછેડી પકડી લે છે. કેજરીવાલ પાસે પણ યુવાનોની આઇટી ટીમ છે. એ કેમ કેજરીની તરફેણમાં મોજું છોડો, લહેરખી પણ સર્જી નથી શકતા?
૧૦. એવું શું કારણ છે કે આજતક, એનડીટીવી સહિતની ચેનલો ને અનેક છાપાં મોદીવિરોધી છે, રોજેરોજ તેઓ મોદીવિરોધી સમાચાર ચગાવે છે ને મોદીતરફી સમાચાર દબાવી દે છે, આ જ રીતે મોદીવિરોધીઓના સારા સમાચાર ચગાવે છે ને મોદીવિરોધીઓના ખરાબ સમાચારને દબાવી દે છે તો પણ મોદીના સમર્થકોની સંખ્યા ઘટતી કેમ નથી?
૧૧. જ્યારે જ્યારે ચીન, અમેરિકા કે પાકિસ્તાન ભારતવિરોધી કૃત્યો કરે છે ત્યારે આ લિબરલ ગેંગ દેશની દુશ્મન હોય તેમ ખુશ થઈ ‘હાથતાળી’ કેમ આપે છે? ભારતની પીછેહટ તેમને ‘મોદીના ગાલ પર તમાચો’ કેમ લાગે છે? શું તેઓ મોદીવિરોધમાં આંધળા થઈને અજાણતા મોદી = ભારત આવું સમીકરણ તો નથી બેસાડી રહ્યાને?
૧૨. ક્યાંક આ લિબરલ ગેંગના રોજેરોજ આંધળા વિરોધના કારણે જ મોદીની લોકચાહના આટલી વધી નથી રહી ને? કારણકે હંમેશાં મક્કમ મજબૂત વ્યક્તિની પાછળ દુનિયા પડે ત્યારે લોકો તેના સમર્થક બની જતા હોય છે. આથી જ ભારતમાં લોકો માટે મહારાણા પ્રતાપ હારવા છતાં અકબરથી વધુ મહાન છે. સિકંદર કરતાં પોરસ વધુ લોકપ્રિય છે. ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ માટે આજે પણ કહેવાય છે કે ખૂબ લડી મર્દાની, વો ઝાંસીવાલી રાની થી.
૧૩. દુર્યોધનો કે શિશુપાલો સત્તાના મદમાં શ્રી કૃષ્ણની ઊંચાઈ સમજી શક્યા નહોતા. (સાવધાન! આ નઠારા ક્યાંક એવું ન કહી દે કે મેં મોદીને શ્રીકૃષ્ણ સાથે સરખાવ્યા.વાતને આડે પાટે ચડાવવામાં આ લોકો હોશિયાર હોય છે.) લિબરલ ગેંગ સાથે આવું તો નથી ને?

international, politics

ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ કૌભાંડનું ‘એપી’ સેન્ટર ક્યાં છે અને કોણ છે?

(સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શનના જૂન અંક માટે લખેલો લેખ)

કેટલાંક સૌથી મોટાં કૌભાંડો. કોલસા કૌભાંડ રૂ. ૧.૮૬ લાખ કરોડનું. સ્પેક્ટ્રમ કૌભાંડ રૂ. ૧.૭૬ લાખ કરોડનું. કર્ણાટકનું વકફ બૉર્ડ કૌભાંડ રૂ. ૧.૫ લાખ કરોડનું. રાષ્ટ્રકુળ રમતોનું કૌભાંડ રૂ. ૭૦,૦૦૦ કરોડનું. આવા બધા મસમોટા કૌભાંડ કોના શાસનમાં થયા તે પ્રશ્ન નથી (જવાબ બધા જાણે છે) પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે આ બધા કૌભાંડમાં રકમને જોતાં તાજેતરમાં ફરીથી ચર્ચામાં આવેલું રૂ. ૩૬૦૦ કરોડનું ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ વીવીઆઈપી કૌભાંડ તો બગલબચ્ચું લાગે.

તો પછી આટલો બધો દેકારો કેમ?

તેનો જવાબ એ છે કે પહેલી વાર આ કૌભાંડમાં અત્યારનાં મોટાં માથાં ગણાય તેવાં નામો આવ્યાં છે. તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર સંજય બારુથી લઈને કોલસા સચિવ પી. સી. પારખના પુસ્તકો પરથી એક વાત સ્પષ્ટ હતી કે વડા પ્રધાન તરીકે મનમોહનસિંહ પાસે બહુ ઓછી સત્તા હતી. ચોખ્ખી ભાષામાં કહીએ તો મનમોહનસિંહ માત્ર રબ્બર સ્ટેમ્પ વડા પ્રધાન હતા. પુસ્તકની વાત સાચી ન માનીએ તો પણ જે રીતે રાહુલ ગાંધીએ ભ્રષ્ટ નેતાઓને બચાવતો વટહુકમ જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદમાં ફાડી નાખ્યો તે પણ બતાવે છે કે ખરી સત્તા કોના હાથમાં હતી. એટલે મનમોહન સરકારના વખતમાં રાષ્ટ્રપતિથી માંડીને વીવીઆઈપી કહેવાય તેવા મહાનુભાવોને ઉડવા માટે હેલિકૉપ્ટર ખરીદવાનું કૌભાંડ થયું તે ટૂંકમાં ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ વીવીઆઈપી ચોપર સ્કેમ તરીકે ઓળખાય છે. આ કૌભાંડમાં કૉંગ્રેસ પ્રમુખ અને યુપીએ મોરચાનાં વડાં સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, સોનિયાના રાજકીય સલાહકાર અહેમદ પટેલ જેવાં મોટાં માથાંનાં નામ બહાર આવ્યાં તેથી દેકારો વધુ છે, કૌભાંડ ભલે રૂ. ૩૬૦૦ કરોડનું જ હોય.

આમ તો આપણી સરકાર જ્યાં સુધી કૌભાંડ બહાર ન પડે ત્યાં સુધી ચૂપચાપ બધું ચાલવા દે છે. એટલે ઈ. સ. ૨૦૧૦માં ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડનાં હેલિકૉપ્ટર ખરીદવા સોદો થયો ત્યારથી લઈ ઈ. સ. ૨૦૧૩માં ઈટાલીમાં આ સોદો કરવા કટકી ચૂકવાયાના આરોપસર ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડના સીઇઓ બ્રુનો સ્પાગ્નોલિન અને આ કંપનીની પિતૃ કંપની ફિન્મેક્કાનિકાના ચૅરમેન જ્યુસેપે (Guiseppe) ઓર્સીની ધરપકડ થઈ ત્યાં સુધી સરકારે શાંતિ રાખી. પણ ઈટાલીમાં બાજી ખુલ્લી પડી ગઈ એટલે પછી તે જ વર્ષે સરકારે તપાસનો આદેશ આપી દીધો.

ઈ. સ. ૨૦૧૪માં સરકાર બદલાઈ. રાષ્ટ્રવાદી નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર આવી. પણ આ કેસ ભંડકિયામાં પૂરી દેવાયો. એવામાં નેશનલ હેરાલ્ડ કેસનું ઑગસ્ટાથીય મોટું કૌભાંડ આવ્યું. તેમાં કૉર્ટે ખાલી સોનિયા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધી જેવાં મોટા માથાંને હાજર રહેવા બોલાવ્યાં એમાં પક્ષે એવો દેખાવ કર્યો કે જાણે મોદી સરકાર બદલાની કાર્યવાહી કરતી હોય. સોનિયાએ હુંકાર કર્યો કે તેઓ કોઈથી ડરતા નથી. તેમણે તેમની સાથે તેમની દીકરી પ્રિયંકા ગાંધી, પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ સહિત કૉંગ્રેસના મોટા નેતાઓની ફૌજ સાથે કૉર્ટ તરફ પગપાળા કૂચ કરી. કૉર્ટ નજીક કાર પાર્કિંગ કરી પછી અમુક અંતરેથી પગપાળા ચાલતાં આવ્યાં. આ સરકસને મિડિયાએ પણ ખૂબ જ ચગાવ્યું.

હવે જો ઑગસ્ટા કેસમાં મોદી સરકાર કંઈ બોલે કે કાર્યવાહી કરે તો ફરી તેની સામે સોનિયા અને આખી કૉંગ્રેસ એકઠી થઈ જાય. વેરની રાજનીતિના આક્ષેપો થાય. મિડિયાનો મોટો વર્ગ પણ સાથ આપે. આ કારણ હોય કે ‘તેરી ભી ચૂપ મેરી ભી ચૂપ’નું કારણ હોય, મોદી સરકાર ઑગસ્ટા કેસમાં ચૂપ હતી. પણ ઈટાલીના ન્યાયાલયે (તેને અંગ્રેજી મિડિયા મિલાન કૉર્ટ ઑફ અપીલ તરીકે ઓળખાવે છે અને તે આપણા ઉચ્ચ ન્યાયાલય સમકક્ષ ગણાય છે) ૭ એપ્રિલે જે ચુકાદો આપ્યો તેનાથી ભારતીય રાજકારણમાં સનસનાટી મચી ગઈ. આ ચુકાદામાં જ્યુસેપે ઑર્સીને ભ્રષ્ટાચાર માટે દોષિત ઠરાવ્યા. ૨૨૫ પાનાનો આ દળદાર ચુકાદો લોકશાહીથી ચૂંટાયેલી સરકાર, સરકારનું પડદા પાછળ સંચાલન કરતા લોકો, સેના અને ચોથી જાગીર તરીકે ફૂલાતા પત્રકારો- આ બધાને બેનકાબ કરી દે તેવો છે. તેમાં સોનિયા ગાંધી, તેમના રાજકીય સચિવ અહેમદ પટેલ, વાયુ સેનાના પૂર્વ વડા એસ. પી. ત્યાગી અને મિડિયાની સંડોવણી પ્રત્યે સંકેત છે.

ઈટાલીની કૉર્ટે આ કંપનીના વડા જ્યુસેપ્પી ઓર્સીને ભ્રષ્ટાચાર માટે દોષિત ઠેરવ્યા હતા અને જણાવ્યું કે તેમણે ભારતમાં કૉંગ્રેસના ટોચના નેતાઓને લાંચ ચુકવી હતી. રૂ. ૩૬ અબજના સોદો પાર પાડવા માટે ખૂબ જ લોબિઇંગ કર્યું હતું.

વચેટિયાઓ મારફતે મેળવેલી હસ્તલિખિત નોંધને ટાંકીને ન્યાયાધીશોએ કહ્યું કે ૧૨ વીવીઆઈપી હેલિકૉપ્ટરોની વિવાદાસ્પદ ખરીદી માટે ભારતના રાજકીય નેતાઓને ૧.૫ કરોડથી ૧.૬ કરોડ યુરો (અંદાજે રૂ. ૧.૨થી ૧.૨૫ અબજ)નું કમિશન (લાંચ) સ્વીકાર્યું હતું. ન્યાયાધીશોએ કહ્યું કે કંપનીએ સોદો પાર પાડવા કૉંગ્રેસના પ્રમુખ સોનિયા ગાંધી અને તેમના નજીકના સાથીઓ સમક્ષ લોબીઇંગ કર્યું હતું. ઉપરાંત તેણે વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર એમ. કે. નારાયણન સમક્ષ પણ લોબીઇંગ કર્યું હતું.

પોતાની પોલ ખુલ્લી ન પડી જાય તે માટે તત્કાલીન કૉંગ્રેસના વડપણવાળી યુપીએ સરકારે ઈટાલીની તપાસ ટીમને સહકાર પણ નહોતો આપ્યો તેવું ચુકાદામાં કહેવાયું છે. વચેટિયા પાસેથી પકડાયેલી નોંધ જે ચુકાદાનો હિસ્સો હતી તેમાં કહેવાયું હતું કે આ સોદા પાછળ સોનિયા ‘ડ્રાઇવિંગ ફૉર્સ’ (ચાલક બળ) હતાં. ચુકાદામાં સોનિયાનું નામ ચાર વાર આવે છે.

લગભગ એક વર્ષથી સંસદમાં કૉંગ્રેસના કારણે કામકાજ ઠપ ચાલતું હતું. કૉગ્રેસ સંસદમાં અને સંસદની બહાર તેના શાસનમાં મલાઈ ખાધેલા લોકો અસહિષ્ણુતાના નામે દેકારો કરતા હતા, એવોર્ડ પાછો આપતા હતા. તેવા સમયે ઈટાલીના ઉચ્ચ ન્યાયાલયનો ચુકાદો નરેન્દ્ર મોદી સરકાર માટે રાહતરૂપ બનીને આવ્યો. આ સરકાર હવે જો આ મુદ્દો સંસદમાં ન ઉપાડે તો રાજકારણની રીતે મૂર્ખ જ ગણાય. આથી આ મુદ્દે હવે સંસદ ગાજવા લાગી. અત્યાર સુધી આક્રમક રહેલી કૉંગ્રેસ પહેલી વાર સંસદમાં બચાવમાં આવી ગઈ.

સામાન્ય રીતે મિડિયા સાથે વાત કરવાનું ટાળતા સોનિયા ગાંધીએ નેશનલ હેરાલ્ડવાળી ટેપ ફરીથી ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડમાં પણ વગાડી. તેમણે કહ્યું કે “હું કોઈનાથી ડરતી નથી. તેઓ જે કહી રહ્યા છે તેનો કોઈ આધાર નથી. તમામ આક્ષેપો ખોટા છે. સરકાર બે વર્ષથી સત્તામાં છે. તેમણે શા માટે તપાસ નિષ્પક્ષ રીતે જેમ બને તેમ ઝડપી પૂરી ન કરી?”

સોનિયાની પડખે કૉંગ્રેસનું ટોચનું નેતૃત્વ પણ મેદાનમાં આવી ગયું.  સોનિયાના રાજકીય સચિવ અહેમદ પટેલે સરકારને તપાસ પૂરી કરવા પડકાર ફેંક્યો. તો પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન અને કૉંગ્રેસના નેતા એ. કે. એન્ટોનીએ કૉંગ્રેસના નેતૃત્વને કલંકિત કરવા માટે આ રાજકીય ષડયંત્ર હોવાનો આક્ષેપ કર્યો. કૉંગ્રેસે તો વળતો આક્ષેપ કર્યો કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ઈટાલીના વડા પ્રધાન મેટ્ટીઓ રેન્ઝી વચ્ચે સમજૂતી થઈ છે કે ઈટાલીના વડા પ્રધાન હેલિકૉપ્ટર કેસમાં તપાસમાં સહાયતા કરે અને સામે પક્ષે મોદી ઈટાલીના જે બે નૌસૈનિકો કેરળના માછીમારોની હત્યામાં સંડોવાયેલા છે તેમને નિર્દોષ છોડી મૂકશે. આ તો ઠીક, પણ કૉંગ્રેસે એવી દલીલ ઉપજાવી કાઢી કે વચેટિયાએ પોતે જેને લાંચ આપી હોવાની યાદી રાખી છે તે યાદીમાં ‘એપી’ તરીકે ઉલ્લેખિત વ્યક્તિ તો અહેમદ પટેલ સિવાય ઘણા હોઈ શકે છે, જેમ કે ગુજરાતનાં મુખ્યપ્રધાન આનંદીબહેન પટેલ અથવા તેમનાં દીકરી અનાર પટેલ. મોદી સરકારે જેમને તાજેતરમાં રાજ્યસભામાં સાંસદ તરીકે નિમ્યા (સરકાર પાસે ૧૨ લોકોને ચૂંટણી વગર સીધા જ રાજ્યસભામાં નામાંકિત કરવાની સત્તા હોય છે) તે ખેપાની સુબ્રમણિયન સ્વામીએ આનો ચોટડુક જવાબ આપ્યો: ઈટાલીના વચેટિયા શું એટલા મૂર્ખ છે કે જેનું યુપીએ સરકારમાં કંઈ ચાલતું ન હોય તેવી વ્યક્તિને મોટી રકમ લાંચ પેટે આપે?

આ કેસમાં કૉંગ્રેસને મૂંઝવનારા અનેક પ્રશ્નો છે. કોલસા કૌભાંડ હોય કે ૨-જી સ્પેક્ટ્રમ, દર વખતે પોતે સર્વોચ્ચ સત્તા હોવા છતાં સોનિયા મનમોહનના માથે દોષનો ટોપલો ઢોળી છટકી જતાં હતાં પરંતુ આ વખતે ઈટાલીના ન્યાયાલયે જે પુરાવાઓ માન્ય રાખ્યા છે તેમાં સોનિયા ગાંધી, અહેમદ પટેલ વગેરેનાં નામો આવે છે. તેથી કૉંગ્રેસ મૂંઝાયેલી છે.

ઈટાલીના ન્યાયાલયે સોનિયા ગાંધીનો ઉલ્લેખ આ કૌભાંડમાં સિગ્નોરા ગાંધી તરીકે કર્યો છે. ઈટાલીમાં સિગ્નોરા એટલે આપણી ભાષામાં શ્રીમતી જેવું સંબોધન થાય છે. ભાજપે કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષા પર ઇટાલીમાં પોતાના જૂના સંબંધોનો ઉપયોગ કરીને એ જાણવાનો અનુરોધ કર્યો કે ઈટાલીના ન્યાયાલયે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ ભ્રષ્ટાચારના કિસ્સામાં તેમનું નામ શા માટે લીધું? ભાજપના સંસદીય કાર્ય પ્રધાન મુખ્તાર અબ્બાસ નકવીએ કહ્યું હતું કે ભારત એ જાણવા માગે છે કે બૉફોર્સનો કિસ્સો હોય કે ઑગસ્ટાનો, દર વખતે ઈટાલી કેમ સંડોવાય છે?

આ કેસમાં એક કહેવાતો વિડિયો બહાર આવ્યો છે જેમાં સોનિયા ગાંધી નાણાં લેતા અને તેને લૉકરમાં મૂકતા દેખાય છે. આ અંગે ભાજપના પ્રવક્તા સંબિત પાત્રાએ કહ્યું કે “આ વિડિયો નક્કર પુરાવો નથી. કાનૂની પ્રક્રિયા અને ન્યાયાલયો જ વ્યક્તિનો અપરાધ સાબિત કરશે.”

રાજ્યસભામાં ૪ મેએ ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડના વીવીઆઈપી હેલિકૉપ્ટર ખરીદીમાં ભ્રષ્ટાચારના કૌભાંડ પર ગરમાગરમ ચર્ચા થઈ હતી. સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરે કહ્યું કે આ કૌભાંડની તપાસમાં સીબીઆઈ અને પ્રવર્તન નિદેશાલય (ઇડી)ને એક શક્તિશાળી હાથ પગલાં લેવા કે ન લેવાં તે અંગે માર્ગદર્શન આપી રહ્યો હતો.

તેમણે કહ્યું કે ભારત જાણવા માગે છે કે વીવીઆઈપી હેલિકૉપ્ટર કૌભાંડ કોણે શરૂ કર્યું, કોણે તેનું સમર્થન કર્યું અને તેનાથી કોને લાભ થયો…સીબીઆઈએ આ કેસમાં ૧૨ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ એફઆઈઆર નોંધી હતી. પરંતુ તેણે એફઆઈઆરની નકલ નવ મહિના સુધી ઇડીને મોકલી નહોતી. અને ઇડીએ જુલાઈ ૨૦૧૪ સુધી એફઆઈઆર પર કાર્યવાહી કરી નહોતી. એવું લાગે છે કે કોઈ મજબૂત અને શક્તિશાળી વ્યક્તિ સીબીઆઈ અને ઇડીને પગલાં લેવાં કે ન લેવાં તેના પર માર્ગદર્શન આપી રહ્યું હતું.

ભાજપ પાસે સોનિયા ગાંધી અને તેમના પછી કૉંગ્રેસમાં સૌથી શક્તિશાળી મનાતા અહેમદ પટેલ વિરુદ્ધ આ કૌભાંડમાં આક્ષેપ કરવા માટે મજબૂત તર્ક પણ છે. ભાજપના પ્રવક્તા જીવીએલ નરસિંહ રાવે દાવો કર્યો કે, એન્ટોનીએ દેશની બહાર ટ્રાયલ થવાના પ્રસ્તાવ ઉપર અનેક સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. કેગના રિપોર્ટમાં તેનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. એન્ટોનીએ કહ્યું હતું કે, જો પરીક્ષણ દેશમાં ન થાય અને વિદેશમાં કરવામાં આવશે તો તે વિશ્વસનીયતાની શું ગેરંટી રહેશે? તેમણે પોતાની ફાઇલમાં નોંધ્યું હતું કે આ રીતે વિદેશમાં પરીક્ષણની પરવાનગી આપી શકાય તેમ નથી.

રાવે કહ્યું કે, એન્ટોનીનો વિરોધ હોવા છતાં કોંગ્રેસે હેલિકૉપ્ટરના પરીક્ષણને દેશની બહાર કરવા માટેની પરવાનગી આપી હતી. રાવે વધુમાં એમ પણ કહ્યું કે યુપીએ સરકાર અથવા કોંગ્રેસમાં સોનિયા ગાંધી અને તેમના સલાહકાર અહમદ પટેલ સિવાય છે કોણ કે જેની પાસે એન્ટોનીનો નિર્ણય અટકાવવાનો અધિકાર હોય શકે? તેમને ચૂપ કરાવનાર સોનિયા ગાંધી જ હોઈ શકે.

ઈટાલીના ન્યાયાધીશે પણ કૉંગ્રેસના બચાવ રૂપી ટાયરની હવા કાઢી નાખી. ‘એનડીટીવી’ ચેનલ સાથેની વાતચીતમાં ન્યાયાધીશ માર્કો મારિયા મૈગાએ કહ્યું કે ‘એપી’ના ઉલ્લેખવાળી લાંચ અપાયાની રસીદ અધિકૃત છે. (બનાવટી નથી.) કૉંગ્રેસ સામે ભાજપ સહિતના પક્ષોનો આક્ષેપ છે કે આ ‘એપી’ એટલે બીજું કોઈ નહીં પરંતુ સોનિયા ગાંધીના રાજકીય સલાહકાર અહેમદ પટેલ છે.

તેમણે કહ્યું કે તેમની સમક્ષ ચાલેલા કેસમાં મુખ્ય ધ્યાન ઈટાલીના લાંચ આપનારાઓ પર હતું. “મારા ચુકાદાથી ભારતીય રાજકારણીઓને નિર્દોષતાનું પ્રમાણપત્ર મળી નથી જતું. હવે એ ભારત પર છે કે તે તેના રાજકારણીઓ સામેની તપાસ સઘન રીતે કરે

સુબ્રમણિયન સ્વામીએ તો રાજ્યસભામાં માગણી કરી કે “ઈટાલીના ન્યાયાલયના ચુકાદામાં ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ સોદા પાછળ ડ્રાઇવિંગ ફોર્સ તરીકે ઉલ્લેખિત (સોનિયા ગાંધી) વ્યક્તિની સીઆરપીસીની કલમ ૧૫૬ હેઠળ પૂછપરછ કરવા સીબીઆઈને અધિકાર છે.”

બીજી તરફ, ભાજપ આ કૌભાંડમાં સોનિયાના દીકરા અને કૉંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીની પણ સંડોવણી હોવાનો આક્ષેપ કરે છે. ભાજપના બીજા ખેપાની સાંસદ કિરીટ સોમૈયાએ પ્રવર્તન નિદેશાલય (ઇડી)ને એક પત્ર લખી હેલિકૉપ્ટર સોદામાં રાહુલ ગાંધી વિરુદ્ધ તપાસની માગણી કરી હતી. સોમૈયાએ રાહુલ સિવાય એમ્માર એમજીએફ અને સહયોગી કનિષ્કસિંહનાં નામોનો ઉલ્લેખ પણ તેમના પત્રમાં કર્યો છે.

સોમૈયાએ બીજા પણ દાવા કર્યા છે. કિરીટભાઈનું કહેવું છે કે ઑગસ્ટા હેલિકૉપ્ટર કૌભાંડ અને દિલ્લીના રાષ્ટ્રકુળ (કૉમનવેલ્થ) કૌભાંડ વચ્ચે કડી છે. ઑગસ્ટા સોદામાં દલાલીના આરોપી મિશેલ હેશકે, રિયલ એસ્ટેટ કંપની એમ્માર એમજીએફ અને કનિષ્કસિંહના સંબંધોની તપાસ થવી જોઈએ.

રાલ્ફ હેશકે રાષ્ટ્રકુળ રમતોના કૌભાંડમાં દોષી જણાયો હતો. એમ્માર એમજીએફ કંપની કનિષ્ક સિંહે ઊભી કરી હતી જે રાહુલ ગાંધીના સલાહકાર અને પ્રમુખ સચિવ છે. કનિષ્ક સિંહ એમ્માર એમજીએફ કંપનીના પ્રબંધન નિર્દેશક (એમ.ડી.) શ્રવણ ગુપ્તાના નિકટના સગા છે.

અંગ્રેજી સમાચારપત્ર ‘ઇન્ડિયન એક્સ્પ્રેસ’ના અહેવાલ મુજબ, ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૯ના રોજ એમ્માર એમજીએફ ગ્રૂપે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ કેસના આરોપીઓ પૈકીના એક ગાઇડો રાલ્ફ હશ્કેને એમ્માર એમજીએફ લેન્ડ લિ.ના બૉર્ડમાં નિમ્યો હતો. કંપનીએ દિલ્લીના વકીલ ગૌતમ ખૈતાન, જે પણ કૌભાંડમાં એક આરોપી છે તેમને પણ બૉર્ડમાં નિમ્યા હતા. હશ્કે ૭ ડિસેમ્બર ૨૦૦૯ના રોજ બૉર્ડમાંથી નીકળી ગયો હતો. આ બંનેની ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ કેસમાં લાંચ આપવા માટે ભૂતકાળમાં ધરપકડ કરાઈ ચૂકી છે. આ બંને ચંડીગઢ સ્થિત એક પેઢી એરોમેટ્રિક્સ, જે એન્જિનિયરિંગ અને ડિઝાઇન સપોર્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશન કહેવાય છે, તેના બૉર્ડ પર પણ હતા.

આ હેલિકૉપ્ટર ગુણવત્તાની દૃષ્ટિએ પણ નબળાં હતાં. અને આ કારણે લાંચ લેવાયાની શક્યતા વધી જાય છે. સુબ્રમણિયન સ્વામીના કહેવા પ્રમાણે, વર્ષ ૨૦૦૪માં ભારતીય વાયુદળે કહ્યું હતું કે સુરક્ષાનાં કારણોસર વીવીઆઈપી હેલિકૉપ્ટરો ૬,૦૦૦ મીટરથી ઊંચે ઉડી શકવાની ક્ષમતા ધરાવતા હોવા જોઈએ પરંતુ તેઓ ૪,૫૦૦ મીટરથી વધુ ઊંચે ઊડી શકવાની ક્ષમતા ધરાવતા નહોતા.

બીજી તરફ, ભાજપ પ્રમુખ અમિત શાહે પણ કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સોનિયા ગાંધીને કેટલાક અણિયાળા પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા જેનો જવાબ કૉંગ્રેસ પાસે નથી.

તેમણે પ્રશ્નો કર્યા હતા કે કોના ઈશારે ટેન્ડર જાહેર કરાયું હતું? ભારતમાં હેલિકૉપ્ટરનું મેદાન પર પરીક્ષણ કેમ કરાયું નહીં? આ સોદામાં ભ્રષ્ટાચાર સાબિત થતાં તેને રદ્દ કરવામાં આટલો વિલંબ કેમ કરાયો? સોદા માટે અપાયેલા બધાં નાણાં પાછા કેમ ન લેવામાં આવ્યા?

બીજી તરફ, સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરે પણ લોકસભામાં આક્રમક મુદ્રા અપનાવતા કહ્યું હતું કે બૉફોર્સ કૌભાંડ તો પુરવાર કરી શકાયું નહોતું પરંતુ ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડમાં આવું નહીં થાય.

એક રહસ્યમય મહિલાના લીધે કૌભાંડને હાઇ પ્રોફાઇલ ઉપરાંત રહસ્યમય બનાવી દીધું છે. એક અહેવાલ પ્રમાણે, પ્રવર્તન નિદેશાલય (ઇડી) આ અબજો રૂપિયાના કૌભાંડમાં લંડન સ્થિત એક રહસ્યમય ડેનિશ મહિલાની શોધ કરી રહી છે. જ્યારે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ સોદો નક્કી કરાઈ રહ્યો હતો ત્યારે ક્રિસ્ટિન બ્રેડો સ્પ્લિડ નામની મહિલાએ ભારતનો પ્રવાસ કર્યો હતો. આ મહિલા માર્ચ મહિનાથી ગૂમ છે. રેકોર્ડ મુજબ તે ૧૦ ચાપસ્ટૉ રૉડ, લંડન ખાતે રહે છે. સ્પ્લિડ અને તેના સાથી ક્રિસ્ચિયન જેમ્સ મિશેલના યુકે સ્થિત એક કંપની- બીટલ નટ હોમ લિ.માં શેર છે. આ કંપની જાન્યુઆરી ૨૦૧૬માં વિખી નખાઈ હતી. પ્રવર્તન નિદેશાલય એ તપાસવા માગે છે કે લાંચના પૈસા પૈકી કોઈ હિસ્સો આ કંપની પાસે પહોંચ્યો હતો કે કેમ. ભારતીય મૂળના બે બ્રિટિશ- સાહિલ પ્રકાશ મહેરા અને સોનિયા મહેરા પણ આ કંપનીમાં શેર ધરાવે છે.

ક્રિસ્ટિન બ્રેડો નામની આ મહિલા ભારતીયો જ્યારે વિદેશ જાય ત્યારે તેમની સાથે જાય છે. ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડમાં વચેટિયા તરીકે જેનું નામ બહાર આવ્યું છે તે વકીલ ગૌતમ ખૈતાન સ્વિત્ઝર્લેન્ડ ગયા ત્યારે ક્રિસ્ટિન બ્રેડો તેમની સાથે ગઈ હતી. ખૈતાને સોદામાં વચેટિયાઓ ગાઇડો હશ્કે અને કાર્લો જેરોસા પાસેથી નાણાં લીધાં હોવાનું સ્વીકાર્યું છે.

વાયુ સેનાના પૂર્વ અધ્યક્ષ એસ. પી. ત્યાગીની આ કૌભાંડમાં સંડોવણી પણ નકારાતી નથી. ઈટાલીના ન્યાયાલયે તેઓ સંડોવાયેલા હોવાનું કહ્યું છે. ચુકાદામાં ત્યાગી પર ૧૭ પાનાનું અલગ પ્રકરણ છે. વીવીઆઈપી હેલિકૉપ્ટરનો સોદો ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડને જ મળે તે જોવાનું કામ વાયુ સેનાના પૂર્વ અધ્યક્ષ એસ. પી. ત્યાગીએ કર્યું હોવાથી જે લાંચ ભારતમાં ચુકવવામાં આવી તેનો એક હિસ્સો ત્યાગીને પણ મળ્યો છે તેમ કાયદેસર સાબિત થયું છે, તેવું ચુકાદામાં લખાયેલું છે. ત્યાગી સામે અત્યારે ભારતમાં પણ સીબીઆઈ અને પ્રવર્તન નિદેશાલય (ઇડી) દ્વારા તપાસ ચાલી રહી છે.

આ કૌભાંડમાં પત્રકારોનો એક વર્ગ પણ સંડોવાયેલો છે. એક અહેવાલ પ્રમાણે, ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડે વચેટિયા ક્રિશ્ચિયન મિશેલને હેલિકૉપ્ટર સોદા પર હસ્તાક્ષર થયા તે પછી ૨૦૧૦-૨૦૧૨ એમ બે વર્ષ માટે ૬૦ લાખ યુરો ચુકવ્યા હતા. આટલી કિંમત ભારતનું મિડિયા આ મુદ્દે કોઈ ગોકીરો ન કરે અને ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ વિશે ઘસાતું ન લખે તે માટે ચુકવવાની હતી.

એક વેબસાઇટ મુજબ, આ કૌભાંડમાં પ્રવર્તન નિદેશાલય (ઇડી)ની બાજ નજર એક વરિષ્ઠ પત્રકાર પર છે. આ પત્રકાર હિન્દી સમાચાર ચેનલ સાથે કામ કરી રહ્યો હતો. આ પત્રકાર તેની પત્ની સાથે ઈટાલી ફરવા ગયો હતો. અને તેનો આ પ્રવાસનો ખર્ચ ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડે ઉઠાવ્યો હોવાનું કહેવાય છે. ઇડીના અધિકારીઓનો આક્ષેપ છે કે  માત્ર આ પત્રકાર અને તેના પરિવાર પર રૂ. ૨૮ લાખ ફૂંકી દેવાયા હતા જેથી આ કૌભાંડ પર ઢાંક પિછોડો કરી શકાય અને મિડિયામાં તેને દબાવી દેવામાં આવે.

પ્રવર્તન નિદેશાલય તપાસ કરી રહ્યું છે કે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ અને આ પત્રકાર વચ્ચે કયા પ્રકારનો સંબંધ હતો. આ પત્રકાર અને તેના પરિવાર પર ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ કેમ મહેરબાન થઈ ગઈ હતી? આ પત્રકારે કે તેના પરિવારે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ માટે એવું તે શું કામ કર્યું હતું કે ઑગસ્ટા વેસ્ટ લેન્ડ તેમના પર રૂ. ૨૮ લાખ ફૂંકી દેવા તૈયાર થઈ ગઈ? કારણકે આવી મોટી કંપનીઓ કોઈ સ્વાર્થ વગર તો કોઈના પર મહેરબાન થતી નથી.

આ પત્રકારની ગયા વર્ષે પણ પૂછપરછ કરવામાં આવી હતી અને એમ મનાય છે કે પ્રવર્તન નિદેશાલય તેને ફરી સમન્સ પાઠવી શકે છે. ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ તરફથી જેમ્સ ક્રિશ્ચિયન મિશેલને ભારતના મિડિયાને આ કૌભાંડ અંગે ચૂપ રાખવા ‘વ્યવસ્થા’ કરવા જણાવાયું હતું. તેણે માધ્યમોના અન્ય પત્રકારો માટે પણ આવા ભવ્ય પ્રવાસોનું આયોજન કર્યું હોવાનું જાણવા મળે છે. તપાસ દરમિયાન ઇડીને જાણવા મળ્યું હતું કે મિશેલે આવા ભવ્ય પ્રવાસોની માત્ર ટિકિટ માટે જ રૂ. ૪ કરોડ ખર્ચી નાખ્યા હતા.

આ કૌભાંડ બહાર આવ્યું તે પછીથી ‘ઇન્ડિયન એક્સ્પ્રેસ’, ‘ડેઇલી પાયોનિયર’, ‘ટાઇમ્સ નાવ’ જેવાં બેત્રણ મિડિયાને બાદ કરતાં બાકીનાએ કાં તો આ કૌભાંડને દબાવી દીધું છે અથવા તો કૌભાંડ જાણે થયું જ ન હોય તે રીતે સમાચાર આપ્યા છે તેને ધ્યાનમાં લેતાં મિડિયાને ચૂપ રાખવા લાંચ અપાયા હોવાની શક્યતા નકારી શકાઈ નહીં.

ahmedabad, gujarat, media

એક પાકિસ્તાની પત્રકારની નજરે ગુજરાત!

આમ તો વાત જૂની છે અને લેખ પણ જૂનો છે, પણ ઇન્ટરનેટ પર ખાંખાખોળા કરતા પાકિસ્તાનના અખબાર ‘ડોન’ના તાહિર મેહદી નામના ચૂંટણી વિશેષજ્ઞ પત્રકારનો લેખ મળ્યો અને તેને મારા બ્લોગવાચકો સમક્ષ ગુજરાતીમાં પ્રસ્તુત કરવાની લાલચ રોકી શક્યો નહીં. વાત જૂની પણ મહત્ત્વની એટલે છે કે એક પાકિસ્તાની પત્રકારની નજરે અમદાવાદ અને ગુજરાત કેવું છે તે દર્શાવાયું છે. આપણને કોઈ વાત ત્યારે જ સાચી લાગે છે જ્યારે તેને અમેરિકા જેવા કોઈ વિદેશનું પ્રમાણપત્ર મળે છે અથવા તો આપણા દુશ્મન દેશનું પ્રમાણપત્ર મળે.

તાહિર મેહદી ભારતની લોકસભા ચૂંટણી વખતે ભારતનાં અલગ-અલગ શહેરોમાં ગયા હતા. તેમાં બીજા દિવસે તેઓ લુધિયાણાથી અમદાવાદ આવ્યા અને તેમને ગુજરાત- મોદીનું ગુજરાત કેવું લાગ્યું તે વાંચવું રસપ્રદ રહેશે. એ નોંધવું જોઈએ કે તેઓ મતદાનના આગલા દિવસે અને મતદાનના દિવસે એટલે કે ૩૦ એપ્રિલે અમદાવાદમાં ફર્યા હતા.

ઓવર ટુ તાહિર મેહદી.

ગુજરાતમાં વીજળી સંપૂર્ણપણે સતત મળે છે. લોડ શેડિંગ કોને કહેવાય તેની કોઈને ખબર નથી. એક પાકિસ્તાની માટે આ માનવું અશક્ય છે કેમ કે તેને માત્ર અઠવાડિયાના ૨૪ કલાક પિઝા હોમ ડિલિવરીની જ ખબર છે! લોકો ફરિયાદ કરે છે કે ગુજરાતની વીજળી અન્ય રાજ્યો કરતાં મોંઘી છે. પણ મેં તેને હું પાકિસ્તાનમાં વીજળી માટે જે કિંમત ચુકવું છું તેની સાથે સરખાવવા પ્રયાસ કરી જોયો, તો મને આશ્ચર્ય લાગ્યું કે અહીં લોકો જે કિંમત ચુકવે છે તે હું ચુકવું છું તેના કરતાં ઓછી નથી તો બહુ ઝાઝી પણ નથી. પણ સૌથી અગત્યની વાત એ છે કે (આ શબ્દો નોંધવા જેવા છે) બધા જ અહીં ચુકવે છે- પછી તે વડા પ્રધાનનું નિવાસસ્થાન હોય કે મુખ્યમંત્રીનું આવાસ.

(હવેના શબ્દો પણ ખાસ નોંધી લેવા જેવા છે) ગુજરાતમાં સ્ત્રીઓ સૌથી વધુ સલામત છે અને તે માનવા માટે તમારે કોઈ સાક્ષીઓની જરૂર નથી. તે દેખાઈ આવે છે. રસ્તા પર ચાલવા નીકળો અને તમને દેખાશે કે સ્ત્રીઓ અને યુવતીઓ બધે જ મુક્ત મને અને સ્વતંત્ર રીતે ફરી રહી છે. ભોજન પછી રાત્રે હું એક જૂથ સાથે ચા પીવા ગયો ત્યારે એક યુવતીને દિલ્હીથી તેની માતાનો ફોન આવ્યો. “મોમ કહે છે કે તું બહુ મોડે સધી બહાર છો. અમદાવાદ તને બગાડી રહ્યું છે.” યુવતીએ તેની બહેનપણીઓને કહ્યું અને પાર્ટી આગળ વધી.

જો વિકાસ એ એક (રાજકીય) પાર્ટી હોય તો તેમાં બધા જ આમંત્રિત નથી. અહીં કંઈ મફત મળતું નથી અને દરેક જણ કંઈ ચુકવી ન શકે તે હકીકત અનેક રીતે સમજાવાય છે. ગરીબ વંચિત રહે છે, પણ અમદાવાદમાં એક અન્ય ‘વર્ગ’ છે જે પણ બિનઅનામત રહે છે- મુસ્લિમો. અમદાવાદના જુહાપુરા મુસ્લિમોનો સૌથી મોટો વિસ્તાર છે. તેમાં લગભગ ૨ લાખ મુસ્લિમો રહે છે અને રાજ્ય તેને કોઈ નાગરિક સેવા પૂરું પાડતું નથઈ તો પણ તેઓ બે ટંકના રોટલા મેળવી લે છે.

અમદાવાદમાં જુહાપુરા હિન્દુ સોસાયટીઓથી દીવાલો દ્વારા જુદું પડે છે. લોકો કટાક્ષમાં તેને ‘મિની પાકિસ્તાનની સરહદ’ કહે છે. આ દીવાલો સરકારે નથી બનાવી પણ હિન્દુ સોસાયટીઓએ પોતે બનાવી છે અને તે આ રાજ્ય જેનાથી પીડાય છે તેવા ઊંડા વિભાજનની ‘કોંક્રિટ’ સાબિતી આપે છે.

અમદાવાદમાં દરેક હાઉસિંગ કોલોની એક ધાર્મિક નામ સાથે આવે છે. જૈનો પોતાની રહેવાની જગ્યામાં હિન્દુઓને આવવા દેતા નથી અને હિન્દુઓ તેમનાં ઘર બંગાળી હિન્દુઓને ભાડે આપતા ખચકાય છે કેમ કે ગુજરાતના હિન્દુઓ શાકાહારી હોય છે.

જુહાપુરામાં અમદાવાદની સૌથી વધુ મુસ્લિમ વસતિ છે. આમ તો તે ઝૂંપડપટ્ટી જેવો વિસ્તાર લાગે પણ તેમાં માત્ર ગરીબ મુસ્લિમો જ નથી રહેતા. દરેક શહેરમાં તમને પ્રભાવશાળી બંગલાઓ મળી આવશે. તેમાંના મોટા ભાગના ૨૦૦૨નાં મુસ્લિમ વિરોધી રમખાણો પછી અહીં આવ્યા કેમ કે તેમને બીજે ક્યાંય રહેવું સલામત નથી લાગતું. એમ તો મુસ્લિમો શહેરના અન્ય હિસ્સાઓમાં પણ રહે છે પરંતુ પાસેપાસે રહેવાનું વધેલું વલણ શહેરમાં બીજી કોઈ જગ્યા કરતાં અહીં વધુ દેખાય આવે છે.

ભારતમાં ચૂંટણી પંચ ખૂબ જ કડક છે અને દરેક નેતાએ પંચના શબ્દ ખૂબ જ ગંભીરતાથી લેવા પડે છે. હું ૩૦મી એપ્રિલે એટલે કે મતદાનના દિવસે અમદાવાદમાં ફર્યો. મતદાન મથકોએ સુરક્ષા સ્ટાફ ખૂબ જ સાવધ હતો અને તેમની ચૂંટણી ફરજો અંગે તેમની સમજ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી હતી. એક સુરક્ષા કર્મીએ એક યુવાનને તેના હાથમાં પક્ષના ધ્વજ સાથે જતો દરવાજા પર જ અટકાવ્યો અને ધ્વજને છુપાવી દેવા કહ્યું કારણકે મતદાનના દિવસે પ્રચાર કરી શકાતો નથી.

ભારતના ચૂંટણી કાયદાઓ મુજબ, મતદાનના ૪૮ કલાક પહેલાં પ્રચાર થંભી જાય છે. હું મતદાન પહેલાના એક દિવસે અમદાવાદમાં રખડ્યો હતો. એવું કંઈ જોવા ન મળ્યું જેને કહી શકાય કે શહેરમાં પ્રચાર ચાલુ હતો. પ્રચારની મુદ્દત પૂરી થઈ ગઈ કે તરત પક્ષોના બિલબૉર્ડ ઉતારી લેવામાં આવ્યાં હતાં અને ચૂંટણીની જે દેખીતી યાદ હતી તે ચૂંટણી પંચની જાહેરખબર હતી જેમાં લોકોને મત આપવા અપીલ કરાઈ હતી.

અમદાવાદીઓ ખાણીપીણીના ભારે શોખીન છે. જોકે દરેક શ્રદ્ધાળુ કંઈક ન ખાતો હોય તેવું બને જ. કેટલાક એ ખાતરી કરશે કે તેમના મુફીનમાં કોઈ પ્રાણી આધારિત તત્ત્વ નથી ને. જોકે બધા જ આટલા ચુસ્ત ન હોય તેવું બને. જોકે ખાણીપીણીના શોખીનોમાં પણ સામાજિકરણ દેખાઈ આવે અને તે પણ રસપ્રદ રીતે. લોકો તેમના વિભાજનની પેલે પારના (મુસ્લિમ) મિત્રો માટે તેમની લાગણી બતાવવા ઘણી વાર પોતાના સમાજ ન ખાતા હોય તેવું ખાઈને પોતે બળવાખોર છે તેવું બતાવે. મારા સહિત ઘણાય લોકો ખાવાની બાબતે સાહસી હોય છે.

જૈનો શું ન ખાવું તે બાબતે ચુસ્ત હોય છે. જો તેમના ગ્રંથોના આધારે જોઈએ તો, તેમની ન ખાવાની યાદીમાં, પ્રાણી આધારિત તમામ ઉત્પાદનો અને  જમીનની નીચે ઉગતી દરેક ચીજ આવે છે, તે આવે છે. આમ, તેઓ કોઈ પણ પ્રકારનું માંસ, ઈંડાં, ડુંગણી, લસણ…વગેરે ખાતા નથી. તેમની પોતાની કરિયાણાની દુકાનો છે અને જ્યાં શાકાહારી અને માંસાહારી બંને પ્રકારનું ભોજન કે ખાદ્ય ચીજો મળતી હોય ત્યાં તેઓ ખાશે નહીં. એક મિત્રે રમૂજ કરતાં કહ્યું કે જો તમે ડુંગળી અને લસણ વગરનું ચિકન બનાવશો તો તેને જૈન ચિકન કહેવાશે!

દક્ષિણ એશિયાના મોટા ભાગના અન્ય ભાગોની જેમ, અમદાવાદમાં પણ ક્રિકેટ પાછળ લોકો ગાંડા છે. પરંતુ અહીંના મુસ્લિમો માટે તે નાજુક વસ્તુ છે. ખાસ કરીને જ્યારે ભારત અને પાકિસ્તાનની મેચ હોય ત્યારે તેમની પ્રતિક્રિયાઓને ભારે ધ્યાનથી જોવાય છે અને પાકિસ્તાન જીતે તો ઉજવણી કરવામાં આવે તેને રાષ્ટ્રદ્રોહ ગણવામાં આવે છે. એક મુસ્લિમ શિક્ષકે અમદાવાદમાં કહ્યું, “જો હું રિકી પોન્ટિંગને ટેકો આપું તો તેમને કોઈ સમસ્યા નથી, પરંતુ આફ્રિદીએ મારેલી સિક્સર માટે હું તેના વખાણ કરું તો ભારતીય તરીકેની મારી વિશ્વસનીયતા પ્રશ્નને પાત્ર બને છે.”

જૂના અમદાવાદ શહેરમાં ઘણી મુસ્લિમ લોકાલિટી છે જેમાં કેટલાંક પ્રભાવશાળી વારસાગત સ્થળો છે. મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં લોકો તેમની તસવીર ખેંચાવતા ડરે છે અને તેમાં સ્ત્રીઓનો નહીં, યુવાનોનો સમાવેશ થાય છે. અહીં એકને છોડી દરેક બીજા પાસે પોતાની વાત છે કે કેવી રીતે પોલીસ હેરાન કરે છે.

ગુજરાત ભારતનું એકમાત્ર મોટું રાજ્ય છે જે ડ્રાય (દારૂનો પ્રતિબંધ) છે. અહીં દારૂનો વેપાર પ્રતિબંધિત છે. અન્ય રાજ્યોના લોકો જે અહીં રહે છે તેમને કેટલીક કાનૂની છૂટ છે પરંતુ જાહેરમાં દારૂ પીવાતો નથી. જોકે અન્ય રાજ્યોમાંથી દારૂ ચોરીછૂપીથી લવાય છે, ખાસ કરીને રાજસ્થાનમાંથી. જોકે અમદાવાદમાં ઠેરઠેર કાશ્મીરી સોડા સેન્ટર છે જ્યાં તમને ઠંડા પીણાં પીવા મળે છે.

મૂળ લેખ અંગ્રેજીમાં વાંચવા અહીં ક્લિક કરો:

Indian elections through Pakistani eyes : From Ludhiana to Ahmedabad

 

media

પત્રકારોનો ‘ટાઇમ્સ’ : આપ આયે બહાર આઈ

પત્રકારોની આ મૌસમ છે. દસ વર્ષે આવી છે. આમ તો, લોકસભા કે વિધાનસભાની પેટા ચૂંટણી આવે તેમ ૨૦૦૭માં અડધી મૌસમ આવેલી જ્યારે ‘અમદાવાદ મિરર’, ‘ટીવી ૯’, ‘ગુજરાતી ઇકોનોમિક ટાઇમ્સ’, ગુજરાતી ‘બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડ’ વગેરે શરૂ થયાં અને ‘અભિયાન’ મુંબઈથી અમદાવાદ ખસેડાયું. પણ ૨૦૦૩માં “દિવ્ય ભાસ્કર” આવ્યું ત્યારે જેવો માહોલ હતો તેવો જ કંઈક અત્યારે “ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા”નું ગુજરાતીમાં અખબાર આવવાથી થઈ રહ્યો છે.
પત્રકારો પોતે ઘણી વાર શોષણ વિશે લખતા હોય છે, પરંતુ તેઓ પોતે જ શોષિત હોય છે. (એના વિશે લખેલી પંક્તિઓ: દુનિયા બદલવા નીકળ્યા’તા, પત્રકારો પોતે જ બદલાઈ ગયા….https://jaywantpandya.wordpress.com/2013/05/07/%E0%AA%A6%E0%AB%81%E0%AA%A8%E0%AA%BF%E0%AA%AF%E0%AA%BE-%E0%AA%AC%E0%AA%A6%E0%AA%B2%E0%AA%B5%E0%AA%BE-%E0%AA%A8%E0%AB%80%E0%AA%95%E0%AA%B3%E0%AB%8D%E0%AA%AF%E0%AA%BE%E0%AA%A4%E0%AA%BE-%E0%AA%AA/) પત્રકારોમાં મૂળ તો સંગઠનનો અભાવ પહેલેથી રહ્યો છે. મોટા ભાગે (આઇ રિપિટ, મોટા ભાગે, બધા નહીં) પત્રકારો દેડકા જેવા છે. એકબીજાના ટાંટિયા ખેંચે. મેનેજમેન્ટની ચાપલૂસી કરે. અને પત્રકારો જ શા માટે? કોલમિસ્ટો, ટ્રાન્સલેટરોમાં પણ આવું જ છે. ઓછા પૈસે કામ કરવા તૈયાર થઈ જશે. કેટલાક પ્રોફેસરો તો માત્ર નામ છપાય તે માટે મફત અથવા તો ચણામમરાના ભાવે અનુવાદો કે કોલમો/પુસ્તકો લખતા હોય છે! આટલી મોંઘવારી વધી પણ પત્રકારોના પગારમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી નોંધપાત્ર વધારો નહોતો થતો. હવે “ટાઇમ્સ ઓફ ઇન્ડિયા” આવવાથી જે વધારો મળે છે તે આમ જોઈએ તો માત્ર ખોટ સરભર થવા જેવું જ છે. વિચાર કરોને, અમદાવાદમાં છેલ્લાં દસ વર્ષમાં ઘરભાડાં -રીક્ષા ભાડાં કે બસ ભાડાં કેટલા વધ્યાં? પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ કેટલા વધ્યા? તેના પગલે શાકભાજીના ભાવ, દૂધ, કઠોળ, ખાંડ, ચોખાના ભાવ કેટલા વધ્યા? સ્કૂલની ફી કેટલી વધી?કપડાં પગરખાંથી માંડીને બધી ચીજો બમણી કે ચાર ગણી મોંઘી થઈ છે. (આમાં ઘરનું ઘર લેવાની તો વાત જ નથી આવતી).

પત્રકારોને ન્યૂઝથી અપડેટ રહેવું પડે. તે માટે ઇન્ટરનેટ જોઈએ, કમ્પ્યૂટર જોઈએ, મોબાઇલ જોઈએ. ટીવી ચેનલો જોઈએ. ચેનલો જોવા સેટ ટોપ બોક્સ ફરજિયાત થઈ ગયું. (જોકે તેની સામે પત્રકારોએ ઓછું લખ્યું છે.) પણ પત્રકારોના પગાર વાજબી રીતે વધારવા પણ કેટલી મથામણ! ક્યારેક તો થાય કે એનાં કરતાં તો કડિયાદાડિયા, કેશકર્તનકારો કે ચાવાળાને સારું કે પેટ્રોલ કે ખાંડના ભાવ વધે એટલે ફટ દઈને પોતાના ભાવ વધારી નાખે. કરુણતા કે વિચિત્રતા તો એ છે કે લોકોના હક માટે લખતા પત્રકારને પોતાને નોકરી બદલવી હોય તો સાત તારીખે પગાર થઈ જાય તેની રાહ જોવી પડે (કારણકે નહીં તો  પગાર અટકાવી દેવામાં આવે.)
ખેર, આપણે રોદણાં નથી રોવા. આપણે તો હસવું છે. આનંદ કરવો છે. ગીત ગાવાંથી મોટો આનંદ કયો હોય? એમાંય પત્રકારોની આજની પરિસ્થિતિને અનુરૂપ ગીતો મળે તો? મળે શું કામ, મળી ગયાં છે…તો આવો આનંદ કરીએ…

(૧) છેલ્લા કેટલાય સમયથી બધા વિકલ્પની રાહમાં હતા. પણ વિકલ્પ ક્યાં હતો? ઇન મીન ને સાડે તીન…જેવો ઘાટ હતો. વળી, ૨૦૦૮માં મંદી આવી ને બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડનું ગુજરાતી અખબાર બંધ થયું તે પગલે તો બેકારી આવી ગઈ હતી. કેટલાય પત્રકારો બેકાર થઈ ગયા હતા. પત્રકારો માટે જાણે એ પાનખર હતી. હવે વસંત આવી છે, જેને હિન્દીમાં ‘બહાર’ કહે છે. આ પરિસ્થિતિમાં આ ગીત કેટલું બંધ બેસે છે?

‘સારે ઝમાને પે, મૌસમ સુહાને પે
ઇસ દિલ દીવાને પે, વિરાની સી થી છાયી
આપ આયે બહાર આઈ હો ઓ ઓ’

(૨) હવે મોટા ભાગે પત્રકારોને નવી નોકરી માટે અખબારની કચેરી કરતાં બહાર કોઈ ખાણી પીણીના સ્થળે બોલાવાય છે. ત્યાં પત્રકાર પોતે અને સામે તંત્રી કે તેના પ્રતિનિધિ હોય છે. બીજું કોઈ હોતું નથી. બંને જણાને જો સોદો (સોદો શબ્દ જાણી જોઈને વાપર્યો છે. કારણકે જે વ્યક્તિ નોકરીએ રાખવા બેઠી છે તેને સામેવાળાનો પગાર ખબર હોય છે અને તે શાકબકાલું લેતા હોય તેમ સોદો કરે છે, જ્યારે નોકરી મેળવવા ગયેલો પત્રકાર પોતાનો પગાર વધારીને જ કહે છે અને જે અપેક્ષિત પગાર પણ વધારે કહે છે, પછી મકાન ખરીદતા હોય તેમ એકબીજા ઘટે- વધે. એ સોદો ન થયો તો શું થયું?)  થઈ જાય તો, આ ગીત ગવાતું હોય છે:

‘તૂ મુઝે કુબૂલ, મૈં તુઝે કુબૂલ,
ઇસ બાત કા ગવાહ ખુદા, ખુદા ગવાહ’

(૩) જે. પી. દત્તાની એક ફિલ્મ હતી – ‘બટવારા’. તેનું એક ગીત આ પરિપ્રેક્ષ્યમાં જુઓ:
પત્રકાર નવા વિકલ્પની રાહમાં હોય ત્યારે
‘તેરે વાસ્તે રે સજના નૈન મેરે જાગે રે જાગે’

વિકલ્પ મળી જાય પછી જૂની નોકરીને-જૂના બોસને
‘તૂ મેરા કૌન લાગે’

અને પછી ‘કાલિયા’નું આ ગીત :
‘કૌન કિસી કો બાંધ સકા, સૈયાદ તો એક દીવાના હૈ
તોડ કે પીંજરા એક ના એક દિન પંછી તો ઉડ જાના હૈ’

‘ભાભી’નું આ ગીત આ પણ ગાઈ શકાય:
‘ચલ ઉડ જા રે પંછી કે અબ યે દેસ હુઆ બૈગાના’

અને નવી નોકરી માટે :
ફિલ્મ ‘દિલવાલા’ ‘સાતોં જનમ મેં તેરે મૈં સાથ રહૂંગા યાર’

(૪) નવી નોકરી મળે એટલે ઉત્સાહ બહુ હોય અને ત્યારે ‘ચાલબાઝ’નું આ ગીત સાંભરે:
‘અરર મુઝ કો સંભાલો મૈં ચલા, રોક સકો તો રોક લો ઓ સાલો મૈં ચલા’

ત્યારે જૂની નોકરીનું મેનેજમેન્ટ આગળની પંક્તિ ગાય:
‘કહાં ચલાં (અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, અસલ ગીતમાં કહાં ચલી તૂં છે) તૂ, લૌટ કે આ જા’

પણ ઘણી વાર નવી નોકરીમાં પાંસરું નય પડે અને થોડી વારમાં જ છોડી દેવું પડે ત્યારે આ જ ગીતની આગળની પંક્તિ કામમાં આવે:
‘અરર ગડબડ હો ગઈ, છુટ્ટી હો ગઈ.’

(૫) નવું અખબાર શરૂ થતું હોય એટલે મોટાં માથાંને (પત્રકારોમાં બોલાતી ભાષામાં) તોડવા પડે. ત્યારે નવું મેનેજમેન્ટ ‘નસીબ’ ફિલ્મનું આ ગીત ગાય:
‘ચલ ચલ મેરે ભાઈ, તેરે હાથ જોડતા હૂં, હાથ જોડતા હૂં, તેરે પાંવ પડતા હૂં’

ઘણી વાર આવા સમયે જૂનું મેનેજમેન્ટ પણ તેનાં મોટાં માથાંને આ જ રીતે ન જવા માટે હાથ પગ જોડે ત્યારે પેલો પત્રકાર આ ગીતની કડી ગાય કે:

‘અરે ટેક્સીવાલેને ભી ના બૈઠાયા (તુમને મેરા પગાર ના બઢાયા), ડમડમવાલે ને (એડિટરને) ચાબુક દિખાયા’

આવા સમયે જૂનું મેનેજમેન્ટ કેટલી હદે સમાધાન કરવા તૈયાર થઈ જાય. જુઓ આ પંક્તિ :
‘અપની પીઠ પર તુમ્હે બિઠાકર, ઘોડા બન કર લે મૈં દોડતા હૂં…ચલ ચલ મેરે ભાઈ”

પણ આ ખેંચતાણમાં નવા અખબાર કે ચેનલના તંત્રી કે અધિકારી કહે:
‘રૂક જાના નહીં, તૂ કહીં હાર કે, કાંટો પે ચલ કે મિલેંગે સાયે બહાર કે’

અથવા ‘નમક હલાલ’નું આ ગીત પણ યાદ આવે તો ગાઈ શકે:
‘રાત બાકી, બાત બાકી, હોના હૈ જો, હો જાને દો
સોચો ના, દેખો તો, દેખો હાં, જાને જાં મુઝે પ્યાર સે’

(૬) ઘણા હતભાગી પણ હોય છે. નવું અખબાર કે ચેનલ આવતી હોય તેના કારણે સ્વાભાવિક છે કે નવી જગ્યાએ નહીં તો જે જૂના અખબારો છે કે ચેનલો છે તેમાં અવકાશ કે જગ્યા ઊભી થવાની જ, પણ તેઓ તેનો લાભ લઈ શકતા નથી અને જે લોકો તેનો લાભ લે છે તેને જોઈને દુઃખી થાય છે. તેમના માટે ‘હરિયાલી ઔર રાસ્તા’નું આ ગીત:

લાખોં તારેં આસમાન મેં, એક મગર ઢૂંઢે ના મિલા
દેખ કે દુનિયા (બીજા પત્રકારો) કી દિવાલી, દિલ મેરા ચૂપચાપ જલા

આવા કમનસીબ પત્રકારના ખુશનસીબ સાથીઓ નવી નોકરી મેળવી લે (અને ચા પીવાની કંપની ન રહે) ત્યારે તેઓ ‘બરસાત’નું આ ગીત ગાય:
છોડ ગયે બાલમ, મુઝે હાય અકેલા છોડ ગયે

(૭) પણ પત્રકારોમાં, મેં અગાઉ કહ્યું તેમ કટ્ટર સ્પર્ધા હોય છે. એટલે જ નવું અખબાર કે નવી ચેનલ લોંચ થવાની હોય ત્યારે બધાની નજર તેના પર મંડાઈ જાય, પણ બહુ ઓછા કબૂલે કે અમે લંગર નાખી દીધાં છે. એટલે તેઓ મનમાં એકબીજા માટે ‘કાલિયા’નું આ ગીત ગણગણે:
‘જહાં તેરી યે નઝર હૈ, મેરી જાં મુઝે ખબર હૈ
બચ ના સકા કોઈ આયે કિતને, લંબે હૈ મેરે હાથ ઈતને’

(૮) ઘણા પત્રકારો ખૂબ જ કન્ફ્યૂઝ્ડ હોય છે. એમની ગાડીને સ્ટાર્ટ કરવા ધક્કા મારવા પડતા હોય છે. આવા પત્રકારોને તેમના સાથીદારો કહેતા હોય છે કે આ તક આવી છે તો ઝડપી લે, કાલે આ તક નહીં મળે:

‘આજ કા યે દિન કલ બન જાયે કા કલ, પીછે મૂડ કે ના દેખ પ્યારે આગે ચલ’

(૯) ફિલ્મી દુનિયાના હીરો કે હિરોઇનના કેટલાક જવાબોના અર્થ બીજા નીકળતા હોય છે, જેમ કે કોઈ નવરો હીરો બેઠો હોય તો એમ કહેશે કે મુઝે અચ્છી સ્ક્રિપ્ટ કી તલાશ હૈ, હીરો હિરોઇન વચ્ચે ચક્કર હોય તો કહેશે કે હમ તો સિર્ફ અચ્છે ફ્રેન્ડ હૈ….

એમ પત્રકારોનાય આવાં વિધાનો હોય છે:
– મને નવી ઓફર સારી મળી એટલે મેં સ્વીકારી લીધી…

(મોટાભાગે સામેથી ઓફર બોફર કંઈ હોતી નથી…પાર્ટીએ પોતે જ  કોન્ટેક્ટ કર્યો હોય છે…ગોઠવાઈ જાય એટલે પછી આવું કહેશે)
– મને સાહેબે સમજાવ્યો કે તારે કંઈ જવાનું નથી એટલે પછી મેં (નવી નોકરીને) ના પાડી દીધી…

(સાહેબ કંઈ સમજાવતા હોતા નથી, પણ આ તો શું..ટંગડી ઊંચી રાખવા….હકીકતે નવી નોકરી માટે પગાર-હોદ્દોમાં મેળ ન પડ્યો હોય એટલે…પાર્ટી આવું કહે)
– મનેય ઓફર હતી…મને ૧૧ લાખનું પેકેજ આપતા હતા.(આ ૧૧ લાખનું પેકેજ ઈ.સ. ૨૦૧૩નો ભાવ છે…) પણ હું તો આ ચેનલ કે અખબારને જ વફાદાર એટલે મેં ના પાડી.

(ના બા કાંઈ પાડી ન હોય…૧૧ લાખનું પેકેજ આપતા હોય તો કયો કાકો ના પાડે? આ તો શું કે પોતાનો ભાવ વધારવા માટે આવી વાત વહેતી મૂકે…નવી નોકરીમાં જોઈતો પગાર ન મળે એટલે જૂની નોકરીમાં પોતાનો ભાવ વધારી આપે તે માટે ગતકડું…)

-ઓફર તો સારી હતી, પણ આ ઉંમરે હવે કૂદકા ક્યાં મારવા?

(પાર્ટી એમ નથી કહેતી કે જ્યાં છે ત્યાં તેને સુરક્ષા લાગે છે અને એ જ પદ્ધતિએ કામ કરવાનું ફાવી ગયું છે. નવી જગ્યાએ નવી ટેક્નોલોજીમાં કામ કરવાની કે વધુ કલાકો કામ કરવાની દાનત-ત્રેવડ નથી.)
-હું તમને એક્સક્લુઝિવ સ્ટોરીઓ આપીશ. દસ બાર કલાક કામ કરીશ…

(નવી નોકરી મેળવવા આવા વાયદા કરનાર પત્રકારો વિશે નવા અખબાર કે ચેનલના તંત્રીને પણ ખબર જ હોય છે કે એની કઈ એક્સક્લુઝિવ સ્ટોરીઓ છે…એકાદ ગાંધી આશ્રમની સ્ટોરી હોય અથવા તો દર્પણ એકેડેમીની હોય અથવા તો પછી ઓર્ગેનિક ખેતીની હોય કે પછી ફલાણા ડીજીપીએ મોદી વિરુદ્ધ આવો બળાપો વ્યક્ત કર્યો હતો…ટૂંકમાં તેણે અગાઉની નોકરીની શરૂઆતમાં જે એક્સક્લુઝિવ સ્ટોરીઓ આપી હોય તે જ હોય…અને દસ બાર કલાક કામ કરીશ તેવું કહેતી વખતે તો તે એટલું જ બાકી રાખે છે કે કહેશો તો તમારા ઘરમાં આવીને કચરાપોતું પણ કરી જઈશ.)