film, international, media, sanjog news, vichar valonun

હૉલિવૂડ પર અસહિષ્ણુ લિબરલોનો કબજો કેમ?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧/૭/૧૮)

સામાન્ય રીતે ભારતના મિડિયામાં પશ્ચિમ વિશે એક જ પ્રકારનો સૂર જોવા મળે છે. કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો (આમ તો કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટો) એવા બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ પશ્ચિમાંધપણા અને ત્યાંની વિકૃતિથી પીડાઈને અને એ વિકૃતિનો પ્રચારપ્રસાર કરવા માટે આપણા પર પોતાના કુવિચારોનો સતત મારો ચલાવતા રહે છે. પશ્ચિમમાં તો પ્રમાણિકતા બહુ, સ્વચ્છતા બહુ, ફ્રી સેક્સ, લોકો ગમે તેવાં કપડાં પહેરે તો પણ ચાલે, જાહેરમાં ભેટાભેટી કે કિસમકિસી કરે તો પણ ચાલે, બધી વૈજ્ઞાનિક શોધો ત્યાં જ થઈ, એ લોકો વૈજ્ઞાનિક અને તર્કવાદી જ્યારે ભારતના લોકો ગમાર, ગામડિયા, અંધશ્રદ્ધાળુ, જડસુ, વાનરસેના જેવા, અપ્રમાણિક, અસ્વચ્છ, સેક્સ પ્રત્યે સૂગ ધરાવે, કપડામાં અને ખાણીપીણીમાં રૂઢિચુસ્તતતા વગેરે વગેરે.

આનું કારણ એ છે કે આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ બહુ સંશોધનમાં પડવા નથી માગતા. તેમનો વન પૉઇન્ટ એજન્ડા જ હોય છે કે ભારતને ખરાબ ચિતરવું જેથી ભારતનું ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ક્રીમ વિદેશ જતું રહે. આના માટે તેમને વિદેશ તરફથી ડૉલર મળતા હશે કે નહીં તે તો રામ જાણે, પણ હા, તેનાથી તેમને કેટલાંક વર્તુળોમાં વાહવાહ જરૂર મળી રહે છે. આ વર્તુળમાં રાષ્ટ્રવાદી વિચારો ધરાવતા છતાં લઘુતાગ્રંથિથી પીડાતાં સંગઠનોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે પણ પેલા બ્રાહ્મણની મનોદશામાં આવી જાય છે કે ખભે ખરેખર કૂતરું જ છે.

હકીકતે ભારતની સંસ્કૃતિ પ્રશ્નો પૂછવાની અને તર્ક કરવાની રહી છે છતાં આપણને અંધશ્રદ્ધાળુઓમાં ખપાવી દેવામાં આવે છે. ભારતમાં તર્ક કરવો અને સંવાદ કરવો તે મુખ્ય સંસ્કૃતિ રહી છે. તેથી ખુલ્લું મન રાખવું જરૂરી છે. ભારતે અને હિન્દુ ધર્મે જેટલી નવી બાબતો સ્વીકારી, કેટલીક તો નુકસાન જાય એ હદે સ્વીકારી, (હવે તો ભગવાનની જન્મજયંતીએ કેક ધરાવાય છે!) તેટલી અન્ય કોઈ પંથે સ્વીકારી નથી, તેમ છતાં આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુ આ ધર્મને-આ દેશને સતત બદનામ કરવાની પ્રવૃત્તિમાં મંડી પડ્યા છે. તમે પરંપરાનો વિરોધ કરો તો તમે પ્રગતિશીલ ગણાવ તેવી માન્યતા ઠોકી બેસાડી છે. લઘુમતીને ભડકાવો, સ્ત્રીઓને પરંપરાઓ સામે બળવો કરવા ઉશ્કેરો, કપડાં ટૂંકા પહેરો, જાતીયતાનું પ્રદર્શન કરો, પબ્લિક ડિસ્પ્લે ઑફ અફૅક્શનના નામે જાહેરમાં પ્રેમચેષ્ટાઓ કરો તો તમે ઉદાર. તમે અંગ્રેજી બોલો તો તમે આધુનિક. તમે ખભા ઉલાળીને વાત કરો તો તમે વેલ બિહેવ્ડ. જાહેરમાં પ્રેમની ચેષ્ટા કરો તો તે કુદરતી આવેગની અભિવ્યક્તિ પરંતુ કુદરતી આવેગવશ અને જાહેર શૌચાલયના અભાવે દેવીલાલ (પૂર્વ નાયબ વડા પ્રધાન) સડક પર લઘુશંકા કરે તો તેનો અખબારમાં ફોટો છાપી તેમને બદનામ કરવામાં આવે! આનું કારણ ભારતીય મિડિયામાં ભારતીયતાના વિરોધી લોકો કુંડાળું મારીને બેઠા છે. રાષ્ટ્રવાદીઓ ખુલીને બહાર આવતા નથી. તેમનામાં સંપ નથી એ પણ કડવી હકીકત છે. ફિલ્મ જગત અને શિક્ષણ જગતમાં પણ આવું જ છે.

પરંતુ માત્ર ભારતમાં જ આવું નથી, પશ્ચિમના જે લોકો શિષ્ટતામાં માને છે, જે લોકો પરંપરામાં માને છે તેમની પણ આ જ વેદના છે. પશ્ચિમમાં હૉલિવૂડ, મિડિયા અને શિક્ષણમાં આ લિબરલો-કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો કઈ રીતે ચડી બેઠા? અને તેમણે એવો તે કઈ રીતે પગદંડો જમાવી દીધો કે કોઈ રૂઢિચુસ્ત (કન્ઝર્વેટિવ) હોય (રૂઢિચુસ્તનો અર્થ નેગેટિવ ન લેવો જોઈએ, સારી પરંપરા હોય તો શું તે માત્ર પરંપરા છે એ જ કારણસર ફગાવી દેવાની?) તો તેને કામધંધાની પણ મુશ્કેલી પડી જાય?

જે બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં તો અભિવ્યક્તિની ખૂબ જ સ્વતંત્રતા છે તેમના સુધી આ લેખ પહોંચશે અને વાંચશે તો ચોંકી જશે. આ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માત્ર લિબરલો પૂરતી જ સીમિત છે. તમે જો લિબરલ ન હો તો તમને અભિવ્યક્તિની કોઈ સ્વતંત્રતા નથી. અને જો તમે એ સ્વતંત્રતાનો પ્રયોગ કરો તો તમારે કામધંધો ભૂલી જવાનો. તમારું જીવવાનું હરામ કરી નાખે આ લિબરલો. તેઓ ભારે અસહિષ્ણુ હોય છે, તેઓ ટોળકી જમાવીને બેસે છે. આ ટોળકીનું નેટવર્ક જબરદસ્ત હોય છે. માનો કે મિડિયાની જ વાત કરીએ તો, અલગ-અલગ ચેનલ કે અખબારમાં લિબરલો રહેલા હોય તો તેમની વચ્ચે જોરદાર સંપર્ક હોય છે. એમાં કોઈ ખોટી વાત નથી. પરંતુ તેઓ તેમના પોતાના અખબાર કે ચેનલ તો ઠીક, પરંતુ હરીફ અખબાર કે ચેનલમાં પણ કોઈ વિરોધી વિચારવાળાને ઘૂસવા નહીં દે.

અમેરિકાની જ વાત કરીએ એટલે આ દાખલા વધુ સમજાશે કારણકે આપણને પશ્ચિમનાં ઉદાહરણોની ટેવ પડી ગઈ છે. નીલ ગ્રોસ નામના સૉશિયૉલૉજીના પ્રૉફેસર છે. તેમણે સૉશિયૉલૉજી અને પૉલિટિકલ વિષયો પર અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. તેમનો ‘ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ’માં લેખ છે (અને તે પણ ગત જાન્યુઆરીનો એટલે કે તાજો જ) – ‘વ્હાય હૉલિવૂડ ઇઝ સૉ લિબરલ?’. આ લેખ વાંચવા જેવો છે. જેમ ભારતના ફિલ્મી એવૉર્ડમાં અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ, ખાસ કરીને અભિનેત્રીઓ હવે નામ પૂરતાં કપડાં પહેરે છે, હિન્દી ફિલ્મ માટેનું ભાષણ અંગ્રેજીમાં આપે છે, વિદેશમાં પ્રશંસા મેળવવા પ્રિયંકા ચોપરા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને મળવા જાય છે (પરંતુ કાશ્મીરી પંડિતોને મળવા નથી જતા) તેમ હૉલિવૂડના એવૉર્ડનું પણ છે. ભારતમાં અક્ષયકુમાર અને અજય દેવગન જેવા કલાકારો ગમે તેટલી હિટ ફિલ્મો આપે તેમને એવૉર્ડ નહીં મળે. પોતાની એકેય ફિલ્મમાં હજુ સુધી કિસનું દૃશ્ય ન કરનાર સલમાનને પણ એવૉર્ડ ઓછા મળશે. આમીર ખાનને નહીં જ મળે. પરંતુ એવૉર્ડના સ્ટેજ પર ગે ચેષ્ટાઓ અને તેવા જૉક ફટકારનાર, બીજાનું અપમાન કરનાર, શાહરુખ-કરણ જોહર પર એવૉર્ડની વર્ષા થશે. નીલભાઈ લખે છે કે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ અને ક્રિટિક્સ ચૉઇસ એવૉર્ડમાં પણ અભિનેતા-અભિનેત્રી પોતે કેટલા ‘પ્રૉગ્રેસિવ’ છે તે બતાવશે. એવૉર્ડ સ્વીકારતાં ભાષણોમાં વંશીય ન્યાય, માધ્યમોનું સ્વાતંત્ર્ય, માનવ અધિકારો વગેરેની મોટીમોટી વાતો કરશે.

આનું એક કારણ તો એ છે કે ભારતમાં જેમ મોટા ભાગના કલાકારો મુંબઈમાં રહે છે તેમ અમેરિકામાં હૉલિવૂડના ૫૭ ટકા લોકો કાં તો કેલિફૉર્નિયામાં રહે છે અથવા તો ન્યૂ યૉર્કમાં. કેલિફૉર્નિયા અને ન્યૂ યૉર્ક સામાન્ય રીતે ડેમૉક્રેટિક પક્ષના મજબૂત ગઢ છે. આથી ડેમૉક્રેટ પક્ષને નાખુશ કરીને તમે હૉલિવૂડ કે ટેલિવિઝન ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ટકી ન શકો.  ફિલ્મ જગતમાં રહેવું હોય તો યૂનિયનના સભ્ય પણ રહેવું પડે. ચાહે તે સ્ક્રીન ઍક્ટર ગિલ્ડ હોય કે ઍક્ટર્સ ઇક્વિટી ઍસોસિએશન, આ યૂનિયનો મોટાભાગનાં સામ્યવાદી છે. (ડિટ્ટો ભારતીય ફિલ્મ જગત. ત્યાં પણ સામ્યવાદીઓ પહેલેથી જ ચોકો જમાવી બેસી ગયા છે.) કોઈ ગુંડો કોઈ વ્યક્તિને એક વાર માર પડે પછી તે વ્યક્તિ હંમેશાં ગુંડાથી દબાયેલી જ રહે છે, તેમ કૉંગ્રેસે કટોકટી (ઇમર્જન્સી) લાદી અને તે વખતે ફિલ્મ કલાકારોને સંજય ગાંધીના દરબારમાં ફરજિયાત કાર્યક્રમો કરવા પડેલા. તે પછી એટલી હદે ધાક પેસી ગઈ કે તમે ૮૦ના દાયકામાં આવેલા જિતેન્દ્ર, હેમા માલિની, શ્રીદેવી અભિનિત ‘જસ્ટિસચૌધરી’ ફિલ્મમાં જસ્ટિસ ચૌધરી બનેલા જિતેન્દ્રના ઘરમાં દીવાલ પર પં. નહેરુની તસવીર જોઈ શકો. અરે! ૨૦૦૮માં આવેલી આમીર ખાન નિર્મિત ફિલ્મ ‘જાને તૂ યા જાને ના’માં પરેશ રાવલના પોલીસ મથકની દીવાલ પર ઈન્દિરા ગાંધીની તસવીર દેખાશે. નરેન્દ્ર મોદીજીના માનીતા અને ભાજપ માટે પ્રચાર પણ કરતા નિર્માતા-કલાકારોની સિરિયલ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં પણ નહેરુ કે ઈન્દિરાજીની તસવીર પૉલીસ મથકમાં જોવા મળી હતી. પરંતુ જો આજે કોઈ ફિલ્મમાં દીવાલ પર અટલ બિહારી વાજપેયી કે નરેન્દ્ર મોદીની તસવીર દેખાય તો આ લિબરલો હોબાળો મચાવી દે! (આ તસવીરો પણ અચેતન મગજમાં એક સંદેશ આપતી હોય છે. જો તેમ ન હોત તો ભાજપના નેતાઓ મંચ પર નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહ કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ મંચ પર સોનિયા-રાહુલની વિશાળ તસવીરો સાથેનું બૅનર ન લગાડતા હોત)

આમ, હૉલિવૂડ કે બૉલિવૂડમાં તમારે કામ કરવું હોય તો લિબરલ ટોળકીના ભાગ રહેવું જ પડે. કલાના જગતમાં કોઈ અનામત નથી હોતી કે કોઈ એવા નિયમો નથી હોતા કે જેના વિરુદ્ધ તમે કૉર્ટમાં જઈ શકો. ઈમરાન હાશ્મીને મુંબઈમાં ઘર ન મળે તો તે બૂમરાણ મચાવી શકે છે જેને મિડિયા હાઇપ પણ આપે છે પરંતુ વિવેક ઓબેરોય ઐશ્વર્યા રાયને અતિશય હેરાનગતિ કરનારા સલમાન ખાન સામે પડે તો વિવેકની કારકિર્દીને એટલું નુકસાન થાય કે તે ક્યારેય બેઠો થઈ શકતો નથી. (આમાં અભિનયક્ષમતાની જો કોઈ બુઠ્ઠી દલીલ કરે તો તે ન ચાલે કારણકે વિવેકે ‘કંપની’ જેવી હાર્ડ હિટિંગ, ‘સાથિયા’ જેવી રોમેન્ટિક ફિલ્મ કે પછી ‘મસ્તી’ જેવી સેક્સ કૉમેડી ફિલ્મો દ્વારા પોતાની અભિનય ક્ષમતા પૂરવાર કરેલી જ છે.) એટલે હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. અહીં જો તમે લિબરલોની ટોળીના ભાગ ન હો તો તમને કામ મળવું મુશ્કેલ છે. સ્ટેશી ડેશ જેવી જાણીતી અભિનેત્રી, ટીમ એલન જેવા પ્રસિદ્ધ અભિનેતા અને કૉમેડિયન, અભિનેતા કેલસી ગ્રામર, અભિનેત્રી એન્જી હાર્મન સાથે શું કર્યું આ લિબરલોએ તે આવતા અંકે. લિબરલોની દાદાગીરી અંગે ઘણીઘણી વાતો કરવાની છે. આ કૉલમ ચૂકવાનું પોસાશે નહીં.

(ક્રમશ:)

Advertisements
sanjog news, vichar valonun

હીના ખાન, પ્રિયંકા ચોપરા અને કલ્ચરલ ટેરરિઝમ

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૩/૬/૧૮)

(કલ્ચરલ ટેરરિઝમ- લેખાંક-૧)

તાજેતરમાં ચાર ઘટનાઓ ધ્યાન દેવા લાયક બની. ત્રણ ઘટનાઓમાં કેન્દ્રમાં મહિલા હતી. એક આપણે ત્યાં, બીજી બાંગ્લાદેશમાં અને ત્રીજી ઇંગ્લેન્ડમાં. આપણે ત્યાં ‘યે રિશ્તા ક્યા કહલાતા હૈ’ની નાયિકા અક્ષરા બનેલી હીના ખાને તાજેતરમાં પોતાના ફૉટો શૂટ કરેલી તસવીર અને વિડિયો મૂક્યા. આનાથી સૉશિયલ મિડિયા પર કેટલાક મુસ્લિમો ભડકી ઊઠ્યા. તેમણે હીનાને સલાહ આપી દીધી કે રમઝાન મહિના દરમિયાન તેણે આવું કામ કરવું જોઈતું નહોતું. પોતાને પાક (પવિત્ર) કરી લે.
આ ઘટનાની કારણરૂપ વ્યક્તિ જો હિન્દુ હોત તો કથિત સેક્યુલર, લિબરલ, બુદ્ધુજીવીઓ (જેમની કલમ હંમેશાં હિન્દુઓને શિખામણ આપવા જ ચાલે છે) અને ફેમિનિસ્ટોએ ફેસબુક અને ટ્વિટર પર કેમ્પેઇન ચલાવ્યું હોત; જેમ અગાઉ ‘કિસ ઑફ લવ’ અને ‘પિંક ચડ્ડી’ કેમ્પેઇન ચલાવેલું. પરંતુ અહીં જે લોકો સલાહ આપનારા હતા તેમના પંથના કારણે આ લોકોની હિંમત ચાલી નહીં. અહીં વાત એ નથી કે મુસ્લિમ બંધુઓની લાગણી ખોટી હતી કે સાચી. અહીં વાત સેક્યુલર, લિબરલ અને બુદ્ધુજીવીઓનાં બેવડાં વલણોની છે.
ઈંગ્લેન્ડમાં લંડનના હેમ્પસ્ટેડ ગામડામાં એક વિચિત્ર ઘટના બની. સામાન્ય રીતે સ્વિમિંગ પૂલમાં પુરુષો અને મહિલાઓનો સમય અલગ-અલગ હોય છે. મહિલાઓના સમયમાં પુરુષો જઈ શકતા નથી અને પુરુષોના સમયમાં મહિલાઓ. આનું કારણ સ્વાભાવિક છે કે તરણ વખતે જે પોશાક પહેરવામાં આવે છે તેમાં ભદ્રતા જળવાય, મહિલાઓની પોતાની ગરીમા જળવાય તેથી આવું કરવામાં આવે છે. પરંતુ ત્યાંની કેટલીક મહિલાઓને તેનો વિરોધ હતો. તેઓ કથતિ પુરુષ તરફી કાયદાઓનો વિરોધ કરવા ત્યાં પહોંચી ગઈ. આ મહિલાઓએ શું ભદ્રતા જાળવી? ના!
તેમાં કોઈ મહિલાએ નકલી દાઢી-મૂછ લગાડેલી. તો કોઈએ ‘મેન્કિની’ પહેરી હતી. (પુરુષો માટેની બિકિનીને મેન્કિની કહે છે!) અને મેન્કિનીમાં ભારે અંગપ્રદર્શન થાય છે. ઈંગ્લેન્ડ જેવા દેશોને બુદ્ધુજીવીઓ બહુ એડવાન્સ માને છે અને બધી જ છૂટછાટોવાળો માને છે પરંતુ ત્યાં પણ ભદ્રતાના કેટલાક નિયમો હોય છે. હેમ્પસ્ટેડમાં મહિલાઓએ આવું કર્યું એટલે પોલીસ આવી અને શાંતિનો ભંગ ન થાય તે માટે મહિલાઓને પકડીને બહાર લઈ ગઈ. હેમ્પસ્ટેડમાં મહિલાઓએ આ જે કર્યું તે ત્યાં ચાલી રહેલા ‘ManFriday’ નામના અભિયાનનો ભાગ હતો. આ અભિયાનમાં મહિલાઓ પોતાને પુરુષ જેવી ગણાવે છે. દક્ષિણ લંડનના ડલવિચ લૅઝર સેન્ટર જેવી જગ્યાએ પુરુષો માટેના કપડાં બદલવાના ઓરડામાં જઈ પોતે કપડાં બદલે છે!
ઈંગ્લેન્ડમાં એક કાયદો છે- સમાનતા કાયદો. તેમાં ફેરફારની વાત ચાલી રહી છે. સૂચિત ફેરફારો હેઠળ જે પુરુષો મહિલા બનવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોય તેમને મહિલાઓ માટેની જગ્યા વાપરવા મળે છે! મહિલાઓ આ કાયદાનો વિરોધ કરી રહી હતી. આ મહિલાઓનું કહેવું છે કે આ સૂચિત સુધારાથી પુરુષો પોતાને મહિલા ગણાવી મહિલાઓ માટેની જગ્યા વાપરી શકશે. તેનાથી મહિલાઓની છેડતી, બળાત્કાર જેવી ઘટનાઓ બનશે.
આ મહિલાઓની વાત સાચી છે પરંતુ જે પ્રકારે તેમણે વિરોધ કર્યો તે રીત શું વાજબી છે? કોઈ સજ્જન આ વાત સાથે સહમત ન થઈ શકે. વિરોધની રીત વાજબી નથી. પરંતુ આ ઈંગ્લેન્ડની આ ઘટનાના સમાચાર ભારતમાં પ્રાદેશિક મિડિયામાં જોવા મળ્યા? ના. કારણકે પશ્ચિમી દેશોની છબી ખરડાય તેવા સમાચાર આપણે ત્યાં છપાતા નથી. બધા જ અખબારોમાં કંઈ આવું નથી હોતું પરંતુ જે ચારપાંચ નેશનલ મિડિયા છે તે નથી છાપતાં, ટીવી પર બતાવતાં કે વેબસાઇટ પર મૂકતાં અને પરિણામે પ્રાદેશિક મિડિયા પણ (જેના સૉર્સ મોટા ભાગે હિન્દી છાપાં/ચૅનલ/વેબસાઇટ હોય છે) જે તે દેશના વિવિધ અંગ્રેજી અખબારોની વેબસાઇટ પર જઈને સમાચાર જોવાની તસદી નથી લેતા કારણકે ત્યાંના અખબારોનું અંગ્રેજી સમજાવવું જોઈએ ને. એ બધી લપમાં કોણ પડે?
ત્રીજી ઘટના એટલે પ્રિયંકા ચોપરાનું યુનિસેફના ગુડવિલ એમ્બેસેડર તરીકે બાંગ્લાદેશના રૉહિંગ્યા મુસ્લિમોના શિબિરમાં જઈ બાળક સાથે સુંદર તસવીર ખેંચાવવી. પ્રિયંકા ચોપરા ક્યારેય કાશ્મીરી પંડિતોના બાળકો સાથે તસવીર પડાવવા પહોંચી નથી, તેથી તેનો સૉશિયલ મિડિયા પર આકરો વિરોધ થયો. જમ્મુ-કાશ્મીરના કઠુઆ કાંડમાં રૉહિંગ્યાઓનો હાથ હોવાનું મનાય છે. રૉહિંગ્યાઓએ મ્યાનમારમાં બૌદ્ધોનું જીવવાનું હરામ કરી નાખ્યું હતું તેથી તો તેમની સામે બૌદ્ધ પ્રજા ઉશ્કેરાઈ. (શ્રીલંકામાં પણ થોડા મહિના પહેલાં બૌદ્ધો અને મુસ્લિમોના પંથાંતરણ માટે હિંસક લડાઈ થઈ ગઈ.)
ચોથી ઘટના જમ્મુ-કાશ્મીરની છે. કહેવાતી હિન્દુવાદી નરેન્દ્ર મોદી સરકારે મહેબૂબા મુફ્તિની વાત માનીને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં રમઝાનમાં યુદ્ધવિરામ જાહેર કર્યો. પરંતુ જે લોકો માત્ર કહેવા પૂરતા ઇસ્લામી છે તેવા પાકિસ્તાન અને પાકિસ્તાન સમર્થિત ત્રાસવાદીઓ રમઝાનને પવિત્ર મહિનો જુદી રીતે ગણે છે. તેઓ માને છે કે આ મહિનામાં પણ તેમની જેહાદ તો ચાલુ રાખી જ શકાય છે. તાલિબાનના એક પ્રવક્તાએ ગત વર્ષે ૩૦ મેએ જ નિવેદન આપેલું કે ‘રમઝાનના મહિનામાં તો જેહાદ ચાલુ રાખવી જ જોઈએ. તેનાથી તો જિહાદનું ફળ અનેક ગણું મળે છે!’ એટલે પાકિસ્તાને યુદ્ધવિરામ ભંગ કર્યો અને તેની ગોળીથી આઠ મહિનાના એક નાનકડા બાળકનું મૃત્યુ થયું.
જો આ બાળકનો પંથ મુસ્લિમ કે ખ્રિસ્તી હોત તો સમગ્ર દુનિયામાં તેની તસવીર ચાર-ચાર કૉલમમાં છપાત. તેની હૃદયસ્પર્શી ફૉટો કૅપ્શન લખાઈ હોત. આવી તસવીર ખેંચવાવાળાને બેસ્ટ ફૉટૉગ્રાફીનું ઈનામ મળ્યું હોત. પરંતુ આ બાળકનું નામ નીતિન કુમાર હતું. તે તેનો વાંક. આ બાળકની કોઈ તસવીર ન છપાઈ કે તેનાં અપમૃત્યુના સમાચાર જોરશોરથી બતાવાયા કે છપાયા.
સિરિયાના યુદ્ધના કારણે એક બાળકની લાશ દરિયાકિનારે પડી હતી તેની તસવીરે દુનિયાભરમાં કેવી કરુણા-અનુકંપા પેદા કરેલી? કારણ મિડિયા! પરંતુ ભારતીય મિડિયાની સહાનુભૂતિ માત્ર એક ચોક્કસ પંથ માટે જ કેમ હોય છે? શું હિન્દુ, જૈન, બૌદ્ધ, પારસી, યહૂદી, વગેરે કરુણા-અનુકંપાને પાત્ર નથી? શું આ લોકો જુલ્મી જ છે?
હમણાં સ્ટાર, ઝી જેવી ચેનલો પર સિરિયલોની એવી જાહેરખબરો બને છે કે તે જોઈને આપણને હિન્દુ હોવા પર શરમ આવે. સ્ટાર પ્લસ પર પહેલાં ‘સીયા કે રામ’ ધારાવાહિકમાં એવી જાહેરખબર બતાવાતી હતી કે સીતાજી લક્ષ્મણને કહે છે કે શૂર્પણખાનાં નાક-કાન કાપીને તેં નારીની ગરીમાને ઠેસ પહોંચાડી છે. (પરંતુ શૂપર્ણખાએ જે રીતે રામ અને લક્ષ્મણને પોતાની જાળમાં લપેટી કામુકતા સંતોષવા પ્રયાસ કર્યો તેનાથી નારીની ગરીમા વધી જતી હતી?) શું સીતાજી ખરેખર આવું બોલ્યાં હોય? આ સિરિયલમાં નીચે ડિસ્ક્લેમર મૂકી દેવાતું કે આ કાલ્પનિક કથા છે. શું આવું અન્ય કોઈ પંથના ગ્રંથ વિશે લખીને ગમે તે બતાવી શકાય?
મહેશ ભટ્ટની આત્મકથા પર બનેલી સિરિયલ ‘નામકરણ’માં એક નાનકડી છોકરીને એવો પ્રશ્ન પૂછતી બતાવે છે કે ‘કન્યાદાન શું હોય છે? પહેલાં પિતાનું નામ અને પછી પતિનું નામ પાછળ કેમ લાગે છે?’ આ સિરિયલની માત્ર જાહેરખબર જ આવી હતી, બાકી સિરિયલમાં સાસુ-વહુના ડ્રામા સિવાય બીજું કંઈ નહોતું.
અત્યારે ઝી ગ્રૂપની એન્ડ પિક્ચર્સ પર ‘લક્ષ્મણરેખા’નો પ્રૉમો ચાલે છે. તેમાં મોડી રાત્રે પુરુષ બાઇક પર નીકળે છે ત્યારે સ્ત્રીઓને પત્તા રમતી અને પુરુષને છેડતી બતાવાય છે. નાયિકાના મુખે કહેવાયું છે કે તે રાવણ સામે લડવા લક્ષ્મણરેખા શા માટે ન ઓળંગે?
ટૂંકમાં, ભારતની મનોરંજન ચેનલો, ફિલ્મો, વેબસીરિઝો, મિડિયા અને અમુક અંશે રાજકારણ પણ આજકાલ આ છદ્મ મહિલાવાદને સમર્થન આપે છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે આ ફેમિનિઝમ પણ કોઈ ચોક્કસ પંથો પૂરતું સીમિત કેમ છે? ઈસ્લામ પંથની વાત આવે, તીન તલાકની વાત આવે ત્યારે ફેમિનિસ્ટો ક્યાં ખોવાઈ જાય છે? (બાય ધ વે, સાઉદી અરેબિયા જેનો તાજેતરમાં ખૂબ જ પ્રચાર થયો કે ત્યાં મહિલાઓ તરફી સુધારા થઈ રહ્યા છે, ત્યાં હવે એ મહિલાવાદીઓને પકડીપકડીને જેલમાં પૂરવામાં આવી રહ્યા છે અને તેમને વકીલો પણ પૂરા પાડવામાં આવતા નથી.) ઉપર લખેલી ઘટનાઓ પાછળ એક કારણ કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ પણ છે.
પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ પહેલાં માર્ક્સવાદીઓ (મૂળ તો સામ્યવાદીઓ) એમ માનતા હતા કે યુરોપમાં યુદ્ધ થશે તો મજૂરો, મૂડીવાદી મધ્યમ વર્ગ (જેને સામ્યવાદીઓ બુર્જુઆ કહે છે) સામે યુદ્ધે ચડશે અને આ સંઘર્ષથી સામ્યવાદી ક્રાંતિ થશે. જોકે ૧૯૧૪ના યુદ્ધમાં આવું કંઈ થયું નહીં. શ્રમિક વર્ગ પણ લશ્કરી ગણવેશ પહેરીને યુદ્ધમાં જોડાઈ ગયો.
આ પછી સામ્યવાદીઓમાં પ્રશ્ન ઉદ્ભવ્યો કે આપણું ધારેલું તો કંઈ થયું નહીં. તો શું કરવું? બે અગ્રણી માર્ક્સવાદી- ઈટાલીના ઍન્ટૉનિયો ગ્રામ્સ્કી અને હંગેરીના જ્યૉર્જ લ્યુકાસને અલગ-અલગ રીતે પણ એકસરખો વિચાર આવ્યો કે યુરોપનો શ્રમજીવી વર્ગ પશ્ચિમની લોકશાહી અને મૂડીવાદથી પ્રભાવિત છે. જ્યાં સુધી આ બંનેનો નાશ નહીં થાય ત્યાં સુધી સામ્યવાદી ક્રાંતિ નહીં થાય. ગ્રામ્સ્કીને તો મુસોલિનીએ જેલમાં પૂરી દીધો, પરંતુ લ્યુકાસ ૧૯૧૮માં બૉલશેવિક હંગેરીમાં સંસ્કૃતિ મંત્રી બની ગયો. આ સમય દરમિયાન તેને થયું કે જો કુટુંબ પ્રથા અને સેક્સ અંગેની નીતિમત્તાને નાબૂદ કરવામાં આવે તો સમાજ પડી ભાંગશે. આ બંને હેતુ સાથે લ્યુકાસે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ નામની નીતિ અમલમાં મૂકી. તેના ભાગરૂપે નક્કી થયું કે લેક્ચરો દ્વારા બાળકોનું બ્રેઇનવૉશ કરવું જેથી તેઓ ખ્રિસ્તી સિદ્ધાંતોને ફગાવી દે. (આપણે ત્યાં શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ઘૂસી ગયેલા-અભિનેત્રી સ્વરા ભાસ્કરની માતા-ઈરા ભાસ્કર જેવા લોકો આ જ કામ હિન્દુત્વ અને ભારત બાબતે કરી રહ્યાં છે).
આ લેક્ચરમાં ચિત્રો સાથે સેક્સની ઈચ્છા ભડકે તેવી સામગ્રી બાળકો સામે મૂકાતી અને તેમને શિખવાડાતું કે સેક્સમાં કોઈ ખરાબી નથી. (આપણે ત્યાં ઘણા કલમઘસુઓ આ કામ કરીને કલ્ચરલ ટેરરિઝમનો જાણેઅજાણે હાથો બની રહ્યા છે).
જોકે જેમ ભારતમાં બને છે તેમ હંગેરીમાં પણ બન્યું. લોકો લ્યુકાસના આ પ્રૉગ્રામ સામે રોષે ભરાયા. રોમાનિયાએ હંગેરી પર ૧૯૧૯માં હુમલો કર્યો ત્યારે આ કાયર લ્યુકાસ (આવા બુદ્ધુજીવીઓ પાછા કાયર જ હોય, ભગતસિંહ જેવા ન હોય જે સામે ચાલીને પોતાની ધરપકડ થવા દે.) હંગેરીમાંથી ભાગી ગયો.
તો આ કલ્ચરલ ટેરરિઝમ અથવા કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમની થિયરી ફરીથી બેઠી કેવી રીતે થઈ? તેની વાત આવતા અંકે.

(ક્રમશઃ)

ભાગ-૨ઃ અમેરિકામાં ફેમિનિઝમ અને સેક્સ ક્રાંતિનો પ્રણેતા- કલ્ચરલ ટેરરિઝમ વાદ!

sankalan shreni, television

સાંસ્કૃતિક આઘાત કરતી ટીવી જાહેરખબરો

(સંકલન શ્રેણી પાક્ષિક તા. ૭/૮/૧૫ની કવરસ્ટોરી)

આપણે મોટા ભાગે માનતા હોઈએ છીએ કે ભારત દેશના દુશ્મનો ચીન અને પાકિસ્તાન છે. ક્યારેક ત્રાસવાદને આપણું મોટો શત્રુ માનીએ છીએ તો ક્યારેક ગરીબીને પણ આપણી રિપુ લેખાવાય છે. પણ સાંસ્કૃતિક આક્રમણથી મોટો શત્રુ કોઈ નથી. કોઈ દેશને જીતવો હોય તો તેના દેશના લોકોને તેમની સંસ્કૃતિ પ્રત્યે ધિક્કાર કરતા કરી દો, તેમને તેમનાં મૂલ્યોથી વિમુખ કરી દો, તમે યુદ્ધ જીતી ગયા. પશ્ચિમી દેશો અને તેમણે સ્થાપેલી કોન્વેન્ટિયા શાળામાં ભણેલા લોકો આ જ કામ કરી રહ્યા છે. ફિલ્મો, સિરિયલો અને ટીવી પર આવતી જાહેરખબરો દ્વારા થતું સાંસ્કૃતિક આક્રમણ ન દેખાય તેવું છે, પરંતુ તે અત્યંત ખતરનાક છે. આપણે આ કવરસ્ટોરીનો વિષય માત્ર ટીવી પર આવતી જાહેરખબરો પૂરતો સીમિત રાખીએ.

ટીવી પર દર દસ મિનિટે એક બ્રેક આવે છે. કહેવાય છે તો બે મિનિટનો બ્રેક પણ ઘણી વાર તેનાથી વધુ હોય છે. તે બે મિનિટમાં તમે ઓછામાં ઓછી પાંચેક જાહેરખબર જુઓ છો અને તે જાહેરખબરો દરેક બ્રેકમાં રિપિટ થતી હોય છે. આજે માણસ સરેરાશ પાંચથી છ કલાક ટીવી જુએ છે. અને જાહેરખબરો માત્ર મનોરંજન આપતી ચેનલો જેવી કે સ્ટાર પ્લસ, સોની, ઝી ટીવી વગેરે પર જ નથી બતાવાતી, પણ ન્યૂઝ ચેનલો, ફૂડ ચેનલો, મૂવી ચેનલો કોઈ પણ ચેનલ લો, તેના પર આ જાહેરખબરો દર્શાવાય છે. તે બનાવનારા લોકોમાંથી મોટા ભાગના ભારતીયતામાં માનનારા નથી હોતા અને તે પશ્ચિમી જાહેરખબરો પરથી પ્રેરાઈને જાહેરખબર લખતા- ફિલ્માવતા હોય છે. વળી, તેમાં જે અભિનેતા કે અભિનેત્રી કામ કરે છે તેમના માટે ફિલ્મો કે સિરિયલ મેળવવાનું આ પહેલું પગથિયું હોય છે. તેથી તેઓ પણ આવી જાહેરખબરોમાં બિન્દાસ કામ કરે છે. આ જાહેરખબરો દિવસમાં ઓછામાં ઓછી ૩૬થી ૪૦ વાર આપણી આંખો અને કાનોમાં અથડાય છે. કહેવાય છે કે એક ને એક જૂઠાણું જો વારંવાર કહેવામાં આવે તો માણસ તેને સત્ય માનવા લાગે છે.

જ્યારે ભારતમાં ટીવી જગતનો પ્રારંભ થયો ત્યારે પણ જાહેરખબરોમાં જૂઠાણાં અને આપણને આપણા ધર્મ-સંસ્કૃતિ અને મૂલ્યોથી વિમુખ કરવાનો પ્રયાસ હતો જ પરંતુ હવે એ અનહદ વધી ગયો છે. આવી જાહેરખબરોના રચયિતાઓ પોતાના બચાવમાં એવો દાવો કરતા હોય છે કે તેઓ સમાજનું જ પ્રતિબિંબ પાડે છે, પરંતુ એવું હોતું નથી.

આપણે કેટલીક જાહેરખબરોનાં ઉદાહરણ સાથે ચર્ચા કરીએ તો વધુ સમજાશે. કેડબરી ફાઇવ સ્ટારની ‘રમેશ-સુરેશ’નાં પાત્રોવાળી અનેક જાહેરખબરો આવી ગઈ છે. તેમાં એકમાં રમેશ-સુરેશના પિતાજીને મળવા માટે કોઈ ભાઈ આવે છે. તેના પિતાજી બહાર બેઠા છે. બહાર ખુરશી મૂકવા પિતાજી રમેશ-સુરેશને કહે છે. રમેશ-સુરેશ ચોકલેટ ખાતાં ખાતાં એવા ખોવાઈ ગયા છે કે તેમને સંભળાય છે તો ખરું પણ તેઓ અમલ કરતા નથી. આથી છેવટે પિતાજી અને મહેમાન અંદર આવે છે અને બેસવા જતા હોય છે ત્યાં જ રમેશ-સુરેશ એ સોફા લઈને બહાર એમ કહેતા જાય છે કે ‘અંકલજી કી કુર્સી ઝટ સે આ ગઈ’. બોલો, આવા નકામા છોકરા થવાનો સંદેશો આપતી જાહેરખબર સારી કહેવાય કે?

કોલગેટની વર્ષો પહેલાં (એટલે કે દૂરદર્શનના સમયમાં) એક જાહેરખબર આવતી હતી જેમાં કોલસા અને મીઠું ઘસતા માણસની મજાક ઉડાવાતી હતી અથવા આવું ઘસવાની ના પાડતા હતા અને કોલગેટ ઘસવાનું કહેતા હતા. આજે કોલગેટની જાહેરખબરમાં તમે ઢાબામાં જમતા હો અને મૂળો ખાવા જતાં દાંતમાંથી લોહી નીકળે એટલે અચાનક અભિનેત્રી પ્રિયંકા ચોપરા સુપરમેનની જેમ આકાશમાંથી પ્રગટ થઈ જાય છે. અને તે પૂછે છે ક્યા આપકે ટૂથપેસ્ટ મેં નમક ઔર નીમ હૈ? ઉપરાંત લારા દત્તાવાળી કોલગેટની જાહેરખબરમાં કહે છે કે કોલસાથી દાંત ચોખ્ખા થાય છે. બહેન, અમારા વડવાઓ તો કોલસા અને મીઠાથી દાંત ઘસતા જ હતા. તમને હવે જ્ઞાન લાધ્યું?

આપણા સમાજમાં ટાપ-ટીપનું મહત્ત્વ હતું પરંતુ એ ઘરેલુ નુસખાથી જ કરાતી હતી. જ્યારથી ઉદારીકરણ અને વૈશ્વીકરણનો પ્રારંભ થયો ત્યારથી કોસ્મેટિક ઉત્પાદનોમાં ઊછાળો આવી ગયો છે. મિસ વર્લ્ડ અને મિસ યુનિવર્સ તરીકે ભારતીય સુંદરીઓને વિજેતા બનાવી દેવાઈ, તે પછી સુંદર દેખાવવાની યુવતીઓમાં હોડ વધી ગઈ. પોતાનું કામ પૂરું થઈ ગયું એટલે કંપનીઓએ ભારતીયોને મિસ વર્લ્ડ અને મિસ યુનિવર્સ તરીકે વિજેતા બનાવવાની બંધ કરી બીજા દેશોને પ્રલોભવાનું ચાલુ કર્યું. હવે સ્ત્રીઓ તો સૌંદર્ય પ્રસાધનો ઢગલાબંધ વાપરતી થઈ એટલે આ કંપનીઓ હવે પુરુષોને નિશાન બનાવી રહી છે. શાહરુખ ખાન અને જોન અબ્રાહમ જેવા જાણીતા કલાકારોને લઈને પુરુષોને ગોરા બનાવવાનું છેતરામણું વચન આપતી ફેરનેસ ક્રીમની જાહેરખબરો આવી રહી છે. હકીકતે ઈશ્વરે જેને જે રૂપ આપ્યું છે તે જ રહેવાનું અને આપણા ભગવાન શ્રી રામ અને શ્રીકૃષ્ણ શ્યામ છે. આપણે ત્યાં રૂપ કે રંગ કરતાં સદ્ગુણોને પ્રાધાન્ય અપાયું છે અને આઠે અંગ વાળા અષ્ટવક્રને પણ મહાન ગણાવાયા છે. પરંતુ આ જાહેરખબર ગેરભ્રમે દોરનારી છે.

ભારતમાં પાન મસાલા પર ઘણી જગ્યાએ પ્રતિબંધ છે અને મોટા ભાગે એવી માન્યતા છે કે સ્ત્રીઓ તો પાન મસાલા ન જ ખાય. તે તો ધાણા દાળ, વરિયાળી, તલ, અજમા વગેરે ખાય. પરંતુ હવે સ્ત્રીઓને પણ પાનમસાલા ખાતી કરવાની બદઈરાદાવાળી જાહેરખબર ટીવી પર વારંવાર દેખાડાઈ રહી છે. શાહરુખ ખાન અને રીમા લાગુએ ફિલ્મી પડદે ઘણી વાર દીકરા-માની ભૂમિકા કરી છે. તેમને લઈને આ જાહેરખબર બનાવાઈ છે. તેમાં બતાવાય છે કે પાન વિલાસ નામનો પાનમસાલો ખાવાથી રીમા લાગુનો ગુસ્સો શાંત થઈ જાય છે અને તેઓ સીટી મારવા લાગે છે!

અંતઃવસ્ત્રોની તો જાહેરખબરો પાર વગરની ગંદી હોય છે. અમૂલ નામના અંતઃવસ્ત્રની જાહેરખબરમાં એક યુવતી ભણવા અગાશી પર આવી હોય છે પરંતુ તે એક પુરુષને કસરત કરતો જોઈ જાય છે. તેની પત્ની કપડાં સૂકવતી હોય છે અને તેના કારણે યુવતીને દેખાતું નથી. અને તે જોખમ લઈને ટાંકી પર ચડી જાય છે. આવી જાહેરખબરો વારંવાર માનસ પર અથડાયા રાખે ત્યારે ગંદી છાપ જ છોડી જવાની કે નહીં?

અત્યારે જેના પર પ્રતિબંધ છે તેવી મેગીની એક જાહેરખબરમાં અભિનેત્રી ઝરીના વહાબને માતા બતાવાય છે અને તે તેની દીકરીને પૂછે છે કે તું એક જ શહેરમાં અમારાથી અલગ કેમ રહે છે? દીકરી કહે છે કે હું એકવીસ વર્ષની થઈ ગઈ છું અને હવે ઇન્ડિપેન્ડન્ટ રહેવા માગું છું. બોલો! આવું આપણા સમાજમાં ક્યાં જોવા મળ્યું? ૨૧ વર્ષની થઈ એટલે દીકરીએ અલગ રહેવાનું? દીકરાએ પણ અલગ શું કામ રહેવાનું હોય? વિભાજીત થયેલા કુટુંબને ઓર વિભાજીત કરવાની વાત થઈ આ.

રેડ લેબલ નામની ચાની એક નવી જાહેરખબરમાં કેવું બતાવાય છે? ચિરાગ નામનો દીકરો ક્યાંક બહારગામ ભણે છે. (મહાનગર જ હશે તેમ કલ્પી લઈએ.) તેના જન્મદિવસે તેને સુખદ આશ્ચર્ય આપવા તેનાં માતાપિતા તેના ઘરે આવી ચડે છે અને જુએ છે તો છોકરી પણ છે! ચિરાગ ખુલાસો કરે છે કે આ પલ્લવી છે. અમે સાથે જ રહીએ છીએ. છોકરી માતા-પિતા માટે ચા બનાવી લાવે છે. મા કહે છે કે ચિરાગના પિતાને ડાયાબિટીસ છે એટલે તેને ખાંડ વગરની ચા ચાલશે. પણ પલ્લવી બતાવે છે કે તેને ખબર છે એટલે તે આવી જ ચા લાવી છે. એટલે દીકરો ચાના સંદર્ભમાં પૂછે છે કે કૈસી હૈ? મા (અભિનેત્રી હિમાની શિવપુરી) કહે છે, “બૂરી નહીં હૈ”. આ વાક્ય ચા અને પલ્લવી બંનેના સંદર્ભમાં હતું. હવે કહો જોઈ, આ જાહેરખબર લિવ ઇન રિલેશનશિપનો પ્રચાર કરે છે કે નહીં?

ઝટક નામના ડીઓની જાહેરખબરની વાત કરીએ. તેમાં એક નવોઢાની લગ્નની પહેલી રાત્રિ છે. તે પલંગ પર પતિની રાહ જોતી બેઠી હોય છે ત્યાં એક સુગંધ આવે છે. આ સુગંધ તેને એટલી ઉત્તેજિત કરી દે છે કે તે તેના રૂમની બારી ખોલીને જુએ છે તો સામે બીજી બારીમાં કોઈ છોકરો આ ડીઓ છાંટતો દેખાય છે. આના કારણે નવોઢા તે છોકરા આગળ પોતાનું ચારિત્ર્ય ગુમાવવા તૈયાર થઈ જાય છે, તેની સાડી સરી પડે છે અને પોતાના હાથમાં પતિએ પહેરાવેલી વીંટી કાઢી નાખતી બતાવાય છે. અનૌક નામની એક વસ્ત્રોની બ્રાન્ડની જાહેરખબરમાં બે યુવતીઓને સમલૈંગિક બતાવીને હદ જ કરી નાખી.

પીયર્સ નામના એક સાબુની જાહેરખબરમાં મા (અભિનેત્રી હુમા કુરૈશી) તેની દીકરીને નવડાવતા નવડાવતાં પ્રખ્યાત ગીત ‘દિલ હૈ છોટા સા’ની ધૂનમાં ઇતિહાસ શીખવાડે છે કે બાબર કા બેટા હુમાયુ, હુમાયુ કા બેટા અકબર. આ જાહેરખબર જોઈને અનેક બાળકોને બાબરની વંશાવળી યાદ રહી ગઈ હશે. સવાલ એ છે કે ભારત પર આક્રમણ કરીને અનેક નિર્દોષોને મારનારાઓની વંશાવળી શું કામ યાદ કરાવવી જોઈએ?

ટીવીની જાહેરખબરોમાં મોટા ભાગે હિન્દુ પાત્રો જ હોય છે. તેથી શું સંદેશો જાય? હિન્દુ યુવતી ૨૧ વર્ષની થાય એટલે તેણે અલગ રહેવું જોઈએ. હિન્દુ દીકરો હોય તો તે લિવ ઇન રિલેશનશિપમાં રહે તો વાંધો નહીં. હિન્દુ નવોઢા એક સુગંધ માટે પોતાનું ચારિત્ર્ય ગુમાવી પારકા પુરુષ સાથે સંબંધ બાંધવા તૈયાર થઈ જાય. હિન્દુઓએ આક્રમણ કરનારાઓનો વંશ યાદ રાખવો જોઈએ, તેમને સારા માનવા જોઈએ.

શું આ જાહેરખબરોમાં અન્ય ધર્મનાં પાત્રો જ નથી બતાવાતાં? બતાવાય છે ને પણ કેવી રીતે? રેડ લેબલની જ એક જાહેરખબરમાં હિન્દુ દંપતી પોતાના ઘરની ચાવી ભૂલી ગયાં છે. પડોશી મુસ્લિમ મહિલા છે. તે તેમને પોતાના ઘરમાં રાહ જોવા કહે છે. હિન્દુ દંપતી પૈકી પતિ અચકાય છે. તેમ છતાં મુસ્લિમ મહિલા ચા મૂકી દે છે અને તેની સુગંધથી હિન્દુ પતિ માની જાય છે. તે પત્ની સાથે ઘરમાં જાય છે અને ચા પીએ છે. એટલું જ નહીં એક ઓર ચા માગે છે. આનો અર્થ એ થયો કે હિન્દુઓ રૂઢિચુસ્ત અને સંકુચિત માનસિકતાવાળા હોય છે,મુસ્લિમો સાથે હળતાભળતા નથી. જ્યારે મુસ્લિમો સહૃદય હોય છે. તેઓ મહેમાનગતિ સારી કરી જાણે છે.

વાંદાને મારવા માટે વપરાતા રેડ હિટની જાહેરખબરમાં એવું બતાવાય છે કે છોકરો માંદો પડી ગયો છે અને માતા કહે છે કે સ્કૂલનું પાણી પીવાના કારણે આવું થયું. ત્યાં અચાનક સંખ્યાબંધ ખ્રિસ્તી સાધ્વી (નન) જેવી ચાર-પાંચ મહિલા પ્રગટ થાય છે. તેમના ગળામાં ક્રોસ લટકે છે અને તેઓ કહે છે કે તમારા ઘરના વાંદાના કારણે તે માંદો પડ્યો છે. મતલબ કે ક્રિશ્ચિયન કે કોન્વેન્ટ સ્કૂલો તો હંમેશાં સારી જ હોવાની. આ રીતે નનને તો સારી બતાવાય છે પણ જાહેરખબરોમાં સાધુ-સંતો અને બાબાની મજાક ઉડાવાય છે.

પ્રશ્ન એ થાય છે કે ફિલ્મને પ્રસારિત કરવા માટે સેન્સર બૉર્ડ છે, પરંતુ સિરિયલો કે જાહેરખબરો માટે કેમ સેન્સર બૉર્ડ કંઈ કરતું નથી? ફિલ્મો તો ત્રણ કલાક પૂરતી જ અસર કરે જ્યારે આ જાહેરખબરો તો ૩૬૫ દિવસ X ૫ કલાક અસર કરે છે. તેની સામે તમે એડવર્ટાઇઝિંગ સ્ટાન્ડર્ડ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાને ફરિયાદ કરી શકો, પરંતુ તે કેટલી અસરકારક છે તે એ ઉદાહરણ પરથી જ સાબિત થાય છે કે આવી જાહેરખબરો આવતી જ રહે છે.