hindu, media, religion, sanjog news, vichar valonun

આ દિવાળીએ ફૂટી રહ્યા છે કેટલાક પ્રશ્નોરૂપી ફટાકડા!

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૪/૧૧/૧૮)

બે દિવસ પછી દિવાળી છે. આ દિવાળીએ શું ફટાકડા ઓછા ફૂટશે? ફટાકડા ફૂટશે તો સરકારી સમયની અંદર જ ફૂટશે? કેરળમાં સબરીમાલા પર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાની સામે આંદોલન કરી રહેલા ભાજપની સરકાર ગુજરાતમાં ફટાકડા પર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાનો અમલ ચુસ્ત રીતે કરાવશે?

પ્રશ્નો અનેક છે. શું માત્ર નવરાત્રિ પર જ લાઉડસ્પીકરનો ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ અને માનસિક ત્રાસ ફેલાવે છે? અનેક મસ્જિદો પર એક સાથે દિવસમાં પાંચ વાર બેસૂરા અવાજમાં પોકારાતી બાંગથી પ્રદૂષણ અને માનસિક ત્રાસ નથી ફેલાતો? શું માત્ર ફટાકડાથી જ પ્રદૂષણ થાય છે? શું માત્ર દિવાળીએ જ આ આદેશનો ચુસ્તીથી અમલ થશે? નાતાલ અને ૩૧મી ડિસેમ્બરે રાત્રે આટલી ચુસ્તીથી અમલ થશે? દિવાળીએ તો લોકો સંયમિત રીતે ફટાકડા ફોડતા હોય છે. પરંતુ નાતાલ અને ૩૧મીએ છાકટા થઈને પૂરા મદમસ્ત થઈને ફટાકડા ફોડશે ત્યારે? બે વર્ષ પહેલાં ૩૧મી ડિસેમ્બરે બેંગ્લુરુમાં રાત્રે છોકરીઓની અને મહિલાઓની ભયંકર છેડતી થઈ હતી…પોલીસની ભરપૂર હાજરી હોવા છતાં. તો પછી ફટાકડા તો શું ચીજ છે?

જો ફટાકડા ફોડવાનું કોઈ હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં નથી લખ્યું તો, ૩૧મી ડિસેમ્બરે છાકટા થવાનું, ફાર્મ હાઉસમાં દેશી-વિદેશી કૉલ ગર્લ બોલાવવાનું કે સૉફિસ્ટિકેટેડ હૉટલમાં બૅલે ડાન્સર બોલાવવાનું, દારૂ-માંસની જ્યાફત ઉડાવવાનું બાઇબલમાં લખ્યું છે? બકરી ઈદ પર બકરીને તડપાવી તડપાવીને મારવી કે પછી એક ઝાટકે મારવી તેવું કુર્આનની કઈ આયાત કહે છે? (કુર્આનની આયાત ૨૨:૩૭ તો કહે છે કે “તેનું માંસ અલ્લાહ સુધી નહીં પહોંચે અને ન તો તેનું લોહી, પરંતુ જે તેમની પાસે પહોંચશે તે છે તારી ભક્તિ.”)

રામમંદિરના કેસની સુનાવણી કરવા માટે સમય નથી પરંતુ ફટાકડાના કેસ, સબરીમાલાના કેસમાં ઝડપથી સુનાવણી થઈને ચુકાદા આવી જાય છે. આવું કેમ? બળાત્કારના આરોપી આસારામને જામીન નથી મળતા પરંતુ કેરળના બિશપ ફ્રાન્કો મુલક્કલને જામીન મળી જાય છે. આવું કેમ? (બંને કેસમાં ટૅક્નિકલ કારણો હશે જ જેના કારણે જ કૉર્ટે જામીન નહીં આપ્યા અથવા આપ્યા હશે, પરંતુ સામાન્ય લોકોને આ પ્રશ્ન થઈ રહ્યો છે.) આ બિશપને જામીન મળી ગયા પછી તેનું કેરળમાં ભવ્ય સ્વાગત થાય છે. આસારામના સમાચારોથી પાનાં ને પાનાં ભરી દેનારા અખબારો બિશપના સમાચાર કાં તો છાપતા જ નથી અથવા અંદરના પાને ખૂણામાં બે કૉલમમાં છાપી દે છે. આસારામ કેસમાં અમૃત પ્રજાપતિની હત્યા વખતે જેટલો હોબાળો મચ્યો હતો તેટલો હોબાળો બિશપ વિરુદ્ધ જુબાની આપનાર ફાધર કુરિયાકૉઝ મૃત મળી આવે છે તે સમાચાર પર નથી મચતો. ટીવી પર સાધુ કે શૈતાન જેવા અપર બૅન્ડ સાથે સામાન્ય લોકોના અચેતન મગજમાં સતત હિન્દુ સંતો બળાત્કારી, લંપટ અને વ્યભિચારી હોય છે તેવું ઠસાવતી ચેનલોએ બિશપના સમાચાર વિશે કેટલો સમય ફાળવ્યો? જેની ‘દયાની દેવી’ની છબી ઉપસાવી દેવાઈ તેવાં મધર ટેરેસાના ટ્રસ્ટની ખ્રિસ્તી નનો બાળકો વેચતાં પકડાઈ તેના વિશે મિડિયાએ કેટલી જગ્યા અથવા પ્રાઇમ ટાઇમનો સ્લૉટ ફાળવ્યો?

જૈન નમ્ર મુનિ પર બળાત્કારનો ખોટો આક્ષેપ થાય કે કોઈ જૈન મુનિ સંસારમાં પાછા ફરે ત્યારે સમાચાર ચેનલો અને અખબારોમાં તે સમાચારને જેટલું સ્થાન મળે છે તેટલું સ્થાન કોઈ મૌલવી બળાત્કારનો દોષિત ઠરે ત્યારે પણ મળે છે? (આરોપ લાગે ત્યારે તો નથી જ મળતું.) કોઈ સ્વામીનારાયણના સાધુનું કથિત દુષ્કૃત્યમાં નામ આવે ત્યારે જે રીતે અખબારો અને ટીવી ચેનલો મંડી પડે છે તે ચર્ચોમાં પાદરીઓના સજાતીય સંબંધો કે નનોના શારીરિક શોષણ અંગેના સમાચાર બતાવે છે? રોમન કેથોલિક ખ્રિસ્તીઓના સર્વોચ્ચ વડા પૉપ ફ્રાન્સિસે ગત જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં નાના છોકરાઓના શારીરિક શોષણ કરી રહેલા પાદરીની સાથે ‘સાક્ષી’ રહેલા ચીલી દેશના બિશપનો બચાવ કરેલો તે સમાચાર તમારી પાસે પહોંચ્યા ખરા?

સુપ્રીમ કૉર્ટ પર પાછા ફરીએ. તાજેતરમાં સજાતીય સંબંધોની કલમ હટાવી દેવાઈ. વ્યભિચાર પરની કલમ ૪૯૭ હટાવી દેવાઈ. સજાતીય સંબંધ કે વ્યભિચાર ગુનો નથી તેવું કહેવાયું. બીજી તરફ, દિવાળીના દિવસે રાત્રે માત્ર આઠથી દસ વચ્ચે જ ફટાકડા ફોડવા તેવું કહ્યું. તે પછીના સમયમાં ફટાકડા ફોડાશે તો શું સજા થશે? સબરીમાલા મંદિરમાં માસિક ધર્મમાં હોય તે ઉંમરની સ્ત્રીઓના દર્શન પર પ્રતિબંધ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે દૂર કરાવ્યો. પરંતુ જે સ્ત્રીઓએ અરજી કરી છે તેને હિન્દુ ધર્મ સાથે લેવાદેવા છે ખરી? ઇન્ડિયન યંગ લૉયર્સના વડા નૌશાદ અહેમદ ખાન છે જેણે અરજી કરી છે. જોકે સિફતપૂર્વક અરજીકર્તાઓનાં નામો ચાર હિન્દુ સ્ત્રીઓનાં જ જણાય છે.

ટીવી પર સબરીમાલાની ડિબેટ ચાલતી હોય ત્યારે પેનલમાં બિનહિન્દુ સ્ત્રીઓને બેસાડી દેવાય છે. તેઓ હિન્દુ સ્ત્રીઓને માસિક ધર્મમાં હોય તો પણ મંદિરમાં જઈ શકે તેવી દલીલ કરતી હોય છે. પરંતુ એ અલગ વાત છે કે તેમના પોતાના પંથમાં સ્ત્રીઓને ઉપાસના સ્થાનમાં જવાની છૂટ નથી હોતી. ટીવી સમાચાર ચેનલો આવી બિનહિન્દુ સ્ત્રીઓને ઈરાદાપૂર્વક બોલાવે છે?

લવ જિહાદની માન્યતાને સમર્થન આપનારા અનેક કિસ્સા મળી રહે છે, પરંતુ આનાથી વિપરીત વલણ જેવા કિસ્સામાં, હિન્દુ યુવક સાથે લિવ ઇન રિલેશનશિપમાં રહેનારી મુસ્લિમ રેહાના ફાતિમા સબરીમાલામાં ધરાર જવા માગે છે. તે પોતાનાં ઉપાસના સ્થળોમાં સ્ત્રીઓને પ્રવેશ માટે ચળવળ નથી ચલાવતી, પરંતુ તેને હિન્દુ ધર્મસ્થાનમાં પરંપરાને અને શ્રદ્ધાને તોડવી છે. હિન્દુ સ્ત્રીઓમાં શ્રદ્ધાળુ અને અશ્રદ્ધાળુ એવા ભાગલા પડાવવા છે. રેહાના મંદિરમાં સેનિટરી પેડ લઈને જવા માગે છે. તેને અટકાવવામાં આવે છે. આ રીતે તે હિન્દુ મહિલાઓને, જેમને તેમના પરિવારમાં તાર્કિક રીતે શિક્ષણ નથી મળતું કે તેઓ અપવિત્ર નથી, પરંતુ સ્વચ્છતાના નિયમના કારણે સબરીમાલા જેવા કેટલાંક મંદિરમાં જ દર્શન માટે નથી જઈ શકતી, તેમને ઉશ્કેરે છે. રેહાના ફાતિમા સામે હોબાળો કરવાના બદલે માધ્યમો કેન્દ્રીય પ્રધાન સ્મૃતિ ઈરાનીની ટીપ્પણીને ટ્વિસ્ટ કરીને હોબાળો કરે છે. સ્મૃતિ ઈરાનીએ એવું કહ્યું હતું કે તમે કોઈ બહેનપણીના ઘરે જાવ ત્યારે સેનિટરી પેડ લઈને જાવ છો? પરંતુ માધ્યમો ઈરાદાપૂર્વક એવા સમાચાર ફેલાવે છે કે સ્મૃતિ ઈરાનીએ મહિલાઓને માસિક ધર્મમાં હોય ત્યારે ઘરમાં જ બેસી રહેવા સલાહ આપી.

આ રેહાના ફાતિમા એ જ છે જેણે ‘કિસ ઑફ લવ’ના નામે જાહેરમાં અભદ્રતા (તેને પ્રેમ બિલકુલ ન જ કહેવાય)ની ઝુંબેશ ચલાવેલી. આ રેહાના ફાતિમા એ જ છે જેણે એક પ્રૉફેસરે અંગ પ્રદર્શન ન થાય તેવાં કપડાં પહેરવા કૉલેજની વિદ્યાર્થિનીઓને (કૉલેજ એ મૉડેલિંગ કરવાનું રૅમ્પ નથી. કેટલાક લોકો દલીલ કરશે કે સ્ત્રીએ કેવાં કપડાં પહેરવાં તે બીજાં કેવી રીતે નક્કી કરી શકે? જોકે આવી હાઇફાઇ સૉસાયટીવાળા પાછા પેજ થ્રી પાર્ટી રાખશે ત્યારે ચોક્કસ પ્રકારના કપડાં પહેરીને જ આવવું તેવા ડ્રેસ કૉડ રાખશે.) સલાહ આપી તો રેહાનાએ તરબૂચ સાથે ટૉપલેસ ફોટા પડાવ્યા. રેહાના ફિલ્મમાં ન્યૂડ સીન પણ આપી ચૂકી છે. મજાની વાત એ છે કે સેક્યુલર મિડિયામાં રેહાનાને ભક્ત (ડિવોટી) અને એક્ટિવિસ્ટ તરીકેનાં વિશેષણોથી સંબોધાય છે.

મોદી સરકારમાં કેરળના એક ખ્રિસ્તી પ્રધાન કે. જે. આલ્ફૉન્ઝે સબરીમાલા અંગે કહ્યું છે, “જે ખ્રિસ્તી છોકરી ચર્ચમાં પણ નથી જતી, જે મુસ્લિમ છોકરી મસ્જિદમાં માનતી નથી, તેઓ સબરીમાલામાં જવા માગે છે.” અચાનક મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી યુવતીને ભગવાન અયપ્પામાં કેમ શ્રદ્ધા જાગી ગઈ?

‘બિગ બૉસ’માં દર વર્ષે પૉર્ન સ્ટાર કે ગૅ જેવા લોકોને કેમ લવાય છે? તે પ્રશ્ન પણ જાગે છે. અનુપ જલોટા અને જસલીન મથારુના કથિત પ્રેમના કિસ્સા અને તેને તમામ ભજનગાયકો સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. જે રમૂજો સર્જાય છે તેમાં એવો અર્થ નીકળે છે કે ભજનગાયકો કરતાં પૉપ સિંગરો સારા. એ જ અનુપ જલોટા ‘બિગ બૉસ’માંથી હકાલપટ્ટી પામ્યા પછી ઘટસ્ફોટ કરે છે, “જસલીને મને કહ્યું હતું કે બિગ બૉસ તરફથી ફરજિયાત કહેવાયું હતું કે તે એક વિચિત્ર જોડી તરીકે જ જઈ શકે છે. (મતલબ કે જસલીને કોઈ એવી જોડી બનાવવી પડે કે જેનાથી દેશભરમાં ચકચાર મચે. આ જોડી લેસ્બિયનની હોઈ શકતી હતી, યા તો તેના કોઈ ગે પુરુષ સાથીની હોઈ શકતી હતી કે પછી અનુપ જલોટા જેવા ઘરડા વ્યક્તિની હોઈ શકતી હતી.) તમે મારા મેન્ટર છો. તમે ચાલો ને. તો મેં તેની અને તેના પિતાની વાત માની લીધી.”

‘બિગ બૉસ’માં જે પ્રેમાલાપો થાય છે તે મોટા ભાગે પબ્લિસિટી સ્ટંટ જ હોય છે? અનુપમા ચોપરા-આર્યન વૈદ્ય, પાયલ રોહતગી-રાહુલ મહાજન, વીણા મલિક-અસ્મિત પટેલ, ગૌહર ખાન-કુશાલ ટંડન, તનીષા મુખર્જી-અરમાન કોહલી, સારા ખાન-અલી મર્ચન્ટ, ગૌતમ ગુલાટી-ડાયાન્ડ્રા સોઅર્સ જેવાં દરેક સીઝનમાં મુખ્ય રૂપે ચર્ચિત યુગલો સીઝન પૂરી થયાં પછી છૂટાં પડી ગયા છે તેથી આવો પ્રશ્ન થાય છે.

આ બધું ‘કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ’ અથવા કહો કે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ના વિકૃત સિદ્ધાંત પર ચાલીને હિન્દુ સમાજને જ લક્ષિત કરાતું હોવાની છાપ પ્રથમ દૃષ્ટિએ ઉપસે છે.

ગુજરાત સહિત દેશભરમાં અનેક મહત્ત્વનાં મંદિરોનો વહીવટ સરકારોના હાથમાં છે, પરંતુ અન્ય પંથોનાં દેવસ્થાનો વિશે આવું નથી. આવું કેમ? અને કેરળમાં તો સામ્યવાદી સરકારે મંદિરોનો વહીવટ કરતા દેવસ્વોમ બૉર્ડમાં બિનહિન્દુને બૉર્ડના અધ્યક્ષ (કમિશનર) તરીકે મૂકવાની હિલચાલ કરેલી પરંતુ ભાજપના રાજ્ય પ્રમુખ પી. એસ. શ્રીધરને કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં અરજી કરતાં હાઇ કૉર્ટે કહ્યું કે માત્ર હિન્દુ જ બૉર્ડના અધ્યક્ષ બની શકે. ડાબેરી સરકારની આ બદમાશીને કેટલાં મિડિયાએ ઉજાગર કરી?

કેરળમાં હાઇ કૉર્ટે બીજો એક મહત્ત્વનો આદેશ આપ્યો. તેણે સબરીમાલા અંગે પોલીસને ચેતવણી આપી કે લોકોની (હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓ વાંચો)ની ભાવના સાથે ચેડા ન કરો. હિંસામાં સીધા સંડોવાયેલા હોય તેમની જ ધરપકડ કરો. ભીમા કોરેગાંવ કેસમાં સર્વોચ્ચના ન્યાયમૂર્તિ કહે કે સરકાર સામે અસંતોષ એ તો લોકશાહી માટે સૅફ્ટી વાલ્વ છે તો તેને અત્યંત મહત્ત્વ આપનારા મિડિયાએ કેરળ હાઇ કૉર્ટના ઉપરોક્ત બંને ચુકાદાને કેટલું મહત્ત્વ આપ્યું? પૂણેની કૉર્ટે માઓવાદીઓ સાથે સંબંધ ધરાવનારા ઉપરોક્ત એક્ટિવિસ્ટોની જામીન અરજી ફગાવી દીધી અને કહ્યું કે પોલીસે એકઠા કરેલા પુરાવા આ એક્ટિવિસ્ટોના માઓવાદીઓ સાથેના સંબંધો દર્શાવે છે, તે સમાચારને મિડિયાએ કેટલું પ્રાધાન્ય આપ્યું?

પંજાબમાં ગત જૂન મહિનામાં ૨૩ મૃત્યુ ડ્રગ્ઝના લીધે થયા. ગુજરાતમાં સ્વાઇન ફ્લુના લીધે થતાં મૃત્યુના સમાચાર યથાર્થ રીતે બતાવાય છે પરંતુ શું ડ્રગ્ઝના લીધે આટલાં મૃત્યુ થયાં તે સમાચાર નોંધ લેવાને પણ લાયક નહોતા? પંજાબમાં અમૃતસર પાસે ટ્રેન અકસ્માતમાં નવજોતસિંહ સિદ્ધુ અને તેમનાં પત્ની નવજોત કૌરનાં જૂઠાણાં વિડિયોમાં પકડાઈ ગયા. આયોજક નવજોત કૌરની ચમચાગીરી કરતાં કહે છે કે “પાંચસો ટ્રેન ચાલી જશે તો પણ પાંચ હજારથી વધુ લોકો તમારી રાહ જોતાં ટ્રેક પર ઊભા હશે.” અને સિદ્ધુ આ અકસ્માતને ભગવાનનો પ્રકોપ ગણાવે તેવા અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલાઓના પરિવારજનોના ઘા પર નમક ભભરાવતા નિવેદનનું ત્રિપુરાના મુખ્યપ્રધાન વિપ્લવ દેવનાં નિવેદનોને મળતા મહત્ત્વ જેટલું મહત્ત્વ પણ નહીં?

હમણાં સરદાર સરોવર ડેમ પાસે સ્ટેચ્યૂ ઑફ યૂનિટીના ખર્ચની સામે પ્રશ્નો ઉઠાવાયા પરંતુ કોઈએ કર્ણાટકમાં બી. ઝેડ. ઝમીર અહેમદ ખાન નામના કૉંગ્રેસી પ્રધાને એક રૅસ્ટૉરન્ટમાં ટિપ તરીકે રૂ. ૨૫,૦૦૦ આપ્યા તે સમાચાર ‘કોના બાપની દિવાળી’ કે ‘કોના બાપની ઈદ’ના હેડિંગને લાયક ન ગણાય? આ કર્ણાટકમાં જ કૉંગ્રેસી પ્રધાન ડી. કે. શિવકુમારે (જેમના રિસૉર્ટમાં ગુજરાતના કૉંગ્રેસી ધારાસભ્યો રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે ‘એન્જૉય’ કરવા ગયા હતા) પોતાના જ પક્ષની જૂની સરકારના લિંગાયતોને લઘુમતીનો દરજ્જો દેવાના નિર્ણયને ‘મોટી ભૂલ’ ગણાવ્યો અને માફી માગી જેના લીધે ત્યાં હોબાળો થઈ ગયો. આ સમાચાર તમારા સુધી પહોંચ્યા ખરા?

આ દિવાળીના તહેવારોમાં ઉપરોક્ત પ્રશ્નોરૂપી ફટાકડાઓ હિન્દુઓના મનમાં ધડાધડ ફૂટી રહ્યા છે. સરકાર, મિડિયા, કૉર્ટ- આ ત્રણેય-લોકશાહીના આધારસ્તંભો જો ફટાકડાઓને ઓલવી નહીં નાખે તો આ ફટાકડાઓ મોટો વિસ્ફોટ કરી શકે છે.

Advertisements
hindu, sanjog news, vichar valonun

હિન્દુઓનો દેશ કયો? એક પણ નહીં!

(સંજોગ ન્યૂઝની વિચાર વલોણું કૉલમમાં તા.૧૫/૧૦/૧૭ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

શું ન્યાયના દેવી આંધળાં છે? શું ટોચના હોદ્દાઓ પર બેઠેલા લોકોએ હિન્દુ વિરોધી હોવું અનિવાર્ય છે? આવા પ્રશ્નો સોશિયલ મિડિયા પર એટલા માટે પૂછાઈ રહ્યા છે કે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે દિલ્લી અને એનસીઆરમાં દિવાળી પર ફટાકડા ફોડવા પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. પ્રતિબંધ દિલ્લીમાં લાગ્યો પણ તેની અસર પૂરા દેશમાં વર્તાઈ રહી છે. સોશિયલ મિડિયા પર લોકોના આક્રોશસભર સંદેશાઓની ભરમાર થઈ છે.

સુપ્રીમે પહેલાં દહી-હાંડીની ઊંચાઈ ૨૦ ફીટથી વધુ ન રાખવા આદેશ આપ્યો. તે પછી ૧૪ વર્ષથી નીચેનાં બાળકોને દહી-હાંડીની સ્પર્ધામાં ભાગ ન લેવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. ચીન-જાપાન વગેરે અનેક દેશો ઑલિમ્પિકની પૂર્વ તૈયારી માટે ‘કેચ ધેમ યંગ’નું સૂત્ર અપનાવી નાનપણથી જ બાળકોને આકરું પ્રશિક્ષણ આપી તૈયાર કરે છે અને એટલે જ આ દેશો ઑલિમ્પિકમાં મેદાન મારી જાય છે. શું આપણે આપણાં બાળકોને ફોફાં જેવાં પોચટ બનાવી રાખવા માગીએ છીએ?

અત્યારે આપણા દેશમાં લગભગ બધી ચેનલો પર નાચવા-ગાવાના રિયાલિટી શૉની ભરમાર છે અને માબાપો મોટી સંખ્યામાં પોતાનાં બાળકોને નાનપણથી જ લાઇમલાઇટમાં લાવવા માગે છે અને તેમના પૈસે તાગડધિન્ના કરવાનો પણ ક્યાંક છુપો વિચાર કોઈ-કોઈ માબાપના મનમાં હોઈ શકે છે. આપણા દેશમાં આમેય શારીરિક પ્રવૃત્તિઓ ઘટતી જાય છે. રમતના નામે માત્ર ક્રિકેટ રમાય છે. દોડાદોડી, કુશ્તી, આંબલીપીપળી વગેરે રમતો ઘટી ગઈ છે. મેદાનો પણ મોટાં શહેરોમાં રહ્યાં નથી. તો શું આપણે આપણાં બાળકોને ભાંડ બનાવવા માગીએ છીએ?

અલબત્ત, એ પણ મહાન કલા છે, પરંતુ માત્ર એ કલા પાછળ જ દોટ લગાવવી એ વાજબી નથી. નાનપણમાં જ બાળકને લાઇમલાઇટ મળી જાય અને મોટા થયા પછી એ જો પ્રસિદ્ધિથી દૂર થઈ જાય તો તે ડિપ્રેશનનો ભોગ બને તેવી ભરપૂર શક્યતા રહે છે. વળી, નાનપણથી રિયાલિટી શૉના કારણે ભણતર પણ મોટી અસર પડે છે. બાળકનું બાળપણ છિનવાઈ જતું હોય છે. રિયાલિટી શૉમાં આમેય બાળકને ગર્લફ્રેન્ડ અંગે વાત કરવામાં આવે છે (સારેગમપ જોઈ લેજો), તેને સ્ટાઇલિશ બનાવી નાનપણથી જ અમુક પ્રકારના કપડાં પહેરવાં ફરજ પડાય છે, અને માબાપને પણ કોઈ વાંધો નથી હોતો કારણકે તેના માટે પછી બાળક નૉટ છાપવાનું મશીન બની જાય છે. અને બાળકના કારણે તેઓ પણ લાઇમલાઇટમાં આવે છે.

દહીહાંડી પછી સુપ્રીમે જલ્લીકટ્ટુ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. પ્રાણીઓના અધિકારની ચિંતા કરતી સંસ્થાઓની અરજીના આધારે સુપ્રીમે આમ કર્યું. મકરસંક્રાંતિ પર પણ જીવદયાના નામે કેટલીક સંસ્થાઓ પતંગ ન ચગાવવા અભિયાન ચલાવે છે. સુપ્રીમ કૉર્ટે નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા માંજા પર મૂકાયેલા પ્રતિબંધને ઉઠાવી લેવા ના પાડી દીધી હતી. આ સંસ્થાઓને ગાય કપાય તેમાં કોઈ વાંધો નથી. શું ગાયના કોઈ અધિકાર નથી? જલ્લીકટ્ટુના બહાને તો બળદનું સંવર્ધન થાય છે. જ્યારે ગાય કપાય તેનાથી દેશના અર્થતંત્રને મોટો ફટકો પડે છે. પ્રાણીઓના અધિકારની ચિંતા કરતી ‘પેટા’ જેવી સંસ્થાઓને માત્ર હિન્દુ તહેવાર અને હિન્દુ પરંપરા જ નજરે પડે છે? બકરી ઈદ પર મોટી જબ્બર સંખ્યામાં બકરીઓ કપાય છે, તો શું બિચારી બકરીઓના કોઈ જીવવાના અધિકાર નથી?
મકરસંક્રાંતિ પર પતંગ ન ચગાવવાના અનુરોધ સાથે નીકળી પડતી સંસ્થાઓને ઈંડાંથી લઈને અન્ય માંસાહાર સામે કોઈ વાંધો નથી? તેમને શાકાહારી વસતિમાં ઈંડાં અને માંસની લારી-દુકાન કરતા વિધર્મીઓ સામે પણ કોઈ વાંધો નથી હોતો. કેમ?

અને પૂરા સન્માન સાથે જજસાહેબોને તથા મિડિયાના ચોક્કસ વર્ગને પ્રશ્ન કરવાનું મન થાય કે પ્રદૂષણ શું માત્ર હિન્દુ તહેવારોમાં જ થાય છે? જે ધર્મે પર્યાવરણની સૌથી વધુ ચિંતા કરી, વૃક્ષ પૂજવાનો મહિમા ગાયો, નદીઓને માતા માની, તે ધર્મ પર જ પ્રહાર કેમ? હોળીમાં કહેશે કે તિલક હોળી રમો. પાણી ન વેડફો. કેમિકલ રંગોવાળી વાત સ્વીકાર્ય છે, પરંતુ પાણી ન વેડફવાની વાત અસ્વીકાર્ય છે. તો તો પછી ભારતમાં છાશવારે રમાતી ક્રિકેટ મેચો પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. આઈપીએલ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. ક્લબોમાં થતા રેઇન ડાન્સ અને ફિલ્મોમાં વરસાદી ગીતોમાં પાણીના વેડફાટ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. કૉલ્ડ ડ્રિંક્સ બનાવતી કંપનીઓ પણ ભૂગર્ભ જળ ખાલી કરી રહી છે તેના પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવો પડે. ગણેશોત્સવ વખતે પણ પર્યાવરણની ચિંતા
થાય તે વાજબી છે, પરંતુ આજે સરેરાશ હિન્દુને એવી લાગણી થઈ રહી છે કે તે આ દેશમાં બહુમતીમાં હોવા છતાં દ્વિતીય દરજ્જાનો નાગરિક છે. અર્થાત્ મુસ્લિમોના શાસનમાં તેને જે અન્યાય થતો હતો તેમાં કોઈ ફરક આવ્યો નથી.

આજે પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યમાં હિન્દુ દુર્ગા મૂર્તિનું વિસર્જન કરી શકતો નથી કારણકે મોહર્રમનો તહેવાર છે. પ. બંગાળના કેટલાંક ગામોમાં તો કેટલાંક કટ્ટર મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે દુર્ગા પૂજા પણ નથી થઈ શકતી. ગુજરાતમાં જ્યાં હિન્દુવાદી પક્ષની સરકાર છે ત્યાં નવરાત્રિ જે વર્ષમાં એક જ વાર નવ દિવસ જ હોય છે તેમાં રાત્રે ૧૨ વાગ્યા ગરબા રમવા અથવા કમ સે કમ લાઉડ વૉલ્યૂમ સાથે મ્યૂઝિક વગાડવા પર પ્રતિબંધ છે. તેમાં કંઈ ખોટું નથી. મોટા ભાગને નવરાત્રિમાં હવે ફિલ્મી ગીતો અને તેય ભદ્દા (‘મર્ડર’ના ‘કહો ના કહો’ અને ‘જિસ્મ’ના ‘જાદુ હૈ નશા હૈ’ જેવાં ગીતો) પર ડાન્સ થતો હોય તો તેને માતાજીની આરાધના ન જ કહી શકાય અને જેમને રમવામાં રસ નથી તેમને ટીવી જોવું હોય, વિદ્યાર્થીઓને વાંચવું હોય, વડીલને બીપી કે હાર્ટની તકલીફ હોય અને
ઘોંઘાટ સહન ન કરી શકતા હોય, વળી, આજુબાજુની સોસાયટીની કેસેટોનો અવાજ ભેગો મળીને ઘોંઘાટ સર્જતો હોય ત્યારે કમ સે કમ રાત્રે બાર પછી તો આ ઘોંઘાટ બંધ થવો જ જોઈએ. જેમને રમવું હોય તે ભલે એકદમ ધીમા અવાજે કેસેટ વગાડીને રમે.

આ વાત સાથે સહમત, પરંતુ વર્ષમાં એક વાર નવ દિવસના ઘોંઘાટની સામે દિવસમાં પાંચ વાર અઝાનના બેસૂરા અવાજ જ્યારે મસ્જિદોના લાઉડ સ્પીકર પરથી વહેલી સવારથી લઈને રાત સુધી સતત કાન પર અથડાયા કરે ત્યારે કોઈ સરકાર કે કૉર્ટને કોઈ તકલીફ પડતી નથી? ત્યારે આ દેશના બંધારણમાં સમાવાયેલું સાચું સેક્યુલરિઝમ ક્યાં માંસાહાર કરવા જતું રહે છે? વિશ્વના મોટા ભાગના દેશોમાં પૂજા-ઉપાસનાના જાહેર પ્રદર્શન પર પ્રતિબંધ છે ત્યારે આપણે તો ગમે ત્યાં નમાઝ પઢવા બેસી જતા હોય છે. કૉંગ્રેસ-તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ જેવા સેક્યુલર પક્ષો શુક્રવારે નમાઝ પઢવા રજા આપે અથવા તો કામ પડતું મૂકીને વચ્ચે નમાઝ પઢવા જવા દે તેવું તો માત્ર ભારતમાં જ બને. ૩૧ ડિસેમ્બર પર દારૂની રેલમછેલ અને દારૂમાં વપરાતા પાણીની સામે કોઈને વાંધો નથી. ૩૧મી ડિસેમ્બરે આખી દુનિયામાં આતશબાજી થાય તો કોઈ વાંધો નથી. કેમ? કારણકે એ ખ્રિસ્તીઓનો તહેવાર છે એટલે?

અને ફટાકડા ફોડવાનો આદેશ આવ્યો તો ક્યારે આવ્યો? દિવાળીના માત્ર નવ દિવસ પહેલાં! દિવાળીના દિવસે કાંચીના સંત જયેન્દ્ર સરસ્વતીની ધરપકડ પણ આ જ દેશમાં થઈ શકે પરંતુ પોતાને આઈએસઆઈ એજન્ટ કહેતા ઈમામ બુખારીની ધરપકડ રમઝાન ઇદ તો શું, બીજા કોઈ દિવસે પણ કરવાની કોઈ પણ પક્ષના સત્તાધીશોમાં હિંમત ખરી? બીજું, ફટાકડા શું દિવાળી પર જ પ્રતિબંધિત રહેશે? લગ્નના વરઘોડાઓ, ક્રિકેટ મેચમાં વિજયની ઉજવણી, રાજકીય વિજય સરઘસ, હોળી, વગેરે અનેક પ્રસંગોએ ફટાકડા ફોડવા હવે પરંપરા બની ગયા છે. ત્યારે ફટાકડા ફોડાશે તો?

બીજો પ્રશ્ન એ પણ છે કે ફટાકડાના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાથી દેશના અર્થતંત્રને કેટલો ફટકો પડશે? ત્રીજો પ્રશ્ન એ છે કે શું પ્રદૂષણ માત્ર દિવાળીના તહેવારોમાં ફોડાતા ફટાકડાથી જ ફેલાય છે? કતલખાનાંઓ, વાહનો, ધમધમતી ફૅક્ટરીઓ, ઍર કંડિશનરો, જનરેટરો, કમ્પ્યૂટરો, મોબાઇલ વગેરે પણ વાયુ પ્રદૂષણનાં મોટાં સ્રોતો છે. જેમને પ્રદૂષણની એટલી જ ચિંતા થતી હોય તેમણે કારોનો ઉપયોગ બંધ કરી બસોમાં જવું જોઈએ, એસી ન વાપરવાં જોઈએ, કમ્પ્યૂટર અને મોબાઇલ વાપરવાનું બંધ કરવું જોઈએ. અને આ દેશમાં કતલખાનાં બંધ કરાવવાં જોઈએ.

જ્યારે ટ્રિપલ તલાકનો વિષય આવે ત્યારે ખંડપીઠમાં બેસનારા જજોની પસંદગી પણ ધર્મના આધારે કરવામાં આવે છે, અને તેના પર બહુમતી જજોના નિર્ણયોના પ્રતિબંધ મૂકાયો તે અભિનંદનને પાત્ર છે, પરંતુ તે માત્ર છ મહિના પૂરતો જ મૂકાયો છે. સરવાળે આ બધા નિર્ણયોના આધારે એવી છાપ ઉપસી રહી છે કે અત્યાર સુધી સરકારો તો લઘુમતીને થાબડભાણા અને હિન્દુઓને ચાબુક ફટકારવાની પ્રવૃત્તિ કરતી જ રહી હતી પરંતુ હવે ન્યાયતંત્ર પણ તેમાં ભળ્યું છે. મુસ્લિમો કે ખ્રિસ્તી દેશો માટે તો કદાચ અનેક ઈસ્લામી દેશો અથવા ખ્રિસ્તી દેશો છે પરંતુ હિન્દુઓ માટે તો ભારત સિવાય એકેય દેશ પોતાનો નથી. અમેરિકાથી લઈને બાંગ્લાદેશ અને હવે તો મ્યાંમારમાં પણ હિન્દુ સુરક્ષિત નથી, પણ હવે તો હિન્દુઓને એવું લાગવા લાગ્યું છે કે ભારતમાં પણ તે ખરેખર સુરક્ષિત છે? તેની પરંપરાઓ સુરક્ષિત છે?

environment, sadhana, Uncategorized

અર્થ ડે-પર્યાવરણ રક્ષતિ રક્ષિત:

(સાધના સાપ્તાહિક, કવર સ્ટોરી, ૨૨/૦૪/૧૭)

આજે ૨૨ એપ્રિલે પાશ્ચાત્ય જગતે શરૂ કરેલી પરંપરા મુજબ, અર્થ ડે અથવા પૃથ્વી દિવસ મનાવાય છે. ૧૯૬૯માં યુનેસ્કોમાં જૉન મેકકૉનેલ નામના એક કાર્યકરે પૃથ્વીના માનમાં ૨૧ માર્ચ ૧૯૭૦થી આ દિવસ ઉજવવા પ્રસ્તાવ મૂકેલો કેમ કે ૨૧ માર્ચે વસંત ઋતુની શરૂઆત થતી હતી. (વસંત ઋતુનું મહત્ત્વ ફરી એક વાર સાબિત થયું. એટલે જ આપણા સહિત અનેક દેશોમાં વસંત ઋતુમાં જ નવ વર્ષ આવે છે.) જોકે અમેરિકાના ઉપલા ગૃહ સેનેટના વિસ્કૉન્સિનના એક સાંસદ ગૅલૉર્ડ નેલ્સને ૨૨ એપ્રિલ ૧૯૭૦ના રોજ આ દિવસ મનાવાયો. અમેરિકામાં આ બધાની જરૂર પડે તે સ્વાભાવિક છે કારણકે તે ઉપભોગનો દિવસ છે. પર્યાવરણને સૌથી વધુ નુકસાન પહોંચાડનારા દેશો પૈકીનો એક. પૃથ્વી પર જીવન માટે સન્માન અને પ્રદૂષણ અંગે વધતી જતી ચિંતાના સંદર્ભમાં આ દિવસને ઉજવવો જોઈએ તેવો વિચાર નેલ્સનને આ દિવસે આવ્યો હતો. તેથી ૨૨ એપ્રિલે અર્થ ડે મનાવાય છે.

નવાઈની વાત એ છે કે હવે આપણા પત્રકારો અને મિડિયા પાશ્ચાત્ય રંગે રંગાઈને હિન્દુ તહેવારો પર મેઇનસ્ટ્રીમ મિડિયામાં અને સોશિયલ મિડિયામાં સંદેશાઓનો ધોધ પાડે છે કે દિવાળી પર ફટાકડા ન ફોડો, તેનાથી પ્રદૂષણ થાય છે, હોળી પર લાકડાં ન બાળો, તેનાથી વૃક્ષો કપાય છે, ધૂળેટીએ તિલક હોળી રમો અને પાણી બચાવો. મકર સંક્રાંતિએ પતંગ ન ચગાવવાની સલાહ અપાય છે. આ જ પત્રકારો અને મિડિયાને એ.સી.થી ઓઝોન પડને નુકસાન અને તેનાથી વધતી ગરમીની કોઈ ચિંતા નથી. મોબાઇલ બબ્બે રાખશે. ઘણી વાર તો ત્રણ-ત્રણ પરંતુ મોબાઇલ ઉત્પાદનથી પર્યાવરણને બેહદ નુકસાન પહોંચે છે. ચીનના બાઓતાઉ અને આસપાસના વિસ્તારની હાલત વિશે છાપાંઓમાં લખાતું નથી કારણકે જાણે તો બધા મોબાઇલ લેવાનું બંધ કરે! ફ્રીજ, માઇક્રોવેવ, ઑવન, કમ્પ્યૂટર, ગીઝર, વૉશિંગ મશીન..આ બધું વાપરવાનું બંધ કરવું પડે. કહેવાનો અર્થ એ છે કે આ પત્રકારો અને મિડિયાએ પહેલાં પોતે પર્યાવરણને બચાવવા ગંભીર થવું જોઈએ. કાર-એ.સી., મોબાઇલ, હવાઈ મુસાફરી, આ બધું બંધ કરવું જોઈએ.

પર્યાવરણની સૌથી વધુ ચિંતા કરાઈ હોય તો તે હિન્દુ ધર્મમાં કરાઈ છે. આખો ધર્મ જ પર્યાવરણની આસપાસ ફરે છે. એટલું જ નહીં, હિન્દુ શાસ્ત્રો ખરેખર જે રીતે બીજા પંથનાં શાસ્ત્રો છે તેમ માત્ર આદેશો કે નિયમો કે પછી દંતકથાઓના ગ્રંથ નથી પરંતુ તેમાં એક-એક વાતમાં વિજ્ઞાન વણાયેલું છે. પર્યાવરણ વણાયેલું છે. કેવી રીતે? જુઓ.

અમેરિકામાં મોટા વૈજ્ઞાનિક કાર્લ એડવર્ડ સેગન ખગોળશાસ્ત્રી, કૉસ્મોલૉજિસ્ટ, એસ્ટ્રોફિઝિસિસ્ટ, ઍસ્ટ્રૉબાયૉલૉજિસ્ટ અને લેખક એમ બહુમુખી પ્રતિભા હતા. તેમણે અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. વિજ્ઞાનને લોકપ્રિય બનાવવામાં તેમણે મોટો ફાળો આપ્યો હતો. તેમને પુલિત્ઝર એવોર્ડ સહિત ઢગલાબંધ એવોર્ડ મળેલા. તેમના પુસ્તક ‘કૉસ્મોસ’માં ‘ધ એજ ઑફ ફૉરએવર’ નામના પ્રકરણની શરૂઆતમાં ભગવાન નટરાજની તસવીર છે. ૧૯૯૬ના વર્ષમાં (કાર્લ સેગનનું મૃત્યુ પણ આ જ વર્ષની ૨૦ ડિસેમ્બરે થયેલું) તેમણે એક મુલાકાતમાં આ તસવીર પાછળનો તર્ક સમજાવતાં કહેલું, “નટરાજની પરંપરાગત સમજૂતી એવી છે કે તેમનો એક હાથ બ્રહ્માંડનું સર્જનનું પ્રતીક છે. બીજો હાથ બ્રહ્માંડના વિસર્જનનું પ્રતીક છે.- ડમરુ અને જ્વાળા. આ જ તો કૉસ્મૉલૉજી (બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન) છે.” તેમના પુસ્તકમાં છપાયેલી આ તસવીર કેલિફૉર્નિયાના પાસાડેનાના મ્યુઝિયમમાં નટરાજની મૂર્તિ પરથી લેવાયેલી હતી. કાર્લ સેગને આશા વ્યક્ત કરેલી કે આગામી એક દાયકામાં (એટલે કે વર્ષ ૨૦૦૬ સુધીમાં) આ મૂર્તિ ભારતને પાછી આપી દેવાશે. (નટરાજની મૂર્તિ ત્રણેક વર્ષ પહેલાં ઈશ્વરના કણ અથવા ગૉડ્સ પાર્ટિકલ અથવા હિગ્ઝ બૉઝોન કણ જ્યાં શોધાયો તે જીનિવા સ્થિત સીઇઆરએનની પ્રયોગશાળામાં પણ નટરાજની બે મીટર ઊંચી પ્રતિમા છે. આપણે ત્યાં ઈસરોના વડા કે. રાધાકૃષ્ણન માર્સ મિશન અગાઉ પૂજા કરે તો તેનો વિવાદ થાય છે.)

કાર્લ સેગને ટીવી પર બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનને સરળ રીતે સમજાવવા ‘કૉસ્મોસ: અ પર્સનલ વૉયેજ’ નામની શ્રેણી પણ કરેલી. આ શ્રેણી અમેરિકામાં ઘણી બધી લોકપ્રિય થઈ હતી. તે રશિયા અને ચીન જેવા સામ્યવાદી દેશોમાં પણ બતાવાયેલી. પરંતુ ભારતમાં નહીં! ૧૯૯૬માં આપેલી એ મુલાકાતમાં કાર્લ સેગને આશા વ્યક્ત કરેલી કે આ શ્રેણી ક્યારેક ભારતમાં પણ દર્શાવવામાં આવશે તેવી તેમને આશા છે.

આ શ્રેણીના દસમા એપિસોડમાં તેમણે હિન્દુ ગ્રંથોનો આધાર લઈને બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનને સમજાવવા પ્રયાસ કર્યો હતો. મુલાકાતમાં તેમણે કહ્યું હતું, “અમે તમિલનાડુમાં પોંગલ તહેવાર માટે ગયા હતા. વિશ્વભરના તહેવારોની જેમ આ તહેવાર પણ બદલાતી ઋતુને મનાવે છે. તે આપણને યાદ અપાવે છે કે આપણા પૂર્વજો ખગોળશાસ્ત્રીઓ (એસ્ટ્રૉનોમર) હતા. તેઓ પંચાંગ રાખતા અને આકાશનું અવલોકન કરતા. અને આ બધું વ્યવહારિક બાબતો માટે હતું: ક્યારે બી વાવવાં અને ક્યારે પાક લણવો. ખગોળશાસ્ત્રી માટે આ જીવન-મરણનો પ્રશ્ન હતો.”

સેગને કહ્યું હતું, “પરંતુ આ એપિસોડ ભારતલક્ષી બનાવવાનું મુખ્ય કારણ એ હતું કે હિન્દુ બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાનનું અદ્ભુત પાસુ છે. તેણે આ વિશ્વમાં સૌ પ્રથમ પૃથ્વી અને બ્રહ્માંડનો ટાઇમ સ્કેલ આપ્યો છે. આ ટાઇમ સ્કેલ આધુનિક વૈજ્ઞાનિક કૉસ્મૉલોજી સાથે સાતત્યસભર છે. આપણે જાણીએ છીએકે પૃથ્વી ૪.૬ અબજ વર્ષ જૂની છે અને બ્રહ્માંડ તેના વર્તમાન રૂપમાં લગભગ ૧૦ કે ૨૦ અબજ વર્ષ જૂનું છે. હિન્દુ ધર્મ મુજબ, બ્રહ્માના દિવસ અને રાત (એક દિવસ ૪.૨ અબજ વર્ષનો અને રાત ૪.૨ અબજ વર્ષની- તે રીતે) ૮.૪ અબજ વર્ષના હોય છે. જ્યાં સુધી હું જાણું છું, માત્ર પ્રાચીન ધર્મ પરંપરા જ સાચા સમય પરિમાણ વિશે વાત કરે છે….પશ્ચિમમાં લોકો એમ માને છે કે આ બ્રહ્માંડ થોડા હજાર વર્ષ જ જૂનું છે. તેને કોઈ સમજી શકતું નથી. જ્યારે કે હિન્દુ અવધારણા (કન્સેપ્ટ) એકદમ સ્પષ્ટ છે. તેમાં અબજો વર્ષની વાત કરવામાં આવી છે.”

‘ગૉડ પાર્ટિકલ: ઇફ ધ યુનિવર્સ ઇઝ ધ આન્સર, વૉટ ઇઝ ધ ક્વેશ્ચન’ પુસ્તકના સહ લેખક અને અમેરિકી નાગરિક ડિક ટેરેસી કહે છે કે “આ પૃથ્વીનું આયુષ્ય ૪ અબજ વર્ષ કરતાં વધુ છે તેવો અંદાજ કાઢનારા પ્રથમ ભારતીય કૉસ્મૉલૉજિસ્ટ (બ્રહ્માંડ વૈજ્ઞાનિકો) હતા. તેઓ એટોમિઝમ, ક્વૉન્ટમ ફિઝિક્સ, અને અન્ય વર્તમાન થિયરીઓની એકદમ નજીક હતા. ભારતે સૌ પહેલાં અને બહુ શરૂઆતમાં, મેટર (દ્રવ્ય)ની એટમિસ્ટ થિયરી વિકસાવી હતી. સંભવત: ગ્રીક એટમિસ્ટ વિચાર ભારતના પ્રભાવ હેઠળ પર્શિયન સભ્યતા મારફતે આવેલો.”

તો ઑસ્ટ્રિયામાં જન્મેલા અને અમેરિકી ભૌતિકશાસ્ત્રી ફ્રિત્ઝોફ કાપ્રાએ ‘ધ ડાન્સ ઑફ શિવ: ધ હિન્દુ વ્યૂ ઑફ મેટર ઇન ધ લાઇટ ઑફ મૉડર્ન ફિઝિક્સ’ શીર્ષકવાળા લેખમાં નટરાજ અથવા શિવના નૃત્ય અને સબ એટોમિક પાર્ટિકલ્સના ડાન્સ વચ્ચે સરખામણી પર ચર્ચા કરી હતી. આ લેખ ૧૯૭૨માં ‘મેઇન કરન્ટ્સ ઇન મોડર્ન ફિઝિક્સ’માં પ્રકાશિત થયો હતો. ત્યાર બાદ કાપ્રાએ ‘તાઓ ઑફ ફિઝિક્સ’ નામના (૧૯૭૫માં પ્રકાશિત) ઇન્ટરનેશનલ બેસ્ટ સેલર પુસ્તકમાં શિવજીના નૃત્યને કેન્દ્રીય રૂપક બનાવ્યું હતું. આ પુસ્તકની ૨૩ ભાષામાં ૪૩ આવૃત્તિ પ્રસિદ્ધ થઈ ચૂકી છે.

તુલસીદાસજીએ હનુમાનચાલીસા લખ્યા તેમાં એક ચોપાઈ છે: જુગ સહસ્ર જોજન પર ભાનુ, લિલ્યો તાહિ મધુર ફલ જાનુ. ઉત્તર પ્રદેશમાં યના બદલે જ બોલાય છે જેમ કે યજ્ઞના બદલે જગ્ન. યજમાનને જજમાન કહે છે. આ રીતે જ યુગનું જુગ થયું. યોજનનું જોજન થયું. હિન્દુ કાલ ગણના મુજબ એક યુગ બરાબર ૧૨ હજાર વર્ષ. એક સહસ્ર એટલે હજાર. આમ, જુગ સહસ્ર એટલે ૧૨ હજાર ગુણ્યા ૧,૦૦૦ અને એક યોજન એટલે આઠ માઇલનું અંતર થયું એટલે કુલ ગુણાકારનો જવાબ આવે ૯,૬૦,૦૦,૦૦૦. ૯ કરોડ સાઇઠ લાખ માઇલ. માઇલને કિમીમાં ફેરવો તો ૧૫ કરોડ ૩૬ લાખ કિમી અંતર થાય. નાસાની વેબસાઇટ પર ૧૪,૯૬,૦૦,૦૦૦ કિમી આપેલો છે. અલબત્ત, વિજ્ઞાન ચોકસાઈમાં માને અને ૦.૦૦૦૧નો ફેર પણ ન જ ચાલે પરંતુ કોણ વધુ સાચું એ કહેવું મુશ્કેલ કારણકે વિજ્ઞાનમાં આજે કોઈ નવી થિયરી આવે તો તે જૂની થિયરીને ખોટી ઠેરવી શકે છે. એટલે કાલે સવારે સંશોધન થાય કે અંતર ૧૪.૯૬ કરોડ નહીં પરંતુ ૧૫.૩૬ લાખ કિમી છે તેવું બની શકે. અથવા બીજું એ પણ છે કે તુલસીદાસ કોઈ વિજ્ઞાનના સાધન વડે માપવા નહોતા ગયા. તેમણે શ્રી રામ અને હનુમાનજીએ જે સૂજાડ્યું તે લખ્યું છે. તોય તેમણે એક ચોપાઈમાં પૃથ્વી અને સૂર્ય વચ્ચેનું અંતર આપી દીધું! પરંતુ કેટલાક હિન્દુ વિરોધી બુદ્ધુજીવીઓને આ વાત ગપ્પું લાગે છે કે સમય અને અંતરનો ગુણાકાર ન થઈ શકે. એક મિનિટ, તો પછી પાશ્ચાત્ય વિજ્ઞાનમાં પ્રકાશ વર્ષ એ અંતરનું એકમ કેમ છે? લાઇટ યર! એક વર્ષમાં પ્રકાશ જેટલું અંતર કાપે તેના બરાબર એસ્ટ્રોનૉમિકલ (ખગોળીય) અંતર. હિન્દુ ધર્મનો માત્ર પશ્ચિમી નજરે – તર્કવાદથી અધૂરો અભ્યાસ કરવા જાવ તો આવું જ થાય. હિન્દુ શાસ્ત્રો ગપ્પાં લાગે. બાકી, વિષ્ણુ પુરાણ સહિત અનેક શાસ્ત્રોનો જો નેગેટિવિટી મનમાં રાખ્યા વગર અભ્યાસ કરો અને તેને બરાબર સમજો તો તે શુદ્ધ વિજ્ઞાન સિવાય બીજું કંઈ નથી, જેમ કે વિષ્ણુ પુરાણ!

વિષ્ણુ પુરાણના દ્વિતીય અંશના સાતમા અધ્યાયમાં સાત ઉર્ધ્વ લોકનું વર્ણન છે. અહીં લોક એટલે પબ્લિક એ અર્થ નથી. લોક એટલે ભુવન અથવા તો સ્તર. તેનાં નામ છે- ભુર્લોક (એટલે પૃથ્વી), ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહર્લોક, જનલોક, તપોલોક, સત્યલોક. વિજ્ઞાનમાં તેને વાતાવરણનાં સ્તરો કહ્યા છે. વિજ્ઞાનમાં તેને વાતાવરણનાં સ્તરો કહ્યાં છે. તે છ છે: ટ્રોપોસ્ફીયર (ક્ષોભમંડળ), સ્ટ્રેટોસ્ફીયર (સમતાપમંડળ), મેસોસ્ફીયર (મધ્યમંડળ), થર્મોસ્ફીયર (તાપમંડળ), આયોનોસ્ફીયર (આયનમંડળ), એક્ઝોસ્ફીયર (બાહ્યમંડળ).

હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં જે સાત ઊર્ધ્વ લોક કહ્યા તેને મુખ્યત્વે બે લોકમાં વિભાજીત કરાયા છે: કૃતક લોક અને અકૃતક લોક. કૃતક લોકમાં પ્રલય અને ઉત્પત્તિનું ચક્ર ચાલતું રહે છે. અકૃતક લોકમાં સમય અને સ્થાન શૂન્ય છે. તો સાત લોકમાંથી કયા લોક કૃતક છે અને કયા અકૃતક? ભૂર્લોક (ધરતી), ભુવર્લોક (આકાશ) અને સ્વર્લોક (અંતરિક્ષ)માં જ પ્રલય થાય છે. જ્યારે જનલોક, તપલોક અને સત્યલોક આ ત્રણ લોક પ્રલયથી પર છે.

વિષ્ણુ પુરાણમાં પરાશર મુનિ આ કૃતક અને અકૃતક લોકને સમજાવતા કહે છે, “ભૂ, ભુવ:, સ્વ: એ કૃતક ત્રૈલોક્ય કહેવાય છે અને જન, તપ તેમજ સત્ય એ ત્રણ અકૃતક લોક છે. કૃતક ત્રૈલોક્ય અને અકૃતક ત્રૈલોક્ય વચ્ચે મહર્લોક કહેવાય છે જે કલ્પાંતમાં માત્ર જનશૂન્ય થઈ જાય છે પણ નષ્ટ નથી થતું. તેથી તે કૃતકાકૃત કહેવાય છે.

વિષ્ણુ પુરાણમાં પરાશર મુનિએ કહ્યું છે કે આપણું છે તેવા કરોડો બ્રહ્માંડ રહેલાં છે. આધુનિક વિજ્ઞાન હજુ આ રહસ્યના ઉકેલ સુધી પહોંચી નથી શક્યું. ૧૯૫૨માં પહેલી વાર એર્વિન સ્ક્રોડિન્જરે અમેરિકાના ડબલિન શહેરમાં આપેલા વ્યાખ્યાનને અનેક બ્રહ્માંડોના વાદ (મલ્ટિ યુનિવર્સ થિયરી)નો પહેલો સંકેત માનવામાં આવે છે. સ્ક્રોડિન્જર નોબેલ પારિતોષિક વિજેતા ઑસ્ટ્રિયન ફિઝિસિસ્ટ (ભૌતિકવિજ્ઞાની) હતા. એન્ડ્રુ ઝિમરમેન જૉન્સ જે પોતાને લેખક, ફિલોસોફર, એજ્યુકેટર, સાયન્સ ઍડ્વૉકેટ અને આંત્રપ્રિન્યોર ગણાવે છે તેમણે ડેનિયલ રોબિન્સ સાથે મળીને ફિઝિક્સની સ્ટ્રિંગ થિયરી સરળ ભાષામાં સમજાવી છે. તેઓ કહે છે, “એક કરતાં વધારે બ્રહ્માંડનો વિચાર ફિઝિક્સમાં તો બાદમાં આવ્યો, તે પહેલાં હિન્દુ ધર્મમાં તે આવી ગયો. હિન્દુ કૉસ્મોલોજી (બ્રહ્માંડ વિજ્ઞાન) પ્રમાણે, ચક્રીય અનંત વિશ્વોમાં એક કરતાં વધુ બ્રહ્માંડો આવેલાં છે. આપણું બ્રહ્માંડ અલગ-અલગ બ્રહ્માંડની અનંત સંખ્યા પૈકીનું એક છે.

આવાં તો ઘણાં ઉદાહરણ આપી શકાય જે સાબિત કરી શકે કે આપણા વેદ-પુરાણ એ બીજું કંઈ નથી પરંતુ વિજ્ઞાન જ છે. આથી જ આ વિજ્ઞાનને પામી ગયેલા આપણા ઋષિ-મુનિઓએ સામાન્ય માનવીને સમજાય તે માટે કથાઓનો આશરો લીધો. પર્યાવરણને પરંપરા સાથે જોડી દીધું. તુલસીનો છોડ દરેક હિન્દુના ઘરમાં હોવો જ જોઈએ અને તેની પૂજા થવી જ જોઈએ કારણ ઔષધિની રીતે તુલસી ખૂબ જ ઉપયોગી છે. શરદી-ઉધરસ, બ્રૉન્કાઇટિસ, સ્કિન ઇન્ફેક્શન, હૃદય રોગ સહિત અનેક બીમારી-રોગોમાં તે ઉપયોગી છે. આથી તુલસીને વિષ્ણુ ભગવાનની પત્નીનું સ્વરૂપ આપી દીધું. તુલસી ૨૦ કલાક સુધી ઑક્સિજન આપે છે અને આપણે એ.સી. દ્વારા જે ઑઝોન પડને નુકસાન પહોંચાડીએ છીએ તેની ભરપાઈ તુલસી કરી આપે છે. તુલસી ચાર કલાક સુધી ઑઝોન આપે છે. તે કાર્બન મોનૉક્સાઇડ જેવા ઝેરી વાયુને શોષી લે છે. અમેરિકાની ફૉક્સ ન્યૂઝ વેબસાઇટ કહે છે કે હોલી બેઝિલ (તુલસી- અંગ્રેજો આપણી જ ચીજોના નામ બદલી નાખે જેથી આપણી ચીજ ન લાગે જેમ કે રામનું રામા, યોગનું યોગા, સાડીનું સારી…ઇત્યાદિ અને આપણે પાછાં આપણાં જ નામો અંગ્રેજોએ જે બગાડ્યા હોય તે રીતે બોલવામાં ગર્વ અનુભવીએ. “હું યોગ કરું છું” તેમ બોલવાના બદલે “હું યોગા કરું છું” તેમ કોલર ઊંચા કરીને બોલીશું.) સ્ટ્રેસ બસ્ટર અર્થાત્ તણાવ દૂર કરનારી છે.

આ જ રીતે શિવજીને ચડાવાતાં બિલીપત્ર અથવા બિલ્વ પત્ર (અંગ્રેજોએ તેનું નામ વૂડ એપલ રાખી દીધું) પેટની તકલીફો, કોઢ, હરસમસા વગેરેમાં ઉપયોગી છે. આપણે ત્યાં સાપ, કીડી, ઉંદર, મોર, સિંહ, વૃષભ, મત્સ્ય, કુર્મ વગેરે ઘણા પ્રાણી જે સામાન્ય રીતે ઉપદ્રવી કે બિનઉપયોગી ગણાય તેને ભગવાનના વાહન સાથે અથવા ભગવાનના અવતાર સાથે જોડી દેવાયા. અરે! આપણે ત્યાં ડુક્કરને પણ વરાહ તરીકે ભગવાન વિષ્ણુનો એક અવતાર મનાયો છે કારણકે પર્યાવરણના ચક્ર (ઇકો સાઇકલ)માં દરેકે દરેક જીવનું આગવું મહત્ત્વ છે તો જ કુદરત અથવા ઈશ્વર તેને ટકાવી રાખે. બિનઉપયોગી જીવની પ્રજાતિનો નાશ કરી નાખે. પૃથ્વીને માતા માનીને સવારમાં ઊઠીને ‘સમુદ્ર વસને દેવી’ મંત્ર બોલી પગે લાગવાનું, પીપળે પાણી રેડવાનું, ગાયને માતાનું સ્વરૂપ માની તેની પૂજા જ નહીં, સારી રીતે ઉછેર કરવાનું, નદીઓને માતા માની તેને સ્વચ્છ રાખવાની.. આ બધી પરંપરાના નામે જેને અંગ્રેજીમાં રિલિજિયન કહે છે તે રીતે જોડી દેવાઈ છે જેથી મનુષ્યના મનમાં પર્યાવરણ અને પૃથ્વીનું સતત મહત્ત્વ રહે.

હિરણ્યાક્ષ રાક્ષસ અને વરાહ અવતારમાં દર્શાવાયું છે કે એ સમયે પૃથ્વી મહાસાગરમાં ડૂબી ગઈ હતી. વિજ્ઞાન આ બાબતે સંમતિનો સૂર પુરાવે છે. યુનાઇટેડ કિંગડમની બ્રિસ્ટૉલ યુનિવર્સિટીના બ્રુનો ધુઇમેના નેતૃત્વમાં વૈજ્ઞાનિકોએ ૧૩,૦૦૦ ખડકોના નમૂના પરથી જે સંશોધન કર્યું હતું તે મુજબ, ત્રણ અબજ વર્ષ પૂર્વે ખંડો ખૂબ જ પાતળા હતા. ગત બે અબજ વર્ષ પૂર્વે પ્લેટ ઘર્ષણ જેવી ભૌગોલિક ક્રિયાઓના કારણે પડો મજબૂત થવાં લાગ્યાં અને હાલની સરેરાશ જાડાઈ ૩૫ કિલોમીટરે પહોંચ્યાં. જોકે ધૂમેઇ માને છે કે ધોવાણના કારણે પૃથ્વીનાં પડ પાછા પાતળા થવાં લાગ્યાં છે. જો આ ક્રિયા આગામી બે અબજ વર્ષ સુધી ચાલુ રહેશે તો પડ એવા તબક્કે પહોંચી જશે જ્યાં ખંડો મહાસાગરની અંદર ડૂબી જશે. અર્થાત્ વરાહ ભગવાનનો અવતાર ત્રણ અબજ વર્ષ પૂર્વે થયો હોવો જોઈએ! પૃથ્વી ૪.૬ અબજ વર્ષ જૂની છે તે વિજ્ઞાન પણ કહે છે અને આપણા વેદ-પુરાણો પરથી પણ તે વાત સિદ્ધ થાય છે.

આજે જેમ પર્યાવરણને નુકસાન અતિશય થઈ રહ્યું છે અને લોકો વિજ્ઞાન તેમજ આરોગ્ય વિજ્ઞાનની અદ્ભુત શોધોના પરિણામે ઈશ્વરને ભૂલીને ભોગવિલાસમાં પડેલા છે તે કરતાંય વધુ ભોગવિલાસમાં હિરણ્યાક્ષના સમયે પડેલા હશે. અને પર્યાવરણને અતિશય નુકસાન થવાથી પૃથ્વી પાણીમાં ડૂબી ગઈ હશે. તેને વરાહ જેવા કોઈ પ્રાણીએ બચાવી હશે. વિજ્ઞાન કહે છે કે જો આપણે અતિશય ભોગવિલાસ નહીં અટકાવીએ અને પર્યાવરણની કાળજી નહીં લઈએ તો આજથી બે અબજ વર્ષ પછી ફરી જળપ્રલય થવાની શક્યતા છે. ક્લાઇમેટ ચૅન્જ અત્યારથી આના સંકેતો આપી રહ્યું છે. સુરેન્દ્રનગર, અમરેલી, જૂનાગઢ વગેરે અનેક જગ્યાએ હજુ તો વૈશાખ શરૂ નથી થયો ત્યાં તાપમાન ૪૪-૪૫ ડિગ્રી સે. આસપાસ પહોંચી ગયું છે.

સિટી બસની સારી સુવિધા આપવામાં આવે, કાર-બાઇકનો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે તો રસ્તા પહોળા કરવા માટે, વિકાસના નામે વૃક્ષો કપાતા જાય છે તે કપાય નહીં. ઉત્તરાખંડમાં પણ વિકાસનાં કામોના કારણે વર્ષ ૨૦૧૩માં ભયંકર પૂર આવ્યું હતું જેના કારણે હજારો લોકોનાં મૃત્યુ થયા હતા. વીજળીનો ઉપયોગ પણ ઓછો કરવો પડશે. રાત આખી દુકાન-શોરૂમ-મોલ વગેરે બંધ હોય તો પણ તેનાં પાટિયાં વીજળીથી ઝગમગતા રહે, સરકારી કે ખાનગી કંપનીઓમાં પોતે હાજર ન હોય તો પણ એ.સી., પંખા, લાઇટ, કમ્પ્યૂટર ચાલુ રહે, એ સારી ટેવ નથી. વીજળી, પાણી, પેટ્રોલ, ડીઝલ જેવાં કુદરતી સંસાધનોનો ઉપયોગ જરૂરિયાત પ્રમાણે જ કરવો જોઈએ. બેફામ કરવો યોગ્ય નથી. કોઈ દલીલ કરી શકે કે હજુ તો બે અબજ વર્ષ પછીની વાત છે ને. ત્યારે ક્યાં જીવતા હોઈશું? પરંતુ તમે તમારી પછીની પેઢીઓને શું આપી જશો તે અગત્યનું છે. હિન્દુ ધર્મમાં માનતા હો તો બની શકે કે એ વખતે તમારે પણ કોઈ માનવ કે પશુ-પંખીના અવતારમાં એ પ્રલયની પીડા ભોગવવી પડે. બીજું, બે અબજ વર્ષ પછીનું ન વિચારો તો કંઈ નહીં, અત્યારે ૪૪-૪૫ ડિગ્રી ગરમી, પૂર, માવઠાં, દુષ્કાળ, ગાત્રો થિજવતી ઠંડી વગેરે જે રીતે થઈ રહ્યા છે ત્યારે તેને પણ તમારે સહન કરવા જ પડે છે ને. તો પછી, અત્યારે નહીં ચેતો તો ક્યારે ચેતશો? ધર્મો રક્ષતિ રક્ષિત: અર્થાત્ ધર્મ એનું જ રક્ષણ કરે છે જે ધર્મનું રક્ષણ કરે છે. આપણે આમ કહી શકીએ- પર્યાવરણ રક્ષતિ રક્ષિત:. આ વાત પર્યાવરણ-કુદરતના સંદર્ભમાં પણ લાગુ પડે છે. જો તમે કુદરતને નહીં બચાવો તો કુદરત તમને નહીં બચાવે.

hindu, media

દિવાળી પર ફટાકડા ન ફોડો…જસ્ટ શટ અપ!

હોળી પર પાણી ન વેડફો, શ્રાવણમાં શિવલિંગ પર દૂધ ન ચડાવો, રક્ષાબંધન અને દિવાળી પર મીઠાઈ ન ખાવ (જેથી કેડબરી બેફામ વેચાઈ શકે) , દિવાળી પર ફટાકડા ન ફોડો….
હિન્દુઓ ઉદાર છે અને સુધારાવાદી પણ છે એટલે એનો અર્થ એવો કે તેમની નિર્દોષ ઉજવણી અને ઉપાસનાપદ્ધતિ પર સલાહો દ્વારા પ્રહાર કર્યે રાખવાના? જે લોકોને પર્યાવરણની ચિંતા છે તેઓ પહેલાં પોતાનું એસી બંધ રાખે, પેટ્રોલ-ડીઝલવાળાં વાહનો વાપરવા બંધ કરે, વીજળીનો વપરાશ તો બિલકુલ બંધ. ચામડાનાં પર્સોથી માંડીને ચપલ-બૂટ પહેરવાના બંધ. ગાયનું કે ભેંસનું દૂધેય બંધ. ઇન્ટરનેટેય બંધ ને કમ્પ્યૂટર પણ. (ઇન્ટરનેટથી પેપરલેસ કામ થાય છે તે સાચું પણ એનાથી પર્યાવરણને એક પરાગરજ જેટલોય ફાયદો નથી થતો.) જે લોકો ફટાકડામાં બાળમજૂરીની દલીલ કરે છે તે તો કોઈ ટ્રાફિક સિગ્નલ પર તેમની કાર પર બાળક પાસે કાર સાફ નહીં જ કરાવતા  હોય ને એમના ઘરે કામવાળા કે ઘરઘાટી તરીકે બાળકને કે તરુણ કે તરુણીને નહીં આવવા દેતા હોર ને. પોતાનાં બૂટ પણ કોઈ બાળક પાસે પૉલિશ નહીં જ કરાવતા હોય. ને એવો ટીવી શો, સિરિયલ કે ફિલ્મ પણ નહીં જોતા હોય જેમાં બાળ કલાકેર આવતા હોય. વાતું કરે છે….!
એ વાતમાં બેમત નહીં કે ઉજવણી કોઈને નડે નહીં તેમ કરવી જોઈએ. નવરાત્રિમાં 12 વાગ્યા પછી થતા ઘોંઘાટ કે ઑફિસ સમય દરમ્યાન લગ્નના વરઘોડા સામે મને વાંધો છે. પણ આ તો હવે હદ થઈ રહી છે. હિન્દુઓની સારપનો લાભ ઉઠાવી જે હોય તે સલાહ આપવા હાલી નીકળ્યા છે. જે જૈન મહારાજસાહેબો ફટાકડા નહીં ફોડવાની વિનંતી કરે છે અને પ્રતિજ્ઞા લેવડાવે છે તેમને નમ્ર આગ્રહ છે કે દીક્ષા વખતે થતા વરઘોડા/સામૈયા જેવા તાયફા અને પર્યૂષણ વગેરે વખતે માઇકના ઉપયોગ પહેલાં બંધ કરાવો પછી બીજી વાત. કોઈ છાપું કે ચેનલ બકરી ઇદ વખતે કપાતાં બકરા અંગે કેમ સલાહ નથી આપતું? ત્યાં કેમ કુર્બાનીનો સાચો અર્થ સમજાવા જતા નથી? માંસાહારથી થતા પર્યાવરણના અસંતુલન કે મેડ કાવ, બર્ડ ફૂલુ કે ચિકન ફ્લુ જેવા રોગોની શક્યતા અંગે કેમ આ  મિડિયા કેમ સલાહ આપવા નથી જતા? ભાઠા પડવાની બીકે? કેમ 31મી ડિસેમ્બરની ઉજવણીમાં ઉડતી દારૂની બેફામ છોળો, અર્ધ કે પૂર્ણ નગ્ન ડાન્સ અને ફાર્મહાઉસની ‘લીલાઓ’ અંગે આ મિડિયા ઝુંબેશો નથી ચલાવતા? કેમકે એમાં આ મિડિયાના ઘણા મોટામોટાં માથાં હોય છે એટલે? આ લોકોને પાછી 31મીએ થતી આતશબાજીનો કોઈ વાંધો આવતો નથી. કેમ? ખ્રિસ્તી તહેવારે ફટાકડાથી પર્યાવરણને કોઈ નુકસાન થતું નથી? આ જ લોકો છાપામાં 31મીની આતશબાજીના ફોટા છાપે છે ને ચેનલ પર બતાવેય છે.
પ્લીઝ, હિન્દુઓની સહનશક્તિને ઉત્કલનબિંદુ સુધી ન લાવો. જસ્ટ કીપ યોર માઉથ શટ.