politics, religion, sarvottam karkirdee margadarshan

શરિયા કૉર્ટો ગેરબંધારણીય અને મુસ્લિમોને જ અન્યાયકર્તા છે

(સાંપ્રત, સર્વોત્તમ કારકિર્દી માર્ગદર્શન, અૉગસ્ટ ૨૦૧૮)

કેટલાક કિસ્સા વિચારો:
૧. એક મહિલા પર તેના સસરા બળાત્કાર કરે છે. ઇસ્લામિક કૉર્ટ ફતવો જાહેર કરે છે કે તેણે હવેથી તેના પિતા સમાન ઉંમરના બળાત્કારી સસરાને જ પતિ માનવાનો. કેવી મનોદશા થાય? જેણે બળાત્કાર કર્યો છે તેની રોજ સેવાચાકરી કરવાની? તેની સાથે શય્યાસંગ કરવાનો? આ ઘટના ઉત્તર પ્રદેશના મુઝફ્ફરનગરના કુકડા ગામની સત્ય ઘટના છે. દારુલ ઉલ ઉલૂમ અને ઑલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડે આ ફતવાને સમર્થન આપ્યું હતું!

૨. એક સંગીતનો કાર્યક્રમ છે. તેમાં એક ચાહક મહિલા પોતાના માનીતા ગાયકને જાહેરમાં ભેટે છે. આ ગાયકને કંઈ નથી થતું પરંતુ ભેટનાર મહિલાને સજા થાય છે. તેની ધરપકડ કરી લેવામાં આવે છે. આ પણ સાઉદી અરબિયાની સત્ય ઘટના છે. ગાયકનું નામ માજીદ અલ મોહાનદીસ છે.

૩. પુરુષોએ ખાસ કરીને બેસતી વખતે, તેમની જાંઘ ન દેખાય તે રીતનાં કપડાં પહેરવાં જોઈએ તેવો એક ફતવો શૈખ-અબદ અલ-રહેમાન અલ-ઐજલાને બહાર પાડ્યો હતો.

૪. તમારી પ્રેમિકા નહાતી હોય ત્યારે તેને જોવામાં વાંધો નથી! પરંતુ તમારે તે પછી તેની સાથે લગ્ન કરવા જ પડશે.

૫. બુફેમાં ભોજન કરવું હરામ (ધર્મ વિરુદ્ધ) છે.

૬. તમારે રૉમેન્ટિક નવલકથા ન વાંચવી જોઈએ કારણકે તેનાથી માણસ કલ્પનાની દુનિયામાં વિહરવા લાગે છે!

૭. ૨૦૧૪માં આઈએસઆઈએસે ફતવો બહાર પાડ્યો હતો કે મહિલાઓએ ખુરશી પર ન બેસવું જોઈએ! તેનું કારણ એ કે તેનાથી તે જાતીય રીતે ઉત્તેજિત થઈ શકે છે.

૮. તમારે ચેસની રમત અને પૉકેમોનની રમત ન રમવી જોઈએ કારણકે તે ઈસ્લામમાં પ્રતિબંધિત છે.

૯. તમારે નાતાલ પર સાન્તાની ટોપી ન પહેરવી જોઈએ કારણકે તે હરામ છે તેમ ઈન્ડોનેશિયા ઉલેમા પરિષદે ફતવો બહાર પાડ્યો હતો.

૧૦. ૨૦૦૭માં અલ અઝહરના ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ હદિથના વડા ડૉ. ઈઝ્ઝત અતીયાએ તો એવો વિચિત્ર ફતવો બહાર પાડ્યો હતો કે મહિલા કર્મચારીઓએ તેમના સહકર્મચારી એવા પુરુષોને સ્તનપાન કરાવવું જોઈએ! જો દિવસમાં આવું ઓછામાં ઓછું પાંચ વાર કરવામાં આવે તો તેનાથી તેમની વચ્ચે તાલમેળ સારો રહે છે અને તેમને એકાંતમાં સાથે કામ કરવાની પરવાનગી આપી શકાય છે! જે મહિલા કર્મચારી તેના સહ કર્મચારી એવા પુરુષને સ્તનપાન કરાવતી હોય તેની સમક્ષ જ તે તેનો બુરખો ઉતારીને કે તેના વાળ ખુલ્લા કરીને જઈ શકે છે!

વિચારો કે આમાંથી કેટલાક ભારતના અને કેટલાક ફતવા, મુસ્લિમો જેમના પ્રત્યે આસ્થાથી જોતા હોય છે તે સાઉદી અરેબિયા, ઈન્ડોનેશિયા જેવા મુસ્લિમ દેશોના છે. જો આ ફતવા માનવા પડે તો? ભારતમાં શું સ્થિતિ થાય? કેટરીના કૈફ તેના વાળ ખુલ્લા રાખીને ફરી શકે? કોઈ મુસ્લિમ નવલકથા વાંચી શકે? આજે મોટા ભાગની જગ્યાએ જમવાનું બુફે જ હોય છે. ત્યાં મુસ્લિમ ભોજન કરી શકે?

તમને જે ફતવા ગાંડા જેવા લાગતા હોય તે મુસ્લિમો માટે વાસ્તવિક બની શકે છે, કારણકે ઑલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડે દેશભરમાં શરિયા આધારિત ન્યાયાલયો ખોલવાની વાત કરી છે. આ ન્યાયાલયોમાં સિવિલ મેટર અથવા દીવાની બાબતોમાં ચુકાદાઓ આપવામાં આવશે તેમ કહેવાય છે. પરંતુ કાઝી હદીથનું અર્થઘટન તેના વિચારો મુજબ કરીને ચુકાદા આપશે ત્યારે કેવા ચુકાદા હોઈ શકે તેના નમૂના ઉપર આપેલા છે. શરિયા મુજબના કાયદા બને તો તે ક્રૂર સજા આપનારા અને મુસ્લિમ મહિલાઓને ભારે અન્યાયકર્તા બનશે.

અત્યારે આવી વાત આ બૉર્ડે કરી તેનું કારણ ત્રેવડા તલાક અંગે સર્વોચ્ચે આપેલા ચુકાદા અને હવે સરકાર આ ચોમાસુ સત્રમાં તે અંગેનો કાયદો લાવવા જઈ રહી છે તેના કારણે મૌલવીઓ, ઉલેમાઓ વગેરેના પેટમાં તેલ રેડાયું છે. આ ઉપરાંત સર્વોચ્ચમાં બહુપત્નીપ્રથા અને નિકાહ હલાલાને ગેરકાયદે કરવા માટે સમીના બેગમ જેવી મહિલાએ અરજી કરી છે. આમાં બહુપત્નીત્વ એટલે તો સમજાઈ ગયું હશે કે એક કરતાં વધુ પત્ની કરવી. પરંતુ નિકાહ હલાલા તો મહિલા માટે ખૂબ જ ક્રૂર અને પીડાદાયક પ્રથા છે. મુસ્લિમ પુરુષને તેની પત્નીને તલાક તલાક તલાક કહીને છૂટાછેડા આપી દેવાની છૂટ છે. પરંતુ જો કોઈ કારણસર પતિને પસ્તાવો થાય અને તેને, હવે પૂર્વ પત્ની થઈ ચૂકેલી, સ્ત્રીને ફરી પરણવું હોય તો તે પરણી શકે નહીં. તેની પૂર્વ પત્નીએ પહેલાં તો કોઈ બીજા વ્યક્તિ સાથે લગ્ન કરવા પડે. તેની સાથે શય્યા સુખ માણવું પડે! અને તે બીજો પતિ છૂટાછેડા આપે કે તે વિધવા થાય તે પછી જ તે તેના પહેલા (હવે પૂર્વ) પતિને ફરીથી પરણી શકે!

શરિયા મુજબ, તો પતિને તેની પત્નીને મારવાનો પણ અધિકાર છે. બાળ વિવાહની પણ તેમાં છૂટ છે. ઉપરાંત પૈતૃક સંપત્તિમાં હિન્દુઓની જેમ મહિલાને સમાન ભાગ મળે તેવો કાયદો નથી. જો પત્ની વ્યભિચારિણી નીકળે તો તેને પથ્થર મારી મારીને મારી નાખી શકવાની છૂટ છે. પરંતુ હા, પુરુષ તેની દાસીઓ સાથે પરણ્યા વગર વ્યભિચાર કરી શકે છે. સજાતીય લોકોને પણ મોતની સજા શરિયા મુજબ થઈ શકે છે. ચોરી માટે હાથ કાપી નાખવાની સજા નિર્ધારિત છે. જે મુસ્લિમ પંથાંતરણ કરે તેને મૃત્યુદંડ સુધીની સજા થઈ શકે છે.
આવી સમાંતર ન્યાય પ્રણાલી ઊભી કરવાની છૂટ મુસ્લિમોના બની બેઠેલા ધર્મગુરુઓને છે ખરી? બંધારણ તો ના પાડે છે. બંધારણની કલમ ૧૪૧ મુજબ તો સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો ન્યાય જ દેશભરમાં લાગુ પડે છે. હિન્દુઓમાં પણ કેટલીક જગ્યાએ (ખાસ તો હરિયાણામાં) ખાપ પંચાયતો છે જે પોતાની રીતે ન્યાય તોળતી હોય છે. પરંતુ અત્યારે સર્વોચ્ચમાં તેની સામે પણ અરજી પર સુનાવણી ચાલી રહી છે.

હકીકતે પર્સનલ લૉ બૉર્ડની રચના ઈ. સ. ૧૯૭૨માં ખાનગી સૉસાયટી તરીકે થયેલી છે. તેને આવાં ન્યાયાલયો સ્થાપવાનો બંધારણે કોઈ અધિકાર આપ્યો નથી. બૉર્ડ સરકાર અને અમુસ્લિમ લોકોને સમજાવવા માટે કહે છે કે “આ તો માત્ર સમાધાનકારી કેન્દ્રો છે.” જો એવું જ હોય તો બૉર્ડ તેને મધ્યસ્થી કેન્દ્રો કે સમાધાનકારી કેન્દ્રો કેમ નથી કહેતું? તેને શરિયા કે ઇસ્લામિક કૉર્ટ કેમ કહેવામાં આવે છે? આવાં કેન્દ્રોને આદેશ આપવાની કોઈ છૂટ હોતી નથી. આવી છૂટ કોણે તેને આપી? ઉત્તર પ્રદેશમાં તો આવાં ૪૫ શરિયા ન્યાયાલય પહેલેથી છે જ! આ કેમ ચાલતાં રહ્યાં? કોઈ રાજકીય પક્ષે મતબૅંક માટે તેની સામે આંખમિચામણાં કરી મહિલાઓ સહિત અનેકોને અન્યાય કર્યા રાખ્યા? દેશના બંધારણની ઉપરવટ જઈને આવી વ્યવસ્થા ચાલી રહી છે તેની સામે કોઈ વાંધો ન ઉઠાવ્યો?
આવાં ન્યાયાલયના ચુકાદા વિરુદ્ધ ક્યાં અપીલ થઈ શકશે? કાઝીઓ તેમના સામાજિક, સાંપ્રદાયિક (મુસ્લિમોમાં પણ પેટા સંપ્રદાયો છે) અને સાંસ્કૃતિક પૃષ્ઠભૂમિ મુજબ વિવાદોનું અર્થઘટન કરીને હદીથના પોતાના અર્થઘટન મુજબ ચુકાદા આપશે. (જેનાં ઉદાહરણ આપણે ઉપર જોયાં.) શું આ આધુનિક યુગમાં ચલાવી લેવાય?

ઑલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડને આવાં ન્યાયાલયો સ્થાપવાનો અધિકાર કોણે આપ્યો? જજની નિમણૂંક કરવાનો અધિકાર પણ રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરીથી સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ અને ૨૫ અન્ય ન્યાયમૂર્તિઓ જેમની નિમણૂક આ માટે રાષ્ટ્રપતિ કરે તે મંડળ (કૉલેજિયમ)ને છે. મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડને પોતાની મુનસફીથી કાઝી (જજ)ની નિમણૂકનો હક મળી જતો નથી. કાઝી તરીકે નિમણૂક પામવા માટે શું લાયકાત હોવી જોઈએ? આ ન્યાયાલય કયા અધિકારની રૂએ સામેવાળા (ફરિયાદી સામેનો પક્ષ)ને કૉર્ટમાં બોલાવશે? માનો કે તેમણે કે સાક્ષીઓએ આવવા ના પાડી તો તેઓ કઈ રીતે શરિયા કૉર્ટમાં હાજર થવા તેમને ફરજ પાડશે? જો ફરજ પાડવી હોય તો પોલીસ દળ જોઈએ. એટલે કે શું આવી કૉર્ટ માટે થઈને મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડ પોતાની સમાંતર પોલીસ ઊભી કરશે?

જમ્મુ-કાશ્મીરના નાયબ ગ્રાન્ડ મુફ્તિ નાસીર ઉલ ઈસ્લામે તો ધમકી જ આપી દીધી કે જો ભાજપ સરકાર મુસ્લિમ લૉ બૉર્ડની આ માગણી ન માને તો મુસ્લિમો માટે અલગ દેશ આપી દો. અલગ કૉર્ટની માગણી નહીં માનવાનો અર્થ આ મુફ્તિએ એવો કાઢ્યો છે કે “ભાજપ સરકાર નથી ઈચ્છતી કે મુસ્લિમો આ દેશમાં રહે.” બોલો!

અને રાજકારણીઓ આ બાબતે શું કહે છે? શાહબાનો નામનાં વૃદ્ધાએ છૂટાછેડા પામેલી મહિલાએ પતિ તરફથી ભરણપોષણ માટે સર્વોચ્ચમાં અરજી કરી, જે મંજૂર રખાઈ તો મતબૅંક માટે થઈને તત્કાલીન રાજીવ ગાંધીની કૉંગ્રેસ સરકારે કટ્ટરવાદીઓને ખુશ કરવા બહુમતીના જોરે સંસદમાં કાયદો ફેરવી નાખી ચુકાદો રદ્દ કરી નાખ્યો. (અને આ રીતે હિન્દુ કટ્ટરવાદના પાયા પણ નાખ્યા) આ કૉંગ્રેસના કર્ણાટકના લઘુમતી બાબતોના પ્રધાન ઝમીર અહેમદ શરિયા કૉર્ટને સમર્થન આપી રહ્યા છે. તેમણે એમ કહ્યું કે આવી સમાંતર કૉર્ટોથી પરિવારના વિવાદોનું નિરાકરણ લાવવામાં મદદ મળશે! જો ૨૦૧૯માં ભાજપ સત્તામાં આવશે તો ભારત એ હિન્દુ પાકિસ્તાન બની જશે તેમ કહી મુસ્લિમોને ડરાવતી કૉંગ્રેસને શું એ વાતનો ડર નથી કે જો આવી કૉર્ટો સ્થપાશે તો ભારત સાઉદી અરેબિયા કે પાકિસ્તાન જેવું બની જશે? અરે! કૉંગ્રેસના નેતા અને જે ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદે રહી ચૂક્યા છે તેવા હમીદ અન્સારી જેઓ પીએચ.ડી. ડિગ્રી ધરાવે છે તેમણે પણ આ શરિયા કૉર્ટોનું સમર્થન કર્યું છે! આમ જો ચાલે તો તો દેશમાં બધા જ સંપ્રદાયો પોતાના અલગ કાયદા મુજબ કૉર્ટો સ્થાપિત કરવાની અને કૉર્ટ હોય એટલે પોલીસ પણ જરૂરી બને જ, તેની માગણી કરશે. શું આ ચલાવી શકાય?

સારી વાત એ છે કે મુસ્લિમોની અંદર જ આવી કૉર્ટોનો વિરોધ છે. ઉત્તર પ્રદેશના શિયા સેન્ટ્રલ વકફ બૉર્ડના વડા વસીમ રિઝવીએ પણ ઑલ ઇન્ડિયા મુસ્લિમ પર્સનલ લૉ બૉર્ડના આવી કૉર્ટો સ્થાપવાના અધિકાર સામે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. કેન્દ્ર સરકારે સદ્ભાગ્યે આ દરખાસ્ત ફગાવી દીધી છે તે સારા સમાચાર છે.

Advertisements
abhiyaan, media, national

કઠુઆ કાંડના કઠે તેવા પ્રશ્નો

(અભિયાન સામયિક તા. ૭/૭/૧૮નો અંક)

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતે સત્તા ગુમાવ્યા બાદ પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન મહેબૂબા મુફ્તીએ રાજ્યપાલને મળીને કઠુઆ સામૂહિક બળાત્કાર કેસમાં ન્યાય અપાવવાની અપીલ કરતા આ કેસ ફરીથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ કેસ બન્યો‌ જાન્યુઆરીમાં પણ એપ્રિલમાં દેશભરમાં બહુચર્ચિત બન્યો.

એક તરફ તો સેક્યુલર પત્રકારો અને હિન્દી ફિલ્મ જગતના કલાકારોએ પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવતા હોવાના લખાણ સાથેના પાટીયા સહિત પોતાની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી હતી. સ્વાભાવિક રીતે જ પીડિતા આઠ વર્ષની બાળકી હોવાના કારણે તેમજ આરોપપત્રમાં જે પ્રકારનું વર્ણન કરાયું હોવાનું બહાર આવ્યું છે તે જોતાં કોઈ પણ સંવેદનશીલ હૈયુ કાંપી ઊઠે. તેમાં એવું ચિત્ર ઊપસ્યું કે આ આઠ વર્ષની બાળકી મુસ્લિમ છે અને તેના પર હિન્દુ મંદિરમાં હિન્દુઓએ ખૂબ જ પીડા આપીને, દવાઓ આપીને સામૂહિક બળાત્કાર કર્યો અને પછી તેની હત્યા કરી.

તેમાં પાછા ભાજપના કાશ્મીરના બે મંત્રીઓ કથિત આરોપીઓના સમર્થનમાં ખુલ્લેઆમ બહાર આવ્યા. એટલું જ નહીં પરંતુ જમ્મુના વકીલોએ પણ સામૂહિક રીતે આ આરોપપત્રનો વિરોધ કર્યો હોવાનું પ્રસાર-માધ્યમોમાં આવ્યું. આનાથી લોકોમાં એવો સંદેશ ગયો કે આરોપીઓ હિન્દુ છે અને પીડિતા મુસ્લિમ છે તેથી ભાજપ અને આ વકીલો આરોપીઓ અને જ રીતે બહાર આવ્યા છે.

આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે બકરવાલ સમાજ જે એક અનુસૂચિત જનજાતિનો પરંતુ મુસ્લિમ સમાજ છે તેને ભગાડવા આરોપી સાંજીરામે આ કૃત્ય તેના ભાણેજ તેના દીકરા અને કેટલાક પોલીસ અધિકારીઓ સાથે મળીને આચર્યું છે. આ પ્રકારની વિગતથી આ આખો કિસ્સો મુસ્લિમ વિરુદ્ધ હિન્દુનો બની ગયો છે જેમાં ન માત્ર હિન્દુઓ આરોપી તરીકે ચિતરાયા છે પરંતુ એક ધર્મસ્થાન પણ દુષ્કૃત્યના સ્થાન તરીકે ચિતરાયું છે.

મિડિયામાં મૌલવીઓ અને ખ્રિસ્તી પાદરીઓ કે બીજા ધર્મગુરુઓના દ્વારા જાતીય દુષ્કૃત્યોના કિસ્સાઓ ઓછા ચગાવાય છે જ્યારે તેની સામે આસારામ, બાબા રામ રહીમ, રાધે મા તેમજ નિર્મલ બાબા વગેરેના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આ બધાના કારણે લોકોની આસ્થા પર આઘાત સ્વાભાવિક છે તો સાથે ફિલ્મ સહિતનું કલાજગત, પત્રકારો  અને તર્કવાદીઓના કારણે લોકો અને સેક્યુલર હોવાને વધુ મહત્ત્વ આપવા લાગ્યા છે. કઠુઆ કાંડે આ બાબતમાં વધારો કર્યો છે અને લોકોને હિંદુ તરીકે શરમ આવે તેવું કર્યું છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના પોલીસના આરોપપત્રમાં મુજબ મૂળ ઘટના શું હતી? આરોપ પત્ર મુજબ, જમ્મુના કઠુઆ પાસે હીરાનગર તાલુકાના રાસના ગામમાં આ ઘટના ઘટી હતી. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ મહંમદ યુસુફ નામના એક વ્યક્તિએ હીરાનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં એવી ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેની આઠ વર્ષની દીકરી ગઈ હતી અને તે ગુમ થઈ ગઈ છે. ૧૭ જાન્યુઆરી એટલે કે ફરિયાદના પાંચ દિવસ બાદ આ બાળકીનો મૃતદેહ જંગલમાંથી મળી આવ્યો હતો.  સાંજીરામના ઘરે તેનો ભાણેજ રોકાવા આવ્યો હતો. આ સગીર ભાણેજ કુછંદે ચઢ્યો હતો અને તેને તેની સ્કૂલમાંથી કાઢી મુકાયો હતો. તેણે કેટલાક લોકો સાથે પીડિતા પર અત્યાચાર કર્યા, વારંવાર બળાત્કાર કર્યા, કરપીણ‌ હત્યા કરી. આરોપ પત્રમાં જે વર્ણન કરાયું છે તે એટલું અને કમકમાટી ઉપજાવે તેવું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ જેનામાં સહેજ પણ લાગણીનો છાંટો હોય તેને આરોપીઓ પ્રત્યે સખત નફરત ઉપજે અને આરોપીને ઓછી સજા ન થાય તેવી માગણી કરે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં પ્રશ્ન એ થાય કે જમ્મુ-કાશ્મીરના ખાસ કરીને જમ્મુના વકીલો શા માટે સીબીઆઇ તપાસની માગણી સામૂહિક રીતે કરે? શા માટે ભાજપના મંત્રીઓ પોતાના પદને જોખમમાં મૂકીને બળાત્કારીનો આરોપ લાગેલા વ્યક્તિઓનું કરે જ્યારે કે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામ વ્યક્તિ નથી કોઈ મહત્ત્વના પદ પર, કે નથી કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ કે નથી કોઈ ઉદ્યોગપતિ તો પછી આવા મામૂલી માટે આટલું સમર્થન કેમ?

બીજી તરફ, જે રીતે શહેલા રસીદ નામની ડાબેરી અને લોકોના વેરાના આધારે જવાહરલાલ નેહરૂ યુનિવર્સિટી અભ્યાસ કે અભ્યાસના બહાને રાજનીતિ કરી રહેલી યુવતી, તેની સાથેની જેની તસવીર બહાર આવી છે તેવી દીપીકા રાજાવત જે પીડિતાના પરિવારની વકીલ પણ છે તે,  ત્રીજી તરફ સેક્યુલર પત્રકારો દ્વારા ટ્વિટર પર છેડાયેલું અભિયાન, અને ચોથી તરફ ફિલ્મ જગતના કલાકારો દ્વારા પોતે આ ઘટનાના કારણે હિન્દુ તરીકે શરમ અનુભવતા હોવાની તસવીરો સાથે ની ઝુંબેશ… સામાન્ય રીતે બળાત્કાર પીડિતા વ્યક્તિનું નામ કે તેનો ધર્મ બહાર આવતો નથી પરંતુ આ મામલાને ચગાવવા માટે સેક્યુલર મિડિયાએ બળાત્કાર પીડિતાનું નામ જાહેર કરી દીધું અને આ રીતે તમામ હદો વટાવી દીધી. આ બધાના કારણે કઠુઆના આ કાંડને બીજી બાજુએથી જોવા અને વિચારવા પ્રેરે છે.

લગભગ સમગ્ર મીડિયાએ આ ઘટનાને એક તરફી રીતે રજૂ કરી છે. અપવાદ માત્ર ઝી ન્યૂઝ અને ‘દૈનિક જાગરણ’ રહ્યાં. કોઈ મિડિયાએ ઘટના સ્થળ ઉપર પત્રકારને મોકલી ને તપાસ કરવાનું ઉચિત સમજ્યું નહિ પરંતુ ઝીએ ઘટનાસ્થળે જઈ ફર્સ્ટ હેન્ડ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઝી ન્યૂઝે ગામના લોકો સાથે વાતચીત કરી હતી અને ગામના લોકોએ ક્રાઈમ બ્રાંચ દ્વારા તપાસ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો ન હતો અને સીબીઆઈ દ્વારા તપાસની માગણી કરી હતી.

ગામના લોકોએ કેટલાક સવાલો કર્યા જેનો જવાબ આરોપપત્રની દૃષ્ટિએ મળે તેમ નથી.

૧. જે મંદિરમાં પીડિતાને બંધક બનાવીને રખાઈ હોવાનો આરોપ છે તે મંદિરમાં માત્ર એક જ ઓરડો છે તેના ત્રણ દરવાજા અને બારી છે. યાદ રહે કે આ મંદિર રાસના નામના ગામ નું મંદિર છે, નહિ કે અમદાવાદ મુંબઈ કે દિલ્લી જેવા કોઈ મોટા શહેર નું મંદિર કે જ્યાં લોકો મંદિરની બારીમાંથી ડોકિયાં કરીને જુએ નહીં. અહીં લોકો સવારસાંજ પૂજા કરવા આવતા હોય છે. વળી આ મંદિરની ચાવી માત્ર સાંજીરામ પાસે જ રહે છે તેવું નથી, બીજા પરિવારો પાસે પણ તેની ચાવીઓ રહે છે. આ સ્થિતિમાં આવા નાનકડા મંદિરમાં કોઈ નાનકડી દીકરીને છ દિવસ સુધી બંધક રખાઈ હોય તો તે ગામના લોકોની જાણમાં આવ્યા વગર રહે નહીં.

૨. શંકા ઉપજાવે તેવી બીજી બાબત એ છે કે આરોપપત્ર મુજબ બળાત્કાર સાંજીરામના ભાણેજ અને તેના દીકરાએ કર્યો હતો પરંતુ સાંજીરામે નહીં. આવા અપરાધોના મામલામાં સાંઇરામ જેવી વ્યક્તિ પોતે બળાત્કાર ન કરે પરંતુ પોતાના ભાણેજ અને દીકરાને બળાત્કાર કરવા પ્રેરે, છૂટ આપે તે વાત ગળે ઉતરે તેવી નથી.

૩. આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે સાંજીરામે પોલીસ અધિકારીઓને લાખો રૂપિયાની લાંચ આપી હતી. જો આવું હોય તો શું સાંજીરામ બળાત્કાર પીડિતાની લાશ પોતાના ઘરની નજીકના વિસ્તારમાં ફેંકાવા દે જેથી તેના પર જ શંકા જાય? શું તે કારની વ્યવસ્થા કરી ન શકે?

૪. વળી સ્થાનિક લોકોનું એવું કહેવું છે કે ૧૫ જાન્યુઆરીએ આ મંદિરમાં ભંડારો થયો હતો એટલે કે સામૂહિક જમણવાર. આરોપપત્ર મુજબ ૧૫ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર પીડિતા આ મંદિરમાં હતી તો શું જમણવારમાં કોઈએ આ નાનકડા મંદિરમાં રહેલી પીડિતાને જોઈ નહીં?

૫. આરોપપત્રમાં વિસંગતતાઓ ઘણી છે.  તેમાં શરૂઆતમાં કહેવાયું છે કે સાંજીરામે ૭ જાન્યુઆરીએ તેના ભાણેજને આ બળાત્કાર પીડિતાનું અપહરણ કરવા કહ્યું  હતું. આરોપપત્રના એ જ ફકરામાં આજ વાત પછી તરત જ આનાથી વિરુદ્ધ વાત આવે છે અને એ વાત એ છે કે દીપક ખજુરીયા નામના એક વ્યક્તિએ સાંજના ભાણેજને સિગરેટ ની લાલચ આપીને બોલાવ્યો અને તેને બૉર્ડની પરીક્ષામાં પાસ કરાવી દેવાની લાલચ આપીને બળાત્કાર પીડિતાની અપહરણ કરવા કહ્યું. તો ખરેખર અપહરણ કરવાની યોજના સાંજીરામની હતી કે પછી દીપક ખજુરીયાની? આરોપપત્રમાં એ તો કહ્યું છે કે સાંજીરામ ગામમાંથી મુસ્લિમ સમુદાયને  ભગાડવા માટે આ પ્રકારની ઘટના કરવા માગતો હતો પરંતુ અપહરણ પાછળ દીપક ખજુરીયાને કયો રસ હતો તે વાત આરોપપત્રમાં સ્પષ્ટ થતી નથી.

૬. આ દુર્ઘટનાની તપાસ માટે મહેબૂબા મુફ્તી સરકારે કાશ્મીરના ઇરફાન વાની નામના એક પોલીસ અધિકારીને વિશેષ તપાસ ટુકડી  (સિટ)ના સભ્ય તરીકે નીમ્યા. આ પોલીસ અધિકારી પોતે ૨૦૦૭ના વર્ષમાં હત્યા અને બળાત્કારના આરોપસર જેલમાં જઈ આવેલા છે.

૭. ગામના લોકોનો એવો આરોપ પણ છે કે જ્યારે ક્રાઈમ બ્રાન્ચને તપાસ સોંપવામાં આવી ત્યારે તેણે ગામના લોકોને પોલીસ સ્ટેશનમાં ખૂબ જ યાતના આપી હતી.

૮. આરોપપત્રમાં બીજી વિસંગતતા એ છે કે ૧૧ જાન્યુઆરીએ સાંજે પાંચ વાગે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામનો ભાણેજ  દીવાબત્તી કરવા માટે આ મંદિરમાં આવે છે તેમ લખેલું છે. તે પછી તે તેના મામાના દીકરા વિશાલ જંગોત્રા જે મેરઠમાં છે તેને તેની કામવાસના સંતોષવા રાસના આવવા આમંત્રણ આપે છે. વિશાલ બીજા દિવસે સવારે ૬.૩૪ મિનિટે આવી પહોંચે છે. આરોપપત્ર લેખકોએ આ લખતી વખતે કદાચ ગૂગલ સર્ચ કરી જોયું હોત તો પણ તેમને ખબર હોત કે મેરઠથી કઠુઆની કોઈ સીધી બસ કે ફ્લાઈટ નથી. કઠુઆથી પાછું રાસના ૨૬ કિમી દૂર છે. આથી વિશાલને રાસના આવવું હોય તો તેણે ટ્રેનમાં જ આવવું પડે. ટ્રેનમાં પણ તરત જ ટિકિટ મળવી અને સમયસર પહોંચવું તને આ બધું પાર પડે તો પણ બીજા દિવસે સવારમાં ૬.૩૦એ પહોંચવું શક્ય તો નથી જ. આરોપ પત્ર મુજબ ૧૫ કે ૧૬ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર કરી ને પછી મેરઠ જવા રવાના થયો હવે વિશાલના પરિવારના કહેવા મુજબ, તે ૧૫મીએ તો મુઝફ્ફરાબાદ માં પરીક્ષા આપી રહ્યો હતો તેની ઉત્તરવહી પણ પ્રાપ્ય છે તેણે એટીએમમાંથી નાણાં ઉપાડ્યાં હોવાના છે તો પછી તે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે હોઈ શકે?

૯. સૌથી મોટી વાત એ છે કે કોઈ કેસમાં આરોપીઓ પોતે તેમના નાર્કૉ ટેસ્ટની માગણી કરે? આ કેસના આરોપીઓ કરી રહ્યા છે!

આ આખો કાંડ હિન્દુઓ અને મંદિરોને બદનામ કરવા તેમજ બકરવાલ મુસ્લિમ સમુદાય જે દેશભક્ત છે, પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ સામે લડે છે, તેને ગામમાંથી ભગાડવા માટે સર્જ્યો હોવાનું માનવાના પૂરતાં કારણો છે. મહેબૂબા સરકાર જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓને વસાવી રહી હતી જેની સામે આ વકીલો સહિતના નાગરિકો આક્રોશિત હતા. પહેલી વખત વકીલે આક્રોશમાં આવીને આની સામે શસ્ત્રો ઉપાડવા ધમકી આપી તે જ બતાવે છે કે સરકારના આ પગલા સામે અને રોહિંગ્યા સામે સ્થાનિકોનો રોષ કેટલો બધો હશે?

આ ઘટનામાં માનવ અધિકારવાદી વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહ, તેમના પૂર્વ સાથી દીપિકા રાજાવત તેમજ જેએનયુ માં અલગતાવાદી અને ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે’ ગેંગના સમર્થકોની સામેલગીરી પણ એક શંકા ઉપજાવે છે કારણકે ઈન્દિરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ રોહિંગ્યા બાબતે તપાસ કરવા નિમ્યાં છે. ઇન્દિરા જયસિંહ એક એનજીઓ પણ આવી પ્રવૃત્તિઓ માટે ચલાવે છે. અને મોદી સરકારે તેમના એનજીઓ પર વિદેશથી ગેરકાયદે રીતે ભંડોળ મેળવવા માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તેમની એનજીઓમાં દીપિકા રાજાવત કામ કરી ચૂક્યાં છે. દીપીકા રાજાવત એ શેહલા રશીદ સાથે મિત્રતા ધરાવતાં હોવાની વાત સોશિયલ મિડિયા પર ચર્ચામાં છે. શેહલા રસીદ એ જેએનયુની ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગની સમર્થક છે. તે વામપંથી વિચારધારાની છે.

‘દૈનિક જાગરણ’ના અહેવાલ મુજબ તો પીડિતા બાળકી પર બળાત્કાર નથી થયો! જમ્મુથી અવધેશ ચૌહાણે લખેલા આ અહેવાલ મુજબ આરોપપત્રમાં જે તથ્યો અને પ્રમાણો આપવામાં આવ્યાં છે તેમની વચ્ચે ઘણી કડી બેસતી નથી. કઠુવા જિલ્લા હૉસ્પિટલ સિટને બે પોસ્ટમોર્ટમ રિપૉર્ટ આપ્યા છે. સામાન્ય રીતે એક જ રિપૉર્ટ આપવામાં આવે છે. બંને ડૉકટરોના રિપોર્ટ વચ્ચે પણ તફાવત છે. ચોંકાવનારી વાત, આ અહેવાલ મુજબ એ છે કે આ બંને રિપોર્ટમાં બળાત્કારની કોઈ વાત જ નથી.

સામાન્ય રીતે મંત્રી હોય કે વકીલ, એ આવા બળાત્કાર જેવા ગુનામાં વચ્ચે પડતા નથી હોતા કારણ કે તેમને પોતાની કારકિર્દીની પડી હોય છે. વકીલ આરોપી માટે કેસ જરૂર લડે પરંતુ જાહેરમાં તેનો બચાવ એક ઝુંબેશની જેમ કરે તેવું ભાગ્યે જ બનતું હોય છે પરંતુ આ કિસ્સામાં જમ્મુના વકીલોએ જે રીતે આરોપપત્ર દાખલ ન થાય તે માટે વિરોધ પ્રદર્શન અને હડતાલ કરી તે બતાવે છે કે આ કિસ્સામાં આરોપીઓને બીજી બાજુથી જોવા જરૂરી છે. આરોપીઓના વકીલ અંકુર શર્માએ તો ત્યાં સુધીની આક્ષેપો કર્યા કે મહેબૂબા સરકાર જમ્મુ-કાશ્મીરનું ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે છે. તેમણે ગૌહત્યા અને પશુઓની તસ્કરીને સંપૂર્ણ છૂટ આપેલી છે. તેમણે કહ્યું કે મહેબૂબા જિહાદી મુખ્ય પ્રધાન છે અને તેઓ જમ્મુનું પણ કાશ્મીરની‌ જેમ જનસંખ્યા (ડેમૉગ્રાફિક)ની રીતે પરિવર્તન કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જવાનોની શહીદી બાબતે ફજેતો થયા પછી લોકસભાની ચૂંટણીના દસેક મહિના પહેલાં સરકારમાંથી નીકળી જનાર ભાજપે કઠુઆ કાંડ વખતે તેના બે મંત્રીઓએ આરોપીઓનું સમર્થન કર્યું તે વખતે તેમનાં રાજીનામાં લઈ લીધાં હતાં. તેના બદલે તે જ વખતે સરકાર છોડી હિંમતભેર હિન્દુઓને સાથ આપ્યો હોત તો હિન્દુઓમાં તેના પ્રત્યે માન વધી ગયું હોત. પરંતુ ચૂંટણી આવે ત્યારે હિન્દુઓની વાત કરતો ભાજપ શાસનમાં આવ્યા પછી તેને ભૂલી જતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જમ્મુના હિન્દુઓએ પોતાની તાકાત પર જ લડાઈ લડવી પડશે. કાશ્મીરમાં ગઠબંધન તોડ્યા પછી પણ ભાજપે આ કેસમાં સીબીઆઈ તપાસની કોઈ માગણી કરી નથી!

બૉક્સ

શેહલા આણિ મંડળીએ બળાત્કારને ‘ધંધો’ બનાવ્યો?

એક અૉડિયો ટેપમાં પીડિતાનાં વકીલો દીપિકા રાજાવત તેમજ તાલિબ હુસૈન અને શેહલા રશીદ પર આ કેસમાં પીડિતાના પરિવારને સહાય કરવા માટે ઉઘરાવાયેલા રૂ. ૭૦ લાખ  ચાંઉ કરી જવાનો આરોપ મૂકાયો છે. જ્યારે મુસ્લિમ પીડિતા અને હિન્દુ ગુનેગારની થિયરી ચલાવી હિન્દુઓને બદનામ કરાતા હોય ત્યારે અહીં એ પણ લખવું જરૂરી છે કે આ અૉડિયો ટેપ બે મુસલમાન વચ્ચેની જ છે. ઓડિયોમાં જમ્મુ નિવાસી ને અૉલ ઇન્ડિયા ટ્રાઇબ કૉઑર્ડિનેશન કમિટીના અધ્યક્ષ ચૌધરી નજાકત ખટાના અને ‘મઝલૂમ‌ કી આવાઝ’ નામનું સંગઠન ચલાવતા વકાર ભટ્ટી વચ્ચે વાતચીત છે.

અૉડિયોમાં નજાકત કહે છે કે તાલીબ દિલ્લીથી ૭૦ લાખ રૂપિયા લઈને આવ્યો હતો અને તે શેહલા રસીદ સાથે મળીને પરિવારને મૂર્ખ બનાવે છે. તેના જવાબમાં વકાર એવું કહે છે કે પીડિતાનો ફોટો વાઇરલ તેણે બનાવ્યો, જમ્મુ બંધ તેણે કરાવ્યું અને કેન્ડલ માર્ચ તેણે કઢાવી, પરંતુ ફાયદો દીપિકા, શેહલા અને તાલીબ ઊઠાવી રહ્યાં છે.

national

હવે કંઈ ન કર્યું તો જનતા માફ નહીં કરે મોદીજી!

ભાજપે મહેબૂબા મુફ્તીના પીડીપી પક્ષને ટેકો પાછો ખેંચી લીધો. કારણ આપ્યું કે ત્રાસવાદની ઘટનાઓ, કટ્ટરવાદિતાની ઘટનાઓ વધી ગઈ હતી. કારણ ગળે ઉતરે તેવું નથી.
મહેબૂબા મુફ્તીએ રમઝાનમાં યુદ્ધવિરામનો પ્રસ્તાવ કર્યો, પણ સ્વીકાર્યો કોણે? મોદી સરકારે!
પથ્થરબાજોને ભટકેલા યુવાનો કોણે કહ્યા? રાજનાથસિંહ, ગૃહ પ્રધાને!
તમારે ટેકો પાછો ખેંચવો જ હતો તો ૨૦૧૫માં કાશ્મીરી પંડિતોને વસાવવાની વાત આવી ત્યારે ખેંચી લીધો હોત તો સારું રહેત.
તમારે ટેકો પાછો ખેંચવો જ હતો તો ગયા વર્ષે ગુજરાતના અમરનાથ યાત્રીઓ પર હુમલો થયો ત્યારે ખેંચી લીધો હોત તો સારું રહેત.
તમારે ટેકો પાછો ખેંચવો જ હતો તો કઠુઆમાં હિન્દુઓને ફસાવવા અને દેશભક્ત મુસ્લિમ સમુદાયને ત્યાંથી તગેડવા બળાત્કારનો આરોપપત્ર પોલીસે તૈયાર કર્યો અને તેના વિરોધમાં ભાજપના બે પ્રધાનો ઊભા રહ્યા ત્યારે પાછો ખેંચ્યો હોત.
સીઆરપીએફના જવાનોની બસ જતી હોય, પથ્થરબાજી થતી હોય અને જવાનો તેમના ઉપરીને કહેતા સંભળાય કે સર, ઑર્ડર દીજિયે ગોલી ચલાને કા અને આ બધું વાઇરલ વિડિયોમાં કેદ થાય, ત્યારે એ ઑર્ડર ન અપાયો તે શું મહેબૂબા મુફ્તીના ઈશારે? કે રાજનાથના ઈશારે?
હવે તમે એમ કહો કે આ સરકારે બરાબર કામ ન કર્યું તો એવું નથી. બુરહાન વાની ગેંગનો સફાયો થયો તે હકીકત છે અને તેનો જશ તમે લીધો જ છે.
હવે તમે એમ કહો કે સરકારે બરાબર કામ ન કર્યું તો મહેબૂબા ૨૦૧૬માં ક્ષીર ભવાની મંદિરમાં પંડિતો માટે થઈને જાય તે ભૂલી જવાનું? તેમની શિવલિંગ પર દૂધાભિષેક કરતી તસવીર સાથે તમારા સમર્થકોએ જ મોદી સરકારને જશ આપ્યો છે.
ચાર દિવસ પહેલાં પંડિતોને મહેબૂબાએ ખાતરી આપી હતી કે પાકિ. અધિકૃત કાશ્મીરમાં શારદા મંદિરના જીર્ણોદ્ધારની વાત તેઓ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મળીને ઉઠાવશે.
કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદીઓના સંખ્યાબંધ એન્કાઉન્ટર આ ત્રણ વર્ષના ગાળામાં જ થયાં છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પણ આ જ સમયગાળામાં થઈ છે. કાશ્મીરી યુવાનોને માટે પ્લેસમેન્ટના કેમ્પ આ ત્રણ વર્ષમાં લાગ્યા જ હતા. કાશ્મીરી પથ્થરબાજો ફૂટબોલના કૉચ બન્યા તે પણ આ સમયગાળામાં થયા જ હતા.
૨૦૧૪ની અને ૨૦૧૭ની દિવાળી તમે કાશ્મીરમાં સેના સાથે વિતાવી જ હતી. આવું કોઈ વડા પ્રધાને કર્યું નથી.
પૂર વખતે કાશ્મીરીઓને ઉગારવાનું કામ સેનાના જવાનો જે આ જ કાશ્મીરીઓના પથ્થર અને ગોળી ખાય છે, તેમણે સારી રીતે કર્યું જ હતું.
કિશનગંગા પ્રૉજેક્ટ પર પાકિસ્તાનને વિશ્વ બૅન્ક તરફથી ફટકો પડ્યો જ છે.
ઉધમપુર-કટરા રેલ પ્રૉજેક્ટ, ચેનાની-નસરી ટનલ પણ બનાવી છે. કાશ્મીર માટે રૂ. ૮૦૦ અબજનું પેકેજ પણ જાહેર કર્યું છે. મેજર ગોગોઈ જીપ પર પથ્થરબાજને બાંધીને લઈ જતા હોય ત્યારે સરકારે તેમને ટેકો પણ આપ્યો છે. પરંતુ તમે ટેકો પાછો ખેંચવાનો જે સમય પસંદ કર્યો છે તે આ બધું ધોઈ નાખશે કારણકે હવે તમારે જ ટેકો પાછો ખેંચી લેવા માટે કાશ્મીરમાં કંઈ થયું જ નથી તેમ કહેવું પડશે.
છૂટા પડો તો વાંધો નહીં, પણ રાજકારણીઓએ અભિનેતાઓમાંથી શીખવા જેવું છે. આમીર ખાન અને રીના દત્ત, સૈફ અલી ખાન અને અમૃતા સિંહ છૂટાં પડ્યાં પછી એકબીજા સામે કાદવ ઉછાળતા નથી. રાજકીય પક્ષોએ પણ ગઠબંધન તોડતી વખતે પરસ્પર મૌન રાખીને છૂટા પડવું જોઈએ કારણકે ભવિષ્યમાં ક્યારે હાથ મેળવવા પડે તે કંઈ કહેવાય નહીં. પરંતુ જો આક્ષેપો કરશો અને ભવિષ્યમાં હાથ મેળવશો (ભૂતકાળમાં કૉંગ્રેસ અને તમે આવું કર્યું જ છે)તો લોકોમાં પણ આવો સંદેશ જશે કે અભી બોલા અભી ફોક કરાય, તેમાં કંઈ વાંધો નહીં. લોકો પછી ધંધાઉદ્યોગ અને સંબંધોમાં આવું કરવા લાગ્યા છે કારણકે ગીતાજીમાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે કહ્યું છે
યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠસ્તત્તદેવેતરો જન:
શ્રેષ્ઠ એટલે કે મોટા લોકો જેવું આચરણ કરે છે તેવું સામાન્ય લોકો પણ કરે છે.
હજુ પણ તમારી પાસે સમય છે અને હવે કંઈ નહીં કરો તો તમારી પાસે હવે મહેબૂબા જેવી કોઈ આડશ નથી જેના પર તમે આક્ષેપ કરીને છૂટી જાવ કે તેણે કંઈ કરવા ન દીધું. એટલે હવે બાકીના ૧૦ મહિનામાં કાશ્મીરમાં કંઈક નક્કર કરી બતાવો તો આવતા મે મહિનામાં તમારી સરકાર પાકી. નહીં તો…

national, sanjog news, vichar valonun

નહેરુ માનતા હતા કે દેશની રક્ષા કરવા સેનાની જરૂર જ નથી, પોલીસ પૂરતી છે!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૩/૫/૧૮)

કર્ણાટકની ચૂંટણીની સાથેસાથે એક વિવાદ સર્જાયો. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સેનાના જનરલો સાથે પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુએ કરેલા વર્તનની વાત ઊછાળી. કૉંગ્રેસે તેનો વિરોધ કર્યો. કૉંગ્રેસના વિરોધને શેખર ગુપ્તા જેવા પત્રકારે પીઠબળ પૂરું પાડ્યું. નહેરુ-ગાંધી પરિવાર કેન્દ્રિત કૉંગ્રેસ તો લાલબહાદુર શાસ્ત્રીને ભૂલાવી દેવા માગતી હોય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ શેખર ગુપ્તા જેવા પત્રકાર પણ કૉંગ્રેસની જ ચાલ રમે તે કેવું કહેવાય? એક સમાચારપત્રમાં શેખર ગુપ્તાએ લખ્યું કે “૧૯૭૧ને બાદ કરતાં કોઈ પણ યુદ્ધમાં ભારતની સ્પષ્ટ જીત હાંસલ નથી થઈ.”
શેખર ગુપ્તા કદાચ ભૂલી ગયા કે ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાને હુમલો કર્યો ત્યારે ભારતે તેને મારી ભગાડ્યું હતું, એ તો નહેરુ આ પ્રશ્નને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં લઈ ગયા એટલા માટે અડધું કાશ્મીર પાકિસ્તાન પચાવી શક્યું. આ જ રીતે ૧૯૬૫ના યુદ્ધમાં પણ ભારતની ટાંચાં સાધનો (તેના માટે પણ નહેરુ જવાબદાર છે જેની વાત આ લેખમાં આગળ લખીશ) છતાં જીત થઈ હતી.

જો શેખર ગુપ્તા જીતને રાજદ્વારી રીતે પણ આંકતા હોય તો તો કારગીલને બાદ કરતાં એકેય યુદ્ધમાં ભારતની સ્પષ્ટ જીત થઈ જ નથી કારણકે દર વખતે ટેબલ પર મંત્રણામાં ભારતના રાજકીય નેતાઓએ પાકિસ્તાનના નેતૃત્વ સામે શરણાગતિ જ સ્વીકારી છે. કારગીલ વખતે પણ આવું થવાની શક્યતા હતી. નવાઝ શરીફ અમેરિકામાં પ્રમુખ બિલ ક્લિન્ટનને મળવા ધસી ગયા હતા, બિલે પણ અટલજીને તેડું પાઠવ્યું હતું પરંતુ અટલજીએ સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી અને કહ્યું, “પહેલાં શરીફને કહો, સેના પાછી ખેંચે પછી જ બીજી બધી વાત.” બિલ ક્લિન્ટનના વિશેષ સહાયક બ્રુસ રિએડલે આજથી બરાબર ૧૬ વર્ષ પહેલાં એટલે કે ૧૯ મે ૨૦૦૨ના રોજ આ વાત કહી હતી.

નહેરુનું સેના વિશેનું દર્શન કેવું હતું? જાણીને હસવું આવશે. સેના વિશેના ઇતિહાસકાર શિવ કુણાલ વર્માએ ‘૧૯૬૨: ધ વૉર ધેટ વૉઝન્ટ’માં લખ્યું છે તે સંદર્ભ સાથે વાત કરીએ.

૧૯૩૮માં ગાંધીજીએ સુભાષચંદ્ર બોઝને (ત્રાગા કરીને) હાંસિયામાં ધકેલી દીધા અને કૉંગ્રેસ છોડવા વિવશ કર્યા. બોઝ એક માત્ર રાજકીય નેતા હતા જે સેનાનું મહત્ત્વ સમજતા હતા. બોઝના ગયા બાદ અને સરદાર પટેલના મૃત્યુ બાદ એક પણ વ્યક્તિ નહોતી જે સેનાના પુનર્ગઠન માટે પ્રેરણા આપી શકે જે આ દેશને દુશ્મનોથી બચાવી શકે.

૧૯૨૮માં જ હકીકતે નહેરુના સેના વિશેના વિચારો સ્પષ્ટ થઈ ગયા હતા જે સ્વતંત્રતા પછી પણ અકબંધ રહ્યા હતા. કેરળમાં પ્રાંતીય પરિષદમાં તેમણે કહેલું: “ભારતને એકેય દિશા તરફથી ખતરો નથી. અને જો ખતરો ઊભો થશે તો પણ આપણે તેમને પહોંચી વળશું.” કદાચ માની લઈએ કે આદર્શવાદી નહેરુ ત્યારે પાકિસ્તાનની સંભવિત રચનાથી અજાણ હોય. પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાનની રચના થઈ ચૂકી હતી ત્યારે?

સ્વતંત્રતા પછી બ્રિટિશ વ્યક્તિ લૅફ્ટ. જનરલ રૉબર્ટ લૉકહાર્ટ ભારતીય સેનાના વડા હતા. તેઓ વડા પ્રધાન નહેરુ આગળ સેના વિશેની યોજના લઈને ગયા. તેમને હતું કે સરકાર આ બાબતે ઉત્સાહ દેખાડશે. સંરક્ષણ નીતિ પર કોઈ દિશાનિર્દેશ આપશે. તેઓ મેજર જનરલ ‘જિક’ રૂદ્રની ઑફિસમાં નિસ્તેજ પાછા ફર્યા. (મેજર જનરલ ‘જિક’ રૂદ્રની આત્મકથામાં પણ આ વાત નોંધાયેલી છે.) તેમને પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું, “વડા પ્રધાને મારા કાગળ પર એક નજર જ ફેંકી અને ગુસ્સે થઈ ગયા. “રબિશ! રબિશ!” નહેરુ બરાડી ઊઠ્યા હતા. આપણને કોઈ સંરક્ષણ યોજનાની જરૂર નથી. આપણી નીતિ અહિંસાની છે. આપણને સૈન્ય પડકાર નથી (આપણી પર કોઈ આક્રમણ કરવાનું નથી). સેનાને વિખેરી નાખો. આપણી સુરક્ષા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પોલીસ જ પૂરતી છે!” પોલીસથી દેશની સીમાનું રક્ષણ થાય તેવું નહેરુ સમજતા હતા. તેમને વધુ પડતા લાગણીશીલ સમજવા કે મૂર્ખ?
“જિક”ની આત્મકથા અનુસાર, કાશ્મીર જે કંઈ ભારત પાસે બચ્યું તેમાં નહેરુનો કોઈ ફાળો નહોતો, પણ એ બચ્યું હતું સેનાના કારણે. જોકે ૧૯૭૧ના યુદ્ધની જીતના હીરો જનરલ સામ માણેક શૉ મુજબ તો જ્યારે પાકિસ્તાને કબીલાઈઓની મદદથી કાશ્મીર પર આક્રમણ કરી દીધું ત્યારે નહેરુને તેને બચાવવાની ઉતાવળ નહોતી. લેખક પ્રેમશંકર ઝા ‘કાશ્મીર ૧૯૪૭, રાઇવલ વર્ઝન્સ ઑફ હિસ્ટરી’ નામના પુસ્તકમાં જનરલ શૉનો ઇન્ટરવ્યૂ મૂક્યો છે. તેમાં માણેક શૉએ એ સમયનું વર્ણન કરતા કહ્યું હતું, “બપોરના ૨.૩૦ વાગ્યા હતા. જનલર સર રૉય બુચર મારા રૂમમાં દાખલ થયા અને કહ્યું, “એહ, તમે જાવ અને તમારું ટૂથબ્રશ લઈ લે. તમારે વી. પી. મેનન સાથે શ્રીનગર જવાનું છે. ફ્લાઇટ ચાર વાગે ઉડાન ભરશે. “ મેં (શૉએ) પૂછ્યું, “હું શા માટે, સાહેબ?”

બુચરે કહ્યું કે કાશ્મીરની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. શૉ તે વખતે ડિરેક્ટૉરેટ ઑફ મિલિટરી ઑપરેશન્સ હતા. તેઓ સમગ્ર ભારત, પશ્ચિમી સીમા, પંજાબ બધે જ ચાલતાં ઑપરેશન માટે જવાબદાર હતા. કાશ્મીરની પરિસ્થિતિ તેમને ખબર હતી. આજે કૉંગ્રેસ સહિત ઘણા લોકોને મોહમ્મદ અલી ઝીણા માટે પ્રેમ છલકાય જાય છે પરંતુ ઝીણાએ અખંડ ભારતમાં ડાયરેક્ટ ઍક્શન દ્વારાં રમખાણો તો ભડકાવ્યાં જ પરંતુ અલગ પાકિસ્તાન લઈને પણ તેમને ચેન નહોતું પડ્યું.

શૉએ એ ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે પાકિસ્તાનની સેના, કબીલાઈ લોકો તે વખતે કાશ્મીરમાં રેઇડ કરી રહ્યા હતા, બળાત્કારો કરી રહ્યા હતા. જોકે તે અમારા માટે સારું હતું. મહારાજાની સેનામાં ૫૦ ટકા મુસ્લિમો અને ૫૦ ટકા ડોગરાઓ હતા. મુસ્લિમોએ તે વખતે બળવો કરી દીધો હતો અને પાકિસ્તાની સેના સાથે જોડાઈ ગયા હતા. મહારાજા હરિસિંહને ભારતમાં જોડાવા માટે મનાવવા સરદાર પટેલ અને વી. પી. મેનન ગયા હતા. મહારાજા માની ગયા. સરદાર, મેનન અને જનલર શૉ ફ્લાઇટમાં દિલ્લી પાછા આવી ગયા.

માઉન્ટબેટનની અધ્યક્ષતામાં કેબિનેટની બેઠક મળી રહી હતી. નહેરુ, સરદાર પટેલ, સરદાર બલદેવસિંહ સહિતના પ્રધાનો હાજર હતા. સરદાર બલદેવસિંહ સંરક્ષણ પ્રધાન હતા. માઉન્ટ બેટને મને (માણેક શૉને) પૂછ્યું, “કમ ઑન માણેકજી, (કાશ્મીરમાં) સેનાની શું સ્થિતિ છે?” માણેક શૉએ વિગતો આપીને કહ્યું કે આપણે સેનાને તાબડતોબ ફ્લાઇટમાં કાશ્મીર નહીં મોકલીએ તો આપણે શ્રીનગર ગુમાવી બેસીશું, કારણકે સડક માર્ગે જવામાં દિવસો લાગી જશે અને જો કબીલાઈઓના હાથમાં ઍરપૉર્ટ આવી ગયું તો આપણે સેનાને ફ્લાઇટ દ્વારા પણ નહીં મોકલી શકીએ.”
માણેક શૉએ એ ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું, “હંમેશની જેમ નહેરુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો, રશિયા, આફ્રિકા, ઈશ્વર વિશે વાતો કરતા રહ્યા. આખરે સરદાર પટેલે તેમનો પિત્તો ગુમાવ્યો. તેમણે સીધું જ પૂછ્યું, “જવાહરલાલ, તમારે કાશ્મીર જોઈએ છે કે પછી તમે તેને આપી દેવા માગો છો?” તેમણે (નહેરુએ) કહ્યું, “હા, હું કાશ્મીર ઈચ્છું છું.” પટેલે કહ્યું, “તો પછી આદેશ આપો ને.” પણ નહેરુ કંઈ બોલે તે પહેલાં સરદારે જ માણેશ શૉ તરફ ફરીને કહ્યું, “તમને તમારા આદેશ મળી ગયા છે.”

શિવ કુણાલ વર્મા પોતાના ઉપરોક્ત પુસ્તકમાં લખે છે, “જનરલ કરિયપ્પાએ નહેરુને ચીન વિશે ચેતવ્યા હતા કે ભારતની સેના ચીનની સેનાનો સામનો કરી શકે તેવી સક્ષમ નથી. સેના અને વિવિધ સમિતિઓની વારંવારની ચેતવણીઓ છતાં નહેરુએ સેનાને મજબૂત બનાવવા કંઈ કર્યું નહીં…નહેરુને સેના વિશે અણગમો હતો..તેમનો રાજકીય સિદ્ધાંત સેનાના નેતૃત્વની ક્ષમતાને વખાણી પ્રોત્સાહિત કરવાના બદલે તેને ઉતારી પાડવાનો હતો…
ભારતીય સેનાના પહેલા જનરલ નિયુક્ત કરવાના હતા ત્યારનો કિસ્સો પણ જાણીતો છે. આ માટેની બેઠકનું નેતૃત્વ સ્વાભાવિક જ નહેરુએ કર્યું હતું. નહેરુનો શું મત હતો? જાણીને આઘાત લાગશે પણ નહેરુએ કહ્યું હતું કે (સ્વતંત્ર થયા પછી પણ) આપણે ભારતીય સેનાના વડા તરીકે કોઈ ભારતીય અધિકારીના બદલે બ્રિટિશ અધિકારીને નિયુક્ત કરવા જોઈએ કારણકે ભારતીય અધિકારીઓમાં અનુભવની ખામી છે.

ત્યાં હાજર બધા જ લોકોએ નહેરુની વાતનું સમર્થન કર્યું. પરંતુ બેઠકમાં એક સૈન્ય અધિકારી ઊભા થયા અને તેમણે કહ્યું, “આપણી પાસે દેશને આગળ વધારવાનો અનુભવ નથી તો શું વડા પ્રધાન તરીકે પણ કોઈ બ્રિટિશરને નિયુક્ત ન કરવા જોઈએ?” આ અધિકારીની વાતથી બેઠકમાં સોપો પડી ગયો. કાપો તો લોહી ન નીકળે તેવી સ્થિતિ થઈ ગઈ. આ અધિકારીએ કહ્યું, “આપણી પાસે ઘણા લાયક અધિકારીઓ છે.” અને પછી આ અધિકારીએ કરિયપ્પાનું નામ સૂચવ્યું. આ બહાદુર અધિકારી હતા નથુસિંહ રાઠોડ.

જોકે નહેરુને સેના પ્રત્યે આટલો અણગમો કેમ હતો? એક સંભવિત તર્ક એ પણ છે કે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી સ્વતંત્ર થયેલા ઘણા દેશોમાં સેનાએ બળવો કરી સત્તા હસ્તગત કરી હતી. જનરલ થિમય્યા પણ નહેરુની સેના તરફની અવગણનાથી દુઃખી હતા. જાહેરમાં નહેરુ થિમય્યાના વખાણ કરતા થાકતા નહોતા, પરંતુ અંદરખાને એવા કાવાદાવા કરતા જે સ્પષ્ટ બતાવતી હતી કે નહેરુને ડર હતો કે થિમય્યા તેમના શત્રુ છે જે ભારતના નિર્વિવાદિત વડા તરીકે તેમને ઉથલાવી શકે છે.

થિમય્યા સેનાના વડા બન્યા પછી જ્યારે પહેલી વાર નહેરુને મળ્યા ત્યારે સામાન્ય રીતે શાંત ‘ટિમ્મી’ (થિમય્યાનું હુલામણું નામ) રોષે ભરાઈ ગયા હતા. તેમણે નૉર્થ ઇસ્ટ ફ્રન્ટિયર ઍજન્સી (જે આજે અરુણાચલ પ્રદેશ તરીકે ઓળખાય છે) સેનાને સોંપવાના નિર્ણયનો વિરોધ કરતા કહ્યું હતું કે સેનાને પૂરતાં સંસાધનો આપ્યા વગર સરહદો આપી દેવી એ નિરર્થક નિર્ણય હતો. તેનાથી ચીનને તક મળી જશે કે હકીકતે ભારત આક્રમણ કરે છે.
થિમય્યાને આ ભૂલ ભારે પડી. થોડા દિવસો પછી તત્કાલીન સંરક્ષણ પ્રધાન કૃષ્ણ મેનન થિમય્યાને મળવા ગયા અને તેમને વડા પ્રધાનનો સીધો સંપર્ક કરવા બદલ ખખડાવી નાખ્યા. દુઃખી થિમય્યાએ તરત જ ત્યાગપત્ર આપી દીધો. થિમય્યાને મનાવવા નહેરુએ ડોળ કર્યો. તેમને બોલાવ્યા. મનાવવા ઉપરછલ્લો પ્રયાસ કર્યો. પણ તેઓ મક્કમ રહ્યા એટલે તેમના ત્યાગપત્રના સમાચાર મિડિયામાં લીક કરવામાં આવ્યા (કૉંગ્રેસનું મિડિયા મેનેજમેન્ટ તે સમયથી જોરદાર હતું) પરંતુ ત્યાગપત્રમાં શું વાત લખેલી છે તે જાહેર ન કરાયું. ન તો મિડિયાએ જાણવા પ્રયાસ કર્યો. સંસદમાં નહેરુએ કહ્યું કે થિમય્યાએ તો નજીવા કારણસર રાજીનામું આપી દીધું છે. ચીન-ભારતના છમકલાં વચ્ચે સેનાના વડાના ત્યાગપત્ર બદલ નહેરુએ તેમને બદનામ પણ કર્યા. હકીકતે કૃષ્ણ મેનનના અપમાનજનક વર્તન દ્વારા નહેરુએ જ થિમય્યાને રાજીનામું આપવા વિવશ કર્યા હતા. સેનાને અનુત્સાહિત કરવાનું પરિણામ એ આવ્યું કે ૧૯૬૨નું ચીન સામેનું યુદ્ધ ભારત હારી ગયું.

અને કદાચ આ આઘાતમાં જ પછી નહેરુનું પણ અવસાન થયું…તેમ મુલાયમસિંહ યાદવ સહિત અનેક લોકો માને છે.

national, politics, sanjog news, vichar valonun

સંવૈધાનિક સંસ્થાઓને નબળી કોણે પાડી?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ,તા.૨૯/૪/૧૮)
અચાનક ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા છે? કે પછી અસહિષ્ણુતા અને એવૉર્ડ વાપસી પછી કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું આ બીજું એક અભિયાન મોદી સરકાર સામે છે? ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ જાહેરમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર સામે બળવો પોકારીને દીવાસળી ચાંપવાનું કામ કર્યું હતું ત્યારે તેમાં સામ્યવાદી ડી. રાજાની બળવાખોર ન્યાયમૂર્તિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતના કારણે સામ્યવાદીઓ આ અભિયાન પાછળ હોવાની શંકા ગયા વગર નથી રહેતી. તે પછી કૉંગ્રેસ અને વિપક્ષોએ મહાભિયોગની દરખાસ્ત માટે નૉટિસ આપી પરંતુ તેની ગુણવત્તાના આધારે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ તેને ફગાવી દીધી.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પર પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ, પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! અલબત્ત, સમાચાર માધ્યમોએ યશવંતસિંહાના સમાચાર જેટલા ચગાવ્યા તેટલા આ સમાચારને મહત્ત્વ ન આપ્યું. પરંતુ રિમૉટ કંટ્રૉલ ગણાતા મનમોહને પણ તેના પર સહી કરવાની ના પાડી! એ તો ઠીક, વિપક્ષોમાં પણ તૃણમૂલ, ડીએમકેએ કૉંગ્રેસના આક્ષેપોના પુરાવા માગ્યા.
પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન કપિલ સિબલ તો એટલી હદે ગયા કે તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટનો બહિષ્કાર કરવાની જાહેરાત કરી! કેમ? કદાચ એટલા માટે કારણકે રામમંદિર, પી. ચિદમ્બરમ્ ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ સામા પક્ષ વતી, કપિલ સિબલ લડે છે. અને આ બધા કેસ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર પાસે છે. કપિલ સિબલે રામમંદિરનો કેસ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. કદાચ તેમને અથવા કૉંગ્રેસને ડર છે કે આ કેસનો ચુકાદો હિન્દુઓ તરફી આવ્યો તો તેનો સીધો ફાયદો ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં થશે.
દીપક મિશ્રના નામે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર કેસમાં કડક ચુકાદો, ૨૦૦૮ના બળાત્કારના કેસમાં કડક ચુકાદો, સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો બોલે છે. આના કારણે એક દલીલ એવી પણ થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને સાથી પક્ષોની મતબૅંક પર અસર પડતી હોવાથી તેઓ આટલી હદે ઉકળી ઉઠ્યા છે.
આ કપિલ સિબલે ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામીની સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો માટે મહાભિયોગ વખતે તેમનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ સૌમિત્ર સેનના મહાભિયોગ વખતે તેઓ ૨૦૧૦માં એમ કહેતા હતા કે રાજકારણીઓએ ન્યાયાધીશોના મહાભિયોગમાં પડવું જ ન જોઈએ!
ન્યાયમૂર્તિ લોયાના મૃત્યુ કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે કે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે એટલે ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા તેવી બૂમરાણ મચાવવી કેટલી હદે વાજબી? અને એમ જોવા જાવ તો ખરેખર ન્યાયતંત્ર, સંસદ કે સરકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા સૌથી વધુ ક્યારે ખતરામાં હતી? અને કોના થકી?
પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ ઘણી વાર ફરિયાદ કરતા કે ન્યાયાધીશો તેમના ‘આઇવરી ટાવર’માં રહે છે અને તેથી તેઓ બહુ રૂઢિચુસ્ત છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૭ના રોજ પહેલી વાર સરકાર અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ગોલકનાથ કેસ તરીકે જાણીતા કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કે. સુબ્બા રાવે છ વિરુદ્ધ પાંચની બહુમતીથી સરકારને મૂળભૂત અધિકારોમાં ચેડા કરતા અટકાવી દીધી હતી.
૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. એ. એન. રે વિશે એવું કહેવાય છે કે તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી કે તેમના સલાહકારોને ટેલિફૉન કરી કરીને નાનાનાના કેસોમાં પણ તેમનો અભિપ્રાય માગી તે મુજબ ચાલતા.
જે ન્યાયમૂર્તિઓ એ. એન. રે કરતાં સિનિયર હતા તેમાં એક હતા ન્યાયમૂર્તિ જયંતિ મણિલાલ શેલત. તેમની નિવૃત્તિને આડે એક મહિનો જ બાકી હતો તેથી કદાચ એમ બહાનું કાઢી શકાય કે તેમની નિમણૂક એક મહિના માટે જ શા માટે કરવી? પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ કાવદૂર સદાનંદ હેગડેની નિવૃત્તિમાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતાં. ઈન્દિરાની ચૂંટણીને પડકારતી એક અરજી તેમની કૉર્ટમાં અનિર્ણિત હતી. તેમને જણાયું હતું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જે સોગંદનામું કર્યું છે તે ખોટું છે. આથી તેમણે તો ઉલટું ઈન્દિરાને મદદ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઈન્દિરાના ચમચાઓને લાગ્યું કે તેઓ ઈન્દિરાની વિરુદ્ધ છે. આથી તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ન બનાવાયા. અમરનાથ ગ્રોવરે પોતાની સિનિયૉરિટી છતાં એ. એન. રેને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવાયા તેના વિરોધમાં રાજીનામું આપી દીધું હતું!
જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.
કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી પોલીસ પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા.
કૉંગ્રેસે ઈન્દિરા ગાંધીના કટોકટી કાળમાં રાજ્યો કરતાં વધુ સત્તા કેન્દ્ર સરકારને આપી દીધી લોકતંત્રને નબળું પાડ્યું. તેણે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યાં, રાજ્યપાલોની મદદથી સરકારો ઉથલાવી, પક્ષપલ્ટાને પ્રોત્સાહન આપી લોકતંત્રને નબળું પાડવા કોશિશ કરી તેટલી કોઈ પક્ષે કરી નથી. ગુજરાતમાં માત્ર વિધાનસભામાં કૉંગ્રસના સભ્યોએ તોફાન કર્યું તેના પર રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલ સિંહે રાજ્યમાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ નબળી પડી ગઈ હોવાનો રિપૉર્ટ કર્યો હતો અને વિધાનસભાને સુષુપ્ત અવસ્થામાં મૂકાવી દીધી હતી! કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સીતારામ કેસરી સાથે વાત કરી આ જ રાજ્યપાલે ૧૯૯૭માં શંકરસિંહ વાઘેલાને બહુમતી પૂરવાર કરવા સાત દિવસનો સારો એવો સમયગાળો સામેથી આપ્યો હતો જેથી તેમને ધારાસભ્યોની ખરીદી-વેચાણ માટે સમય મળી રહે!
૧૯૮૯ની ચૂંટણીમાં હારી ગયા પછી લોકસભાના વિસર્જનની પ્રક્રિયામાં રાજીવ ગાંધી વિલંબ કરી રહ્યા હતા. તે વખતે એવી અફવા પ્રસરી કે અજિતસિંહ હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશથી ખેડૂતોનો મોરચો કાઢી દિલ્લી આવી રહ્યા છે જેથી રાજીવ પર લોકસભાના વિસર્જન માટે દબાણ કરી શકાય. તે વખતે દિલ્લીના ઉપરાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ સેના બોલાવી હતી! જોકે તેઓ તેમના પ્રયાસમાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ વાત ભંડારીએ તેમની આત્મકથામાં નોંધી છે.
સંવૈધાનિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર પણ સૌથી વધુ તરાપ કૉંગ્રેસે જ મારી હતી. આકાશવાણી અને દૂરદર્શન માત્ર નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાજીવ દર્શન બનીને રહી ગયાં. મોરારજી દેસાઈની જનસંઘ અને અન્ય વિપક્ષો સાથેની સરકાર વખતે સંચાર માધ્યમોની સ્વાયત્તતા માટે એક સમિતિ જ્યૉર્જ વર્ગીઝના નેતૃત્વમાં બનાવાઈ હતી. ‘જનસત્તા’ હિન્દીના પૂર્વ તંત્રી સ્વ. પ્રભાષ જોશીએ પોતાના ‘જબ તોપ મુકાબિલ હો’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે “આ સમિતિએ અધ્યયન કર્યું, સૂચનો પણ કર્યાં, પરંતુ દૂરદર્શન અને આકાશવાણી જેવાં માધ્યમ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર થઈ જાય તેવું કૉંગ્રેસ ક્યારેય ઈચ્છતી નહોતી. અઢી વર્ષમાં જનતા સરકારનું પતન થઈ ગયું અને ઈન્દિરા ગાંધી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં. તેમની હત્યા પછી પાંચ વર્ષ સુધી (રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં) કૉંગ્રેસની સરકાર રહી. દૂરદર્શન પર સતત અને વારંવાર ઈન્દિરા ગાંધીનું શબ દેખાડી દેખાડીને અને તેમની શહીદીને તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી માટે સહાનુભૂતિ તેમજ મતોમાં પરિવર્તિત કરવામાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીની મોટી ભૂમિકા રહી.
૧૯૯૦માં જ્યારે વી. પી. સિંહના જનતા દળની સરકાર બની ત્યારે પ્રસાર ભારતીનો ખરડો પસાર થયો. પરંતુ તેના પર રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થાય અને સરકારી અધિસૂચનાથી તે અમલમાં આવે તે પહેલાં તે સરકાર પણ જતી રહી. કેટલાક સમય સુધી ચંદ્રશેખરની કૉંગ્રેસના ટેકા સાથેની સરકાર રહી. તે પછી નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકારે પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવવાની કોશિશ ન કરી. દેવેગોવડા અને ગુજરાલ સરકારમાં માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન જયપાલ રેડ્ડી અને ગુજરાલે પોતે પ્રસાર ભારતીને પુનર્જીવિત કરવામાં રૂચિ લીધી. ત્યારે પણ રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની બહુમતી હતી અને તે સ્વાયત્તતા વિરુદ્ધ હતી. આથી નવો ખરડો સંસદમાં પસાર થઈ શકે તેમ નહોતો. આથી ગુજરાલ સરકારે જૂના ખરડામાં કેટલાક સુધારા કર્યા અને વટહુકમ બહાર પડ્યો. આ રીતે પ્રસાર ભારતી બૉર્ડની રચના થઈ.
પ્રભાષ જોશી લખે છે કે આ બૉર્ડમાં ગુજરાલના મિત્રો અને વામપંથીઓની બોલબાલા હતી. આમ છતાં પહેલી વાર ચૂંટણીમાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીએ પ્રમાણમાં સ્વાયત્તતા દાખવી અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કર્યું.
૨૦૦૬માં યુપીએ સરકાર વખતે વિદેશ સચિવની નિમણૂક વખતે મનમોહનસિંહના માનીતા શિવશંકર મેનનની પસંદગી ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને અવગણીને કરાઈ હતી. કે. કે. પૉલ પછી કિરણ બેદી દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બને તેમ હતાં, પરંતુ કિરણ બેદીને બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશનનાં વડાં તરીકે સાઇડલાઇન કરી દેવાયાં. તેમના બદલે તેમનાથી બે બૅચ જુનિયર વાય. એસ. દડવાલની પસંદગી કરાઈ હતી. ૨૦૧૩માં ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વડા તરીકે યશોવર્ધન આઝાદથી એક બૅચ જુનિયર એવા સૈયદ આસીફ ઇબ્રાહિમની પસંદગી કરાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૧૩માં કૉલસા કૌભાંડની સુનાવણી સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલી રહી હતી. અને તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર ચાલી રહી હતી. સુપ્રીમના ન્યાયમૂર્તિ આર. એમ. લોઢાએ તે વખતે સીબીઆઈને પાંજરામાં પૂરાયેલો પોપટ અને ‘માસ્ટર્સ વૉઇસ’ કહી હતી. સીબીઆઈની તપાસ સરકારની સૂચના મુજબ થતી હોવાના આક્ષેપો ઘણા સમયથી વિપક્ષો કહી રહ્યા હતા, તેને આ અનુમોદન હતું. ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ ડીએમકેએ કેન્દ્રમાં કૉગ્રેસના ગઠબંધનવાળી સરકારને ટેકો પાછો ખેંચ્યો અને તેના બે દિવસમાં જ ડીએમકેના વડા કરુણાનીધિના વડા એમ. કે. સ્ટાલિનના ઘરે સીબીઆઈએ દરોડા પાડ્યા હતા!
ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા હતા ત્યારે સરકારમાં કોઈ જવાબદારી પણ ન ધરાવતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારે લાવેલો એક ખરડો પત્રકાર પરિષદમાં ફાડીને ફેંકી દીધો હતો.તે ગેરબંધારણીય પગલું હતુ઼ જ પણ સાથે પોતાના પક્ષના જ વડા પ્રધાનની કૉંગ્રેસને અને દેશને પોતાની જાગીર માનતા ગાંધી પરિવારને મન કેટલી કિંમત છે તે સાબિત થયું હતું.
હવે મા-દીકરા સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી સંવિધાન બચાવો કે લોકતંત્ર બચાવો રેલી યોજે ત્યારે કેટલું હાસ્યાસ્પદ લાગે!

media, national, sanjog news, society, vichar valonun

શું મિડિયાનું કામ માત્ર નકારાત્મકતા ફેલાવવાનું જ છે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૨/૪/૧૮)

આજે ચારે તરફ નકારાત્મકતાનું વાતાવરણ છે. રસ્તા ખરાબ છે, બૅંકમાં પૈસા નથી, બળાત્કારો થાય છે, આવી સમસ્યાઓ છે જ અને તેનાથી આંખ મિચામણા કરવાની વાત નથી. આ નકારાત્મકતા નથી. પરંતુ કોઈ અણઆવડતવાળો કર્મચારી પોતાના પગારમાં તોતિંગ વધારો ન થાય ત્યારે મેનેજમેન્ટને ગાળો આપે તે નકારાત્મકતા છે. પોતાની ભાભીની હંમેશાં ટીકા કરી તેને ક્યારેય મદદરૂપ ન થતી સ્ત્રી પાછી પોતાને મદદરૂપ ન થવા માટે પોતાની નણંદની ટીકા કરે તે નકારાત્મકતા છે.

બૉસ તરીકે પોતે મોડા આવી, વહેલા નીકળી જાય અને પછી કામ બગડે તો નીચેના કર્મચારીને દોષ દે તો તે નકારાત્મકતા છે. પોતે ઘરનો કચરો ઘરની બહાર ચાર રસ્તે નાખી દે અને પછી સ્વચ્છતા માટે સરકારને ગાળો આપે તે નકારાત્મકતા છે. પોતે ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન ન કરે અને પછી ટ્રાફિક જામ માટે સરકારને ગાળો આપે તે નકારાત્મકતા છે.

આવી ઘણી બધી નકારાત્મકતા ફેલાવવા માટે મિડિયાનો ફાળો ઓછો નથી. એમ કહે છે કે સવારે જ્યારે તમે ઊઠો છો ત્યારે તમારું મન કોરી પાટી જેવું હોય છે. ત્યારે તમે અખબાર વાંચો અને એમાં પહેલા પાને મોંકાણ (સમસ્યાઓ)ના જ સમાચાર હોય તો તમારા મનમાં નકારાત્મકતા પ્રવેશે છે. છેલ્લા પાને પણ મોંકાણ જ હોય છે. સમાચાર જોવા ટીવી ચાલુ કરો છો અને સમાચારમાં પણ આવી જ નકારાત્મકતા જ હોય તો સ્વાભાવિક જ તમારા મનમાં નકારાત્મકતા ઘર કરી જવાની.

ફરી વાર કહું, મિડિયાની વાત કરું છું ત્યારે સમસ્યાઓથી મોંઢું ફેરવી લેવાની વાત નથી પરંતુ શું હકારાત્મક સમાચાર આ દુનિયામાં બનતા જ નથી? તેને કેમ પહેલા પાને ન છાપી શકાય? રોજ પહેલી હેડલાઇન હકારાત્મક કેમ ન હોઈ શકે? મારી જાણકારી મુજબ, ‘ગોરસ’ કૉલમથી જાણીતા લેખક સ્વ. ગિરીશ ગણાત્રા આવું અખબાર શરૂ કરવાના હતા પરંતુ તેમનું અવસાન થઈ ગયું અને આવું સમાચારપત્ર શરૂ ન થઈ શક્યું.

આજે કેટલાંક ઉદાહરણ સાથે એવા સમાચાર કહેવા છે જે કદાચ આ નકારાત્મકતાના વાતાવરણમાં ઓછા ચગ્યા છે. ચગાવવા જોઈતા હતા, પરંતુ નથી ચગ્યા. અત્યારે કોઈ પણ ઘટનામાં જો પીડિત કથિત દલિત હોય તો તે સમાચાર મોટા પાયે ચગાવાય છે. તેમાં ચગેલા સમાચારથી વિરુદ્ધ સત્ય બહાર તો તે પાછું એટલી હદે ચગાવાતું નથી. આ રીતે મિડિયા જાણતાંઅજાણતાં ‘ભારત તોડો’ના ષડયંત્રમાં સામેલ થાય છે, આનું કારણ એ છે કે પીડિત પીડિત જ હોય છે, તેની કોઈ જ્ઞાતિ ન હોવી જોઈએ. સામે પક્ષે કથિત સવર્ણ જ્યારે કથિત દલિત માટે કંઈ કરે તો તે સમાચાર છપાતા નથી કે દર્શાવાતા નથી.

‘એક દલિત યુવકે ઘોડી ખરીદી તેથી તેની હત્યા થઈ ગઈ’ આવા સમાચાર છાપીને દલિતોને ઉશ્કેરવાનું કામ મિડિયાના એક વર્ગે કર્યું. સત્ય કંઈક જુદું હતું. હત્યા થવાનું કારણ ઘોડી ખરીદી તે નહીં, પરંતુ તે યુવક દ્વારા યુવતીઓની છેડતી કરાતી હતી તે હતું. (તેનાથી પણ હત્યા વાજબી તો નથી જ ઠરતી.) તે યુવક શાળામાં ભણતો ત્યારે પણ તેની સામે શિક્ષકો અને વાલીઓએ અશિષ્ટ અને ઉદ્ધત વર્તનની ફરિયાદ શિક્ષણાધિકારીને કરેલી હોવાના પુરાવા છે. પરંતુ યુવકના પિતાએ ફરિયાદ લખાવી અને તેને સાચી માની લઈ હેડિંગ બનાવી દેવાયું. શું એમ ન લખી શકાયું હોત કે ભાવનગરના ટીંબી ગામે એક યુવકની હત્યા? સનસનાટી મોટી કે સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારી? છેક રાષ્ટ્રીય સ્તરે આ સમાચાર ખૂબ જ ચગ્યા. પરંતુ ભાવનગર જિલ્લાના જ ટીંબી નજીકના ધોળા જંક્શનમાં એક ખૂબ જ સારી, ઉદાહરણરૂપ ઘટનાને આ જ મિડિયાએ ચગાવી નહીં.

ગત ૧૪ એપ્રિલે બાબાસાહેબ આંબેડકરની જન્મજયંતિ હતી. આંબેડકરને દલિતોએ તેમના ભગવાન જ બનાવી લીધા છે. આવું નથી. તે દિવસે ટીંબીથી નજીક ધોળા જંક્શનમાં ઉમરાળા શૈક્ષણિક મહાસંઘના શિક્ષકોએ તે દિવસે દલિત બાળકો સાથે બટુક ભોજન કર્યું. ગ્રામ પંચાયતના સફાઈ કર્મચારીઓનું સન્માન કર્યું. દલિત આવાસમાં જઈને સમય વિતાવ્યો. આ શિક્ષકોમાં ઘણા બધા કથિત સવર્ણ જ્ઞાતિના પણ હતા. પરંતુ આ સમાચારને મિડિયાએ ચગાવ્યા નહીં.

આવા જ એક બીજા સમાચાર હૈદરાબાદના છે. સામાન્ય રીતે એવો કુપ્રચાર થાય કે મંદિરોમાં દલિતોને પ્રવેશ નથી. બધાં જ મંદિરો માટે આ તથ્ય સાચું નથી. અપવાદરૂપ જૂજ મંદિરો માટે જ આ વાત સાચી છે. તેમ છતાં આવો મોટા પાયે કુપ્રચાર થાય છે. હૈદરાબાદના શ્રી રંગનાથ મંદિરના પૂજારી સી. એસ. રંગરાજને એક દલિત ભક્ત ૨૫ વર્ષના આદિત્ય પારાસરીને પોતાના ખભા પર ઉપાડીને મંદિરના ગર્ભગૃહમાં લઈ જઈને દર્શન કરાવ્યા. રંગરાજનનું કહેવું છે કે આ ઘટના ૨,૭૦૦ વર્ષ જૂની પરંપરા છે જેને મુનિ વાહન સેવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પરંપરાને સનાતન ધર્મનો અસલી સંદેશ પહોંચાડવા અને સમાજમાં સમાનતાનો સંદેશ આપવા માટે નિભાવવામાં આવે છે. શું તમારી સમક્ષ ક્યારેય આવી સારી અને સાચી પરંપરાની વાત પહોંચી? ના. તમારી આગળ હિન્દુ ધર્મની ખોટી પરંપરાની વાત જ પહોંચે છે.

આપણે શહેરીજનો અને એમાંય મોટીમોટી સેલિબ્રિટીઓ શહેર અને ગામડામાં અસુવિધા હોય તો સરકારને ગાળો દેવામાં કોઈ કચાશ બાકી નથી રાખતા. પરંતુ પોતે જ્યાં જન્મ્યો, કે જ્યાં પૈસા કમાયા તે ગામ કે શહેર માટે કરનારા કેટલા? ગુજરાતમાં કેટલાક આવા વીરલાઓ છે પરંતુ તેમના કિસ્સા અપવાદ સિવાય મિડિયામાં ચગતા નથી કારણકે મિડિયાના મોટા વર્ગને પેઇડ પબ્લિસિટીમાં જ રસ હોય છે. જો પૈસા આપો તો પબ્લિસિટી થાય, નહીંતર નહીં. પરંતુ આપણે વાત કરવી છે એક કલાકારની જેણે પોતાના ગામનો ઉદ્ધાર કરવા ૧૯ વર્ષની ધીકતી અને ઉજ્જવળ કારકિર્દી છોડી દીધી છે.

આ કલાકાર એટલે રાજેશકુમાર. તમે તેમને ‘સારાભાઈ વર્સિસ સારાભાઈ’ના રોશેશ સારાભાઈ તરીકે જાણો છો. ‘બા બહુ ઔર બીબી’, ‘કૉમેડી સર્કસ’ના અકબર અને ‘મિસીસ એન્ડ મિસ્ટર શર્મા અલાહાબાદ’ જેવી ઘણી સિરિયલોમાં તેઓ ચમકી ચૂક્યા છે. ઋષિ કપૂર જેવા રૂપાળા અને દેખાવડા. આ કલાકાર બિહારના અંતરિયાળ બર્મા ગામના છે. તેઓ એક વાર આંબાના ઝાડ નીચે બેઠા હતા અને તેમને બુદ્ધની જેમ જ્ઞાન થયું કે તેમણે પોતાના ગામના વિકાસ માટે કંઈક કરવું જોઈએ. તેમના ગામમાં પાણી અને વીજળીની સુવિધા નહોતી. આથી તેમણે પોતાના ગામને સ્માર્ટ વિલેજ બનાવવાનો સંકલ્પ કર્યો. તેઓ આ કામમાં અત્યારે લાગી ગયા છે. તેઓ પોતાની ઉજ્જવળ કારકિર્દીને છોડીને હવે ગામડામાં રહે છે, ખેતી કરે છે, દૂધ દોહે છે, ઘાસ કાપે છે અને ઘરનું કામ પણ કરે છે.

આ સમાચાર તમારી સમક્ષ પહોંચ્યા?ના, પરંતુ, હિન્દી ફિલ્મના કેટલાક કલાકારોએ કઠુઆની પીડિતા બાળકી માટે પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવી તે જોરશોરથી પહોંચ્યા. આમાંની સ્વરા ભાસ્કરે ‘પદ્માવતી’ ફિલ્મ વખતે તો પોતે બળાત્કારને જાણે ન્યાયી ઠરાવતી હોય તેવો પત્ર લખેલો. કરીના કપૂરે પોતાના દીકરાનું નામ એવા રાક્ષસી બાદશાહ પરથી રાખ્યું છે જેણે બળાત્કાર સહિતના અત્યાચાર કરવામાં કોઈ કસર નહોતી રાખી. હિન્દુઓમાં કોઈ રાવણ કે કંસ પરથી પોતાના સંતાનનું નામ રાખે છે? કોઈએ પોતાના સંતાનનું નામ હિરણ્યકશિપુ રાખ્યું?

રાજકોટથી ૨૨ કિલોમીટર દૂર રાજસમઢિયાળા ગામમાં રામરાજ્ય જેવી સ્થિતિ છે. ત્યાં કોઈ પોતાના ઘરને તાળું મારતું નથી. વેપારી પણ બપોરે જમવા જાય તો દુકાન ખુલ્લી મૂકી દે છે અને ગ્રાહક આવે તો જોઈતી વસ્તુ લઈ ગલ્લામાં વસ્તુની કિંમતના રૂપિયા મૂકી દે. (આપણે ત્યાં અમેરિકા, બ્રિટનની પ્રમાણિકતાનો પ્રચાર બુદ્ધુજીવીઓ જેટલો કરે તેટલો આ બાબતનો ઉલ્લેખ પણ નહીં કરે). અહીં ગુટખા વેચવા પરના પ્રતિબંધનો જડબેસલાક અમલ થાય છે. આ બધું આભારી છે અહીંના એક સમયના સરપંચ હરદેવસિંહ જાડેજા. એમ.એ.નું ભણીને એસઆરપીમાં જોડાયેલા. પરંતુ પછી તેમનું ગામ તેમને બોલાવતું હતું તેથી તેમણે ગામની રાહ પકડી. આ ગામ પચાસ લાખથી વધુ કિંમતની શાકભાજી વેચે છે.

મોરબી નજીક હડમતિયા ગામ છે. આ ગામમાં અતિ ભારે વરસાદ પડ્યો ત્યારે કપુરીયા વોકળામાં પાણી પૂરવઠાની લાઇનને નુકસાન થયું અને પાણી પૂરવઠો ખોરવાઈ ગયો ત્યારે પાણી પૂરવઠા તંત્રની રાહ જોયા વગર સરપંચ રાજાભાઈ ચાવડાએ પોતે સરપંચ હોવાનો અહં રાખ્યા વગર મજૂરની જેમ રિપેરિંગ કરી પાણી પૂરવઠો ફરીથી ચાલુ કર્યો. આ સમાચાર તમારી સમક્ષ નહીં પહોંચ્યા હોય પરંતુ સરપંચથી માંડીને ધારાસભ્યો અને સાંસદો કામ કરતા નથી તેવા સમાચાર તમારા સુધી રોજેરોજ પહોંચાડવામાં આવે છે. આવા સમાચાર છપાય તો બીજા ચૂંટાયેલા લોકોને પણ પ્રેરણા મળે.

આ હડમતિયા ગામમાં જ એક મંદિર છે. ત્યાં ગામની ભણેલી દીકરીઓ ગામનાં બાળકોને ફ્રી ટ્યૂશન આપે છે જેથી બાળકોને બહાર ન જવું પડે અને તેઓ ભણવામાં કાચા ન રહી જાય. આનાથી પહેલી વાત તો એ સાબિત થાય કે મંદિર માત્ર પૂજા-અર્ચનાનું કેન્દ્ર નથી. મંદિરો ન હોવાં જોઈએ તેવી બુદ્ધુજીવીઓ દલીલો કરતા હોય છે અને હવે તો મંદિરમાં બળાત્કાર થાય તેવો કુપ્રચાર પણ થઈ રહ્યો છે. બીજું કે આ મંદિરમાં બાળકો ભણવા આવે છે તો તેમની શું નાતજાત પૂછવામાં આવે છે? ના.

તાજેતરમાં હૈદરાબાદના સમન્યૂ પોથુરાજુ નામના માત્ર સાત વર્ષના બાળકે આફ્રિકાના સૌથી ઊંચા પર્વત માઉન્ટ કિલિમાંજારો પર આરોહણ કરી ત્યાં તિરંગો લહેરાવ્યો. શું આ સમાચાર પૂરતી પ્રસિદ્ધિને લાયક નથી?

મોદી સરકાર આવ્યા તે પહેલાં પદ્મ પુરસ્કારો એવી વ્યક્તિને મળતા હતા જે જાણીતા હોય, પરંતુ સમાજઘડતર કે સમાજસેવામાં તેમનું પ્રદાન સાવ અલ્પ હોય, પરંતુ ૨૦૧૫થી એવી વ્યક્તિઓને પણ પદ્મ પુરસ્કાર મળે છે જેમણે સમાજ માટે ખરેખર ઘણું બધું કર્યું છે પરંતુ સમાજે તેની જોઈએ તેવી નોંધ નથી લીધી. આવી જ એક મહાન મહિલા એટલે સુહાસિની મિસ્ત્રી જેમને આ વર્ષે પદ્મશ્રી મળ્યો. આ મહિલા પશ્ચિમ બંગાળનાં છે. તેમણે શાકભાજી વેચી વેચીને પૈસા ભેગા કર્યા અને એક હૉસ્પિટલ બનાવી જેથી કોઈ ગરીબ પૈસાના અભાવે સારવાર વગર ન રહી જાય. તેનું નામ પોતાના કે પરિવારજનોના નામ પરથી રાખવાના બદલે હ્યુમનિટી હૉસ્પિટલ રાખ્યું!

મોદીજીએ ‘મન કી બાત’માં પણ તેમનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, પરંતુ ‘મન કી બાત’ મજાકનું પાત્ર બની ગઈ છે. ન બનવી જોઈએ.

media, national

જાત ન પૂછો પીડિતોં કી

ઉન્નાવ (https://www.indiatoday.in/india/story/what-is-unnao-rape-case-and-why-cbi-is-probing-it-1211230-2018-04-13) હોય કે કઠુઆ, આરોપીઓ હિન્દુ હોય કે મુસ્લિમ, સજા થવી જ જોઈએ, પરંતુ આપણે ત્યાં ગુનામાં આરોપી અને પીડિત કયા રાજકીય પક્ષના છે, કયા પંથના છે કે કઈ જ્ઞાતિના છે તેના આધારે જ હોબાળો મચે છે. આપણે સજ્જન વિરુદ્ધ દુર્જન એ રીતે વિચારીને હોબાળો મચાવતા નથી. આપણે અખલાકના મૃત્યુ વખતે હોબાળો મચાવીએ જે ન્યાયસંગત છે પણ તેટલો જ હોબાળો ગોસેવક પ્રશાંત પૂજારીની હત્યા વખતે મચતો નથી. જેટલો ઉકળાટ દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર નિર્મમ અને શબ્દોમાં ન વર્ણવી શકાય તે રીતનો સામૂહિક બળાત્કાર અને હત્યાના પગલે થયો તેટલો જ, ઉલટાનું તે કરતાં વધારે ઉકળાટ કઠુઆની આઠ વર્ષની બાળકી પર બળાત્કાર બાબતે થવો જ જોઈએ.

આ લખ્યા પછી એ કહેવાનું કે કઠુઆ જમ્મુનો ભાગ છે અને જમ્મુ-કાશ્મીરની વાત આવે ત્યારે તેની સ્વતંત્રતા પૂર્વેની સદીઓથી ચાલી આવતી પરિસ્થિતિનો વિચાર કરીને આખી વાતને જોવી જરૂરી બની જાય છે. જમ્મુ-કાશ્મીર પર આખી શ્રેણી ‘મુંબઈ સમાચાર’ની રવિવારે આવતી કૉલમ ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’માં (https://wp.me/phzA7-v6) લખી છે અને કાશ્મીરમાંથી કઈ રીતે ૧૯ જાન્યુઆરી ૧૯૯૦ના રોજ પંડિતોને ષડયંત્રપૂર્વક કાઢી મૂકાયા તે લખતી વખતે રૂંવાડા ઊભા થઈ ગયા હતા. કેટલીય રાતોની ઊંઘ હરામ થઈ ગઈ હતી. પંડિતોની મિલકતો લૂંટી લેવાઈ, તેમના ભાઈ જેવા પડોશી મુસ્લિમોએ જે વર્તન કર્યું, દગો કર્યો, તેમની મા-બહેન-દીકરીઓ પર બળાત્કાર, હત્યા, અંગ વિકૃતિ સહિતના જે ગુના નરાધમોએ આચર્યા તે યહુદીઓ પર હિટલરે કરેલી યાતનાઓથી કમ નથી. (http://www.bombaysamachar.com/frmStoryShow.aspx?sNo=192530)

અને હિન્દી ફિલ્મ ઉદ્યોગનાં કલાકાર સુહાસિની મૂલે સહિત ચાર સ્ત્રીઓની બનેલી એક કમિટીએ જે અહેવાલ આપ્યો હતો તે દાઝ્યા પર ડામ નહીં, તેજાબ રેડવા જેવો હતો. એ વખતે કૉંગ્રેસે મધરાત્રે કોઈ રેલી નહોતી કાઢી. ન તો મિડિયાએ આટલો હોબાળો મચાવ્યો? ક્યાંથી મચાવે? મિડિયા હતું જ મુઠ્ઠીભર. ટીવી ચેનલમાં ગણીને દૂરદર્શન હતું જે તે વખતે રાજીવદર્શન તરીકે ઓળખાતું હતું. પ્રિન્ટ મિડિયામાં પણ સેક્યુલર પત્રકારો આજેય છે અને ત્યારે પણ હતા, જેમના ઉપર કહ્યા પ્રમાણે, ગુનાઓમાં આરોપી અને પીડિતના પંથ અને જાતિ જોઈને હોબાળો મચાવવાની અગ્રતા નક્કી થતી અને આજેય થાય છે.

કૉંગ્રેસના વર્તમાન અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીના પિતાજી રાજીવ ગાંધી ત્યારે સત્તારૂઢ હતા અને સત્તાના કેફમાં ત્યાં તેમની માતા તત્કાલીન વડાં પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીએ જ નિયુક્ત કરેલા રાજ્યપાલ જગમોહનની જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદ અને આઈએસઆઈ એજન્ટોના સરકારી તંત્રમાં પગપેસારા અંગેની સત્તાવાર ચેતવણી બાબતે આંખ આડા કાન કરી રહ્યા હતા. અને આથી જ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોલીસ પર અપવાદને બાદ કરતાં સંદેહ ઊભો થવો સ્વાભાવિક છે. સેના ન હોય તો જમ્મુ-કાશ્મીરની શી હાલત થાય તે કલ્પવું મુશ્કેલ છે. અને સૌથી મોટી વાત તો એ છે કે નેશનલ કૉન્ફરન્સના વડા ફારુક અબ્દુલ્લા અને તેમના પિતા શૈખ અબ્દુલ્લાનો ઇતિહાસ કહે છે કે તેઓ સત્તાથી બહાર હોય ત્યારે કોઈ પણ હદે જમ્મુ-કાશ્મીરમા પરિસ્થિતિ વણસાવી શકે છે.

તત્કાલીન વડા પ્રધાન પં. નહેરુએ જ્યારે શૈખને જેલમાં પૂર્યા હતા ત્યારે, કૉંગ્રેસના જ તત્કાલીન નેતા સૈયદ મીર કાસીમે તેમના પુસ્તકમાં લખ્યા પ્રમાણે, શૈખે હજરત બાલમાંથી વાળ ચોરાવી હિંસા ભડકાવી હતી. તેમાં રેડિયો સ્ટેશનોનો ફાળો પણ ઓછો નહોતો. (https://wp.me/phzA7-wa)

અને એટલે કઠુઆની કાળજુ કંપાવી નાખે તેવી બળાત્કારની ઘટનામાં જમ્મુના બાર કાઉન્સિલના વકીલોનો આરોપપત્ર સામે વિરોધ પણ ધ્યાને લેવા જેવો છે. પોલીસના આરોપપત્રમાં એવી વાત છે કે મુસ્લિમ પરિવારને ત્યાંથી કાઢવા માટે આ બળાત્કાર કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે વકીલોનો આક્ષેપ છે કે ડોગરા સમુદાયને બદનામ કરવાના ઈરાદે આરોપપત્ર ઘડવામાં આવ્યો છે. જેમને નથી ખબર તેમના માટે, જમ્મુ-કાશ્મીર તો અફઘાનિસ્તાન તરફથી આવેલા આક્રમણખોર સિકંદર બુટશિકનના વખતથી અત્યાચારી મુસ્લિમ શાસકોના હાથમાં હતું, પરંતુ પંજાબના મહારાજા રણજીતસિંહના સેનાપતિ ગુલાબસિંહ ડોગરા હતા, જેમણે જમ્મુ-કાશ્મીર અને લદ્દાખને ફરીથી જીતી લીધું હતું. ભારત સ્વતંત્ર થયું ત્યારે તેમના જ વંશજ હરિસિંહ રાજા હતા.

આ પૃષ્ઠભૂમિમાં કઠુઆની ઘટનાને જોવી જોઈએ. ફરીથી લખું કે બાળકી પર બળાત્કાર માટે જે કોઈ પણ દોષી હોય તેને આકરામાં આકરી સજા થવી જોઈએ, પરંતુ યાદ રહે, જમ્મુ-કાશ્મીરમાં તંત્રમાં વર્ષોથી પાકિસ્તાનના પીઠ્ઠુઓ છે. અને તેમાં પોલીસ પણ આવી ગઈ. નહીંતર આખો વકીલ સમાજ શા માટે આરોપપત્રનો વિરોધ કરે? રામ જેઠમલાણી, કપિલ સિબલ, અરુણ જેટલી સહિતના વકીલો તો પૈસા મળતા હોય તો આરોપીઓના કેસો પણ લડતા હોવાનું પુરવાર થયેલું છે ત્યારે આ ઘટનામાં તેમનો સામૂહિક વિરોધ કેમ?

હજુ માર્ચ ૨૦૧૮ના છેલ્લા સપ્તાહમાં જ બોટાદમાં એક યુવતીનું અપહરણ કરી તેના કાન કાપી નખાયા, તેનો અંગૂઠો કાપી નખાયોના સમાચાર આવ્યા હતા, તેવી યુવતીએ ફરિયાદ કરી, પછી બહાર આવ્યું કે તેણે પોતાનું પ્રેમ પ્રકરણ છુપાવવા તરકટ રચ્યું હતું. (https://gujarati.news18.com/news/kutchh-saurastra/botad-botad-attack-on-girl-police-claim-girl-make-story-to-hide-love-matter-vz-750009.html) ભાવનગર જિલ્લાના ટીંબી ગામમાં ઘોડી રાખવા બદલ દલિત યુવકની હત્યા જેવા ખોટા સમાચાર મિડિયાએ ચગાવી દીધા કારણકે યુવકના પિતાએ ફરિયાદમાં આવું લખાવ્યું હતું, પરંતુ પછી સાબિત થયું કે સાવ આવું કારણ નહોતું, યુવક પણ યુવતીઓની છેડતી સહિત તેના અસભ્ય વર્તન માટે કુખ્યાત હતો. તે શાળામાં ભણતો હતો ત્યારે પણ તેની સામે તે અનુસૂચિત જાતિના સભ્યો સહિતના વિદ્યાર્થીઓ અને શિક્ષકોને હેરાન કરતો હોવાની શાળાના શિક્ષકો અને વાલીઓએ જિલ્લા શિક્ષણાધિકારીને ફરિયાદ કરેલી. આનાથી હત્યા ઉચિત ન ગણાવી શકાય, પરંતુ જે રીતે પહેલાં મિડિયાએ ચગાવી દીધું કે ‘ઘોડી રાખવા માટે’ યુવકની હત્યા થઈ તે નુકસાનની ભરપાઈ ન થઈ શકે કારણકે સામાન્ય રીતે એક વાર સમાચાર આવી ગયા પછી ખુલાસા એ જ પ્રમાણમાં છાપવા કે દર્શાવવાની તસદી કોઈ મિડિયા લેતું નથી. તેથી દલિતોના મનમાં સવર્ણો પ્રત્યે જે રોષ, મનદુઃખ છે તેમાં વધારો કરવાનું જ કામ થાય. (http://sandesh.com/youth-killed-for-keeping-horse-bhavnagar-sp-rejects-claimsays-there-may-be-matter-of-molestation/)

કઠુઆની ઘટના જેવા કોઈ પણ સમાચાર આવે ત્યારે સ્વાભાવિક જ તેની વિગતો જાણીને ઉગ્ર પ્રતિક્રિયા આવે. કોઈ પણ સંવેદનશીલ માણસનું હૃદય કાંપી ઊઠે, લોહી ઊકળી ઊઠે અને આરોપીઓ સામે હોય તો કદાચ ધોકે ધોકે મારવાનું મન પણ થઈ આવે, પરંતુ ઘણા એવા કિસ્સા બની ચૂક્યા છે જેમાં પછી કોથળામાંથી બિલાડું જ નીકળે છે. અહીં વાત પોલીસ દ્વારા થતા ઢાંકપિછોડાની નથી. સાચા કેસની છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદીઓ દ્વારા સ્ત્રીઓ પર અત્યાચાર અજાણ્યો નથી અને પાકિસ્તાનમાં પણ નેશનલ એસેમ્બલીની ચૂંટણી યોજાવાની છે અને જમ્મુ-કાશ્મીરનાં મુખ્યપ્રધાન મહેબૂબા મુફ્તિ પણ ધૂંધવાયેલા છે કારણકે સેનાની ત્રાસવાદીઓને વીણીવીણીને ઠાર મારવાની કાર્યવાહીમાં સ્થાનિક નાગરિકો કવર તરીકે પથ્થરમારો કરે તો તેને સાંખી લેવામાં નથી આવતો. તેથી નાગરિકોનાં પણ મૃત્યુ આવી ઘટનાઓમાં થઈ રહ્યા છે. મહેબૂબા કરતાંય ફારુક અબ્દુલ્લા તો લુચ્ચી લોમડીની જેમ સત્તા પર પુનરાગમન કરવા તત્પર બનીને બેઠા છે અને ઘણી વાર પાકિસ્તાન તરફી ઉચ્ચારણો કરી સ્થાનિક જનતાને પણ ભડકાવતા રહ્યા છે. આ આખી પૃષ્ઠભૂમિ સાથે કઠુઆની ઘટનાને જોવામાં આવે તેવી અભ્યર્થના છે. પીડિત બાળકીના આત્માને શાંતિ મળે, તેના પરિવારને સાચો ન્યાય મળે તેવી પ્રાર્થના.