national, politics, sanjog news, vichar valonun

સંવૈધાનિક સંસ્થાઓને નબળી કોણે પાડી?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ,તા.૨૯/૪/૧૮)
અચાનક ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા છે? કે પછી અસહિષ્ણુતા અને એવૉર્ડ વાપસી પછી કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું આ બીજું એક અભિયાન મોદી સરકાર સામે છે? ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ જાહેરમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર સામે બળવો પોકારીને દીવાસળી ચાંપવાનું કામ કર્યું હતું ત્યારે તેમાં સામ્યવાદી ડી. રાજાની બળવાખોર ન્યાયમૂર્તિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતના કારણે સામ્યવાદીઓ આ અભિયાન પાછળ હોવાની શંકા ગયા વગર નથી રહેતી. તે પછી કૉંગ્રેસ અને વિપક્ષોએ મહાભિયોગની દરખાસ્ત માટે નૉટિસ આપી પરંતુ તેની ગુણવત્તાના આધારે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ તેને ફગાવી દીધી.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પર પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ, પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! અલબત્ત, સમાચાર માધ્યમોએ યશવંતસિંહાના સમાચાર જેટલા ચગાવ્યા તેટલા આ સમાચારને મહત્ત્વ ન આપ્યું. પરંતુ રિમૉટ કંટ્રૉલ ગણાતા મનમોહને પણ તેના પર સહી કરવાની ના પાડી! એ તો ઠીક, વિપક્ષોમાં પણ તૃણમૂલ, ડીએમકેએ કૉંગ્રેસના આક્ષેપોના પુરાવા માગ્યા.
પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન કપિલ સિબલ તો એટલી હદે ગયા કે તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટનો બહિષ્કાર કરવાની જાહેરાત કરી! કેમ? કદાચ એટલા માટે કારણકે રામમંદિર, પી. ચિદમ્બરમ્ ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ સામા પક્ષ વતી, કપિલ સિબલ લડે છે. અને આ બધા કેસ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર પાસે છે. કપિલ સિબલે રામમંદિરનો કેસ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. કદાચ તેમને અથવા કૉંગ્રેસને ડર છે કે આ કેસનો ચુકાદો હિન્દુઓ તરફી આવ્યો તો તેનો સીધો ફાયદો ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં થશે.
દીપક મિશ્રના નામે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર કેસમાં કડક ચુકાદો, ૨૦૦૮ના બળાત્કારના કેસમાં કડક ચુકાદો, સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો બોલે છે. આના કારણે એક દલીલ એવી પણ થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને સાથી પક્ષોની મતબૅંક પર અસર પડતી હોવાથી તેઓ આટલી હદે ઉકળી ઉઠ્યા છે.
આ કપિલ સિબલે ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામીની સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો માટે મહાભિયોગ વખતે તેમનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ સૌમિત્ર સેનના મહાભિયોગ વખતે તેઓ ૨૦૧૦માં એમ કહેતા હતા કે રાજકારણીઓએ ન્યાયાધીશોના મહાભિયોગમાં પડવું જ ન જોઈએ!
ન્યાયમૂર્તિ લોયાના મૃત્યુ કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે કે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે એટલે ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા તેવી બૂમરાણ મચાવવી કેટલી હદે વાજબી? અને એમ જોવા જાવ તો ખરેખર ન્યાયતંત્ર, સંસદ કે સરકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા સૌથી વધુ ક્યારે ખતરામાં હતી? અને કોના થકી?
પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ ઘણી વાર ફરિયાદ કરતા કે ન્યાયાધીશો તેમના ‘આઇવરી ટાવર’માં રહે છે અને તેથી તેઓ બહુ રૂઢિચુસ્ત છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૭ના રોજ પહેલી વાર સરકાર અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ગોલકનાથ કેસ તરીકે જાણીતા કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કે. સુબ્બા રાવે છ વિરુદ્ધ પાંચની બહુમતીથી સરકારને મૂળભૂત અધિકારોમાં ચેડા કરતા અટકાવી દીધી હતી.
૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. એ. એન. રે વિશે એવું કહેવાય છે કે તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી કે તેમના સલાહકારોને ટેલિફૉન કરી કરીને નાનાનાના કેસોમાં પણ તેમનો અભિપ્રાય માગી તે મુજબ ચાલતા.
જે ન્યાયમૂર્તિઓ એ. એન. રે કરતાં સિનિયર હતા તેમાં એક હતા ન્યાયમૂર્તિ જયંતિ મણિલાલ શેલત. તેમની નિવૃત્તિને આડે એક મહિનો જ બાકી હતો તેથી કદાચ એમ બહાનું કાઢી શકાય કે તેમની નિમણૂક એક મહિના માટે જ શા માટે કરવી? પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ કાવદૂર સદાનંદ હેગડેની નિવૃત્તિમાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતાં. ઈન્દિરાની ચૂંટણીને પડકારતી એક અરજી તેમની કૉર્ટમાં અનિર્ણિત હતી. તેમને જણાયું હતું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જે સોગંદનામું કર્યું છે તે ખોટું છે. આથી તેમણે તો ઉલટું ઈન્દિરાને મદદ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઈન્દિરાના ચમચાઓને લાગ્યું કે તેઓ ઈન્દિરાની વિરુદ્ધ છે. આથી તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ન બનાવાયા. અમરનાથ ગ્રોવરે પોતાની સિનિયૉરિટી છતાં એ. એન. રેને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવાયા તેના વિરોધમાં રાજીનામું આપી દીધું હતું!
જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.
કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી પોલીસ પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા.
કૉંગ્રેસે ઈન્દિરા ગાંધીના કટોકટી કાળમાં રાજ્યો કરતાં વધુ સત્તા કેન્દ્ર સરકારને આપી દીધી લોકતંત્રને નબળું પાડ્યું. તેણે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યાં, રાજ્યપાલોની મદદથી સરકારો ઉથલાવી, પક્ષપલ્ટાને પ્રોત્સાહન આપી લોકતંત્રને નબળું પાડવા કોશિશ કરી તેટલી કોઈ પક્ષે કરી નથી. ગુજરાતમાં માત્ર વિધાનસભામાં કૉંગ્રસના સભ્યોએ તોફાન કર્યું તેના પર રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલ સિંહે રાજ્યમાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ નબળી પડી ગઈ હોવાનો રિપૉર્ટ કર્યો હતો અને વિધાનસભાને સુષુપ્ત અવસ્થામાં મૂકાવી દીધી હતી! કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સીતારામ કેસરી સાથે વાત કરી આ જ રાજ્યપાલે ૧૯૯૭માં શંકરસિંહ વાઘેલાને બહુમતી પૂરવાર કરવા સાત દિવસનો સારો એવો સમયગાળો સામેથી આપ્યો હતો જેથી તેમને ધારાસભ્યોની ખરીદી-વેચાણ માટે સમય મળી રહે!
૧૯૮૯ની ચૂંટણીમાં હારી ગયા પછી લોકસભાના વિસર્જનની પ્રક્રિયામાં રાજીવ ગાંધી વિલંબ કરી રહ્યા હતા. તે વખતે એવી અફવા પ્રસરી કે અજિતસિંહ હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશથી ખેડૂતોનો મોરચો કાઢી દિલ્લી આવી રહ્યા છે જેથી રાજીવ પર લોકસભાના વિસર્જન માટે દબાણ કરી શકાય. તે વખતે દિલ્લીના ઉપરાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ સેના બોલાવી હતી! જોકે તેઓ તેમના પ્રયાસમાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ વાત ભંડારીએ તેમની આત્મકથામાં નોંધી છે.
સંવૈધાનિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર પણ સૌથી વધુ તરાપ કૉંગ્રેસે જ મારી હતી. આકાશવાણી અને દૂરદર્શન માત્ર નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાજીવ દર્શન બનીને રહી ગયાં. મોરારજી દેસાઈની જનસંઘ અને અન્ય વિપક્ષો સાથેની સરકાર વખતે સંચાર માધ્યમોની સ્વાયત્તતા માટે એક સમિતિ જ્યૉર્જ વર્ગીઝના નેતૃત્વમાં બનાવાઈ હતી. ‘જનસત્તા’ હિન્દીના પૂર્વ તંત્રી સ્વ. પ્રભાષ જોશીએ પોતાના ‘જબ તોપ મુકાબિલ હો’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે “આ સમિતિએ અધ્યયન કર્યું, સૂચનો પણ કર્યાં, પરંતુ દૂરદર્શન અને આકાશવાણી જેવાં માધ્યમ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર થઈ જાય તેવું કૉંગ્રેસ ક્યારેય ઈચ્છતી નહોતી. અઢી વર્ષમાં જનતા સરકારનું પતન થઈ ગયું અને ઈન્દિરા ગાંધી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં. તેમની હત્યા પછી પાંચ વર્ષ સુધી (રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં) કૉંગ્રેસની સરકાર રહી. દૂરદર્શન પર સતત અને વારંવાર ઈન્દિરા ગાંધીનું શબ દેખાડી દેખાડીને અને તેમની શહીદીને તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી માટે સહાનુભૂતિ તેમજ મતોમાં પરિવર્તિત કરવામાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીની મોટી ભૂમિકા રહી.
૧૯૯૦માં જ્યારે વી. પી. સિંહના જનતા દળની સરકાર બની ત્યારે પ્રસાર ભારતીનો ખરડો પસાર થયો. પરંતુ તેના પર રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થાય અને સરકારી અધિસૂચનાથી તે અમલમાં આવે તે પહેલાં તે સરકાર પણ જતી રહી. કેટલાક સમય સુધી ચંદ્રશેખરની કૉંગ્રેસના ટેકા સાથેની સરકાર રહી. તે પછી નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકારે પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવવાની કોશિશ ન કરી. દેવેગોવડા અને ગુજરાલ સરકારમાં માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન જયપાલ રેડ્ડી અને ગુજરાલે પોતે પ્રસાર ભારતીને પુનર્જીવિત કરવામાં રૂચિ લીધી. ત્યારે પણ રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની બહુમતી હતી અને તે સ્વાયત્તતા વિરુદ્ધ હતી. આથી નવો ખરડો સંસદમાં પસાર થઈ શકે તેમ નહોતો. આથી ગુજરાલ સરકારે જૂના ખરડામાં કેટલાક સુધારા કર્યા અને વટહુકમ બહાર પડ્યો. આ રીતે પ્રસાર ભારતી બૉર્ડની રચના થઈ.
પ્રભાષ જોશી લખે છે કે આ બૉર્ડમાં ગુજરાલના મિત્રો અને વામપંથીઓની બોલબાલા હતી. આમ છતાં પહેલી વાર ચૂંટણીમાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીએ પ્રમાણમાં સ્વાયત્તતા દાખવી અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કર્યું.
૨૦૦૬માં યુપીએ સરકાર વખતે વિદેશ સચિવની નિમણૂક વખતે મનમોહનસિંહના માનીતા શિવશંકર મેનનની પસંદગી ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને અવગણીને કરાઈ હતી. કે. કે. પૉલ પછી કિરણ બેદી દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બને તેમ હતાં, પરંતુ કિરણ બેદીને બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશનનાં વડાં તરીકે સાઇડલાઇન કરી દેવાયાં. તેમના બદલે તેમનાથી બે બૅચ જુનિયર વાય. એસ. દડવાલની પસંદગી કરાઈ હતી. ૨૦૧૩માં ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વડા તરીકે યશોવર્ધન આઝાદથી એક બૅચ જુનિયર એવા સૈયદ આસીફ ઇબ્રાહિમની પસંદગી કરાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૧૩માં કૉલસા કૌભાંડની સુનાવણી સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલી રહી હતી. અને તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર ચાલી રહી હતી. સુપ્રીમના ન્યાયમૂર્તિ આર. એમ. લોઢાએ તે વખતે સીબીઆઈને પાંજરામાં પૂરાયેલો પોપટ અને ‘માસ્ટર્સ વૉઇસ’ કહી હતી. સીબીઆઈની તપાસ સરકારની સૂચના મુજબ થતી હોવાના આક્ષેપો ઘણા સમયથી વિપક્ષો કહી રહ્યા હતા, તેને આ અનુમોદન હતું. ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ ડીએમકેએ કેન્દ્રમાં કૉગ્રેસના ગઠબંધનવાળી સરકારને ટેકો પાછો ખેંચ્યો અને તેના બે દિવસમાં જ ડીએમકેના વડા કરુણાનીધિના વડા એમ. કે. સ્ટાલિનના ઘરે સીબીઆઈએ દરોડા પાડ્યા હતા!
ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા હતા ત્યારે સરકારમાં કોઈ જવાબદારી પણ ન ધરાવતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારે લાવેલો એક ખરડો પત્રકાર પરિષદમાં ફાડીને ફેંકી દીધો હતો.તે ગેરબંધારણીય પગલું હતુ઼ જ પણ સાથે પોતાના પક્ષના જ વડા પ્રધાનની કૉંગ્રેસને અને દેશને પોતાની જાગીર માનતા ગાંધી પરિવારને મન કેટલી કિંમત છે તે સાબિત થયું હતું.
હવે મા-દીકરા સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી સંવિધાન બચાવો કે લોકતંત્ર બચાવો રેલી યોજે ત્યારે કેટલું હાસ્યાસ્પદ લાગે!

Advertisements
religion, vichar valonun

વિજયાદશમીનો વિચાર: અસૂર કોને કહીશું?

(સંજોગ ન્યૂઝ દૈનિકની રવિ પૂર્તિમાં ‘વિચાર વલોણું’ કૉલમમાં તા.૦૧/૧૦/૨૦૧૭નાં રોજ પ્રકાશિત લેખ)

અમરેલી (પ્રાચીન નામ અમરાવલી) જિલ્લાની પવિત્ર ધરતી જેમાંથી ગુજરાતના પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ડૉ. જીવરાજ મહેતા, કવિ કલાપી, રમેશ પારેખ, પ્રસિદ્ધ જાદુગર કે. લાલ, સંત મૂળદાસ જેવાં રત્નો પાક્યાં તે ધરતી પરથી ‘સંજોગ ન્યૂઝ’ નામનું એક નવું વર્તમાનપત્ર વિજયા દશમીના શુભ અવસર પર સત્ય અને તટસ્થતાના રાહ પર ચાલવા નીકળી રહ્યું છે ત્યારે તેના માલિક વસંતભાઈ ગજેરા અભિનંદનને પાત્ર છે. આ રાહ શૂરાનો છે. ધીરજવાનનો છે. ડગલે પગલે કસોટીનો છે. અને મને સંપૂર્ણ આશા છે કે ‘સંજોગ ન્યૂઝ’ પ્રથમ દિવસથી જ સફળતાની યશોગાથા આલેખીને સતત પ્રગતિની કેડી પર આગળ વધ્યા રાખશે.

પ્રગતિની રાહમાં કંટકો બિછાવવાનું કામ વિઘ્ન સંતોષીઓ અને અસૂરો કરતા હોય છે. આવા અસૂરોના કોઈ ચોક્કસ નાકનકશા હોતા નથી. ફિલ્મો કે ધારાવાહિકોમાં દર્શાવાય તેવા કાળા ડિબાંગ ચહેરા, પડછંદ શરીર, મોટી મૂછો, શિંગડા કે પછી અટ્ટહાસ્ય કરતા હોય તેવું અસૂરો કરતા હોય તે જરૂરી નથી. અસૂર એટલે જેનું કામ સદ્ગુણીને સતત કનડવાનું છે,  જેને પરપીડામાં આનંદ આવે છે. જે સત્ય, પ્રેમ અને કરુણાની વાતમાં વિશ્વાસ ન રાખતા અસત્ય, નફરત અને નિર્દયતાના સિદ્ધાંતો અપનાવે છે.

આવા અસૂરો તમને ગમે ત્યાં જોવા મળી શકે. કોઈ બૅંકમાં વૃદ્ધ ફૉર્મ ભરવા જાય, તેને ચશ્મા હોય તોય ફૉર્મના ઝીણા અક્ષર વંચાતા ન હોય, અંગ્રેજીની બહુ સમજ ન હોય, આવા વૃદ્ધ જ્યારે ફૉર્મ ભરવા બૅંક કર્મચારીની મદદ માગે અને તે તેની સ્પષ્ટ ના પાડી દે તો એ મારી દૃષ્ટિએ ‘અસૂર’ની શ્રેણીમાં જ આવે છે. દર્દી જેને ભગવાન સમજીને કોઈ ડૉક્ટર પાસે જાય અને તે ડૉક્ટર દર્દીની વિવશતાનો લાભ ઊઠાવી તેને બીવડાવી ખોટા ટૅસ્ટ કે ઑપરેશન કરાવે તો તે ‘અસૂર’ જ છે. કોઈ એલઆઈસી કે અન્ય વીમા એજન્ટ મૃત્યુ, બીમારી કે અસુરક્ષિત ભવિષ્યનો ભય વર્ણવીને કોઈ પૉલિસી ખોટા લાભના ચાંદતારા બતાવીને વેચી દે તો તે કાર્ય ‘અસૂરીય’ જ ગણી શકાય. કોઈ શિક્ષક કે પ્રાધ્યાપક પાસ કરવા કે સારા માર્ક માટે વિદ્યાર્થી કે વિદ્યાર્થિનીનું શોષણ કરે તો તે કોઈ અસૂરથી કમ નથી. કોઈ રાજનેતા, ફિલ્મ કલાકાર, રમતવીર કે લેખક પોતાના નિવેદન કે પોતાની જીવનશૈલીને લાખો લોકો અનુસરશે તેવી વાત ભૂલીને અનૈતિક આચરણ કરે અને સસ્તી પ્રસિદ્ધિ માટે હલકાં નિવેદનો કરે તો તે અસૂરની શ્રેણીમાં જ સ્થાન પામશે. ભારતમાં જન્મેલી, ભારતમાં સુપ્રસિદ્ધિ પામેલી અને ટોચના હોદ્દાએ પામેલી કોઈ વ્યક્તિ દેશને શરમમાં મૂકે તેવી દેશવિરોધી વાત કરે તો તેને અસૂર નહીં તો શું કહીશું? ફિલ્મ હિટ થાય તે માટે સ્ક્રિપ્ટની ડિમાંડના નામ પર ફિલ્મની વાર્તામાં સહેજ પણ સુસંગત ન બેસે તેમ સેક્સ અને હિંસાનાં દૃશ્યો ઉમેરી પૈસા રળતા લોકો શું અસૂરની શ્રેણીમાં નહીં આવે? સેક્યુલરિઝમના નામે હિન્દુઓની લાગણી દુભાય તેવાં નિવેદનો અને કૃત્યો કરતાં લોકો શું અસૂરની શ્રેણીમાંથી બાકાત રહી જશે? પોતે જ્યાં જન્મ્યા છે અને જ્યાં સુખેથી રહે છે તેવા લોકોમાંથી કોઈક જો બીજા દેશમાંથી આવતા પોતાના એ જ પંથના વ્યક્તિના ભારત દેશમાં ત્રાસવાદ ફેલાવવાના ઈરાદા સુપેરે જાણતા હોવા છતાં તે ત્રાસવાદીને શરણ આપે તો તે વ્યક્તિ ચોક્કસ અસૂર જ ગણાશે. સેંકડો લોકોની જાન લેનારી ત્રાસવાદી ઘટનામાં સંડોવાયેલા અનેક પૈકી એક ત્રાસવાદીને ફાંસીની સજા માટે અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયનો દરવાજો ખોલાવતા વકીલોને અસૂર જ કહીશું. જે દેશમાં નામ અને દામ મળ્યા હોય તે દેશમાં પોતાને ન ગમતી સરકારના આવવાથી રાતોરાત તે દેશ અસહિષ્ણુ લાગવા લાગે તેમ કહેતા ફિલ્મ કલાકારને કઈ શ્રેણીમાં મૂકીશું? અસૂરની જ તો.

તમને ગોમાંસ (બીફ) ભાવતું હોય અને કાયદો તે ખાવાની છૂટ આપતો હોય તો તમે તે ખાવ પરંતુ તેનું જાહેરમાં વિકૃત પ્રદર્શન કરો કે “મેં બીફ ખાધું છે, આવો અને મારી હત્યા કરો.” તો એ અસૂરવેડા જ છે, કારણકે તેનાથી હિન્દુઓની લાગણી દુભાશે તેમ તમને ખબર છે પરંતુ તમને એ પણ ખબર છે કે હિન્દુઓ શાબ્દિક વિરોધ સિવાય કંઈ કરી શકવાના નથી. એટલે આ વિશેષ અસૂરવેડા છે. આપણી તો એ સૌરાષ્ટ્રની ધરતી છે જ્યાં પડોશમાં મૃત્યુ થયું હોય તો આપણે તો તેમના માટે ભોજન બનાવીને આપી આવીએ પરંતુ આપણને તે દિવસે જમવાનું ન ભાવે એટલા લાગણીશીલ આપણે છીએ. ભાજપના નેતા અને કેન્દ્રીય કૃષિ રાજ્ય પ્રધાન પુરુષોત્તમ રૂપાલાજી કહે છે કે આપણી તો એ ધરતી છે જ્યાં કૂતરી વિંયાય તો તેના માટે પણ શીરો બનાવાય છે. પડોશી જિલ્લા ભાવનગરમાં ગાંડાઓની સેવા થાય તે આ સૌરાષ્ટ્રની ભૂમિ છે. જ્યાં ધર્મ માટે લડતાંલડતાં શહીદ થયા હોય તે આ ભૂમિ છે. અને આ મહાન હિન્દુ ધર્મનું કોઈ અપમાન કરે તો તે જરૂર અસૂર છે. કોઈ એમ કહે કે માસિક ધર્મ વખતે પણ હું મંદિરમાં જઉં છું તો તેમ કહેવું તે ચોક્કસ દૈવીય કાર્ય તો નથી જ.

લોકમાન્ય તિલકજીએ ગીતાની મીમાંસા કરતા લખ્યું હતું, “પરમેશ્વરના સ્વરૂપનું યથાર્થ જ્ઞાન ન હોય, તો પણ શાસ્ત્રો પર વિશ્વાસ રાખીને માત્ર શ્રદ્ધાપૂર્વક યજ્ઞયાગ વગેરે કર્મ મરણપર્યન્ત કરતા રહેવાથી અંતમાં મોક્ષ મળે છે.” શ્રીમદ્ ભગવદ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાય ‘કર્મયોગ’ના ૨૬મા શ્લોકમાં ભગવાન કહે છે,

“न बुद्धिभेदं जनयेदज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् ।
जोषयेत्सर्वकर्माणि विद्वान्युक्तः समाचरन् ॥ २६ ॥

અર્થાત્ વિદ્વાન લોકો અજ્ઞાની લોકોની બુદ્ધિમાં ભ્રમ પેદા ન કરે. પોતે શાસ્ત્રોના નિયમાનુસાર કર્મ કરે અને અજ્ઞાનીઓને તેમ કરવાની પ્રેરણા આપે.

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ કોઈ મોટા સ્થાન પર કે લોકપ્રિયતાના શિખરે હોય ત્યારે તેના મનમાં અહંકાર ઉત્પન્ન થાય છે. અહંકારથી કામ, ક્રોધ, રાગ, દ્વેષ, ઈર્ષા જન્મ લે છે. આથી વિદ્વાનોએ બુદ્ધિ, વાક છટા કે કલમ ચાતુર્યનો ઉપયોગ કરીને કોઈની શ્રદ્ધાને ઠેસ ન પહોંચાડવી જોઈએ. સંતોષી મા, દશા મા, રામદેવ પીર કે પછી સાંઈ બાબા વગેરેને આધુનિક ઈશ્વર કે ઈશ્વરીય અંશોવાળા મહાનુભાવો કહી શકાય. તો આ મહાનુભાવોમાં શ્રદ્ધા રાખવાવાળાઓને કોઈ શંકરાચાર્ય કક્ષાની વ્યક્તિ કહે કે તમે તેમાં શ્રદ્ધા ન રાખો તો તે યોગ્ય નથી.

વિજયા દશમી એટલે આવાં અસૂરીય તત્ત્વો પર વિજય મેળવવાનું પર્વ. શું રાવણ ઓછો બુદ્ધિમાન હતો? શું રાવણ ઓછો વિદ્વાન હતો? શું રાવણ ઓછો શિવભક્ત હતો? પરંતુ શૂર્પણખા, ખરદૂષણના નિર્દોષ વનવાસીઓ શ્રી રામ, લક્ષ્મણ અને સીતાજી પ્રત્યેના દુષ્કૃત્યોને અવગણીને તેનો બદલો લેવા સાધુ વેશે જઈ સીતાજીનું હરણ કરે છે. તેના લીધે તે રાક્ષસમાં ખપી જાય છે. તે પોતાની પત્ની મંદોદરીનું પણ માનતો નથી. ભગવાન શ્રી રામનું નામ લેવાવાળા વિભીષણની હિતકારી સલાહને પણ અવગણી વિભીષણને લાત મારીને લંકા છોડવા ફરજ પાડે છે. તેથી તે રાક્ષસ બની જાય છે. હિરણ્યકશિપુ તેમના દીકરા પ્રહલાદને ભગવાનને છોડીને પોતાની પૂજા કરવા કહે છે તેનાથી તે રાક્ષસ બની જાય છે. તેનો આ અહંકાર તેને તેના દીકરાને એક વાર નહીં, પણ અનેક વાર મરાવવા પ્રયત્ન કરાવડાવે છે. તેના આ રાક્ષસી કૃત્યમાં તેની બહેન હોલિકા પણ સહભાગી બને છે, તેથી તે પણ રાક્ષસી છે. પુરાતન કાળમાં તો આવા રાક્ષસોનો વધ કરવો શાસ્ત્રમાન્ય હતો પરંતુ વર્તમાન કાળમાં હિંસાને કોઈ સ્થાન નથી. હા, આવા રાક્ષસી કૃત્યો કરનારા, લોકોની ધાર્મિક માન્યતાઓ કે ધાર્મિક લાગણીને દુભવનારા વૈચારિક અસૂરો સામે સરકાર કાયદાકીય રાહે પગલાં લે તે તો અપેક્ષિત છે જ. જો આના માટે કોઈ કાયદો ન હોય તો બનાવવો જોઈએ.

અને પોતાની શ્રદ્ધામાં જો કોઈ માન્યતા ન ધરાવે તો તેની હત્યા કરવી તે પણ વાજબી નથી. કેટલાક કટ્ટર ઇસ્લામિક ત્રાસવાદીઓ સમગ્ર દુનિયામાં આવું કરીને હાહાકાર મચાવી રહ્યા છે. ભારત ત્રાસવાદનું સૌથી મોટું પીડિત રાષ્ટ્ર છે, પરંતુ હવે સમગ્ર દુનિયાને આ રાક્ષસ પીડાવા લાગ્યો છે. અને તેના પર પણ વિજય મેળવવા આ વિજયાદશમીએ કૃતસંકલ્પ થવું જોઈએ.

international, terrorism

ઢાકા અને મદીના: ત્રાસવાદીઓનું લક્ષ્ય માત્ર વિધર્મી જ નથી!

(સંકલન શ્રેણી સામયિકમાં ૨૧ જુલાઈ ૨૦૧૬ના અંકમાં આ લેખ પ્રકાશિત થયો)

મુસ્લિમોના પવિત્ર તહેવાર ઈદ પહેલાં, ઈદ પર અને પછી ભારે હિંસા થઈ. આમાં સૌથી વધુ ચર્ચા ઢાકા હુમલાની જ છે. માત્ર ૬ જૂનથી ૫ જુલાઈ દરમિયાન અનેક મુસ્લિમ ત્રાસવાદીઓએ હુમલામાં પાંચસો આસપાસ લોકો મર્યા. આ સમયગાળો મુસ્લિમોના પવિત્ર મહિના રમઝાનનો હતો. એમ મનાય છે કે આઈએસઆઈએસે જૂન ૨૦૧૪માં ખલીફાનું શાસન લાવવા જાહેરાત કરી ત્યારથી દરેક રમઝાન મહિનો લોહિયાળ વિત્યો છે.

જોકે ઇતિહાસ જોતાં, ઈ.સ. ૬૨૪થી આ ક્રમ ચાલ્યો આવે છે. ગીતા અને કુરાન બંનેમાં યુદ્ધની વાત કરાઈ છે. ગીતામાં પોતાના જ પિતરાઈ ભાઈઓને, પ્રપિતામહ ભીષ્મ, ગુરુ દ્રોણાચાર્ય વગેરેને જોઈને અર્જુનના હાથમાંથી ગાંડિવ સરી પડે છે. ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ ગીતા જ્ઞાન આપતાં કહે છે, હવે તો યુદ્ધ એ જ કલ્યાણ! કુરાનમાં સૂરાહ (અધ્યાય ૨)માં ૧૯૦થી ૨૧૭ આયાત યુદ્ધ વિશે છે!

૧૯૧મી આયાત કહે છે, “અને જ્યાં પણ તેમના પર નિયંત્રણ મેળવો, તેમની હત્યા કરો અને તેમણે તમને જ્યાંથી કાઢ્યા છે ત્યાંથી તેમને કાઢો કારણકે ઉત્પીડન હત્યાથી પણ ગંભીર છે. પરંતુ મસ્જિદે હરામ (કાબા) પાસે તમે તેમની સામે ત્યાં સુધી ન લડો જ્યાં સુધી તેઓ સ્વયં તમારી સામે યુદ્ધ ન કરે. આથી જો તેઓ યુદ્ધ કરવા આવે તો તેમની હત્યા કરો. આવા લોકોનો આ જ બદલો છે.”

ઈસ્લામને શાંતિનો પંથ બતાવવા પ્રયાસરત છે તેવા ઈસ્લામના વિદ્વાનો કહે છે કે ત્રાસવાદીઓ આયાતોનું-કુરાનનું ખોટું અર્થઘટન કરે છે.

અને આ જ કુરાન- આ જ આયાતોનું મદરેસામાં પાઠ ભણાવતા મૌલવીઓ અને હવે તો જાહેરમાં કન્વેન્શન દ્વારા કે સોશિયલ મિડિયા પરથી આવા પાઠ ભણાવતા ઝાકિર નાઈક મુસ્લિમ બાળકો-યુવાનોમાં વિધર્મીઓ પ્રત્યે ઝેર ભરે છે.

ગીતા વાંચીને માણસનું મન શાંત થાય છે, તે ભક્તિ તરફ વળે છે. ગીતા વાંચીને અર્જુન સિવાય કોઈએ શસ્ત્ર ઉઠાવ્યા હોય તેવું ક્યાંય સાંભળ્યું છે ખરું? ગીતા છોડો, બીજા કોઈ પણ હિન્દુ ધર્મગ્રંથ વાંચીને કોઈએ કોઈની હિંસા કરી હોય તેવું એક ઉદાહરણ બતાવો. કુરાન વાંચીને આવું કેમ નથી થતું? જોકે પ્રશ્ન એ પણ છે કે ત્રાસવાદીઓ ખરેખર કુરાન વાંચે છે ખરા?

હકીકત એ છે કે હિન્દુ ધર્મ સતત વિકાસશીલ છે. હિન્દુઓ પણ હિંસક હતા. તેમાં ના નહીં. બલિઓ પણ અપાતા. આજેય છુટાછવાયા અપાય છે. પરંતુ મહાવીર, બૌદ્ધના આગમન પછી હિન્દુઓએ અહિંસાનો માર્ગ અપનાવ્યો. આનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ બીજું કયું હોઈ શકે કે હિન્દુઓના બે દેશ – ભારત અને નેપાળમાંથી કોઈએ સામેથી આક્રમણ કર્યું હોય તેવા દાખલા મળશે? આવું ઈસ્લામ રાષ્ટ્રોના સંદર્ભમાં કહી શકાય ખરું? મહાવીર, બૌદ્ધ પછી ગાંધીજીએ અહિંસાનો ઉપદેશ ગાઢ કરી દીધો.

વાસ્તવમાં, હિન્દુઓમાં જે અત્યાચારી છે તેમને ડિસઑન કરવાની (તેમને ફગાવવાની) પરંપરા છે, ચાહે તે ગમે તેટલા જ્ઞાની, ધનવાન કે કંઈક અંશે સારા કેમ ન હોય. હિરણ્યકશિપુથી માંડીને રાવણ અને કંસ આના ઉદાહરણ છે. એ જવા દ્યો, નથુરામ ગોડસેનું નામ બોલતા પણ હિન્દુઓ અચકાય છે.

જોકે ત્રાસવાદી હુમલાઓ વખતે ચિંતકો, બૌદ્ધિકો, સાહિત્યકારો, ફિલ્મકારો પોતાની જાતને સેક્યુલરોમાં ખપાવવા બે કામ અચૂક કરે છે: ૧.તેમનું પોપટરટણ હોય છે- ત્રાસવાદીઓનો કોઈ ધર્મ નથી. ૨. તેઓ તેમની વાતમાં-લેખમાં હિન્દુઓને ધિબેડવાનું ચૂકતા નથી.

ઢાકામાં ૧ જુલાઈની રાત્રે આઠ મુસ્લિમ ત્રાસવાદીઓએ ‘અલ્લાહુ અકબર’ના નારાઓ સાથે હોલી આર્ટિસન બેકરી નામના સ્પેનિશ રેસ્ટોરન્ટ પર હુમલો કર્યો. તેમનું નિશાન સ્પષ્ટ હતું વિદેશીઓ. તેમણે જેમને કુરાનની આયાત આવડતી હતી તે મુસ્લિમોને જવા દીધા. વિધર્મીઓની નિર્મમ હત્યા કરી. કાશ્મીરના ત્રાસવાદીઓ હોય કે ઢાકામાં ત્રાટકેલા ત્રાસવાદીઓ, તેમની વિકૃતિ જુઓ! તેમનો ઈરાદો માત્ર હત્યાનો નથી હોતો. પરંતુ તેઓ ખૂબ જ યાતના આપીને હત્યાઓ કરે છે. મરનારાઓમાં નવ ઈટાલિયનો અને સાત જાપાનીઝ હતા. એક અમેરિકી અને એક ભારતીય હતા. છ બાંગ્લાદેશીઓ હતા. જ્યારે બે પોલીસ અધિકારીઓ પણ મરણને શરણ થયા.

પરંતુ ત્રાસવાદીઓનું લક્ષ્ય શું માત્ર વિધર્મીઓ જ છે? ના. બાંગ્લાદેશમાં જ ઢાકાથી ૧૦૦ કિમી દૂર શોલાકિયામાં ઈદના પવિત્ર તહેવાર નિમિત્તે ઈદગાહમાં નમાઝ પઢી રહેલા ૩ લાખ મુસ્લિમો પર તેઓ ત્રાટક્યા. તેમાં મર્યા જોકે ત્રણ જ લોકો. પરંતુ ઢાકા હોય કે ઈરાક, કે પાકિસ્તાન, કે સાઉદી અરેબિયાનું મુસ્લિમોનું પવિત્ર સ્થળ મદીના, ત્રાસવાદીઓ હવે સુન્ની સિવાયના મુસ્લિમોને પૂરજોશમાં નિશાન બનાવી હત્યાઓ કરી રહ્યા છે તે વાત સ્વીકારવી જ પડશે. અને એટલે જ આ સમય છે કે બિન સુન્ની મુસ્લિમોએ એકત્ર આવવું પડશે. તેઓ જો હજુ એ વાત પકડી રાખશે કે ત્રાસવાદનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો તો તેમણે પોતાની હત્યા માટે તૈયાર રહેવું પડશે. ત્રાસવાદીઓ પોતાને ઈસ્લામી કહે છે પરંતુ બિન સુન્ની મુસ્લિમોએ ખોંખારીને ત્રાસવાદીઓ સામે જેહાદ માટે આગળ આવીને કહેવું પડશે કે હા ત્રાસવાદીઓનો ધર્મ નથી, પંથ પણ નથી, સંપ્રદાય જરૂર છે અને તે છે- સુન્ની અથવા વહાબી.

અગાઉ કહ્યું તેમ ઈદ પહેલાં અને આસપાસ ઇસ્લામી ત્રાસવાદીઓએ હાહાકાર મચાવી દીધો. આવું થાય ત્યારે એક સાઇકૉલૉજિકલ પ્રેશર બનાવવાની તક હોય છે. ખાસ કરીને મિડિયા પાસે. પણ યાકૂબ મેમણને ફાંસીનો પ્રસંગ હોય કે ઢાકાનો હુમલો હોય કે પછી કાશ્મીરમાં બુરહાન વાણીને ઠાર મારવાની વાત હોય, એ સમયે ભારતીય મિડિયા અને બુદ્ધુજીવીઓને શું શુરાતન સૂજે છે કે તે વાતને આડા પાટે ફંટાવી દે છે. ઢાકાના હુમલા વખતે ફરાઝ હુસૈનનો કિસ્સો એટલો ચગાવાયો કે મૂળ વાત ભૂલાઈ ગઈ. ત્રાસવાદી હુમલાઓની વાત જોરશોરથી એટલા માટે કરવી પડે કારણકે આવા હુમલાઓ સમુદાયની અંદરની મદદ વગર થતા નથી.

ફરાઝ હુસૈને તેની મિત્ર ભારતીય તરુણી તારુષિ જૈન અને અમેરિકન અબિનતા કબીર માટે થઈને પોતાનું બલિદાન આપી દીધું. તેને આયાત આવડતી હોવા છતાં તેણે જવા ના પાડી દીધી. આ વાત સાચી હોય તો ફરાઝને વંદન પરંતુ બાંગ્લાદેશના સમાચારપત્રો ‘ડેઇલી નિરોપેખ્ખા’ અને બીડી ટૂડે (બાંગ્લાદેશ ટૂડે) જુદું જ ચિત્ર રજૂ કરે છે. કેનેડાના મુસ્લિમ લેખક તારીક ફતેહે પણ ટ્વીટ કર્યું છે. સમાચારપત્રો મુજબ, ફરાઝ ત્રાસવાદીનો મિત્ર હોવાની અથવા પોતે ત્રાસવાદી હોવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. યૂ ટ્યૂબ પર ફરાઝ મશીનગન સાથે બારી પાસે હોવાનો વિડિયો પણ છે. જોકે માત્ર હિન્દુઓને ધિબેડવામાં જ માનતા સેક્યુલર બુદ્ધુજીવીઓ પડશે તો પણ ટંગડી ઊંચી જ રાખશે. આ સમાચારપત્રોના કહેવા મુજબ, ફરાઝના નાનાનું ‘પ્રોથોમ આલો’ સમાચારપત્ર છે. તેમણે તેમના દોહિત્રને હીરો બનાવી દીધો.

અને ચાલો માની લઈએ કે ફરાઝ ખરેખર મિત્રતા માટે થઈને વેદીએ ચડી ગયો. તો પણ…આ બુદ્ધુજીવીઓને પૂછવાનું કે ત્રાસવાદનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો તેમ ગાઈ વગાડીને કહો છો તો પછી માનવતાનો કોઈ ધર્મ કેવી રીતે હોઈ શકે? તમારા જેવા અંદર ખાને સામ્યવાદી હિન્દુઓ જ કહેતા હોય છે- ના રે, અમે કંઈ હિન્દુ નથી…હિન્દુ, મુસ્લિમ સર્વ ધર્મ છોડી માનવતાનો ધર્મ અપનાવવો જોઈએ…અમારો ધર્મ તો માનવતાનો ધર્મ છે. તો પછી ફરાઝ મુસ્લિમ કેવી રીતે થઈ ગયો?

હવે મૂળ પ્રશ્ન ત્રાસવાદ પર આવીએ. કેવી રીતે સમાપ્ત થાય આ ત્રાસવાદ? અમેરિકાના પ્રમુખ પદના ઉમેદવાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ કહે છે કે ઓબામા આઈએસઆઈએસને છાવરે છે. ટૂંકમાં, અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા જ્યાં સુધી છાવરશે ત્યાં સુધી આ ત્રાસવાદરૂપી દાનવ એમ સમાપ્ત નહીં થાય. બીજું આ ત્રાસવાદીઓ એક રીતે ભાડૂતી ગુંડા જેવા જ છે. તેમનો ઉપયોગ પોતાના દેશમાં અથવા બીજા દેશમાં અશાંતિ ફેલાવવા થાય છે. (ઢાકામાં આઈએસઆઈએસ નહીં પણ વિરોધી પક્ષોએ જ હુમલો કરાવ્યો હોવાનું મનાય છે.) આથી ત્રાસવાદીઓને મળતા ભંડોળ પર પ્રતિબંધ લાવવો પડે. ત્રીજું, ગુપ્તચર તંત્ર અતિશય સજાગ બનાવી દેવું પડે. અને એમાં કોઈ વૉટબેંકની પરવા કર્યા વગર ત્રાસવાદ પ્રત્યે સૉફ્ટ કૉર્નર ધરાવતા મુસ્લિમો પર નજર રાખવી પડે. તેમને છાવરતી બૌદ્ધિક બદમાશ ટોળીઓને કોઈ રીતે આંતરીને, ખૂણામાં લઈ જઈ, કમ સે કમ, ત્રાસવાદીઓને તેઓ ન છાવરે તે સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ. (શાહરુખ ખાન બાંગ્લાદેશમાં ઈદ પર હુમલા મુદ્દે મૌન રહ્યો છે ત્યાં તેને અસહિષ્ણુતા દેખાતી નથી. આમીર ખાને બધા પંથોને વખોડ્યા છે.) આવા લોકોનો સામાજિક-આર્થિક જે પણ બહિષ્કાર કરવો પડે તે કરવો જોઈએ. તેમની જાહેરમાં ટીકા કરતાં ખચકાવું ન જોઈએ. આમ કરવાથી કોમવાદી ગણાઈ જશું તેવી ભીતિ છોડી દેવી જોઈએ. કાશ્મીરમાં બુરહાન વાણી એન્કાઉન્ટરમાં મરાય તો આ બુદ્ધુજીવીઓ છાજિયા લેવા માંડે છે. કાશ્મીરી પંડિતો કે તારુષિ જૈનની સાથે જે કંઈ થયું તેનો બદલો દેશના અન્ય કોઈ ભાગમાં લેવામાં નથી આવતો પણ કાશ્મીરમાં બુરહાન મરે ત્યારે અમરનાથ યાત્રીઓ પર હુમલો કરાય છે. સેના પર પથ્થરમારો કરાય છે (અને આ પથ્થરમારાને ઈદ પહેલાં છોડી મૂકનારાઓ જમ્મુ-કાશ્મીરની અલગતાવાદી-રાષ્ટ્રવાદી યુતિ સરકાર જ હતી!) એટલે આમાં ચીનનો રસ્તો અપનાવવો પડે. ચીનમાં રમઝાન-નાતાલ બધા પર પ્રતિબંધ છે.

ઝાકિર નાઈકનાં ઉશ્કેરણીજનક ભાષણો, તેમની વટાળ પ્રવૃતિ આજકાલની નહોતી ચાલતી. તેમની પીસ ટીવી ચેનલ આજકાલની ચાલતી નહોતી. યૂ ટ્યૂબ પર તેમની વટાળ પ્રવૃત્તિનાં ઉદાહરણરૂપ અનેક વિડિયો છે. તેમાં એકમાં તો કોઈ બહુરૂપિયાને શંકરાચાર્ય તરીકે રજૂ કરી ઈસ્લામ મહાન છે તેવું કહેવડાવાય છે! પ્રશ્ન એ છે કે ઝાકિર નાઈકની પ્રવૃત્તિ પ્રત્યે કેમ આંખ આડા કાન કરાયા? ચાલો એ જવા દો, પણ હુમલા પછી બાંગ્લાદેશ જેવા ઈસ્લામી રાષ્ટ્રએ જે ત્વરિતતાથી ઝાકિર નાઇકની ટીવી ચેનલ બંધ કરવા પગલાં લીધાં તેની સામે ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ કહે છે, “અમે તેમનાં ભાષણો તપાસીએ છીએ.” શિવસેનાના કહેવા પ્રમાણે, યુપીએ સરકારની તુષ્ટીકરણની નીતિના કારણે તે તમામ તપાસમાંથી છટકી ગયો છે. ઉમર ખાલિદ કે કન્હૈયાકુમાર પણ જેલમાંથી જામીન પર છૂટીને સેનાનું મનોબળ ઘટાડતા ફરી રહ્યા છે. આવા તત્ત્વો તો હાર્દિક પટેલ જેમ અનેક મહિના સુધી જેલમાં રહ્યો તેમ જેલમાં જ હોવા જોઈએ.

ઢાકાના હુમલા થકી ત્રાસવાદી પ્રેમી ગેંગની એ દલીલનો પણ કચ્ચરઘાણ વળી ગયો કે ગરીબાઈના કારણે મુસ્લિમો ત્રાસવાદી બને છે. ગરીબાઈ તો બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ છે. ત્યાં કેમ કોઈ ત્રાસવાદી નથી બનતું? જ્યારે ઢાકાના હુમલાખોર ત્રાસવાદીઓ ધનવાન કુટુંબના હતા. વળી, તેઓ મદરેસાના કારણે નહીં, પણ સોશિયલ મિડિયાના કારણે ત્રાસવાદ તરફ વળ્યા હોવાનું બહાર આવ્યું. બાંગ્લાદેશમાં આ હુમલા પછી સોશિયલ મિડિયા પર પણ તડાપીટ બોલાઈ છે, પણ અહીં જો આવું કરાય તો બુદ્ધુજીવીઓ સરકાર પર તૂટી પડશે કે ફ્રીડમ ઑફ એક્સ્પ્રેશનનો ભોગ લેવાય છે, અઘોષિત કટોકટી લાદી દેવાઈ છે. મોદી હિટલર જેવા છે. વગેરે વગેરે. પણ આવા બુદ્ધુજીવીઓ કે વૉટબેંકની પરવા કર્યા વગર સરકારે કડક હાથે મુસ્લિમોને ત્રાસવાદીઓ બનાવતા તમામ રસ્તાઓને બ્લોક કરી દેવા પડશે, નહીંતર આજે ઢાકા છે, કાલે દિલ્લી હશે!

international, media, national, patriotism

દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિ બાબતે અમેરિકા-ચીનમાંથી ધડો લો!

૯ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૬ના રોજ દિલ્લીના વિશ્વ વિખ્યાત જવાહરલાલ નહેરુ વિશ્વવિદ્યાલય (જનવિ અથવા જેએનયુ)માં એક સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમનું આયોજન કરાયું હતું. વિદ્યાર્થીઓ ભણતા હોય ત્યાં સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ સામે કોઈને વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ આ કાર્યક્રમ માટે પૉસ્ટર લાગ્યાં તેમાં વર્ષ ૨૦૦૧ના ડિસેમ્બરમાં સંસદ પર હુમલાના મુખ્ય સૂત્રધાર અફઝલ ગુરુને વર્ષ ૨૦૧૩ની ૯ ફેબ્રુઆરીએ જ ફાંસી અપાઈ હતી, તેથી આ દેશવિરોધી ત્રાસવાદીના મૃત્યુ દિવસને શહીદી દિવસ તરીકે મનાવવાનો કાર્યક્રમ હોવાનું લખાયું હતું!

આ ઉપરાંત તેમાં મકબૂલ ભટ્ટની શહીદીની પણ ઉજવણી હતી. આ મકબૂલ ભટ્ટ (અથવા બટ) કોણ હતો? જમ્મુ-કાશ્મીરનો સંભવત: પહેલો ત્રાસવાદી! જમ્મુ-કાશ્મીરને ભારતથી અલગ કરવા માટે પાકિસ્તાન (અને એટલે અમેરિકા-બ્રિટન) તરફથી પૈસા, હથિયાર અને નૈતિક પ્રોત્સાહનના જોરે જમ્મુ-કાશ્મીર લિબરેશન ફ્રંટ નામની ત્રાસવાદી સંસ્થા રચાઈ હતી. આ સંસ્થાની શરૂઆત થઈ ત્યારનો નેતા હતો. ૧૪ સપ્ટેમ્બર ૧૯૬૬ના રોજ આ મકબૂલ ભટ્ટ અને અન્ય ત્રાસવાદીઓએ પોલીસ દળ જતું હતું ત્યારે તેના પર ઘાતક હુમલો કર્યો જેમાં સીઆઈડીની સ્થાનિક અપરાધ શાખા (એલ.સી.બી.)ના ઇન્સ્પેક્ટર અમરચંદ શહીદ થયા. મકબૂલ ભટ્ટની ધરપકડ કરાઈ અને તેને ફાંસીની સજા સંભળાવાઈ.

પરંતુ તે જેલ તોડીને ભાગવામાં સફળ રહ્યો. ૧૯૭૧માં તેણે ભારતના લાહોર જતા વિમાનના અપહરણના કાવતરાને બે નવયુવાન ત્રાસવાદીઓ પાસે કરાવડાવ્યું. આ બે ત્રાસવાદીઓએ મકબૂલ ભટ્ટ અને અમાનુલ્લા ખાન જે પાકિસ્તાનમાં રહીને આ જેકેએલએફનું સંચાલન કરતો હતો તેની સાથે પોતાનો સંબંધ પણ સ્વીકાર્યો.

જનવિમાં કાર્યક્રમના આયોજકો પાકિસ્તાનના ઈશારે ભારતના ન્યાયતંત્ર અને સરકાર પર દોષારોપણ કરે છે કે તેમણે અફઝલ ગુરુ અને મકબૂલ ભટ્ટને પૂરતા પુરાવા વગર અને વાંક વગર ફાંસી આપી દીધી, પરંતુ હકીકત એ છે કે વિમાનના અપહરણ પછી મકબૂલ ભટ્ટની પાકિસ્તાની સત્તાવાળાઓએ ધરપકડ કરી હતી. તે પછી તે ૧૯૭૪માં ભારતમાં ઘૂસ્યો ત્યારે ભારત સરકારે તેની ધરપકડ કરી અને તેને ફાંસીની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી. પરંતુ ત્રાસવાદીઓએ તેને છોડાવવા માટે યુકેમાંના ભારતીય રાજદૂત રવીન્દ્ર મ્હાત્રેનું અપહરણ કર્યું અને મકબૂલને છોડી મૂકવા માગણી કરી. ૬ ફેબ્રુઆરીએ ત્રાસવાદીઓએ રવીન્દ્ર મ્હાત્રેની હત્યા કરી નાખી. ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૮૪ના રોજ મકબૂલને ફાંસી આપી દેવાઈ. (૧૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬ના રોજ પણ જનવિમાં આવો જ કાર્યક્રમ થયો હતો.)

આમ, આવા ત્રાસવાદીઓના મૃત્યુને શહીદી ખપાવવા માટે જે કાર્યક્રમ થાય તે કેમ સાંખી લેવાય? પરંતુ આ કાર્યક્રમમાં શાંત રીતે, તર્કપૂર્ણ રીતે ભાષણ થયાં હોય કે પોતાની વાત રજૂ કરાઈ હોય તો બરાબર છે, પરંતુ જે વિડિયો પ્રચલિત થયો તે આઘાતજનક હતો. તેમાં સૂત્રોચ્ચાર કરાતા હતા અને કેવાં કેવાં સૂત્રો પોકારાતાં હતાં?

બંદૂક કે દમ પર લેકે રહેંગે આઝાદી, કશ્મીર કી આઝાદી તક જંગ રહેગી, ભારત કી બર્બાદી તક જંગ રહેગી, ભારત કે દસ ટુકડે હોંગે ઇન્શાઅલ્લાહ. અફઝલ હમ શર્મિંદા હૈ, તેરે કાતિલ ઝિંદા હૈ. તુમ કિતને અફઝલ મારોગે, હર ઘર સે અફઝલ નિકલેગા. ગો બેક ઇન્ડિયા. અફઝલ કે અરમાનોં કો મંઝિલ તક લે જાયેંગે.

આ કાર્યક્રમ માટે લગભગ દસેક વિદ્યાર્થીઓ સામે દિલ્લી પોલીસે ફરિયાદ નોંધી છે. તેમાંથી જનવિ છાત્ર સંઘ (જેએનયુએસયુ)ના અધ્યક્ષ કન્હૈયાકુમારની ધરપકડ કરાઈ છે. આ ધરપકડ પછી જ્યારે તેને ન્યાયાલયમાં રજૂ કરાયો ત્યારે તેના સમર્થનમાં જનવિના કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ આવ્યા અને તેમણે સૂત્રોચ્ચાર કર્યો. એ વખતે કેટલાક વકીલોએ આ છાત્રોને માર માર્યો અને સાથે કેટલાક પત્રકારો પણ આ ઉશ્કેરણીમાં કથિત જોડાતા વકીલોએ તેમને પણ નિશાન બનાવ્યા. તે પછી ફરી વાર કન્હૈયાને જ્યારે ન્યાયાલયમાં રજૂ કરાયો ત્યારે તેના પર ટપલીદાવ રમાયો, પરંતુ કેટલીક સમાચાર ચૅનલો જે પાકિસ્તાનના પૂર્વ પ્રમુખ અને ભારત પર કારગિલયુદ્ધ થોપનાર પરવેશ મુશર્રફને તો મુશર્રફસાહબ કહે છે, જેના એન્કરો પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ ભારતના તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહને કથિત રીતે ‘દેહાતી ઔરત’ (ગામડિયા સ્ત્રી)ની જેમ વર્તતા હોવાનું કહેતા હોય ત્યારે પણ ટેસથી નાસતો કરતા રહે, તે ચૅનલોએ વકીલોએ માર માર્યો તે મુદ્દાને મોટો બનાવી દીધો. કન્હૈયાકુમારે ૧૦ ફેબ્રુઆરીએ તેના સાથી તેમજ આ કાર્યક્રમના આયોજક અનિર્વાણ ભટ્ટાચાર્ય સાથે ‘ઇન્ડિયા ન્યૂઝ’ ચૅનલ પર આ કાર્યક્રમનો બચાવ કર્યો અને સંવિધાનની છટકબારીઓને ટાંકીને સંવિધાનમાં વિશ્વાસ હોવાનું કહ્યું. આવા ટીવી શો થકી પણ પુરવાર થાય છે કે કન્હૈયાકુમાર અને અનિર્વાણ કાર્યક્રમના પૂરા ટેકેદાર હતા. કેટલીક ચૅનલો તો પરંતુ કન્હૈયાકુમાર નિર્દોષ હોય તેમ એક અભિયાન ચલાવવા લાગી. જે ચૅનલો પર આ દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિઓને ઉઘાડી પાડવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા હતા તેમની વિરુદ્ધ આ સેક્યુલર ચૅનલો પર કાર્યક્રમ ચાલ્યા. એક એન્કરે તો પોતાના શોમાં કાળો પડદો દેખાડી વિરોધ વ્યક્ત કરવા પ્રયાસ કર્યો.

જનવિ પછી પશ્ચિમ બંગાળના જાદવપુર વિશ્વ વિદ્યાલયમાં તો કાશ્મીર ઉપરાંત મણિપુર, નાગાલેન્ડ વિશ્વ વિદ્યાલયમાં પણ આઝાદીની માગણી કરતાં પૉસ્ટરો લાગ્યાં. જનવિના કાર્યક્રમના સમર્થનના લોકો હૈદરાબાદમાં રોહિત ચક્રવર્તી વેમૂલા વિદ્યાર્થીએ કરેલી આત્મહત્યાની વાત કરે છે. હકીકતે રોહિત વેમૂલા સહિત કેટલાક વિદ્યાર્થીઓએ ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસીનો વિરોધ કર્યો હતો. તેનો અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદના કાર્યકર્તાઓએ વિરોધ કર્યો. તેમાંથી એક સુશીલકુમારે આના વિરોધમાં ફેસબુક પર પૉસ્ટ પણ લખી.

રોહિત વેમૂલા જે સંગઠનનો સભ્ય હતો તે આંબેડકર સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશનના લોકોએ ‘મુઝફ્ફરનગર અભી બાકી હૈ’ નામનો ઉશ્કેરણીજનક વિડિયો બનાવ્યો હતો. અભાવિપના કાર્યકર્તાઓએ આ ફિલ્મના પ્રદર્શનને રોકવા પ્રયાસ કર્યો હતો. તે પછી આથી રોહિત વેમૂલા સહિત આંબેડકર સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશનના વિદ્યાર્થીઓએ હૉસ્ટેલમાં જઈને સુશીલકુમારને માર માર્યો. સુશીલકુમારને હૉસ્પિટલમાં દાખલ કરવો પડ્યો હતો.

આથી હૈદરાબાદ વિશ્વવિદ્યાલયે  રોહિતને માસિક સ્ટાઇપેન્ડ રૂ. ૨૫,૦૦૦ આપવાનું બંધ કર્યું. ઉપરાંત વિ.વિ.એ રોહિત અને આંબેડકર સ્ટુડન્ટ્સ એસો.ના અન્ય ચાર સભ્યો સામે તપાસ સમિતિ બેસાડી. ૧૭ ડિસેમ્બરે રોહિત અને એએસએના અન્ય સભ્યો પર પ્રશાસન ઈમારત, હૉસ્ટેલ, પુસ્તકાલય, મેસ અને અન્ય સામાન્ય વિસ્તારોમાં આવવા પર પ્રતિબંધ મૂકાયો. અને તે પછી ૧૮ જાન્યુઆરીએ રોહિતે આત્મહત્યા કરી લીધી. આ રાષ્ટ્રવિરોધી ઘટનાને દલિત ઉત્પીડનમાં ફેરવી દેવાઈ. કૉંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી અને આમ આદમી પક્ષના નેતા અરવિંદ કેજરીવાલે ત્યાં જઈને આગમાં વધુ ભડકો કર્યો.

આ જ રીતે જે નેતાની કૉંગ્રેસ સરકારના શાસનમાં અફઝલ ગુરુને ફાંસી અપાઈ હતી તે રાહુલ ગાંધીએ જનવિમાં જઈને દેશદ્રોહી સૂત્રોચ્ચાર કરનારા વિદ્યાર્થીઓનું સમર્થન કર્યું અને કહ્યું કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા છિનવાવી જોઈએ નહીં. આ કેવી અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા? બંધારણમાં કલ ૧૯(એ)માં વાણીની સ્વતંત્રતા અપાઈ છે, પરંતુ અભિવ્યક્તિની કે વાણીની સ્વતંત્રતા પણ કેટલીક મર્યાદાઓને આધીન છે. દેશની સુરક્ષા છિનવાતી હોય કે કાયદા અને વ્યવસ્થાની સ્થિતિ જોખમાતી હોય તો અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર પણ નિયંત્રણ મૂકી શકાય છે.

વિશ્વ વિદ્યાલયમાં ઉશ્કેરણી થાય તે રીતે કાશ્મીરની સ્વતંત્રતા માટે સૂત્રોચ્ચાર થાય, સરકાર સામે ઉશ્કેરણી થતી હોય, બંદૂકના જોરે આઝાદી લેવાની વાત થતી હોય તે ચોખ્ખેચોખ્ખું દેશ સામે સશસ્ત્ર લડાઈ છેડવાની વાત છે. પરંતુ કેટલાક પક્ષો દલિત અને મુસ્લિમ વૉટબૅંક માટે રાષ્ટ્રવિરોધી પ્રવૃત્તિને પણ સમર્થન આપવા તૈયાર થઈ જાય છે. તે આપણા દેશમાં દુઃખદ છે. વળી જનવિમાં આ પહેલી વાર આવો કાર્યક્રમ નથી થયો.

બહુ દૂરની વાત નથી કરતા પણ માત્ર છ વર્ષના ઇતિહાસની ઘટના જ તાજી કરીએ. વર્ષ ૨૦૧૦માં છત્તીસગઢના દાંતેવાડામાં જ્યારે ૭૬ ભારતીય જવાનોને માઓવાદીઓએ મારી નખાયા ત્યારે ‘જેએનયુ ફૉરમ અગેઇન્સ્ટ વૉર ઑન પીપલ’ બેનર હેઠળ તેની સામ્યવાદીઓએ આ જ રીતે સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમના ઓઠા હેઠળ ઉજવણી કરી હતી.

વર્ષ ૨૦૧૧માં તેમણે હિન્દુઓની ભાવનાને ઠેસ પહોંચે તેમ મહિષાસુર શહાદત દિવસ પણ ઉજવ્યો હતો. તેઓ એમ માને છેકે મહિષાસુર એક દલિત દ્રવિડિયન નેતા હતો જેને આર્યના રાજા ઈન્દ્રના કહેવાથી મા દુર્ગાએ મારી નાખ્યો હતો!

વર્ષ ૨૦૧૨માં જનવિમાં ખોરાક કયો ખાવો તે તો લોકોની ઈચ્છાની વાત છે તેવા બહાના હેઠળ ‘બીફ એન્ડ પૉર્ક’ ફેસ્ટિવલ યોજાયો હતો. એટલે કે ગોમાંસ અને સુવ્વરનું માંસ ખાવાનો કાર્યક્રમ. અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદે કરેલી એક અરજીના આધારે દિલ્લી ઉચ્ચ ન્યાયાલયે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. પરંતુ આ કાર્યક્રમનો માત્ર અભાવિપએ જ નહીં, પરિસરના મુસ્લિમ વિદ્યાર્થીઓએ પણ વિરોધ કર્યો હતો. વર્ષ ૨૦૧૩માં પણ જનવિના તમામ સામ્યવાદી છાત્રોએ અફઝલ ગુરુને આ જ રીતે શહીદ ગણાવી તેને શ્રદ્ધાંજલિ અર્પી હતી. આ જ વર્ષે જનવિનો વિદ્યાર્તી હેમ મિશ્ર મહારાષ્ટ્રના ગઢચિરોલીના વનમાંથી માઓવાદીના કુરિયર તરીકે કામ કરતો પકડાયો હતો. અને તે વર્ષે સરકાર કૉંગ્રેસની હતી- કેન્દ્રમાં પણ અને મહારાષ્ટ્રમાં પણ.

૨૬ જાન્યુઆરી ૨૦૧૪ એટલે પ્રજાસત્તાક દિવસ ગણાય. તે દિવસે ભારતની સ્વતંત્રતા અને બંધારણની ઉજવણી કરવાની હોય, પરંતુ તે દિવસે જનવિમાં સામ્યવાદી વિદ્યાર્થીઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય ખાદ્ય ઉત્સવમાં પેલેસ્ટાઇન અને તિબેટ સ્ટૉલ સાથે અલગ કાશ્મીર ફૂડ સ્ટોલ પણ રાખ્યો. આ રીતે તેઓ પેલેસ્ટાઇન અને તિબેટની સ્વતંત્રતાની ચળવળની જેમ કાશ્મીરની સ્વતંત્રતાની ચળવળને દર્શાવવા માગતા હતા. પરંતુ અભાવિપએ તેમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો અને અધિકારીઓ પર દબાણ લાવતા આયોજકોએ પીછેહટ કરવી પડી.

વર્ષ ૨૦૧૫માં જ્યારે એક તરફ આપણા પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ અબ્દુલ કલામ આઝાદનો સ્વર્ગવાસ થયો અને બીજી તરફ ૧૯૯૩ના મુંબઈ વિસ્ફોટના એક દોષિત યાકૂબ મેમણને ફાંસી અપાઈ ત્યારે જનવિમાં સામ્યવાદી વિદ્યાર્થીઓએ કલામને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાના બદલે યાકૂબ મેમણને શ્રદ્ધાંજલિ આપવાનો કાર્યક્રમ કર્યો.

આવી દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિને ઉગતી ડામવી જોઈએ. પરંતુ ભારતને હંમેશાં નીચી નજરે જોતા ઘણા બુદ્ધિજીવીઓ અને લેખકો વાતવાતમાં અમેરિકાને ટાંકતા હોય છે કે ત્યાં વાણીની અને અભિવ્યક્તિની કેવી સ્વતંત્રતા છે, એ લોકો ભૂલી જાય છે કે અમેરિકા જેવા દેશમાં પણ ઑક્યૂપાય વૉલસ્ટ્રીટ નામના સામાજિક અને આર્થિક અસમાનતા વિરોધી આંદોલનને કચડી દેવાયું હતું. ચીન પણ પોતાના દેશમાં ટિનાનમેન ચોક પર વિદ્યાર્થીઓ પર ટૅન્ક ફેરવે છે. તો તાજેતરમાં મિસ વર્લ્ડ સ્પર્ધા ચીનમાં યોજાઈ ત્યારે મિસ કેનેડા બનેલી યુવતીને તેમાં ભાગ લેવા ચીને ના પાડી અને હૉંગ કૉંગથી ચીનની ફ્લાઇટમાં બેસવા ન દીધી કારણકે મિસ કેનેડા બનેલી યુવતી એનાસ્તાસિયા લિન મૂળ ચીનની હતી. ચીનમાં આધ્યાત્મિક જૂથ ફાલુન ગોંગ સાથે ચીનની સરકાર જે વ્યવહાર કરે છે તેની લિને ટીકા કરી હતી. પરંતુ ભારત એવો દેશ છે જ્યાં આવી પ્રવૃત્તિઓ ખુલ્લેઆમ ચાલે છે અને તેને કેટલાક રાજકીય પક્ષો અને કેટલાંક સમાચાર માધ્યમોનું પીઠબળ મળી જાય છે. પરિણામે ભારતનાં અનેક રાજ્યોમાં આવી ભાગલાવાદી પ્રવૃતિ ચાલે છે. અને પ્રગતિ કરવાના બદલે દેશ ત્યાંને ત્યાં રહે છે. પાકિસ્તાન કે ચીન જેવા દેશોને પણ પોતાની ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિમાંથી હાથ ખંખેરવાની છટકબારી મળી જાય છે કારણકે પેલા ગીતની જેમ, ચિંગારી કોઈ ભડકે તો સાવન ઉસે બુઝાયે, સાવન જો આગ લગાયે ઉસે કૌન બુઝાયે.

media, national, patriotism, terrorism

પઠાણકોટ: મોદીના લવલેટર અને નાગરિકોનો યુદ્ધનો પાનો…

ઈશુના નવા વર્ષની શરૂઆત હતી. બધા ખુશમિજાજમાં હતા. હજુ તો ૭ ડિસેમ્બરે બેંગકોકમાં ભારત અને પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો અનુક્રમે અજિત ડોવાલ અને નાસીર ખાન જાંજુઆ વચ્ચે મંત્રણાઓ થઈ હતી. હજુ તો વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ ૮ ડિસેમ્બરે ‘હાર્ટ ઑફ એશિયા’ નામની અફઘાનિસ્તાન અને તેના પાડોશી દેશો અંગેની પરિષદમાં ભાગ લેવા પાકિસ્તાનના પાટનગર ઈસ્લામાબાદ ગયાં હતાં અને આ પરિષદની સાથે સાથે પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ સાથે વાટાઘાટ કરી હતી. અને ત્યાં અફઘાનિસ્તાનની મુલાકાતે ગયેલા ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ૨૫ ડિસેમ્બરે પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફના જન્મદિને તેમના આમંત્રણ પર ઓચિંતાનું લાહોર જવાનું નક્કી કરે છે. મોદી શરીફની મહેમાનગતિ માણે છે. નવાઝ શરીફની દીકરી મરિયમ નવાઝ શરીફની દીકરી મહેરુન નીસાનાં લગ્ન પૂર્વેના કાર્યક્રમો ચાલી રહ્યા છે. શરીફની માતાને પગે લાગે છે. મહેરુનને આશીર્વાદ આપે છે. કોઈ જાતની પૂર્વ તૈયારી વગર આ રીતે મોદીની મુલાકાત બંને દેશોના લોકોને જીતી લે છે. તેની ખુશીમાં નવા વર્ષના સ્વાગતની ખુશી પણ ભળે છે. એવામાં ૨ જાન્યુઆરીએ સવારે સમાચાર મળે છે કે પંજાબના પઠાણકોટમાં વાયુ સેનાના હવાઈ અડ્ડા પર ત્રાસવાદીઓએ હુમલો કર્યો છે. લોકો ચોંકી ઊઠે છે.

ફરી એક વાર પાકિસ્તાનને પીઠમાં ખંજર ભોંક્યું!

લોકોના મોઢે આ શબ્દ સાંભળવા મળે છે. ફરી એક વખત ભારતમાં ભાજપ શાસિત સરકાર, ફરી એક વાર પાકિસ્તાનમાં વડા પ્રધાન તરીકે નવાઝ શરીફ, ફરી એક વખત ભારત દ્વારા શાંતિની પહેલ અને ફરી એક વખત આ પહેલ પછી પાકિસ્તાનમાંથી આવેલા ત્રાસવાદીઓનો હુમલો.

એક દિવસ…બે દિવસ…ત્રણ દિવસ…લગભગ ૮૦ કલાક વિતી જાય છે અને ૮૦ કલા..કની કાર્યવાહી પછી સમાચાર આવે છે કે પઠાણકોટમાં હવાઈ અડ્ડા પર ત્રાસવાદીઓનો હુમલો થયેલો તે અંગેની સેનાની કાર્યવાહી પૂરી થઈ છે. અને તેમાં ફળશ્રુતિ શું રહી?

છ ત્રાસવાદીઓ સામે ભારતના સાત જવાનો શહીદ!

લોકોના મનમાં ફરી એક વાર પ્રશ્નોની વણઝાર સર્જાઈ. ત્રાસવાદીઓ કેવી રીતે આવ્યા? તેમને કોણે આવવા દીધા? સતત ત્રણ દિવસ સુધી કેમ કાર્યવાહી ચાલુ રહી? આપણી તરફે ક્યાં ખામી રહી ગઈ? આપણે ક્યાં સુધી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદી હુમલાઓ વેઠતા રહીશું? હવે શું? આ હુમલાઓ પર પાકિસ્તાન કાર્યવાહી કરશે? કે ફરી એક વાર ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના હુમલાઓની જેમ ભારતને ઉઠાં ભણાવ્યા કરશે? ભારત કેમ એક વાર ઈઝરાયેલની જેમ હુમલો કરી પાકિસ્તાનમાં ચાલતી ત્રાસવાદી શિબિરો પર ત્રાટકીને કે પછી પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધ છેડીને તેને સદાયને માટે પાઠ ભણાવતું નથી?

પાઠ ભણાવવાની વાત પહેલાં આપણી તરફે કઈ નબળી કડી છે તે જોવું જોઈએ. આ હુમલાના બે મહિના પહેલાં ૩૦ નવેમ્બરે સમાચાર હતા કે જમ્મુ અને કોલકાતામાં બે જાસૂસી કૌભાંડ બહાર આવ્યાં છે જેમાં પાંચ જણાની ધરપકડ કરાઈ છે. તેમાં એક માણસ આઈએસઆઈનો હેન્ડલર હતો. જ્યારે બીજો હતો સીમા સુરક્ષા દળ (બીએસએફ)નો જવાન હેડ કૉન્સ્ટેબલ અબ્દુલ રશીદ! જેના પર સરહદની રક્ષા કરવાની જવાબદારી છે તે જ દુશ્મનની જાસૂસી કરતા પકડાય છે!

તેના બરાબર એક મહિના પછી એટલે કે પઠાણકોટના હુમલાના ત્રણ દિવસ પહેલાં સમાચાર આવે છે કે વાયુ સેનાના રણજીત કે. કે. નામના ઍરક્રાફ્ટ્સમેનની ધરપકડ કરાઈ છે. તેના પર આઈએસઆઈ વતી જાસૂસી કરવાનો આક્ષેપ છે. રણજીતને ફેસબુક પર એક દામિની મૅકનૉટ નામની એક યુવતી સૌંદર્યજાળમાં લપેટે છે. દામિની કહે છે કે પોતે યુકેની એક સામયિક માટે કામ કરે છે અને તેને વાયુ સેનાને લગતી ગુપ્ત માહિતી તેના આ સામયિકના એક અહેવાલ માટે જોઈએ છે. તે તેના બદલામાં સારી એવી રકમ આપશે. રણજીત આ વાતમાં આવી જાય છે અને તેને ગુપ્ત માહિતી આપી બેસે છે.

આનો અર્થ એ થયો કે આપણા પોતાના જ ફૂટેલા હોય ત્યાં કેવી રીતે આપણે પાકિસ્તાન પર હુમલો કરવાની વાત કરવી? વર્ષ ૨૦૦૧માં સંસદ પર હુમલા પછી આપણે સરહદે સેના ખડકવાનું નક્કી કર્યું હતું. એ વખતે સેના જ્યાંથી પસાર થતી ત્યાં સુરંગ વિસ્ફોટ થતા. આપણાં શસ્ત્રાગારમાં આગ લાગતી. આપણે ત્યાં રાજકારણ પણ અત્યંત ગંદું છે. વૉટ બૅન્ક પોલિટિક્સના કારણે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી આપવાનો વિરોધ થાય છે. ફાંસી રોકવા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયને અડધી રાત્રે ખોલવામાં આવે છે. ફાંસી પછી તેની અંતિમ ક્રિયામાં લાખો લોકો ભેગા થાય છે. કેટલાક સમાચારપત્રો અને ચૅનલોમાં પણ એવી રીતે આ ઘટનાને આવરાય (કવર) થાય છે જાણે કોઈ દેશભક્તને સરકારે કિન્નાખોરી રાખીને ફાંસી આપી દીધી હોય.

પઠાણકોટના હુમલામાં પંજાબ પોલીસના એક સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઑફ પોલીસ સલવિન્દરસિંહની ભૂમિકા પણ ભારે શંકાના દાયરામાં છે. આ એસપીની જીપ ૩૧ ડિસેમ્બરની રાત્રે ગાયબ થઈ ગઈ હતી. આ એસપી, તેના ઝવેરી (જ્વેલર) મિત્ર રાજેશ વર્મા અને એસપીનો રસોઈયો મદન ગોપાલ દરગાહ પર માથું ટેકવા જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમનું અપહરણ કરાયાનું એસપી કહે છે. અપહરણમાં ત્રાસવાદીઓ રસોઈયાની તો હત્યા કરી નાખે છે પરંતુ એસપી અને તેમના મિત્ર રાજેશ વર્માને છોડી દે છે. અને તેમની જીપમાં બધે જ ફરે છે અને આરામથી વાયુ સેનાના હવાઈ અડ્ડામાં ઘૂસી જાય છે.

પંજાબમાં પાકિસ્તાનથી મોટા પ્રમાણમાં ડ્રગ્સ આવે છે. આ ડ્રગ્સ એક મોટું કાવતરું મનાય છે. આ આખી વાત સમજવા જેવી છે. ભારતીય સેનામાં પંજાબના શીખો અને હરિયાણાના જાટ વગેરે લોકો મોટા પાયે છે. પાકિસ્તાન ભારત સામે સીધી લડાઈમાં જીતી શકે તેમ નથી. આથી તેણે એક મોરચો તો પોતાના ત્રાસવાદીઓને મોકલીને શરૂ કર્યો છે. બીજો મોરચો આ ડ્રગ્સનો પણ છે. જો ડ્રગ્સથી યુવાનોને નબળા પાડી દેવામાં આવે તો સેના નબળી પડી જાય. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જેની વારંવાર બડાઈ હાંકે છે કે વિશ્વમાં સૌથી વધુ યુવાનો આપણી પાસે છે, તે જ નબળું પડી જાય તો ભારત શું ધૂળ સુપરપાવર બનવાનું હતું? પાકિસ્તાનથી ડ્રગ્સને આવવા દેવામાં બીએસએફ અને પંજાબ પોલીસ આંખ આડા કાન કરે છે. અને આ ડ્રગ્સ કૌભાંડને પંજાબના અકાલી દળના નેતાઓના છુપા આશીર્વાદ પ્રાપ્ત છે. કડવી પણ સાચી વાત તો એ પણ છે કે પંજાબમાં અકાલી દળ સાથે ભાજપની સરકાર છે અને કેન્દ્ર સરકારમાં અકાલી દળના પ્રધાન પણ છે.

પઠાણકોટમાં જે કાર્યવાહી ચાલી તેમાં સેનાની વિવિધ સંસ્થાઓ વચ્ચે સામંજસ્ય-સંકલનની ખામી રહી ગઈ હોવાનું પણ ચર્ચાય છે. જોકે સેનાના વડા દલબીરસિંહ સુહાગે તેને નકાર્યું છે, પરંતુ સતત ત્રણ દિવસ કાર્યવાહી ચાલુ રહી તે બતાવે છે કે ક્યાંક તો ખામી રહી જ છે. ૧ જાન્યુઆરીએ ગુપ્તચર સંસ્થાઓ પાસે આ હુમલાની બાતમી હતી. અને તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંસ્થા (એનએસએ)ને આ બાતમી આપી પણ હતી. જે સ્થળોનો તેમાં ઉલ્લેખ કરાયો તેમાં પઠાણકોટ શીર્ષ પર હતું. કહેવાય છે કે તેના માટે જરૂરી સંસાધન નજીકના પઠાણકોટ કેન્ટમાં હતાં. પઠાણકોટમાં દેશનું સૌથી કેન્ટ છે જ્યાં બે ઇન્ફન્ટ્રી ડિવિઝન અને બે સશસ્ત્ર બ્રિગેડ (૫૦,૦૦૦થી વધુ સૈનિકો) હાજર છે. એનએસએએ સેના પ્રમુખને મળીને ૧ જાન્યુઆરીએ માત્ર બે ટુકડીઓ માગી. એટલે કે લગભગ ૫૦ સૈનિક. એમને હતું કે કાર્યવાહી સરળતાથી પતી જશે. તો પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલે એનએસજીના ૧૫૦-૧૬૦ જવાનોને તાત્કાલિક દિલ્લીથી પઠાણકોટ મોકલ્યા. ત્રાસવાદીઓ સામે લડવાનું કામ નિવૃત્ત સૈન્ય ટીમ –ડિફેન્સ સિક્યોરિટી કોર (ડીએસસી)ના જવાનો, વાયુ સેનાના ગરુડ કમાન્ડરો અને એનએસજી પર છોડી દેવાયું હતું. સેનાને ઓપરેશનનું નેતૃત્વ સોંપાયું નહીં.

એટલું જ નહીં કેન્દ્રમાં ગૃહ પ્રધાન જેમની હેઠળ બીએસએફ આવે છે, તે રાજનાથસિંહ અને સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકર પણ ક્યાંક અંધારામાં રહ્યા કારણકે રાજનાથસિંહે ૨ જાન્યુઆરીએ સાંજે જ પોતાની પીઠ થાબડતા હોય તેમ ટ્વીટ કરી નાખ્યું કે દેશને તેના જવાનો પર ગર્વ છે. હું પઠાણકોટમાં સફળ કાર્યવાહી માટે સુરક્ષા દળોના જવાનોને વંદન કરું છું. રાત્રે નવ વાગે સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરે પણ આવું જ ટ્વીટ કરી નાખ્યું.

ચાલો એક ઘટના ઘટી ગઈ. વધુ એક ત્રાસવાદી હુમલો થયો. કોઈ નાગરિકનો જીવ ન ગયો. કોઈ ઈમારત ધ્વંસ નથી થઈ. હા, સેનાના મહામૂલા સાત જવાનો જરૂર શહીદ થયા. પઠાણકોટના હુમલાના માત્ર અગિયાર દિવસ પહેલાં જ સીમા સુરક્ષા દળનું એક વિમાન તૂટી પડ્યું હતું. તેમાં પણ ૧૦ જવાનો માર્યા ગયા હતા. આ તો કોઈ હુમલો નહોતો ને. ૨૩ ડિસેમ્બરે ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ જ્યારે શહીદના પરિવારને મળવા ગયા ત્યારે શહીદ સબ ઇન્સ્પેક્ટર રવીન્દ્રકુમારની દીકરીએ બહુ અણિયાળો- બહુ ખૂંચે તેવો સવાલ રાજનાથને પૂછ્યો હતો-

“હંમેશાં સૈનિકો કે પરિવાર કો હી ક્યોં રોના પડતા હૈ? આપ મુઝે જવાબ દીજિયે સર, ઈતના પુરાના જહાજ, હર બાર હમારે હી પરિવાર ક્યોં રોતે હૈં? હર બાર સિપાહી કા પરિવાર હી ક્યોં રોતા હૈ?”

બધે જ ભ્રષ્ટાચાર. આ દેશને રાજકારણીઓએ અત્યાર સુધી કોરી ખાધો છે. આ લાંચિયા-પાપી નેતાઓએ દેશને રક્ષવાની બાબતમાં પણ ભ્રષ્ટાચાર કરવામાં કોઈ કમી રાખી નથી. બૉફોર્સ હોય કે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ, પક્ષાપક્ષીમાં નથી પડવું પણ અગાઉની કૉંગ્રેસ સરકારોએ ભ્રષ્ટાચાર ભરપૂર કર્યો છે. સંરક્ષણની બાબતોમાંય પૈસા ખાવાનું છોડ્યું નથી. સંરક્ષણની બાબતમાં દેશને આત્મનિર્ભર બનવા દીધો નથી. નેતાઓ કરે તો બીએસએફ અને પોલીસવાળા કેમ બાકી રહી જાય? એટલે સરહદેથી ત્રાસવાદીઓ અમુક પૈસા દઈને આરામથી ઘૂસી જાય છે.

હવે શું?

૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા પછી એ વખતે ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી બહુ જાણીતા ટીવી કાર્યક્રમ ‘આપ કી અદાલત’માં આવ્યા હતા. તેમણે કોઈ ફિલ્મના સંવાદો ફટકારતા હોય તેમ જવાબો આપ્યા હતા, જેને એ વખતે લોકોએ બહુ પસંદ પણ કર્યા હતા કારણકે ત્યાં સુધી એમની છબી એવી બની પણ હતી. તેમને રજત શર્માએ પૂછ્યું હતું, “આપ હોતે તો ક્યા કરતે?” મોદીજીએ કહ્યું હતું કે “ગુજરાત મેં જો કિયા હૈ વો હી કરતા.”

રજત શર્માએ પૂછ્યું, “લેકિન ઇન્ટરનેશનલ પ્રેશર ભી તો હોતા હૈ…” મોદીજીએ કહ્યું, “ઇન્ટરનેશનલ પ્રેશર બનાને કી તાકત હમ મેં હૈ. ૧૨૦ કરોડ લોગો કા દેશ હૈ…હમ ઈન્ટરનેશનલ પ્રેશર બના સકતે હૈ…પ્રણવ મુખર્જી (જે તે વખતે વિદેશ પ્રધાન હતા) રોજ પાકિસ્તાન કો ચીઠ્ઠી લિખતે હૈ…ઓબામા ઓબામા કર કે રોતે હૈં…યે લવ લેટર લિખના બંધ કરના ચાહિયે” રજત શર્મા ફરી પૂછે છે, “શું કરવું જોઈએ?” મોદીજી કહે છે, “પાકિસ્તાન કો ઉસી કી ભાષા મેં સમજાના ચાહિએ.”

આ વિડિયો હવે મોદીજીને જોવો પણ નહીં ગમતો હોય. મોદીજીની સરકાર હવે એ જ કરી રહી છે જે પ્રણવ મુખર્જી કરતા હતા. પાકિસ્તાનને પુરાવા આપ્યા છે. ત્રાસવાદીઓના મોબાઇલ નંબર મળ્યા છે. તેમની વાતચીતને આંતરવામાં આવી હતી તેની વિગતો છે. પરિસ્થિતિમાં થોડો ફરક, સાંત્વના પૂરતો, એ કહી શકાય કે નવાઝ શરીફે શ્રીલંકાના પ્રવાસે હતા ત્યાંથી નરેન્દ્ર મોદીને ફોન કરવો પડ્યો અને મોદીજીએ તેમને ખખડાવી નાખ્યા. અમેરિકાના વિદેશ પ્રધાન જોન કેરીએ પણ પાકિસ્તાનને પગલાં લેવા કહ્યું છે. પાકિસ્તાનનાં માધ્યમો કહે છે કે પાકિસ્તાનની સરકારે આ હુમલામાં સંડોવાયેલા મનાતા ત્રાસવાદી સંગઠન જૈશ-એ-મોહમ્મદના અનેક ઠેકાણાંઓ પર દરોડા પાડ્યા છે. આ માધ્યમોએ એકી સ્વરે એક સમાચાર લીક કર્યા કે જૈશ-એ-મોહમ્મદના મુખ્ય ત્રાસવાદી મસૂદ અઝહરની ધરપકડ કરી. આ સમાચાર આવતા ભારતનાં માધ્યમો અને લોકો હરખાઈ ગયા કે જોયું? મોદીજીનું દબાણ રંગ લાવ્યું.

પરંતુ મોદી સરકારે ભારે સાવચેતી દાખવી…હુમલા બાબતે નહીં તો કમ સે કમ ૧૫ જાન્યુઆરીએ યોજાનારી વિદેશ સચિવ સ્તરની મંત્રણા બાબતે તો ખરી જ. મસૂદ અઝહરની ધરપકડના પાકિસ્તાની મિડિયાએ વહેતા કરેલા સમાચારને સાચા માની ન લીધા. પાકિસ્તાન તરફથી સત્તાવાર આ બાબતની જાણકારી ન મળે ત્યાં સુધી આ મંત્રણા અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય ન લીધો. અંતે પાકિસ્તાનના વિદેશ ખાતાએ કહ્યું કે આવું કંઈ નથી.

ભારતના જાસૂસ મનાતા સરબજીતસિંહને છોડી મૂકવાના અહેવાલો પાકિસ્તાની મિડિયાએ જે રીતે વહેતા કર્યા હતા અને અડધી રાત્રે સમાચાર આવ્યા કે એ તો સૂરજીતસિંહને છોડવાનો હતો, ભૂલ થઈ ગઈ હતી, ત્યારે પાકિસ્તાની મિડિયાએ જે રીતે ભારતીયોની લાગણી સાથે રમત રમી હતી (કાશ, આપણું મિડિયા પણ દેશનાં સર્વોચ્ચ હિતની બાબતમાં આવું જ એકમત હોત!) તેને ધ્યાનમાં રાખીને આ વખતે કોઈ ઉતાવળીયો નિર્ણય ન લીધો. ન તો મંત્રણા ટાળી. બસ મોદીજી-સુષમાજી ચર્ચા કરતાં રહ્યાં. છેવટે નિર્ણય આવ્યો કે ભારત-પાકિસ્તાને એકમતે આ મંત્રણાને નવી તારીખે યોજવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

બીજી તરફ, આપણા સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકર અને સેના પ્રમુખે હોંકારા પડકારા કર્યા છે. જેમણે આપણને દર્દ આપ્યું છે તેમને પણ સમજાવીશું કે દર્દ શું હોય છે. સેના કોઈ પણ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા તૈયાર છે.

ત્રીજી તરફ, આપણા નાગરિકો પણ છે જે તુવેરદાળ મોંઘી થાય તો રડવા લાગે છે. પેટ્રોલ-ડીઝલ ઓલરેડી ૨૦૧૪ પછી ઘણા સસ્તા થઈ ગયા છે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો પ્રમાણે સસ્તા નથી થયા તેનો તેમને રંજ છે. પોતે શિવાજી થવા તૈયાર નથી, બાજુના ઘરમાં શિવાજી જરૂર થવો જોઈએ, આવી માનસિકતા છે. પાટીદાર અનામત આંદોલન વખતે બેચાર દિવસ પૂરતું મોબાઇલમાં, યાદ રાખો, મોબાઇલમાં (બ્રૉડબેન્ડ તો ચાલુ જ હતું) નેટ બંધ રહે તે પરવડતું નથી. યુદ્ધ થાય તો તો નેટ બંધ જ રાખવું પડે. લાઇટ પણ બંધ રાખવી પડે. નવી પેઢીને એ પરવડશે? કારગીલ યુદ્ધ પછી કરોડો રૂપિયાના નુકસાનને ભરપાઈ કરવા પેટ્રોલ-ડીઝલ પર સેસ નખાયો હતો, એ સેસ અત્યારના લોકો સહી શકશે? જાનમાલની ખુવારી થાય તે અલગ કેમ કે પાકિસ્તાન પાસે પણ પરમાણુ હથિયારો છે અને ન કરે નારાયણ, યુદ્ધ દરમિયાન ત્રાસવાદીઓના હાથમાં પરમાણુ હથિયારોનો કબજો આવી જાય તો?

૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના ત્રાસવાદી હુમલા વખતે ટીવી ચેનલોએ લાઇવ રિપોર્ટિંગ કરવાની હોડમાં આપણા જવાનોની મૂવમેન્ટ, હોટલમાં કેટલા નાગરિકો છુપાયા છે તે બધી વાત ત્રાસવાદીઓને ટીવી પર આપી દીધી હતી. યુદ્ધ થાય તો આ ટીઆરપીની ભૂખી ચેનલો અને પબ્લિસિટીના ઘેલા પત્રકારો આત્મસંયમ રાખી શકશે? યાદ રહે કે ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના ત્રાસવાદી હુમલા કે પેરિસમાં તાજેતરમાં ૧૪ નવેમ્બરે થયેલા હુમલા પછી ત્યાંની મિડિયાએ એવાં કોઈ દૃશ્યો નહોતા બતાવ્યા જેમાં લોહી અને શબ દેખાતા હોય. તેમણે સરકાર પ્રત્યે પૂરી નિષ્ઠા દર્શાવી હતી. ન કોઈ વિપક્ષી રાજકારણીઓએ દુશ્મન ખુશ થાય એવાં નિવેદનો આપ્યાં. આપણને કારગીલ હુમલા વખતે યાદ છે કે કૉંગ્રેસની ભૂમિકા કેવી રહી હતી? આપણાં ચૅનલિયા પત્રકારો પદ પરથી નિવૃત્ત એવા પૂર્વ પાકિસ્તાન રાષ્ટ્રપ્રમુખ પરવેઝ મુશર્રફને તો મુશર્રફ સાહબ કહીને ઓવારી પડતા હોય છે. જ્યારે આપણા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મોદી (મોદી સાહબ છોડો, મોદીજી કહેવાનો વિવેક પણ નથી ધરાવતા) જ કહેતા હોય છે. કોઈ વ્યક્તિનો વિરોધ- કોઈ પક્ષનો વિરોધ દેશવિરોધની હદે જાય તે યોગ્ય ન કહેવાય. આ પત્રકાર (નામ દઈને કહીએ તો બરખા દત્ત) નવાઝ શરીફ સાથે બ્રેકફાસ્ટ બેઠક કરે છે અને તેમાં તે વખતના આપણા વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહને શરીફ દેહાતી ઓરત સાથે સરખાવે છે તો તેના વિરોધમાં આ નાસ્તો છોડીને જવાની- વિરોધ પ્રદર્શિત કરવાની હિંમત પણ નથી દાખવી શકતા.

યુદ્ધની વાત કરવી સહેલી છે, તે માટે પહેલાં તો દેશભક્તિ કેળવવી પડે. સામાન્ય નાગરિકથી માંડીને ટીવી પત્રકાર અને રાજકારણી બધાએ. આપણી સોસાયટીમાં સિક્યોરિટી ગાર્ડ રાખ્યા હોય તે પણ પૂરતી ચોકી નથી કરતા ત્યાં સીમા પરની ચોકીની વાત શું કરવી? શું આપણે આપણી સોસાયટીમાં કે આજુબાજુ કોઈ અજાણ્યા શખ્શોને જોઈને કદી કોઈ સવાલ કરીએ છીએ? કોઈ ખાડો ખોદાતો હોય તો પૂછીએ છીએ કે કયા કામ માટે ખાડો ખોદાય છે? ૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૫ ઑગસ્ટ, કે આવા કોઈ હુમલામાં જવાન શહીદ થાય એટલે ફેસબુકમાં પ્રોફાઇલ પિક્ચર તરીકે તિરંગો લહેરાવવો એ દેશભક્તિ નથી. ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ જીતે ત્યારે તિરંગો લહેરાવવો કે મેચમાં મોઢા પર, પીઠ પર કે અંગપ્રદર્શન થાય તેમ પાછળ કમર પર તિરંગાનું ટેટુ ચિતરાવવું તે દેશભક્તિ નથી. ‘બૉર્ડર’, ‘લગાન’, ‘ગદર’, ‘હોલિડે’ ‘બેબી’, કે ‘ઍરલિફ્ટ’માં સેનાની કાર્યવાહી જોઈને થિયેટરમાં વંદેમાતરમ્ કે ભારત માતા કી જય જેવા નારા પોકારવા જ દેશભક્તિ નથી. ૨૦૦૮માં મુંબઈ પર ત્રાસવાદી હુમલા થયા ત્યારે તાજ હોટલ આગળ ફરવા આવેલા એક ભાઈ તેમના પરિવાર સાથે સસ્મિત વદને તસવીર ખેંચાવી રહ્યા હતા. એ વખતે કેટલાક લોકો તો ખાસ ફરવા માટે તાજ હોટલ પાસે ગયા હતા. તેમનું કહેવું હતું કે “આવો તમાશો ફરી ક્યારે જોવા મળવાનો?” તાજેતરમાં એક આંદોલનકારી પાટીદારનું મૃત્યુ થયું ત્યારે બીજો આંદોલનકારી પાટીદાર તેની અંતિમ ક્રિયામાં સેલ્ફી પાડ્યા વગર રહી શક્યો નહોતો. જાણે કે આપણામાંથી સંવેદનાઓ જ મરી પરવારી છે.

અરે! સાત-આઠ વર્ષ પહેલાં ત્રાસવાદી વિસ્ફોટ પછી ગાંધીનગરમાં સચિવાલયમાં સુરક્ષા કડક બનાવી દેવાઈ ત્યારે પત્રકારોની પણ સુરક્ષા તપાસ કરાતી હતી ત્યારે પત્રકારો સમાચારપત્રોમાં લખતા હતા કે અમારા પર શંકા કરાય છે અથવા તો આના કારણે વિલંબ થાય છે. અમેરિકાના ઍરપોર્ટ પર કપડાં ઉતરાવીને તપાસ કરાય છે. બ્રિટનમાં નવો નિયમ આવ્યો છે કે જે મુસ્લિમ મહિલાને અંગ્રેજી ભાષા નહીં આવડતી હોય તેને દેશ છોડીને જવું પડશે. આપણે ત્યાં આવું બધું કરો તો સેક્યુલરો એવોર્ડ પાછા આપવા માંડે. ઈઝરાયેલ જેવી વાત કરવી સહેલી છે કે ઈઝરાયેલ આરબ દેશોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં સામી છાતીએ મક્કમ રીતે કાર્યવાહી કરે છે. તેના કમાન્ડો સારી કાર્યવાહી કરે છે. પણ ઈઝરાયેલના નાગરિક જેવા નાગરિક બનવા આપણે કેટલા તૈયાર છીએ? ૧૯૮૯માં જ્યારે કેન્દ્રના ગૃહ પ્રધાન મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદ (જેમનો હમણા સ્વર્ગવાસ થયો)ની દીકરીનું ત્રાસવાદીઓ અપહરણ કરી ગયા અથવા તો ૧૯૯૯માં જ્યારે આપણા વિમાનનું અપહરણ કરીને કંદહાર લઈ જવાયું અને અપહૃતોના બદલામાં સરકારે જેલમાં કેદ ત્રાસવાદીઓને છોડવા પડશે તેવી માગણી કરી ત્યારે ૧૯૮૯માં ન તો સઈદે એમ કહ્યું કે ભલે મારી દીકરી મરી જાય, ત્રાસવાદીઓ નહીં જ છોડું કે ૧૯૯૯માં ન તો અપહૃતોના સગાએ કહ્યું. ઉલટાનું તેમની રોકકળના દૃશ્યો ટીવી પર લાઇવ દેખાડી દેખાડીને સરકારનું મનોબળ ઘટાડાનું કામ ચૅનલોએ કર્યું. એ વખતે જે ત્રાસવાદીને છોડાયો હતો તેનું નામ હતું મસૂદ અઝહર.

એ જ મસૂદ અઝહર જેણે ૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૬એ પઠાણકોટ પર ત્રાસવાદી હુમલો કરાવ્યો!

cricket, hindu, international, sikka nee beejee baaju, sports, terrorism

પાકિસ્તાનનું ક્રિકેટ પોલિટિક્સ, શારજાહ એટલે ભારત માટે હારજા

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૨૩/૮/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

(ભાગ-૧૮)

ઝિયાની જયપુરમાં ક્રિકેટ મેચ જોવા આવવાની મુલાકાતથી કાશ્મીરમાં ક્રિકેટ ક્લબ કલ્ચરને જબરદસ્ત પ્રોત્સાહન મળી ગયું. જોકે હિન્દુઓ માટે ક્રિકેટ મેચો હંમેશાં ભયનું કારણ રહેતી. ભારત-પાકિસ્તાનની ક્રિકેટ મેચો જ્યારે પણ કાશ્મીરમાં યોજાય ત્યારે હિન્દુઓ ફફડતા કારણકે જો ભારતીય ટીમ જીતે તો મુસ્લિમો ગુસ્સે થઈ જતા. સરકારી અધિકારીઓ ઑફિસમાં હાજર ન રહેતા. હડતાળ પાડતા. ખીણમાં ભારે પ્રમાણમાં પ્રદર્શનો થતાં. જો પાકિસ્તાન જીતે તો અભૂતપૂર્વ ઉજવણી થતી. લોકો શેરી પર નીકળી પડે અને ડાન્સ કરવા લાગતા. આ બંને સંજોગોમાં હિન્દુઓ તો ફફડતા રાંક પ્રાણીની જેમ ઘરની અંદર પૂરાઈ રહેતા. તેઓ પોતાના મોઢામાંથી કંઈ ન બોલાઈ જાય તેનું ધ્યાન રાખતા. હિન્દુઓના આત્મસંયમના કારણે પરિસ્થિતિ મોટા ભાગે શાંત જળવાઈ રહેતી. જોકે ક્રિકેટના બોસ (ક્રિકેટ બૉર્ડ) લોકો અને સરકારને ક્યારેય ઝિયાનું આ ક્રિકેટ પોલિટિક્સ સમજાયું નહીં.

પાકિસ્તાનીઓનું આ ક્રિકેટ પોલિટિક્સ શારજાહ સુધી વિસ્તર્યું હતું. શારજાહ એટલે હાર જા. આવી ઉક્તિ યાદ હશે. યુએઇના આ શહેરમાં અબ્દુલ રહેમાન બુખાતીરે ૧૯૮૦ના દાયકામાં બંધાવેલા સ્ટેડિયમમાં મોટા ભાગે ભારત-પાકિસ્તાન અને કેટલીક વાર તેમાં ત્રીજો દેશ સામેલ થતો તો તેમની વચ્ચે ક્રિકેટ મેચો રમાતી. આ મેચોનું પરિણામ અગાઉથી નક્કી જ રહેતું. ભારતની હાર નિશ્ચિત હતી. શ્રીલંકા કે પાકિસ્તાનના અમ્પાયરોની અંચઈ રીતસર દેખાતી તો પણ માધવરાવ સિંધિયા જેવા ક્રિકેટ બૉર્ડ પર કબજો જમાવીને બેઠેલા કૉંગ્રેસી નેતા કે સરકાર કંઈ કરતી નહીં. કદાચ એટલા માટે કે બૉર્ડના અધિકારીઓને મસમોટી રકમ ચુકવાતી હતી. જ્યારે પણ ત્યાં મેચ રમાતી ત્યારે ભારતની ટીમ જાણે ભૂખ્યા વાઘ સામે બાંધેલા પશુઓને ફેંકી દેવાય તેમ મેદાન પર ઉતારતી હતી. બીબીસીના ક્રિકેટ સંવાદદાતા જોનાથન એગ્નુએ કહ્યું હતું કે “હું સોગંદ પર એ કહેવા તૈયાર છું કે મેં જે મેચ જોઈ છે તેમાં બેએક મેચ તો પાકિસ્તાન દ્વારા ફિક્સ કરાઈ હતી.”

ભારતનો ખૂંખાર ગુંડો જે પાછળથી ત્રાસવાદી બન્યો તે દાઉદ ઇબ્રાહિમ શારજાહમાં વટથી ટીવી કેમેરામાં આખા જગતને દેખાય તેમ હાજર રહેતો અને તેની સાથે અનિલ કપૂર, ફિરોઝ ખાન, સંજય ખાન, સીમી ગરેવાલ, (રાજેશ ખન્ના અને ક્રિકેટર ગેરી સોબર્સની પ્રેમિકા) અંજુ મહેન્દ્રુ, શર્મિલા ટાગોર જેવાં અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ પૂંછડી પટપટાવતા સાથે બેસીને મેચ જોતાં. અભિનેત્રી મંદાકિની તો તેની રખાત હતી. તે પણ દાઉદ સાથે શારજાહમાં જોવા મળતી. શારજાહમાં દર્શકોમાં પણ મોટા ભાગના પાકિસ્તાનની તરફેણવાળા રહેતા અને ભારતની હારના કારણે તેમનામાં, પાકિસ્તાનમાં રહેલા લોકો, ભારતમાં ઘણા મુસ્લિમો, ખાસ કરીને કાશ્મીરના મુસ્લિમો જોશમાં આવી જતા. સાચા રાષ્ટ્રવાદી ભારતીયો ગુસ્સાથી સમસમીને રહી જતા. તેમનું મનોબળ ભારે નીચું જતું. મોટા ભાગની મેચનું પરિણામ પહેલેથી નક્કી જ રહેતું – ભારતની હાર. તેથી કાશ્મીર સહિત ઘણી જગ્યાએ ઉજવણી હજુ મેચ ન પતી હોય ત્યાં જ શરૂ થઈ જતી. સદ્ભાગ્યે ક્રિકેટમાં મેચ ફિક્સિંગનું કૌભાંડ બહાર આવ્યા પછી ૨૦૦૧માં શારજાહમાં ક્રિકેટ મેચો રમાતી બંધ થઈ.

શારજાહમાં રમાતી સ્પર્ધાઓ આઈપીએલના પૂર્વાવતાર જેવી જ હતી. આઈપીએલની મેચો પછી જેવી લેટ નાઇટ પાર્ટીઓ થતી તેવી શારજાહમાં પણ પાર્ટીઓ થતી. સત્તાવાર રીતે તો એવું જ બહાર આવ્યું કે સીમી ગરેવાલ જેવી અભિનેત્રી બુખાતીર સામે ગીતો ગાઈ તેમનું મનોરંજન કરતી. (બિનસત્તાવાર રીતે આ અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ જે કંઈ કરતા હોય તે અલગ.) પાકિસ્તાનના નઈમ બુખારીએ શારજાહના હોલિડે ઇન્ટરનેશનલમાં રાત્રિભોજને પાકિસ્તાનની દેશભક્તિમાં બદલી નાખેલી. તેમાં તે ‘ઇસ્લામિક રિપબ્લિક ઑફ પાકિસ્તાન’નું ગીત ગાતો. પાકિસ્તાનીઓ ખુશ થતા અને ભારતીયોએ કૃત્રિમ હાસ્ય આપવું પડતું.

ભારતીય ખેલાડીઓને કદાચ શારજાહમાં રમવાની મજા એટલે પણ આવતી કે  (ફિક્સિંગથી જે કોઈને જે કંઈ લાભ થતો હોય તે ઉપરાંત) શોપિંગની મજા પડી જતી. ત્યાં દર્શકો પણ મોટા ભાગે પાકિસ્તાન તરફી જ રહેતા. તેથી ભારતીય ખેલાડીઓ માટે વાતાવરણ એવું રહેતું જાણે તેઓ પાકિસ્તાનમાં ન રમતા હોય. જેમ કે જો ભારતીય બૅટ્સમેન પાકિસ્તાન સામે બેટિંગ કરવા જાય તો દર્શકો આવું સૂત્ર બોલતા: “આઉટ હો ભાઈ આઉટ હો, જલદી જલદી આઉટ હો.” અને દર વખતે નિશ્ચિત જેવી બની ગયેલી ભારતીય હાર નજીક હોય ત્યારે તેઓ આવું બોલતા: “યે ટીમ કિસકી હૈ? હર મેચ મેં હારી હૈ? યે ટીમ ઇન્ડિયા કી હૈ, હર મેચ મેં હારતી હૈ.” ભારતની ટીમ હારી જાય એટલે પાકિસ્તાન તરફીઓ એવી રીતે ઉજવણી કરતા જેમ કે તેમણે દુનિયા ન જીતી લીધી હોય! જોકે સચીન તેંડુલકર જેવા ખેલાડીઓ એમ માનીને સંતોષ લેતા કે પાકિસ્તાનમાં તો આના કરતાંય ખરાબ વાતાવરણ હોય છે.  ત્યાં રહેતા ભારતીયો માટે પણ ભારે વિચિત્ર સ્થિતિ થતી. ભારતીય ટીમ હારી હોય એટલે તેનું દુઃખ હોય, પરંતુ પાકિસ્તાનીઓ તેમને ફોન કરીને ખોટે ખોટી સહાનુભૂતિ પાઠવે. અંદરથી તો તેઓ ખુશ જ થતા હોય.

ભારતીય ઓલરાઉન્ડર મનોજ પ્રભાકરે ૧૯૯૭માં પોતાની જ ટીમના એક ખેલાડી પર ફિક્સિંગનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેણે જે મેચોની વાત કરી હતી તેમાંની કેટલીક ૧૯૯૧માં શારજાહમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે રમાયેલી મેચો હતી. બન્યું હતું એવું કે અંધારું થઈ ગયું હતું (ક્રિકેટની ભાષામાં તેને બેડ લાઇટ કહે છે.) અમ્પાયરોએ ભારતીય બૅટ્સમેનોને લાઇટની દરખાસ્ત પણ કરી હતી, પરંતુ ભારતીય ટીમ મેનેજમેન્ટે પ્રભાકર અને સંજય માંજરેકરને ઓછા પ્રકાશમાં રમવાનું ચાલુ રાખવા આદેશ આપ્યો હતો. કહેવાની જરૂર નથી કે છેલ્લી ઓવરમાં પાકિસ્તાન જીતી ગયું હતું અને સ્પર્ધાની ફાઇનલ માટે ક્વોલિફાય થઈ ગયું હતું. પ્રભાકરે જે બીજી મેચની વાત કરેલી તે કોલંબો (શ્રીલંકા)માં ૧૯૯૪માં રમાઈ હતી. તેમાં ભારતને હરાવવા માટે પ્રભાકરને રૂ. ૨૫ લાખની દરખાસ્ત થઈ હતી!

ત્રાસવાદી દાઉદ ઇબ્રાહિમની પહોંચ કેટલી હતી તેનો ઘટસ્ફોટ ૨૦૧૩માં બહાર આવેલા એક અહેવાલમાં થયો હતો. પૂર્વ ક્રિકેટર દિલીપ વેંગસરકરે આ ઘટસ્ફોટ કરતા કહ્યું હતું કે ૧૯૮૦ના દાયકામાં રમાયેલી અનેક સ્પર્ધાઓમાં દાઉદની પહોંચ ભારતીય ટીમના ડ્રેસિંગ રૂમ સુધી હતી. ૧૯૮૬ કે ૮૭માં શારજાહમાં રમાયેલી એક સ્પર્ધામાં દાઉદ ડ્રેસિંગ રૂમમાં આવી ગયો હતો, પરંતુ કપિલ દેવે તેને તગેડી મૂક્યો હતો. અભિનેતા મહેમૂદ તેને ડ્રેસિંગ રૂમમાં લાવ્યો હતો. કોઈ તેને ઓળખી શક્યું નહોતું, પરંતુ દિલીપે તેનો ફોટો જોયો હોવાથી તે તેને ઓળખી ગયા હતા. મહેમૂદે દાઉદની ઓળખ છુપાવી હતી અને તેનો પરિચય એક વેપારી તરીકે કરાવ્યો હતો. દાઉદે કહ્યું હતું કે જો તમે આવતીકાલે પાકિસ્તાનને હરાવશો તો તમને બધાને એક ટોયોટા કોરોલા કાર મળશે. અને તે પણ ભારતમાં તમામ ખેલાડીના ઘરે પહોંચાડી દેવાશે! તે વખતના ભારતીય ટીમના મેનેજર જયવંત લેલે હતા, જેમણે પૂછેલું, “મને પણ મળશે?” દાઉદે કહેલું, “હા”. (જયવંત લેલેએ પણ પોતાના પુસ્તકમાં આ ઘટના ઉલ્લેખી છે.)

કપિલ દેવ બહાર પ્રેસ કૉન્ફરન્સ સંબોધી રહ્યા હતા. તેઓ અંદર આવ્યા. તેઓ તેમના સાથી ખેલાડીઓ સાથે વાત કરવા માગતા હતા. તેમણે મહેમૂદને કહ્યું, “મહેમૂદસાબ આપ ઝરા બહાર નીકલો. (દાઉદ તરફ ઈશાર કરતા) ઔર યે કૌન હૈ? ચલ બહાર ચલ.” દાઉદ કપિલના વર્તનથી ધૂંધવાઈ ગયો હતો. તેણે બહાર નીકળી કહ્યું, “કાર કેન્સલ હાં?” તે પછી પાકિસ્તાની ક્રિકેટર જાવેદ મિંયાદાદ, જેને સરેરાશ તમામ ભારતીય નફરત કરતો હશે, તે આવ્યો અને તેણે કપિલ દેવના દાઉદ પ્રત્યેના વર્તન વિશે ફરિયાદ કરી. “યાર ઉસકો (કપિલ કો) પતા નહીં વો દાઉદ ઇબ્રાહિમ હૈ. ઉસકો કુછ પ્રોબ્લેમ કરેગા…”

એક વાત એ પણ છે કે તે વખતના ક્રિકેટરોની માનસિકતા ડરપોક પ્રકારની હતી. તેઓ પાકિસ્તાનીઓની આક્રમકતા સામે જ નહીં, વેસ્ટ ઇન્ડિઝ, ઈંગ્લેન્ડ, ઑસ્ટ્રેલિયા વગેરેના આક્રમક ખેલ સામે પણ બોદા પડતા. કોઈ જાતના આત્મવિશ્વાસ વગર અને રણનીતિ વગર, દરેક પોતાનું શાનદાર પર્ફોર્મન્સ આપવા માગતું હોય તેમ રમતું. મિંયાદાદે ચેતન શર્માની ઓવરમાં છેલ્લા દડે ફટકારેલી સિક્સરને ભારતીય ઇતિહાસકાર, નવલકથાકાર અને નિબંધકાર મુકુલ કેશવને એવી ઉપમા આપેલી કે મિંયાદાદે ભારતીયોના નાકમાં બે આંગળી ઘૂસાડી દીધી હોય! ભારતીય અને પાકિસ્તાની ક્રિકેટરો વચ્ચે પણ જનૂન દેખાઈ આવતું. જાવેદ મિંયાદાદ અને કિરણ મોરેનો વર્લ્ડ કપ દરમિયાન થયેલો ઝઘડો હોય કે આમીર સોહેલ અને વેંકટેશ પ્રસાદનો ઝઘડો હોય.

આપણી સરકારની નીતિ સાતત્યભરી નથી રહી. પાકિસ્તાનના આટઆટલા ઉંબાડિયાં અને ભારતને પરેશાન કરતા રહેવાની નીતિ છતાં પાકિસ્તાન સાથે થોડો સમય દુશ્મની રાખીને ક્રિકેટ બંધ કરી દેશે, વિમાનને સરહદ પરથી ઉડવાની ના પાડી દેશે, ધંધાપાણી બંધ કરી દેશે અને વળી પાછું શાંતિમંત્રણાઓ કરવા લાગશે. અગાઉની વાજપેયી સરકાર પણ આવું જ કરતી આવી છે અને મોદી સરકાર પણ આવું જ કરે છે. આ લેખ તમે વાંચતા હશો તે જ દિવસે પાકિસ્તાન સાથે સુરક્ષા સંસ્થા સ્તરની મંત્રણા છે. તેમાં વળી દસ્તાવેજોના પુરાવાઓ અપાશે. પાકિસ્તાન તેની હોળી કરીને તાપણાં કરશે. આ બધામાં ક્રિકેટ એ ઘા પર મીઠા ભભરાવા જેવું કરે છે.

૧૯૯૩માં ૧૨ માર્ચે મુંબઈમાં શ્રેણીબદ્ધ બોમ્બ વિસ્ફોટો થયા હતા. તેના ઘા ખોતરતા હોય તેમ તે વખતના પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફે (અત્યારે પણ એ જ છે.) દિલ્હીના વિદેશી પત્રકારો અને લાહોર જીમખાના ટીમ વચ્ચે ક્રિકેટ મેચની દરખાસ્ત કરી. એપ્રિલ ૧૯૯૩માં ઈસ્લામાબાદમાં આ મેચ રમાવાની હતી. ભારતીય ટીમમાં બે જણા એવા હતા કે જેઓ પત્રકારો નહોતા! ક્રિકેટરોને વિશેષ વિમાન દ્વારા લાહોરથી ઈસ્લામાબાદ લઈ જવાયા. ક્રિકેટરોને ક્રિકેટ ક્લબ સુધી લઈ જવા સાત મર્સીડીઝ કારનો કાફલો તૈનાત હતો. ફાઇવ સ્ટાર પર્લ કોન્ટિનેન્ટલ હોટલમાં ઉતારો અપાયો હતો. દારૂ પર પ્રતિબંધ હોવા છતાં હોટલમાં પત્રકાર ક્રિકેટરો અને તેમના પરિવારોને દારૂ સાથેની ખાણીપીણી પૂરી પડાઈ હતી. મેચને સ્ક્રિપ્ટ પ્રમાણે ડ્રોમાં લઈ જવાઈ હતી. શરીફ પોતે ખેલાડીઓને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડવા આવ્યા હતા. દરેક ક્રિકેટરને એક સાદડી, લેમ્પ શેડ અને પેન હોલ્ડર અપાયાં હતાં. સ્વાભાવિક છે કે પાકિસ્તાનની મહેમાનગતિથી પ્રભાવિત આ પત્રકારો જેમાં થોડાક ભારતીયો પણ હતા તેમણે મુંબઈમાં થયેલા બોમ્બ ધડાકા પાછળ પાકિસ્તાનનો હાથ છે તેવી ભારત સરકારની વાત પર રોકકળ કરી મૂકી હતી. (જેમ થોડા સમય પહેલાં યાકૂબ મેમણની ફાંસીને રોકવા શત્રુઘ્નસિંહા, મહેશ ભટ્ટ આણિ મંડળીએ રોકકળ કરી હતી અને ફાંસી પછી ભારતીય માધ્યમોના એક વર્ગે યાકૂબ પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ઊભી કરવા પ્રયાસ કર્યો હતો).

(ક્રમશઃ)

ભાગ- ૧  કાશ્મીરી હિન્દુઓ પર અત્યાચારોનો સદીઓનો સિલસિલો

ભાગ-૨ કાશ્મીરમાં હિન્દુ રાજ પાછું કેવી રીતે આવ્યું?

ભાગ-૩ કાશ્મીર સળગતું હતું ત્યારે નહેરુ રશિયા ને આફ્રિકાની વાતો કરતા હતા!

ભાગ-૪ નહેરુની લુચ્ચાઈ: કલમ ૩૭૦ને સરદારના નામે ચડાવી દીધી!

ભાગ-૫ શ્યામાપ્રસાદનું રહસ્યમય મોત ને નેહરુનો શેખ પ્રત્યે આંધળો પ્રેમ

ભાગ-૬ હજ પઢવાના નામે શેખ અબ્દુલ્લાનું ચીન અને મુસ્લિમ દેશો સાથે ષડયંત્ર

ભાગ-૭  ઈન્દિરાની નિષ્ફળતાઃ યુદ્ધ જીત્યાં પણ કાશ્મીર પાછું ન મેળવ્યું

ભાગ-૮ કાશ્મીરમાં આતંકવાદી પ્રવૃત્તિ ૧૯૭૧થી ચાલુ થઈ

ભાગ-૯ શૈખ અબ્દુલ્લાએ ઈન્દિરા ગાંધીને ભૂ પીવડાવી દીધું!

ભાગ-૧૦ કાશ્મીરમાં શેર-બકરાનું રાજકારણ: બકરાઓની કેવી હાલત હતી?

ભાગ-૧૧ ફારુકના શાસનમાં શીખ ત્રાસવાદીઓને આશ્રય મળતો

ભાગ-૧૨ ઈન્દિરાની સભામાં ફારુકના કાર્યકરોએ પાયજામા કાઢી નાખ્યા!

ભાગ-૧૩કાશ્મીરમાં પાકિસ્તાન ઝિંદાબાદ, ખાલિસ્તાન ઝિંદાબાદના નારા

ભાગ-૧૪ ૨ જુલાઈ ૧૯૮૪ના રોજ રાજભવનમાં રસપ્રદ ધડાધડી

ભાગ-૧૫ જી. એમ. શાહ સરકારે વિશ્વાસ મત મેળવ્યો

ભાગ-૧૬ ત્રાસવાદીનો કોઈ ધર્મ નથી હોતો, ખરેખર?

ભાગ-૧૭ પાકિસ્તાનનું પ્રૉક્સી વોર અને ક્રિકેટ પોલિટિક્સ

ભાગ-૧૯ શાહબાનો કેસ: રાજીવના નિર્ણયથી કાશ્મીરમાં ઉજવણીનો માહોલ

ભાગ-૨૦  કાશ્મીરમાં સાંપ્રદાયિક હુલ્લડોમાં હિન્દુઓને નિશાન બનાવાયા

ભાગ-૨૧ કટ્ટરવાદી ઉમેદવારોનો નારો રહેતો: એસેમ્બલી મેં ક્યા ચલેગા? નિઝામ-એ-મુસ્તફા!