politics, sanjog news, vichar valonun

લિબરલ ઇકૉ સિસ્ટમ: ઇસસે કૈસે બચોગે?

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૬/૦૧/૧૯)

૮૦ અને ૯૦ના દાયકાની બે સામાજિક ફિલ્મો ખાસ યાદ રહી ગઈ છે. એક તો ૧૯૮૮માં આવેલી ‘ઘર ઘર કી કહાની’ અને બીજી ૧૯૯૦માં આવેલી ‘ઘર હો તો ઐસા’. ‘ઘર ઘર કી કહાની’ની વાર્તા કંઈક આવી હતી. કાદર ખાન અને શશીકલા પતિ-પત્ની છે. ઘરમાં કાદર ખાનનું કંઈ ચાલતું નથી. શશીકલા જ સર્વેસર્વા છે. ત્રણ દીકરા, એક દીકરી છે. સૌથી મોટો દીકરો મૃત્યુ પામ્યો છે. તેની વિધવા પદ્મા ખન્ના ઘરમાં સાસુની સેવા કરે છે, પરંતુ સાસુ તરફથી તેને ત્રાસ સિવાય કંઈ મળતું નથી. વચલો દીકરો ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને પરણેલો છે. નાનો દીકરો ગોવિંદા ફરહાના પ્રેમમાં છે. પરંતુ શશીકલા ઈચ્છે છે કે તે અમીર પિતાની પુત્રીને પરણે જેથી ઘરમાં દહેજ સારું એવું લાવી શકાય. શશીકલાની દીકરી અરુણા ઈરાની અશોક શરાફને પરણી છે, પરંતુ તે સાસરે રહેવાના બદલે પિયરમાં રહી તેની માતાના કાન ભંભેરતી રહે છે. એક દૃશ્યમાં શશીકલા તેના મૃત મોટા દીકરાનાં બાળકોને ચોકલેટ ક્યાંથી મળી તેમ કહી મારે છે ત્યારે વિધવા પુત્રવધૂ કહે છે, “ઈસ ઘર મેં ક્યા ચોકલેટ ખાના પાપ હૈ?” ત્યારે શશીકલા કહે છે, “ઈસ ઘર મેં મુઝસે પૂછે બિના પાની પીના ભી પાપ હૈ.”

બહેન અરુણા ઈરાનીનાં કરતૂતોના કારણે ઋષિ કપૂરને શંકા જાય છે કે તેની પત્ની જયા પ્રદાનું લફરું તેના નાના ભાઈ ગોવિંદા સાથે છે. તે પ્રેયસી અનિતા રાજ પાસે ચાલ્યો જાય છે. દરમિયાનમાં ગોવિંદા અને ફરહા શશીકલાના અન્યાયી રાજ સામે વિદ્રોહ પોકારે છે, પરંતુ જ્યારે તેઓ વિદ્રોહ પોકારે છે ત્યારે સિદ્ધાંતની પૂતળી અને અન્યાય સહન કરતી જયા પ્રદા તેને વારે છે….આખી કથાના અંતે ગોવિંદા તેના પિતા કાદર ખાનમાં રહેલા પુરુષને જગાડી તેને મજબૂત બનાવે છે. એક તબક્કે શશીકલા તેના પતિને પણ તેની હાલત ખરાબ કરવાની ધમકી આપે છે અને તેના મોટા દીકરાની વિધવાને તેમનાં બાળકો સહિત કાઢી મૂકવા માગતી હોય છે ત્યારે કાદર ખાન પોતાની ટેકણ લાકડીનો ઉપયોગ કરીને પહેલી વાર શશીકલાને મારે છે. શશીકલાની સાન ઠેકાણે આવી જાય છે. દરમિયાનમાં ઋષિ કપૂર જયા પ્રદાને છૂટાછેડા આપવા માગતો હોય છે ત્યારે કાદર ખાન તેની વહુની તરફેણ કરે છે તો ઋષિ કપૂર ઘરમાં અને કંપનીમાં ભાગ માગી બેસે છે. ઋષિ કપૂરને તેની વિધવા ભાભી, માતા શશી કલા, પ્રેયસી અનિતા રાજ, નાનો ભાઈ ગોવિંદા જેટલા લોકો સમજાવે છે તેને તે ઉલટું જ લાગે છે. તે બધા સાથે સંબંધ તોડી બેસે છે. અંતે અશોક શરાફની દમદાટીથી અરુણા ઈરાની ઋષિ કપૂર સમક્ષ પોતાનાં પાપ કબૂલે છે ત્યારે ઋષિ કપૂરની આંખ ઉઘડે છે અને તે પત્નીને સ્વીકારે છે. અંતે ઘરમાં બધાં સારાં વાનાં થાય છે…

આવી જ કથા ‘ઘર હો તો ઐસા’ની હતી. કદાચ કારણ એ હતું કે બંનેના નિર્દેશક કલ્પતરુ હતા. ફરક એટલો હતો કે ઘરના મોભી સઈદ જાફરી છે, જે તેમની ત્રાસદાયક અને દહેજની લાલચુ પત્ની બિન્દુના દરેક ગુનામાં સાથ આપે છે. મોટો દીકરો રાજકિરણ છે, જે તેનાં માતાપિતા અને બહેનની સાથે તેની પત્ની દીપ્તિ નવલ પર અત્યાચાર કરે છે. નાનો દીકરો અનિલ કપૂર બળવાખોર છે અને તેની પત્ની હોવાનું નાટક કરતી મીનાક્ષી શેષાદ્રી છે. દીકરી રીટા ભાદુરી ઘરમાં પડી રહે છે અને ભાભીઓ વિરુદ્ધ માતાને ચડાવ્યા કરે છે. તેનો વર કાદર ખાન કામધંધા વગરનો ઘરજમાઈ છે, તેથી પત્નીથી અને સાસુ-સસરાથી દબાયેલો છે.

આ બંને ફિલ્મો યાદ આવવાનું કારણ દેશની પરિસ્થિતિ છે. આ દેશમાં શશીકલા અને બિન્દુ જેવાં લોકોએ અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જેવા લોકોની મદદથી એવી ઇકો સિસ્ટમ બનાવી છે કે દેશમાં તેમનું જ ધાર્યું થાય. તેઓ સત્તામાં હોય કે વિપક્ષમાં, તેમને પૂછ્યા વગર કોઈ પાણી પીવે તો પણ તકલીફ થઈ જાય. અખલાકની હત્યા થાય તો દેકારો થઈ જાય પરંતુ કાશ્મીર, ઉત્તર પ્રદેશના કૈરાના કે ગુજરાતના પાટણના વારાહીમાં હિન્દુઓને મુસ્લિમો દ્વારા હેરાનગતિ થાય તો આ ઇકો સિસ્ટમ તેને દબાવી દે. એક તરફ શશી કલા-બિન્દુ અને અરુણા-રીટા જેવાં પાત્રો છે તો બીજી તરફ, જેમને અન્યાય થાય છે તેમાં કેટલાક જયા પ્રદા અને દીપ્તિ નવલ જેવાં છે. ચૂપચાપ અન્યાય સહન કરી લે છે. તેમને સિદ્ધાંતના પૂંછડાને વળગી રહી પોતાની સારી ઇમેજ રાખવી છે. તેઓ આટઆટલા અન્યાય છતાં શશી કલા-બિન્દુ કે અરુણા-રીટા જેવા લોકો સામે કંઈ બોલવા નથી માગતા. આવાં પાત્રોમાં માત્ર વ્યક્તિઓ જ નહીં, કેટલાંક કાગળ પરના વાઘ લાગતાં હિન્દુ સંગઠનો પણ આવી જાય.

આ દેશમાં ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ જેવા લોકો પણ છે જેઓ પોતાના વફાદારો સામે જ લડે છે. તેમને પોતાના લોકો પર જ શંકા જાય છે. તેઓ બીજી પ્રેયસી તરફ ભાગે છે. અને રાજકિરણને તો ‘ઘર હો તો ઐસા’માં જે પ્રેયસી (સોનિકા ગિલ) મળે છે તે પોતાનાં જૂતાં તથા મોજાં પણ રાજકિરણના હાથે અપશબ્દો કહીને ઉતારાવે છે. રાજકિરણની હાજરીમાં જ તેના પ્રેમી સાથે પ્રણયના ફાગ ખેલવા જતી રહે છે. આ ઋષિ કપૂર અને રાજકિરણ પ્રકારના લોકોને આંખ-કાન ઉઘાડીને પરિસ્થિતિ જોવી નથી. ઇકો સિસ્ટમ ઋષિ કપૂર જેવા લોકોના એ હાલ કરી નાખે છે કે તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર થઈ જાય છે. અત્યારે આપણે દેશમાં જોઈ શકીએ છીએ કે દલિતોનો એક મોટો સમૂહ મૂળ નિવાસીઓના નામે, આદિવાસીઓનો મોટો સમૂહ ભીલીસ્તાનના નામે અને હવે પાટીદારોનો એક સમૂહ અલગતાવાદના પંથે છે. તેઓ બધા સાથે સંબંધ તોડવા તૈયાર છે. આ અગાઉ શીખના એક સમૂહમાં આવું ગાંડપણ ખાલિસ્તાનના નામે ઉપડેલું. અલબત્ત, હજુ પણ આ ગાંડપણ શમ્યું તો નથી જ. અરુણા ઈરાની અને રીટા ભાદુરી જે પોતાના સાસરે જવાના બદલે પિયરમાં રહી ભાભીઓની મહેનત પર બેઠાબેઠાં રોટલા તોડવા માગતા હોય છે તેઓ પોતાની ચક્કી ચાલુ રહે તે માટે આવી અંદરોઅંદર ઝઘડાવવાની પ્રવૃત્તિ ચાલુ રાખે છે.

તમે માર્ક કર્યું હોય તો અત્યારે કનૈયાકુમાર અને ઉમર ખાલિદ સામે આખરે આરોપપત્ર દાખલ થયો છે. આ લોકો ખુલીને અફઝલ ગુરુ જેવા ખૂંખાર ત્રાસવાદીનું સમર્થન કરતા હતા. તેમના લોકોના હાથમાં અફઝલ ગુરુનાં પૉસ્ટર હતાં. તેઓ અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યામાં ખપાવતા હતા. અફઝલ ગુરુના મૃત્યુને હત્યા કેવી રીતે ગણાવી શકાય? તેને કૉંગ્રેસના શાસનમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી તો પણ કનૈયા આણિ મંડળીનું સમર્થન કરવા કૉંગ્રેસના તત્કાલીન ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધી પહોંચી જાય છે. કૉંગ્રેસના નેતા શશી થરૂર તો કનૈયાકુમારની સરખામણી ભગતસિંહ સાથે કરે છે!

ઉડીમાં ત્રાસવાદી હુમલા પછી પાકિસ્તાનમાં થયેલી સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે તેને ખોટી ગણાવવાની અને ખૂન કી દલાલી ગણાવવાની ચેષ્ટા કોણે કરી હતી? શું આ મહાત્મા ગાંધીજી અને નહેરુ-સરદાર પટેલ-ઈન્દિરા ગાંધી-રાજીવ ગાંધીની જ કૉંગ્રેસ છે? એ લોકો પણ કદાચ વિપક્ષમાં હોત તો કદાચ આ હદે તો ન જ ગયાં હોત. અરવિંદ કેજરીવાલે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇકના પુરાવા માગ્યા હતા.

આ ઇકો સિસ્ટમ એ હદે ઘાંઘી થઈ છે કે તેમાં સામેલ લોકો હવે બંધારણીય કટોકટી સર્જવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. મમતા બેનર્જી અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુએ પોતાનાં રાજ્યમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ માટે મનાઈ ફરમાવી છે. આવું કઈ રીતે થઈ શકે? માન્યું કે કૉંગ્રેસ-ભાજપ સહિત તમામ શાસકો સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ કરે છે પરંતુ તેના રાજકીય-અદાલત વગેરે રસ્તા છે જ. પરંતુ તેનો અર્થ સીબીઆઈને રાજ્યમાં જ ન આવવા દેવી? આ ઇકો સિસ્ટમ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર જે રામમંદિર, ૩૭૦ કલમ સહિત એક પછી એક મહત્ત્વના ચુકાદા આપવાના હતા ત્યારે તેમની સામે ચાર જજોની બળવાખોરી દ્વારા દબાણ લાવ્યા હતા. કૉંગ્રેસે મહાભિયોગની ધમકી આપી દબાણ વધાર્યું. તે પછી દીપક મિશ્રના કેવા ચુકાદા આવ્યા તે જોઈ શકાય છે. અત્યારે રામમંદિર કેસમાં આ જ થઈ રહ્યું છે. એક પછી એક તારીખો પડી રહી છે. કૉર્ટને યાકૂબ મેમણ માટે અડધી રાત્રે ખુલવાની ઉતાવળ છે, કર્ણાટકમાં ભાજપ સરકાર બનાવી લેશે તેમ લાગતા કૉંગ્રેસની અરજી પર અડધી રાત્રે ખુલીને ભાજપ સરકારને વિશ્વાસ મત માટે માત્ર ચોવીસ કલાકનો સમય આપે છે, પરંતુ એ જ ઇકો સિસ્ટમ કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહ દ્વારા ગુજરાતમાં ભાજપના બળવાખોર શંકરસિંહ વાઘેલાને ૧૯૯૭માં સાત દિવસનો સમય અપાય છે ત્યારે મૌન રહે છે. આ જ ઇકો સિસ્ટમ અંતર્ગત કૉંગ્રેસના નેતા પી. ચિદમ્બરમ્ નાં પત્ની નલિની ચિદમ્બરમ્ ને રજાના દિવસે ૧૨ જાન્યુઆરીએ શનિવારે મદ્રાસ હાઇ કૉર્ટ ધરપકડ સામે વચગાળાની સુરક્ષા આપે છે!

આ ઇકો સિસ્ટમ રામ મંદિર કેસમાં ન્યાયમૂર્તિ યુ. યુ. લલિત સામે કલ્યાણસિંહનો કેસ ભૂતકાળમાં લડ્યા હોવાથી તેમની હાજરી વિશે પ્રશ્ન ઉઠાવી શકે છે, પરંતુ સામે પક્ષે એવો કોઈ અવાજ નથી જે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ તો બળવાખોર ચાર જજો પૈકીના એક હતા અને કૉંગ્રેસના આસામના મુખ્ય પ્રધાન કેસબ ચંદ્ર ગોગોઈના દીકરા છે એમ રજૂઆત પણ કરી શકે. કોલકાતાની હાઇ કૉર્ટ પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપને રથયાત્રા કાઢવા અંગે મમતા સરકારના નિર્ણયને ફગાવી દે છે પરંતુ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં રંજન ગોગોઈની બૅન્ચ આ રથયાત્રાને અનુમતિ આપવાનો ઈનકાર કરે છે!

હવે જો આ ઇકો સિસ્ટમને કોઈ પડકારનાર આવે, કોઈ ‘ઘર ઘર કી કહાની’ના કાદર ખાનની જેમ છડી હાથમાં લે તો આ શશીકલાઓ-બિન્દુઓ-અરુણા ઈરાનીઓ-રીટા ભાદુરીઓને તકલીફ પડવાની જ છે. તેઓ પોતે તો વિદ્રોહ કરશે સાથે મોટા દીકરાને પણ તે વિદ્રોહ કરી સંબંધ તોડી નાખે તેવું કરાવશે. ૨૦૧૫માં દિલ્લી-બિહારની ચૂંટણી ટાણે આ ઇકો સિસ્ટમ દ્વારા પૂર્વે પોષિત સાહિત્યકારો-ફિલ્મ કલાકારો મારફતે અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ખેલાયેલું. આજે ફરી લોકસભાની ચૂંટણી ટાણે નસીરુદ્દીન શાહ આ જ રાગ આલાપી રહ્યા છે. સીબીઆઈના, હવે પૂર્વ નિયામક, આલોક વર્મા લાલુપ્રસાદ યાદવનાં સ્થાનો પર એટલા માટે દરોડા પાડવાની ના પાડે કે તેમને ભીતિ હતી કે તેનાથી રાજકીય પરિણામો આવશે. રાજકીય પરિણામોની ચિંતા સીબીઆઈના નિયામકે કરવાની હોય? આ આલોક વર્મા પર દુબઈમાં ભારતીય જાસૂસી એજન્સી ‘રૉ’ના અધિકારીઓને ખુલ્લા પાડવાનો આરોપ છે. એટલું જ નહીં, તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલ સહિતના લોકોના ફૉન પણ ટેપ કરાવ્યા હોવાનો આરોપ છે.

આની સામેનો જે વર્ગ છે તે ઇકો સિસ્ટમ ઊભી કરવામાં માનતો જ નથી. તે લઘુતાગ્રંથિથી પીડિત થઈને વિરોધીઓને પોતાના બનાવવા મથે છે. આરએસએસ પ્રણવ મુખર્જીથી માંડીને વિરોધીઓના ગુણગાન ગાવામાંથી ઊંચા નથી આવતો. નીતિન ગડકરી નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાહુલના વખાણ કરી પોતાનો ઉદાર ચહેરો બનાવવા મથે છે. અટલજી પણ આવા જ ઉદારવાદી છબીના હતાં. થોડા મહિના પહેલાં ભાજપના એક નેતા આર. કે. સિંહાની ‘હિન્દુસ્થાન સમાચાર’ સંસ્થામાં ઊંચા પદ પર કોણ જોડાયું? વિજય ત્રિવેદી! એ જ એનડીટીવીના પત્રકાર જેમણે નરેન્દ્ર મોદીનો વિમાનમાં ઇન્ટરવ્યૂ લીધેલો અને ૨૦૦૨નાં રમખાણો અંગે તેમની પિન ચોંટી ગયેલી. પરંતુ લિબરલ ઇકો સિસ્ટમ આવી નથી. તે વિરોધીઓને રિઝવવા દોડતી નથી. તે તો શુદ્ધ વૉર થ્રિલર ફિલ્મ, જેમાં ‘ગદ્દર’ જેવી ન તો રાડારાડી છે, ન તો દેશભક્તિની ઝાઝી વાત, તેવી ‘ઉડી’ રજૂ થાય તે પહેલાં જ તેને ‘ટૉક્સિક હાઇપર નેશનાલિઝમ’ ગણાવી દે છે, ‘એક્સિડેન્ટલ પ્રાઇમ મિનિસ્ટર’ પુસ્તક વાંચ્યા વગર માત્ર ટ્રેલર જોઈને તેને ભાજપની ફિલ્મ ગણાવી દે છે. આ ઇકો સિસ્ટમ સામે લડવું હિંમતનું, બુદ્ધિનું અને ચાણક્યનીતિનું કામ છે અને અત્યારે તો આ ઇકો સિસ્ટમ સામે ભલભલા નિષ્ફળ લાગી રહ્યા છે.

Advertisements
education, film, international, media, sanjog news, vichar valonun

અમેરિકામાં લિબરલોની અસહિષ્ણુતા અને દાદાગીરી!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા. ૮/૭/૧૮)
ભારતમાં તમે જો અક્ષયકુમાર, નાના પાટેકર, અનુપમ ખેર, મધુર ભાંડારકર, અભિજિતની જેમ રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા ધરાવતા હો તો તમારી કારકિર્દી પર પ્રશ્નાર્થ લાગી શકે અથવા તે માટેના પ્રયાસો થઈ શકે. ફિલ્મોમાં તમે ગમે તેટલું સારું કામ કર્યું હોય, પણ કહેવાતા રાષ્ટ્રવાદીઓ સત્તામાં હોય તો પણ તેઓ તેમના સમર્થકોની પડખે ઊભા નથી રહેતા જેટલા લિબરલ વિચારવાળા લોકો સત્તામાં હોય ત્યારે ઊભા રહે છે. હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. સ્ટેસી ડેશ નામની હૉલિવૂડની પ્રસિદ્ધ અભિનેત્રીએ ૨૦૧૨માં ત્યાંના રાષ્ટ્રવાદી ગણાતા રિપબ્લિકન પક્ષના રાષ્ટ્રપ્રમુખના ઉમેદવાર મીટ રૉમ્નીને ટેકો જાહેર કર્યો તો તે બ્લેકલિસ્ટ થઈ ગઈ! (આ સ્ટેસીએ ૨૦૦૮માં બરાક ઓબામાને મત આપ્યો હતો પરંતુ ઓબામાનું ચાર વર્ષનું શાસન તેને પસંદ ન પડ્યું એટલે તેણે પોતાનો અભિપ્રાય બદલ્યો અને તે જનતાને જણાવ્યો એનું તેણે ભોગવવું પડ્યું.)

સ્ટેસી ડેશે પોતાના પુસ્તક ‘ધૅર ગૉઝ માય સૉશિયલ લાઇફ: ફ્રૉમ ક્લુલેસ ટૂ કન્ઝર્વેટિવ’માં લખ્યું છે, “મેં ટ્વીટ કર્યું કે રૉમ્નીને મત આપો. અને બીજા દિવસથી મારી જિંદગી બદલાઈ ગઈ! મને લોકો કહેવા લાગ્યા કે હું અશ્વેત લોકોને પસંદ નથી કરતી.” સ્ટેશીએ સીએનએસન્યૂઝ ડૉટ કૉમને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં બેધડક કહ્યું કે “મારી રાજકીય માન્યતાઓના કારણે મને કામ મળતું બંધ થઈ ગયું. મને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવી છે. મારા ઍજન્ટોએ મને પડતી મૂકી દીધી.”

આવું જ ટીમ એલન સામે થયું. લિબરલો ગમે તેની, ગમે તેવી નીચલી કક્ષાની મજાક ઉડાવી શકે (તન્મય ભટ્ટ વગેરેની એઆઈબી તેનું મોટું ઉદાહરણ છે) પરંતુ જો રૂઢિચુસ્તો તેમ કરે તો કલાજગતમાંથી ફેંકાઈ જાય. ટીમ એલન અમેરિકાની એબીસી ચેનલ માટે ‘લાસ્ટ મેન સ્ટેન્ડિંગ’ નામનો કૉમેડી શૉ કરતા હતા. તેમાં રિપબ્લિકનોની અને રૂઢિચુસ્તોના હીરો જેમ કે રૉનાલ્ડ રૅગન, બેરી ગૉલ્ડવૉટરની પ્રશંસા થતી હતી. ડેમોક્રેટ પર જૉક થતા હતા.

એક જૉકનું ઉદાહરણ જોઈએ. અંગ્રેજીમાં જ તેની મજા આવશે.

Hillary Clinton’s therapist
Kyle (Christoph Sanders): So, you’re upset because you feel like you lost?
Ryan (Jordan Masterson): Yeah, losing sucks.
Kyle: We lose all the time, but we still enjoy ourselves. You have to learn to look at losing as a win.
Ryan: You sound like Hillary Clinton’s therapist.

વારંવાર હારવા છતાં હિલેરી ક્લિન્ટન કે રાહુલ ગાંધીની જેમ આનંદ કરતા રહેવાનું. બીજી જૉક ઓબામા પર હતી.

Mike: “If you’re a young person who’s not exactly sure where life is taking you, that’s okay. You know, we can’t all be Barack Obama and have our first job be president.”

માઇક કહે છે, “જો તમે યુવાન હો જેને ખબર નથી પડતી કે તેણે શું કરવાનું છે તો તેમાં કંઈ ખોટું નથી. આપણે બધા બરાક ઓબામા ન હોઈ શકીએ અને આપણી પહેલી નોકરી રાષ્ટ્રપ્રમુખ તરીકે ન હોઈ શકે.”

આ જૉક પણ રાહુલ ગાંધી પ્રકારનો જ કહી શકાય કે કોઈ મહેનત વગર સીધા ઉપાધ્યક્ષ અને અધ્યક્ષ બની ગયા.

જોકે ટ્રમ્પ ચૂંટણી જીત્યા પછી આ શૉને અકારણ, અચાનક બંધ કરી દેવાયો!

આવાં તો કેટલાંય ઉદાહરણો છે. જ્યારે ઓબામાનો સૂર્ય મધ્યાહ્ને તપતો હતો ત્યારે મેલ ફ્લિન નામના હૉલિવૂડ કૉંગ્રેસ ઑફ રિપબ્લિકન્સના પ્રમુખે કહેલું કે “હૉલિવૂડમાં રિપબ્લિકનો પ્રત્યે ખૂબ જ ભેદભાવ થાય છે. હું એવા ઘણા લોકોને જાણું છું જેમણે પોતાનો રાજકીય વિચાર (મતલબ કે ડેમોક્રેટિકથી વિરોધી વિચાર) જાહેર કર્યો અને તેમને કામ ગુમાવવું પડ્યું હોય.” આવું જો અત્યારે ટ્રમ્પ કે મોદીના કાળમાં થાય તો તો હોહા મચી ગઈ હોય.

‘એલ્મર ગાન્ટ્રી’ નામની ફિલ્મ માટે શ્રેષ્ઠ સહાયક અભિનેત્રીનો ઑસ્કાર જીતી ચૂકેલી અભિનેત્રી શર્લી જૉન્સે વર્ષ ૨૦૧૩માં શું કહેલું? “અહીં (એટલે કે હૉલિવૂડમાં) ખૂબ જ ખરાબ (સ્થિતિ) છે કારણકે તેઓ બધા જ ડેમોક્રેટ છે.” ડેમોક્રેટના લીધે તેમની કારકિર્દીને ખૂબ જ ફટકો પડ્યો છે.

જો તમે બોલકા હો (ડેમોક્રેટિક પાર્ટી વિરુદ્ધ) તો તમારી કારકિર્દીનું ભવિષ્ય ધૂંધળું છે આવું નિર્માતા ગ્રે માઇકલ વૉલ્ટર્સે કહ્યું હતું! કારણકે મનોરંજનનું જગત લિબરલોના વર્ચસ્વવાળું છે.

કેલ્સી ગ્રામર અભિનેતા, કૉમેડિયન, નિર્માતા, નિર્દેશક, લેખક અને ગાયક એમ બહિર્મુખી પ્રતિભા છે. તેમને ‘બૉસ’ નામની સિરિઝમાં પર્ફૉર્મન્સ માટે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ મળ્યો હતો પરંતુ તે એવૉર્ડ પછી પાર્ટીમાં તેમણે પોતે રિપબ્લિકન હોવાનું જાહેર કર્યું અને તે પછી તેમને એમ્મી એવોર્ડમાં નામાંકન પણ ન મળ્યું! જય લીનો નામના પ્રસિદ્ધ ટેલિવિઝન હૉસ્ટને ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે “શું એ શક્ય છે કે એમ્મીનો કોઈ પણ સભ્ય કહેશે કે હા, તમારું પર્ફૉર્મન્સ તો સારું છે પણ તમારા વિચારોને હું ધિક્કારું છું (તેથી તમને એવૉર્ડ નહીં આપી શકાય)?”

ઓબામા પહેલી વાર અમેરિકા પ્રમુખ બન્યા તે પછી થોડા જ સમયમાં ‘બેવૉચ’ ફેમ અભિનેત્રી એન્જી હાર્મને ઓબામાની ટીકા કરી એમાં તો તેને રેસિસ્ટ ગણાવી દેવાઈ! આપણે ત્યાં કેટલાક વ્યક્તિની ટીકા કરવામાં આવા ટીકાકારને તેમની ટીકાના મુદ્દાને ધ્યાનમાં લીધા વગર જાતિ વિરોધી કે મઝહબવિરોધી ગણાવી દેવાય છે તેવું જ એન્જી હાર્મન સાથે થયું! એન્જી હાર્મનને ઓબામા જે રીતે સરકાર ચલાવતા હતા તે પસંદ ન પડ્યું અને તેમની ટીકા કરી તેમાં તેના પર આ રીતનાં માછલાં ધોવાયાં!

એન્જી મેયર ઑશેવ્સ્કી રાજકારણીઓ તેમજ મનોરંજન જગતના લોકો માટે પબ્લિક રિલેશન (પી.આર.)નું કામ કરે છે, તેમણે જે કહ્યું છે તે લિબરલોએ કાન ખોલીને સાંભળવા જેવું છે. તેમણે કહ્યું છે કે “હૉલિવૂડના જે લોકો સ્વીકૃતિની (એટલે કે સહિષ્ણુતાની-ઉદાર વિચારોની) વાતો કરે છે તેઓ રૂઢિચુસ્તો (કન્ઝર્વેટિવ) લોકો માટે દરવાજો બંધ કરનારા પહેલા હોય છે.” આમ, પોતાની જાતને સહિષ્ણુ અને ઉદાર ગણાવતા લિબરલો વિરોધી વિચારધારા પ્રત્યે જરાય સહિષ્ણુ કે ઉદાર હોતા નથી!

જોકે તેઓ માને છે કે રિપબ્લિકનો માટે સ્થિતિ એટલી બધી ખરાબ નથી. તેઓ તેમનો રસ્તો કાઢી જ લે છે. એ તો રહેવાનું જ. હિન્દી ફિલ્મોમાં સંજય દત્ત, શાહરુખ ખાન વગેરેએ ઋત્વિક રોશન, રાકેશ રોશનને પાડી દેવા કેટલી કોશિશ કરી! અક્ષયકુમાર-અજય દેવગનની સામે કેટલા પ્રપંચો કર્યા! અજય દેવગને તો આક્ષેપ કર્યા હતા કે ‘સન ઑફ સરદાર’ને શાહરુખ ખાન-યશરાજ ફિલ્મ્સે તેમની ‘જબ તક હૈ જાન’ વધુ સફળ રહે તે માટે પોતાનો રૂઆબ વાપરીને ઓછા થિયટેર મળે તેવો પ્રપંચ કર્યો છે અને આ માટે અજય દેવગન કમ્પિટિશન કમિશન ઑફ ઇન્ડિયામાં પણ ગયો હતો. આવાં પ્રપંચો છતાં આ કલાકારો પોતાની મહેનતથી ટકી ગયા છે.

ભારતમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે જેમ ડાબેરીઓ-સેક્યુલરો-લિબરલો પગદંડો જમાવી બેસી ગયા છે અને પોતાના વિચારો યુવાનોમાં થોપી કન્હૈયાકુમારો, શેહલા રશીદ જેવાં ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગના સમર્થકો તૈયાર કરે છે તેવું અમેરિકામાં પણ છે!

પશ્ચિમાંધ લોકો અમેરિકાની બજારવાદ, મૂડીવાદ, ફ્રી સેક્સ, ફિલ્મોમાં અશ્લીલતા વગેરેનો બચાવ કરતી વાતો જ કરશે પરંતુ તેનો સાચો ચિતાર ક્યારેય નહીં આપે. ભારત જેવું જ અમેરિકામાં છે. ત્યાં ગયા વર્ષે શિક્ષણ પ્રધાન બેટ્સી ડેવૉસે કન્ઝર્વેટિવ પૉલિટિકલ ઍક્શન કૉન્ફરન્સમાં ફૅકલ્ટી મેમ્બરોની તીખી ટીકા કરી હતી અને આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેઓ તેમના વિચારો વિદ્યાર્થીઓમાં થોપે છે.

તેમણે કૉલેજના વિદ્યાર્થીઓને કહ્યું, “શિક્ષણનાં સ્થાપિત હિતો સામેની લડાઈ તમારે પણ લડવાની છે. પ્રૉફેસરોથી માંડીને ડીન સુધીના લોકો તમને કહે છે કે તમારે શું કરવું, શું કહેવું અને ચિંતાની વાત તો એ છે કે તેઓ શું વિચારવું તે પણ કહે છે.” ૬ ઑક્ટોબર ૨૦૧૬ના ‘વૉશિંગ્ટન ટાઇમ્સ’માં એક સમાચાર છપાયા હતા તેના પર ધ્યાન દેવા જેવું છે. સમાચાર કહે છે કે ‘ઇકૉન જર્નલ વૉચ’માં અભ્યાસ મુજબ, અમેરિકાની ૪૦ અગ્રણી યુનિવર્સિટીઓમાં ૭૨૪૩ પ્રૉફેસરોમાંથી ૩,૬૨૩ ડેમોક્રેટ છે! માત્ર ૩૧૪ જ રિપબ્લિકન છે!

આવું જ (ભારતની જેમ) અમેરિકી મિડિયામાં પણ છે. અમેરિકાનું પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટર વિવિધ વિષયો પર સર્વેક્ષણ કરવા માટે સમગ્ર દુનિયામાં જાણીતું છે. ૨૦૦૪માં પ્યૂ રિસર્ચ સેન્ટરે રાષ્ટ્રવ્યાપી સર્વેક્ષણ કર્યો હતો. તે મુજબ નેશનલ પ્રૅસના ૩૪ ટકાએ પોતાની જાતને લિબરલ ગણાવ્યા હતા. માત્ર સાત ટકાએ જ પોતાને કન્ઝર્વેટિવ ગણાવ્યા હતા. ૨૦૧૪માં ઇન્ડિયાના યુનિવર્સિટીના પ્રૉફેસરો લાર્સ વિલ્નટ અને ડેવિડ એચ. વીવરે કરેલા સર્વેક્ષણમાં ૧,૦૮૦ અમેરિકી પત્રકારો પૈકી ૨૮ ટકાએ પોતાને ડેમોક્રેટ ગણાવ્યા હતા. માત્ર સાત ટકાએ જ પોતાને રિપબ્લિકન ગણાવ્યા હતા! ૧૯૭૧માં ૩૫ ટકા ડેમોક્રેટ હતા. ૧૯૮૨માં ૩૮.૫ ટકા અને ૧૯૯૨માં ૪૪.૧ ટકા ડેમોક્રેટ હતા. તે પછી ઘટાડાનો ટ્રેન્ડ ચાલ્યો. ૨૦૦૨માં ૩૫.૯ ટકા થયો.

જોકે કેટલાકનું એમ પણ માનવું છે કે ડેમોક્રેટની સંખ્યા વધુ હશે કારણકે તેમણે પોતાની ઓળખ છુપાવવા પોતાને અપક્ષ ગણાવ્યા હોઈ શકે. આમ, ડાબેરી-સેક્યુલર-લિબરલ એવા પત્રકારોની બદમાશી અમેરિકામાં પણ છે. તમે માર્ક કર્યું હોય તો જ્યૉર્જ બુશ, ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પ વગેરે વિશે હંમેશાં તેમના ચિત્રવિચિત્ર ફોટા સાથે અમેરિકાના મિડિયા (અને આપણું મિડિયા પણ) ટીકાત્મક અહેવાલો જ વધુ છાપશે. આથી ત્યાં પણ મિડિયા પરથી કન્ઝર્વેટિવોનો ભરોસો ઉઠી ગયો છે. ટ્રમ્પને પ્રાઇમરીમાં મળેલા મતોથી હવા કઈ બાજુની છે તે માપી જઈ સીએનએને ટ્રમ્પ તરફી પત્રકારોને રાખ્યા હતા પરંતુ સીએનએનના આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમુખ જેફ ઝુકરે કહ્યું કે “મને ખબર છે કે (અમારી ચેનલના ઘણા પત્રકારોને) કૉરી લેવાન્ડોવસકી કે બીજા ટ્રમ્પ તરફી પત્રકારોથી વાંધો છે. તેનું કારણ એ છે કે તેમને ટ્રમ્પે ચૂંટણીમાં ઝૂકાવ્યું તે ગમ્યું નથી. અને આથી તેમને અણગમો છે કે ‘આવા’ લોકો સેટ પર કઈ રીતે હોઈ શકે?”

‘ન્યૂઝ બસ્ટર’ નામની વેબસાઇટ લિબરલોના મિડિયા બાયસ સામે લડે છે. તેના એક્ઝિક્યુટિવ એડિટર ટિમ ગ્રેહામે કહ્યું કે ઘણા યુવાન કન્ઝર્વેટિવ પત્રકારો મિડિયામાં કામ કરવા માગે છે, પરંતુ તેમને નોકરીએ લેવા તો જોઈએ ને!

બસ, આ જ સ્થિતિ ભારતમાં મિડિયા, હિન્દી ફિલ્મો અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે છે.

film, international, media, sanjog news, vichar valonun

હૉલિવૂડ પર અસહિષ્ણુ લિબરલોનો કબજો કેમ?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧/૭/૧૮)

સામાન્ય રીતે ભારતના મિડિયામાં પશ્ચિમ વિશે એક જ પ્રકારનો સૂર જોવા મળે છે. કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો (આમ તો કલ્ચરલ ટેરરિસ્ટો) એવા બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ પશ્ચિમાંધપણા અને ત્યાંની વિકૃતિથી પીડાઈને અને એ વિકૃતિનો પ્રચારપ્રસાર કરવા માટે આપણા પર પોતાના કુવિચારોનો સતત મારો ચલાવતા રહે છે. પશ્ચિમમાં તો પ્રમાણિકતા બહુ, સ્વચ્છતા બહુ, ફ્રી સેક્સ, લોકો ગમે તેવાં કપડાં પહેરે તો પણ ચાલે, જાહેરમાં ભેટાભેટી કે કિસમકિસી કરે તો પણ ચાલે, બધી વૈજ્ઞાનિક શોધો ત્યાં જ થઈ, એ લોકો વૈજ્ઞાનિક અને તર્કવાદી જ્યારે ભારતના લોકો ગમાર, ગામડિયા, અંધશ્રદ્ધાળુ, જડસુ, વાનરસેના જેવા, અપ્રમાણિક, અસ્વચ્છ, સેક્સ પ્રત્યે સૂગ ધરાવે, કપડામાં અને ખાણીપીણીમાં રૂઢિચુસ્તતતા વગેરે વગેરે.

આનું કારણ એ છે કે આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ બહુ સંશોધનમાં પડવા નથી માગતા. તેમનો વન પૉઇન્ટ એજન્ડા જ હોય છે કે ભારતને ખરાબ ચિતરવું જેથી ભારતનું ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ ક્રીમ વિદેશ જતું રહે. આના માટે તેમને વિદેશ તરફથી ડૉલર મળતા હશે કે નહીં તે તો રામ જાણે, પણ હા, તેનાથી તેમને કેટલાંક વર્તુળોમાં વાહવાહ જરૂર મળી રહે છે. આ વર્તુળમાં રાષ્ટ્રવાદી વિચારો ધરાવતા છતાં લઘુતાગ્રંથિથી પીડાતાં સંગઠનોનો પણ સમાવેશ થાય છે જે પણ પેલા બ્રાહ્મણની મનોદશામાં આવી જાય છે કે ખભે ખરેખર કૂતરું જ છે.

હકીકતે ભારતની સંસ્કૃતિ પ્રશ્નો પૂછવાની અને તર્ક કરવાની રહી છે છતાં આપણને અંધશ્રદ્ધાળુઓમાં ખપાવી દેવામાં આવે છે. ભારતમાં તર્ક કરવો અને સંવાદ કરવો તે મુખ્ય સંસ્કૃતિ રહી છે. તેથી ખુલ્લું મન રાખવું જરૂરી છે. ભારતે અને હિન્દુ ધર્મે જેટલી નવી બાબતો સ્વીકારી, કેટલીક તો નુકસાન જાય એ હદે સ્વીકારી, (હવે તો ભગવાનની જન્મજયંતીએ કેક ધરાવાય છે!) તેટલી અન્ય કોઈ પંથે સ્વીકારી નથી, તેમ છતાં આ બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુ આ ધર્મને-આ દેશને સતત બદનામ કરવાની પ્રવૃત્તિમાં મંડી પડ્યા છે. તમે પરંપરાનો વિરોધ કરો તો તમે પ્રગતિશીલ ગણાવ તેવી માન્યતા ઠોકી બેસાડી છે. લઘુમતીને ભડકાવો, સ્ત્રીઓને પરંપરાઓ સામે બળવો કરવા ઉશ્કેરો, કપડાં ટૂંકા પહેરો, જાતીયતાનું પ્રદર્શન કરો, પબ્લિક ડિસ્પ્લે ઑફ અફૅક્શનના નામે જાહેરમાં પ્રેમચેષ્ટાઓ કરો તો તમે ઉદાર. તમે અંગ્રેજી બોલો તો તમે આધુનિક. તમે ખભા ઉલાળીને વાત કરો તો તમે વેલ બિહેવ્ડ. જાહેરમાં પ્રેમની ચેષ્ટા કરો તો તે કુદરતી આવેગની અભિવ્યક્તિ પરંતુ કુદરતી આવેગવશ અને જાહેર શૌચાલયના અભાવે દેવીલાલ (પૂર્વ નાયબ વડા પ્રધાન) સડક પર લઘુશંકા કરે તો તેનો અખબારમાં ફોટો છાપી તેમને બદનામ કરવામાં આવે! આનું કારણ ભારતીય મિડિયામાં ભારતીયતાના વિરોધી લોકો કુંડાળું મારીને બેઠા છે. રાષ્ટ્રવાદીઓ ખુલીને બહાર આવતા નથી. તેમનામાં સંપ નથી એ પણ કડવી હકીકત છે. ફિલ્મ જગત અને શિક્ષણ જગતમાં પણ આવું જ છે.

પરંતુ માત્ર ભારતમાં જ આવું નથી, પશ્ચિમના જે લોકો શિષ્ટતામાં માને છે, જે લોકો પરંપરામાં માને છે તેમની પણ આ જ વેદના છે. પશ્ચિમમાં હૉલિવૂડ, મિડિયા અને શિક્ષણમાં આ લિબરલો-કલ્ચરલ માર્ક્સિસ્ટો કઈ રીતે ચડી બેઠા? અને તેમણે એવો તે કઈ રીતે પગદંડો જમાવી દીધો કે કોઈ રૂઢિચુસ્ત (કન્ઝર્વેટિવ) હોય (રૂઢિચુસ્તનો અર્થ નેગેટિવ ન લેવો જોઈએ, સારી પરંપરા હોય તો શું તે માત્ર પરંપરા છે એ જ કારણસર ફગાવી દેવાની?) તો તેને કામધંધાની પણ મુશ્કેલી પડી જાય?

જે બુદ્ધુજીવીઓ અને કલમઘસુઓ એવી દલીલ કરે છે કે પશ્ચિમમાં તો અભિવ્યક્તિની ખૂબ જ સ્વતંત્રતા છે તેમના સુધી આ લેખ પહોંચશે અને વાંચશે તો ચોંકી જશે. આ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માત્ર લિબરલો પૂરતી જ સીમિત છે. તમે જો લિબરલ ન હો તો તમને અભિવ્યક્તિની કોઈ સ્વતંત્રતા નથી. અને જો તમે એ સ્વતંત્રતાનો પ્રયોગ કરો તો તમારે કામધંધો ભૂલી જવાનો. તમારું જીવવાનું હરામ કરી નાખે આ લિબરલો. તેઓ ભારે અસહિષ્ણુ હોય છે, તેઓ ટોળકી જમાવીને બેસે છે. આ ટોળકીનું નેટવર્ક જબરદસ્ત હોય છે. માનો કે મિડિયાની જ વાત કરીએ તો, અલગ-અલગ ચેનલ કે અખબારમાં લિબરલો રહેલા હોય તો તેમની વચ્ચે જોરદાર સંપર્ક હોય છે. એમાં કોઈ ખોટી વાત નથી. પરંતુ તેઓ તેમના પોતાના અખબાર કે ચેનલ તો ઠીક, પરંતુ હરીફ અખબાર કે ચેનલમાં પણ કોઈ વિરોધી વિચારવાળાને ઘૂસવા નહીં દે.

અમેરિકાની જ વાત કરીએ એટલે આ દાખલા વધુ સમજાશે કારણકે આપણને પશ્ચિમનાં ઉદાહરણોની ટેવ પડી ગઈ છે. નીલ ગ્રોસ નામના સૉશિયૉલૉજીના પ્રૉફેસર છે. તેમણે સૉશિયૉલૉજી અને પૉલિટિકલ વિષયો પર અનેક પુસ્તકો લખ્યાં છે. તેમનો ‘ન્યૂ યૉર્ક ટાઇમ્સ’માં લેખ છે (અને તે પણ ગત જાન્યુઆરીનો એટલે કે તાજો જ) – ‘વ્હાય હૉલિવૂડ ઇઝ સૉ લિબરલ?’. આ લેખ વાંચવા જેવો છે. જેમ ભારતના ફિલ્મી એવૉર્ડમાં અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ, ખાસ કરીને અભિનેત્રીઓ હવે નામ પૂરતાં કપડાં પહેરે છે, હિન્દી ફિલ્મ માટેનું ભાષણ અંગ્રેજીમાં આપે છે, વિદેશમાં પ્રશંસા મેળવવા પ્રિયંકા ચોપરા રોહિંગ્યા મુસ્લિમોને મળવા જાય છે (પરંતુ કાશ્મીરી પંડિતોને મળવા નથી જતા) તેમ હૉલિવૂડના એવૉર્ડનું પણ છે. ભારતમાં અક્ષયકુમાર અને અજય દેવગન જેવા કલાકારો ગમે તેટલી હિટ ફિલ્મો આપે તેમને એવૉર્ડ નહીં મળે. પોતાની એકેય ફિલ્મમાં હજુ સુધી કિસનું દૃશ્ય ન કરનાર સલમાનને પણ એવૉર્ડ ઓછા મળશે. આમીર ખાનને નહીં જ મળે. પરંતુ એવૉર્ડના સ્ટેજ પર ગે ચેષ્ટાઓ અને તેવા જૉક ફટકારનાર, બીજાનું અપમાન કરનાર, શાહરુખ-કરણ જોહર પર એવૉર્ડની વર્ષા થશે. નીલભાઈ લખે છે કે ગૉલ્ડન ગ્લૉબ અને ક્રિટિક્સ ચૉઇસ એવૉર્ડમાં પણ અભિનેતા-અભિનેત્રી પોતે કેટલા ‘પ્રૉગ્રેસિવ’ છે તે બતાવશે. એવૉર્ડ સ્વીકારતાં ભાષણોમાં વંશીય ન્યાય, માધ્યમોનું સ્વાતંત્ર્ય, માનવ અધિકારો વગેરેની મોટીમોટી વાતો કરશે.

આનું એક કારણ તો એ છે કે ભારતમાં જેમ મોટા ભાગના કલાકારો મુંબઈમાં રહે છે તેમ અમેરિકામાં હૉલિવૂડના ૫૭ ટકા લોકો કાં તો કેલિફૉર્નિયામાં રહે છે અથવા તો ન્યૂ યૉર્કમાં. કેલિફૉર્નિયા અને ન્યૂ યૉર્ક સામાન્ય રીતે ડેમૉક્રેટિક પક્ષના મજબૂત ગઢ છે. આથી ડેમૉક્રેટ પક્ષને નાખુશ કરીને તમે હૉલિવૂડ કે ટેલિવિઝન ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ટકી ન શકો.  ફિલ્મ જગતમાં રહેવું હોય તો યૂનિયનના સભ્ય પણ રહેવું પડે. ચાહે તે સ્ક્રીન ઍક્ટર ગિલ્ડ હોય કે ઍક્ટર્સ ઇક્વિટી ઍસોસિએશન, આ યૂનિયનો મોટાભાગનાં સામ્યવાદી છે. (ડિટ્ટો ભારતીય ફિલ્મ જગત. ત્યાં પણ સામ્યવાદીઓ પહેલેથી જ ચોકો જમાવી બેસી ગયા છે.) કોઈ ગુંડો કોઈ વ્યક્તિને એક વાર માર પડે પછી તે વ્યક્તિ હંમેશાં ગુંડાથી દબાયેલી જ રહે છે, તેમ કૉંગ્રેસે કટોકટી (ઇમર્જન્સી) લાદી અને તે વખતે ફિલ્મ કલાકારોને સંજય ગાંધીના દરબારમાં ફરજિયાત કાર્યક્રમો કરવા પડેલા. તે પછી એટલી હદે ધાક પેસી ગઈ કે તમે ૮૦ના દાયકામાં આવેલા જિતેન્દ્ર, હેમા માલિની, શ્રીદેવી અભિનિત ‘જસ્ટિસચૌધરી’ ફિલ્મમાં જસ્ટિસ ચૌધરી બનેલા જિતેન્દ્રના ઘરમાં દીવાલ પર પં. નહેરુની તસવીર જોઈ શકો. અરે! ૨૦૦૮માં આવેલી આમીર ખાન નિર્મિત ફિલ્મ ‘જાને તૂ યા જાને ના’માં પરેશ રાવલના પોલીસ મથકની દીવાલ પર ઈન્દિરા ગાંધીની તસવીર દેખાશે. નરેન્દ્ર મોદીજીના માનીતા અને ભાજપ માટે પ્રચાર પણ કરતા નિર્માતા-કલાકારોની સિરિયલ ‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’માં પણ નહેરુ કે ઈન્દિરાજીની તસવીર પૉલીસ મથકમાં જોવા મળી હતી. પરંતુ જો આજે કોઈ ફિલ્મમાં દીવાલ પર અટલ બિહારી વાજપેયી કે નરેન્દ્ર મોદીની તસવીર દેખાય તો આ લિબરલો હોબાળો મચાવી દે! (આ તસવીરો પણ અચેતન મગજમાં એક સંદેશ આપતી હોય છે. જો તેમ ન હોત તો ભાજપના નેતાઓ મંચ પર નરેન્દ્ર મોદી-અમિત શાહ કે કૉંગ્રેસના નેતાઓ મંચ પર સોનિયા-રાહુલની વિશાળ તસવીરો સાથેનું બૅનર ન લગાડતા હોત)

આમ, હૉલિવૂડ કે બૉલિવૂડમાં તમારે કામ કરવું હોય તો લિબરલ ટોળકીના ભાગ રહેવું જ પડે. કલાના જગતમાં કોઈ અનામત નથી હોતી કે કોઈ એવા નિયમો નથી હોતા કે જેના વિરુદ્ધ તમે કૉર્ટમાં જઈ શકો. ઈમરાન હાશ્મીને મુંબઈમાં ઘર ન મળે તો તે બૂમરાણ મચાવી શકે છે જેને મિડિયા હાઇપ પણ આપે છે પરંતુ વિવેક ઓબેરોય ઐશ્વર્યા રાયને અતિશય હેરાનગતિ કરનારા સલમાન ખાન સામે પડે તો વિવેકની કારકિર્દીને એટલું નુકસાન થાય કે તે ક્યારેય બેઠો થઈ શકતો નથી. (આમાં અભિનયક્ષમતાની જો કોઈ બુઠ્ઠી દલીલ કરે તો તે ન ચાલે કારણકે વિવેકે ‘કંપની’ જેવી હાર્ડ હિટિંગ, ‘સાથિયા’ જેવી રોમેન્ટિક ફિલ્મ કે પછી ‘મસ્તી’ જેવી સેક્સ કૉમેડી ફિલ્મો દ્વારા પોતાની અભિનય ક્ષમતા પૂરવાર કરેલી જ છે.) એટલે હૉલિવૂડમાં પણ આવું જ છે. અહીં જો તમે લિબરલોની ટોળીના ભાગ ન હો તો તમને કામ મળવું મુશ્કેલ છે. સ્ટેશી ડેશ જેવી જાણીતી અભિનેત્રી, ટીમ એલન જેવા પ્રસિદ્ધ અભિનેતા અને કૉમેડિયન, અભિનેતા કેલસી ગ્રામર, અભિનેત્રી એન્જી હાર્મન સાથે શું કર્યું આ લિબરલોએ તે આવતા અંકે. લિબરલોની દાદાગીરી અંગે ઘણીઘણી વાતો કરવાની છે. આ કૉલમ ચૂકવાનું પોસાશે નહીં.

(ક્રમશ:)

abhiyaan, media, national

કઠુઆ કાંડના કઠે તેવા પ્રશ્નો

(અભિયાન સામયિક તા. ૭/૭/૧૮નો અંક)

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પોતે સત્તા ગુમાવ્યા બાદ પૂર્વ મુખ્યપ્રધાન મહેબૂબા મુફ્તીએ રાજ્યપાલને મળીને કઠુઆ સામૂહિક બળાત્કાર કેસમાં ન્યાય અપાવવાની અપીલ કરતા આ કેસ ફરીથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. આ કેસ બન્યો‌ જાન્યુઆરીમાં પણ એપ્રિલમાં દેશભરમાં બહુચર્ચિત બન્યો.

એક તરફ તો સેક્યુલર પત્રકારો અને હિન્દી ફિલ્મ જગતના કલાકારોએ પોતે હિન્દુ હોવાની શરમ અનુભવતા હોવાના લખાણ સાથેના પાટીયા સહિત પોતાની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી હતી. સ્વાભાવિક રીતે જ પીડિતા આઠ વર્ષની બાળકી હોવાના કારણે તેમજ આરોપપત્રમાં જે પ્રકારનું વર્ણન કરાયું હોવાનું બહાર આવ્યું છે તે જોતાં કોઈ પણ સંવેદનશીલ હૈયુ કાંપી ઊઠે. તેમાં એવું ચિત્ર ઊપસ્યું કે આ આઠ વર્ષની બાળકી મુસ્લિમ છે અને તેના પર હિન્દુ મંદિરમાં હિન્દુઓએ ખૂબ જ પીડા આપીને, દવાઓ આપીને સામૂહિક બળાત્કાર કર્યો અને પછી તેની હત્યા કરી.

તેમાં પાછા ભાજપના કાશ્મીરના બે મંત્રીઓ કથિત આરોપીઓના સમર્થનમાં ખુલ્લેઆમ બહાર આવ્યા. એટલું જ નહીં પરંતુ જમ્મુના વકીલોએ પણ સામૂહિક રીતે આ આરોપપત્રનો વિરોધ કર્યો હોવાનું પ્રસાર-માધ્યમોમાં આવ્યું. આનાથી લોકોમાં એવો સંદેશ ગયો કે આરોપીઓ હિન્દુ છે અને પીડિતા મુસ્લિમ છે તેથી ભાજપ અને આ વકીલો આરોપીઓ અને જ રીતે બહાર આવ્યા છે.

આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે બકરવાલ સમાજ જે એક અનુસૂચિત જનજાતિનો પરંતુ મુસ્લિમ સમાજ છે તેને ભગાડવા આરોપી સાંજીરામે આ કૃત્ય તેના ભાણેજ તેના દીકરા અને કેટલાક પોલીસ અધિકારીઓ સાથે મળીને આચર્યું છે. આ પ્રકારની વિગતથી આ આખો કિસ્સો મુસ્લિમ વિરુદ્ધ હિન્દુનો બની ગયો છે જેમાં ન માત્ર હિન્દુઓ આરોપી તરીકે ચિતરાયા છે પરંતુ એક ધર્મસ્થાન પણ દુષ્કૃત્યના સ્થાન તરીકે ચિતરાયું છે.

મિડિયામાં મૌલવીઓ અને ખ્રિસ્તી પાદરીઓ કે બીજા ધર્મગુરુઓના દ્વારા જાતીય દુષ્કૃત્યોના કિસ્સાઓ ઓછા ચગાવાય છે જ્યારે તેની સામે આસારામ, બાબા રામ રહીમ, રાધે મા તેમજ નિર્મલ બાબા વગેરેના કિસ્સાઓ ભરપૂર છે. આ બધાના કારણે લોકોની આસ્થા પર આઘાત સ્વાભાવિક છે તો સાથે ફિલ્મ સહિતનું કલાજગત, પત્રકારો  અને તર્કવાદીઓના કારણે લોકો અને સેક્યુલર હોવાને વધુ મહત્ત્વ આપવા લાગ્યા છે. કઠુઆ કાંડે આ બાબતમાં વધારો કર્યો છે અને લોકોને હિંદુ તરીકે શરમ આવે તેવું કર્યું છે.

જમ્મુ-કાશ્મીરના પોલીસના આરોપપત્રમાં મુજબ મૂળ ઘટના શું હતી? આરોપ પત્ર મુજબ, જમ્મુના કઠુઆ પાસે હીરાનગર તાલુકાના રાસના ગામમાં આ ઘટના ઘટી હતી. ૧૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ના રોજ મહંમદ યુસુફ નામના એક વ્યક્તિએ હીરાનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં એવી ફરિયાદ નોંધાવી હતી કે તેની આઠ વર્ષની દીકરી ગઈ હતી અને તે ગુમ થઈ ગઈ છે. ૧૭ જાન્યુઆરી એટલે કે ફરિયાદના પાંચ દિવસ બાદ આ બાળકીનો મૃતદેહ જંગલમાંથી મળી આવ્યો હતો.  સાંજીરામના ઘરે તેનો ભાણેજ રોકાવા આવ્યો હતો. આ સગીર ભાણેજ કુછંદે ચઢ્યો હતો અને તેને તેની સ્કૂલમાંથી કાઢી મુકાયો હતો. તેણે કેટલાક લોકો સાથે પીડિતા પર અત્યાચાર કર્યા, વારંવાર બળાત્કાર કર્યા, કરપીણ‌ હત્યા કરી. આરોપ પત્રમાં જે વર્ણન કરાયું છે તે એટલું અને કમકમાટી ઉપજાવે તેવું છે કે કોઈ પણ વ્યક્તિ જેનામાં સહેજ પણ લાગણીનો છાંટો હોય તેને આરોપીઓ પ્રત્યે સખત નફરત ઉપજે અને આરોપીને ઓછી સજા ન થાય તેવી માગણી કરે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં પ્રશ્ન એ થાય કે જમ્મુ-કાશ્મીરના ખાસ કરીને જમ્મુના વકીલો શા માટે સીબીઆઇ તપાસની માગણી સામૂહિક રીતે કરે? શા માટે ભાજપના મંત્રીઓ પોતાના પદને જોખમમાં મૂકીને બળાત્કારીનો આરોપ લાગેલા વ્યક્તિઓનું કરે જ્યારે કે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામ વ્યક્તિ નથી કોઈ મહત્ત્વના પદ પર, કે નથી કોઈ પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ કે નથી કોઈ ઉદ્યોગપતિ તો પછી આવા મામૂલી માટે આટલું સમર્થન કેમ?

બીજી તરફ, જે રીતે શહેલા રસીદ નામની ડાબેરી અને લોકોના વેરાના આધારે જવાહરલાલ નેહરૂ યુનિવર્સિટી અભ્યાસ કે અભ્યાસના બહાને રાજનીતિ કરી રહેલી યુવતી, તેની સાથેની જેની તસવીર બહાર આવી છે તેવી દીપીકા રાજાવત જે પીડિતાના પરિવારની વકીલ પણ છે તે,  ત્રીજી તરફ સેક્યુલર પત્રકારો દ્વારા ટ્વિટર પર છેડાયેલું અભિયાન, અને ચોથી તરફ ફિલ્મ જગતના કલાકારો દ્વારા પોતે આ ઘટનાના કારણે હિન્દુ તરીકે શરમ અનુભવતા હોવાની તસવીરો સાથે ની ઝુંબેશ… સામાન્ય રીતે બળાત્કાર પીડિતા વ્યક્તિનું નામ કે તેનો ધર્મ બહાર આવતો નથી પરંતુ આ મામલાને ચગાવવા માટે સેક્યુલર મિડિયાએ બળાત્કાર પીડિતાનું નામ જાહેર કરી દીધું અને આ રીતે તમામ હદો વટાવી દીધી. આ બધાના કારણે કઠુઆના આ કાંડને બીજી બાજુએથી જોવા અને વિચારવા પ્રેરે છે.

લગભગ સમગ્ર મીડિયાએ આ ઘટનાને એક તરફી રીતે રજૂ કરી છે. અપવાદ માત્ર ઝી ન્યૂઝ અને ‘દૈનિક જાગરણ’ રહ્યાં. કોઈ મિડિયાએ ઘટના સ્થળ ઉપર પત્રકારને મોકલી ને તપાસ કરવાનું ઉચિત સમજ્યું નહિ પરંતુ ઝીએ ઘટનાસ્થળે જઈ ફર્સ્ટ હેન્ડ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો. ઝી ન્યૂઝે ગામના લોકો સાથે વાતચીત કરી હતી અને ગામના લોકોએ ક્રાઈમ બ્રાંચ દ્વારા તપાસ પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો ન હતો અને સીબીઆઈ દ્વારા તપાસની માગણી કરી હતી.

ગામના લોકોએ કેટલાક સવાલો કર્યા જેનો જવાબ આરોપપત્રની દૃષ્ટિએ મળે તેમ નથી.

૧. જે મંદિરમાં પીડિતાને બંધક બનાવીને રખાઈ હોવાનો આરોપ છે તે મંદિરમાં માત્ર એક જ ઓરડો છે તેના ત્રણ દરવાજા અને બારી છે. યાદ રહે કે આ મંદિર રાસના નામના ગામ નું મંદિર છે, નહિ કે અમદાવાદ મુંબઈ કે દિલ્લી જેવા કોઈ મોટા શહેર નું મંદિર કે જ્યાં લોકો મંદિરની બારીમાંથી ડોકિયાં કરીને જુએ નહીં. અહીં લોકો સવારસાંજ પૂજા કરવા આવતા હોય છે. વળી આ મંદિરની ચાવી માત્ર સાંજીરામ પાસે જ રહે છે તેવું નથી, બીજા પરિવારો પાસે પણ તેની ચાવીઓ રહે છે. આ સ્થિતિમાં આવા નાનકડા મંદિરમાં કોઈ નાનકડી દીકરીને છ દિવસ સુધી બંધક રખાઈ હોય તો તે ગામના લોકોની જાણમાં આવ્યા વગર રહે નહીં.

૨. શંકા ઉપજાવે તેવી બીજી બાબત એ છે કે આરોપપત્ર મુજબ બળાત્કાર સાંજીરામના ભાણેજ અને તેના દીકરાએ કર્યો હતો પરંતુ સાંજીરામે નહીં. આવા અપરાધોના મામલામાં સાંઇરામ જેવી વ્યક્તિ પોતે બળાત્કાર ન કરે પરંતુ પોતાના ભાણેજ અને દીકરાને બળાત્કાર કરવા પ્રેરે, છૂટ આપે તે વાત ગળે ઉતરે તેવી નથી.

૩. આરોપપત્રમાં એવું કહેવાયું છે કે સાંજીરામે પોલીસ અધિકારીઓને લાખો રૂપિયાની લાંચ આપી હતી. જો આવું હોય તો શું સાંજીરામ બળાત્કાર પીડિતાની લાશ પોતાના ઘરની નજીકના વિસ્તારમાં ફેંકાવા દે જેથી તેના પર જ શંકા જાય? શું તે કારની વ્યવસ્થા કરી ન શકે?

૪. વળી સ્થાનિક લોકોનું એવું કહેવું છે કે ૧૫ જાન્યુઆરીએ આ મંદિરમાં ભંડારો થયો હતો એટલે કે સામૂહિક જમણવાર. આરોપપત્ર મુજબ ૧૫ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર પીડિતા આ મંદિરમાં હતી તો શું જમણવારમાં કોઈએ આ નાનકડા મંદિરમાં રહેલી પીડિતાને જોઈ નહીં?

૫. આરોપપત્રમાં વિસંગતતાઓ ઘણી છે.  તેમાં શરૂઆતમાં કહેવાયું છે કે સાંજીરામે ૭ જાન્યુઆરીએ તેના ભાણેજને આ બળાત્કાર પીડિતાનું અપહરણ કરવા કહ્યું  હતું. આરોપપત્રના એ જ ફકરામાં આજ વાત પછી તરત જ આનાથી વિરુદ્ધ વાત આવે છે અને એ વાત એ છે કે દીપક ખજુરીયા નામના એક વ્યક્તિએ સાંજના ભાણેજને સિગરેટ ની લાલચ આપીને બોલાવ્યો અને તેને બૉર્ડની પરીક્ષામાં પાસ કરાવી દેવાની લાલચ આપીને બળાત્કાર પીડિતાની અપહરણ કરવા કહ્યું. તો ખરેખર અપહરણ કરવાની યોજના સાંજીરામની હતી કે પછી દીપક ખજુરીયાની? આરોપપત્રમાં એ તો કહ્યું છે કે સાંજીરામ ગામમાંથી મુસ્લિમ સમુદાયને  ભગાડવા માટે આ પ્રકારની ઘટના કરવા માગતો હતો પરંતુ અપહરણ પાછળ દીપક ખજુરીયાને કયો રસ હતો તે વાત આરોપપત્રમાં સ્પષ્ટ થતી નથી.

૬. આ દુર્ઘટનાની તપાસ માટે મહેબૂબા મુફ્તી સરકારે કાશ્મીરના ઇરફાન વાની નામના એક પોલીસ અધિકારીને વિશેષ તપાસ ટુકડી  (સિટ)ના સભ્ય તરીકે નીમ્યા. આ પોલીસ અધિકારી પોતે ૨૦૦૭ના વર્ષમાં હત્યા અને બળાત્કારના આરોપસર જેલમાં જઈ આવેલા છે.

૭. ગામના લોકોનો એવો આરોપ પણ છે કે જ્યારે ક્રાઈમ બ્રાન્ચને તપાસ સોંપવામાં આવી ત્યારે તેણે ગામના લોકોને પોલીસ સ્ટેશનમાં ખૂબ જ યાતના આપી હતી.

૮. આરોપપત્રમાં બીજી વિસંગતતા એ છે કે ૧૧ જાન્યુઆરીએ સાંજે પાંચ વાગે મુખ્ય આરોપી સાંજીરામનો ભાણેજ  દીવાબત્તી કરવા માટે આ મંદિરમાં આવે છે તેમ લખેલું છે. તે પછી તે તેના મામાના દીકરા વિશાલ જંગોત્રા જે મેરઠમાં છે તેને તેની કામવાસના સંતોષવા રાસના આવવા આમંત્રણ આપે છે. વિશાલ બીજા દિવસે સવારે ૬.૩૪ મિનિટે આવી પહોંચે છે. આરોપપત્ર લેખકોએ આ લખતી વખતે કદાચ ગૂગલ સર્ચ કરી જોયું હોત તો પણ તેમને ખબર હોત કે મેરઠથી કઠુઆની કોઈ સીધી બસ કે ફ્લાઈટ નથી. કઠુઆથી પાછું રાસના ૨૬ કિમી દૂર છે. આથી વિશાલને રાસના આવવું હોય તો તેણે ટ્રેનમાં જ આવવું પડે. ટ્રેનમાં પણ તરત જ ટિકિટ મળવી અને સમયસર પહોંચવું તને આ બધું પાર પડે તો પણ બીજા દિવસે સવારમાં ૬.૩૦એ પહોંચવું શક્ય તો નથી જ. આરોપ પત્ર મુજબ ૧૫ કે ૧૬ જાન્યુઆરીએ બળાત્કાર કરી ને પછી મેરઠ જવા રવાના થયો હવે વિશાલના પરિવારના કહેવા મુજબ, તે ૧૫મીએ તો મુઝફ્ફરાબાદ માં પરીક્ષા આપી રહ્યો હતો તેની ઉત્તરવહી પણ પ્રાપ્ય છે તેણે એટીએમમાંથી નાણાં ઉપાડ્યાં હોવાના છે તો પછી તે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે એક જ સમયે બે સ્થળે કઈ રીતે હોઈ શકે?

૯. સૌથી મોટી વાત એ છે કે કોઈ કેસમાં આરોપીઓ પોતે તેમના નાર્કૉ ટેસ્ટની માગણી કરે? આ કેસના આરોપીઓ કરી રહ્યા છે!

આ આખો કાંડ હિન્દુઓ અને મંદિરોને બદનામ કરવા તેમજ બકરવાલ મુસ્લિમ સમુદાય જે દેશભક્ત છે, પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદીઓ સામે લડે છે, તેને ગામમાંથી ભગાડવા માટે સર્જ્યો હોવાનું માનવાના પૂરતાં કારણો છે. મહેબૂબા સરકાર જમ્મુમાં રોહિંગ્યાઓને વસાવી રહી હતી જેની સામે આ વકીલો સહિતના નાગરિકો આક્રોશિત હતા. પહેલી વખત વકીલે આક્રોશમાં આવીને આની સામે શસ્ત્રો ઉપાડવા ધમકી આપી તે જ બતાવે છે કે સરકારના આ પગલા સામે અને રોહિંગ્યા સામે સ્થાનિકોનો રોષ કેટલો બધો હશે?

આ ઘટનામાં માનવ અધિકારવાદી વકીલ ઇન્દિરા જયસિંહ, તેમના પૂર્વ સાથી દીપિકા રાજાવત તેમજ જેએનયુ માં અલગતાવાદી અને ‘ભારત તેરે ટુકડે હોંગે’ ગેંગના સમર્થકોની સામેલગીરી પણ એક શંકા ઉપજાવે છે કારણકે ઈન્દિરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોએ રોહિંગ્યા બાબતે તપાસ કરવા નિમ્યાં છે. ઇન્દિરા જયસિંહ એક એનજીઓ પણ આવી પ્રવૃત્તિઓ માટે ચલાવે છે. અને મોદી સરકારે તેમના એનજીઓ પર વિદેશથી ગેરકાયદે રીતે ભંડોળ મેળવવા માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. તેમની એનજીઓમાં દીપિકા રાજાવત કામ કરી ચૂક્યાં છે. દીપીકા રાજાવત એ શેહલા રશીદ સાથે મિત્રતા ધરાવતાં હોવાની વાત સોશિયલ મિડિયા પર ચર્ચામાં છે. શેહલા રસીદ એ જેએનયુની ભારત તેરે ટુકડે હોંગે ગેંગની સમર્થક છે. તે વામપંથી વિચારધારાની છે.

‘દૈનિક જાગરણ’ના અહેવાલ મુજબ તો પીડિતા બાળકી પર બળાત્કાર નથી થયો! જમ્મુથી અવધેશ ચૌહાણે લખેલા આ અહેવાલ મુજબ આરોપપત્રમાં જે તથ્યો અને પ્રમાણો આપવામાં આવ્યાં છે તેમની વચ્ચે ઘણી કડી બેસતી નથી. કઠુવા જિલ્લા હૉસ્પિટલ સિટને બે પોસ્ટમોર્ટમ રિપૉર્ટ આપ્યા છે. સામાન્ય રીતે એક જ રિપૉર્ટ આપવામાં આવે છે. બંને ડૉકટરોના રિપોર્ટ વચ્ચે પણ તફાવત છે. ચોંકાવનારી વાત, આ અહેવાલ મુજબ એ છે કે આ બંને રિપોર્ટમાં બળાત્કારની કોઈ વાત જ નથી.

સામાન્ય રીતે મંત્રી હોય કે વકીલ, એ આવા બળાત્કાર જેવા ગુનામાં વચ્ચે પડતા નથી હોતા કારણ કે તેમને પોતાની કારકિર્દીની પડી હોય છે. વકીલ આરોપી માટે કેસ જરૂર લડે પરંતુ જાહેરમાં તેનો બચાવ એક ઝુંબેશની જેમ કરે તેવું ભાગ્યે જ બનતું હોય છે પરંતુ આ કિસ્સામાં જમ્મુના વકીલોએ જે રીતે આરોપપત્ર દાખલ ન થાય તે માટે વિરોધ પ્રદર્શન અને હડતાલ કરી તે બતાવે છે કે આ કિસ્સામાં આરોપીઓને બીજી બાજુથી જોવા જરૂરી છે. આરોપીઓના વકીલ અંકુર શર્માએ તો ત્યાં સુધીની આક્ષેપો કર્યા કે મહેબૂબા સરકાર જમ્મુ-કાશ્મીરનું ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે છે. તેમણે ગૌહત્યા અને પશુઓની તસ્કરીને સંપૂર્ણ છૂટ આપેલી છે. તેમણે કહ્યું કે મહેબૂબા જિહાદી મુખ્ય પ્રધાન છે અને તેઓ જમ્મુનું પણ કાશ્મીરની‌ જેમ જનસંખ્યા (ડેમૉગ્રાફિક)ની રીતે પરિવર્તન કરીને જમ્મુ-કાશ્મીરનો ઈસ્લામીકરણ કરવા માગે.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં જવાનોની શહીદી બાબતે ફજેતો થયા પછી લોકસભાની ચૂંટણીના દસેક મહિના પહેલાં સરકારમાંથી નીકળી જનાર ભાજપે કઠુઆ કાંડ વખતે તેના બે મંત્રીઓએ આરોપીઓનું સમર્થન કર્યું તે વખતે તેમનાં રાજીનામાં લઈ લીધાં હતાં. તેના બદલે તે જ વખતે સરકાર છોડી હિંમતભેર હિન્દુઓને સાથ આપ્યો હોત તો હિન્દુઓમાં તેના પ્રત્યે માન વધી ગયું હોત. પરંતુ ચૂંટણી આવે ત્યારે હિન્દુઓની વાત કરતો ભાજપ શાસનમાં આવ્યા પછી તેને ભૂલી જતો હોય છે. આવી સ્થિતિમાં જમ્મુના હિન્દુઓએ પોતાની તાકાત પર જ લડાઈ લડવી પડશે. કાશ્મીરમાં ગઠબંધન તોડ્યા પછી પણ ભાજપે આ કેસમાં સીબીઆઈ તપાસની કોઈ માગણી કરી નથી!

બૉક્સ

શેહલા આણિ મંડળીએ બળાત્કારને ‘ધંધો’ બનાવ્યો?

એક અૉડિયો ટેપમાં પીડિતાનાં વકીલો દીપિકા રાજાવત તેમજ તાલિબ હુસૈન અને શેહલા રશીદ પર આ કેસમાં પીડિતાના પરિવારને સહાય કરવા માટે ઉઘરાવાયેલા રૂ. ૭૦ લાખ  ચાંઉ કરી જવાનો આરોપ મૂકાયો છે. જ્યારે મુસ્લિમ પીડિતા અને હિન્દુ ગુનેગારની થિયરી ચલાવી હિન્દુઓને બદનામ કરાતા હોય ત્યારે અહીં એ પણ લખવું જરૂરી છે કે આ અૉડિયો ટેપ બે મુસલમાન વચ્ચેની જ છે. ઓડિયોમાં જમ્મુ નિવાસી ને અૉલ ઇન્ડિયા ટ્રાઇબ કૉઑર્ડિનેશન કમિટીના અધ્યક્ષ ચૌધરી નજાકત ખટાના અને ‘મઝલૂમ‌ કી આવાઝ’ નામનું સંગઠન ચલાવતા વકાર ભટ્ટી વચ્ચે વાતચીત છે.

અૉડિયોમાં નજાકત કહે છે કે તાલીબ દિલ્લીથી ૭૦ લાખ રૂપિયા લઈને આવ્યો હતો અને તે શેહલા રસીદ સાથે મળીને પરિવારને મૂર્ખ બનાવે છે. તેના જવાબમાં વકાર એવું કહે છે કે પીડિતાનો ફોટો વાઇરલ તેણે બનાવ્યો, જમ્મુ બંધ તેણે કરાવ્યું અને કેન્ડલ માર્ચ તેણે કઢાવી, પરંતુ ફાયદો દીપિકા, શેહલા અને તાલીબ ઊઠાવી રહ્યાં છે.

media, sikka nee beejee baaju

“કૉંગ્રેસ સરકારે સૂચના આપેલી કે તેલંગણા, અન્નાને ન દેખાડો”

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા.૦૪/૧૨/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

(ગતાંકથી ચાલુ)

કહેવાતા લિબરલો કેટલા ઉદાર છે તેનાં ત્રણ ઉદાહરણ આપણે ગયા અંકે જોયાં. વાતને આગળ ધપાવીએ. ‘ન્યૂઝ લૉન્ડ્રી’ વેબસાઇટના સ્થાપક તંત્રી મધુ ત્રેહાને પુણ્ય પ્રસૂન વાજપેયીના લીધેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં કહેવાતા ઉદારતાવાદીઓની ઉદારતા વધુ ખુલ્લી પડે છે. પુણ્ય પ્રસૂન કહે છે કે “કૉંગ્રેસ સરકાર અમને એડવાઇઝરી આપે છે. કેટલીક ચીજો તમારા સ્ક્રીન પર ન દેખાડો. અત્યારે દરેક સંપાદક કાં તો ડરેલો છે અથવા તો સત્તાની સમીપ રહેવાનું સુખ મેળવવા માગે છે….તે સમયે તેલંગણાનો મુદ્દો (આંદોલન) ચાલી રહ્યો હતો. તો સરકારે કહેલું કે તેને ન દેખાડો….અત્યારે કહે છે કે અન્નાને ન દેખાડો…પહેલાં જે (ચેનલો) અન્નાને દેખાડતી હતી તે હવે નથી દેખાડતી.” મધુ કહે છે કે “અન્નાએ છેલ્લા જે ઉપવાસ કર્યા તે ટીવીમાં ઓછા દેખાડ્યા…તેનું કારણ તમે જે કહો છો તે (સરકારની સૂચના) છે.” પુણ્ય પ્રસૂન કહે છે, “ (મનમોહન સરકાર વખતે) પીએમઓમાં જ્યારે ટી. કે. નાયર પ્રિન્સિપાલ સેક્રેટરી હતા ત્યારે તેમણે એક પાર્ટી રાખી હતી. બધા જ એડિટરો હાજર હતા અને બધાના હાથમાં (દારૂના) જામ હતા.” હવે આ બધું બંધ થઈ ગયું છે અને એટલે જ દિલ્લીના પત્રકારોના પેટમાં દુઃખે છે!

આઈબીએન સેવન (અત્યારે ન્યૂઝ ૧૮)  હિન્દી ચેનલના પૂર્વ મેનેજિંગ એડિટર અને અત્યારે આમ આદમી પક્ષના નેતા આશુતોષનો પણ મધુએ ઇન્ટરવ્યૂ લીધો છે. (જોકે તે વખતે તેઓ ‘આપ’માં જોડાયા નહોતા.) આ ઇન્ટરવ્યૂમાં અંગ્રેજી પત્રકારત્વ સામે હિન્દી (આપણે તેની જગ્યાએ ગુજરાતી કે અન્ય સ્થાનિક ભાષાને પણ મૂકી શકીએ) પત્રકારત્વ વચ્ચેની સરખામણી આબાદ છતી થાય છે.

પછી અન્ના હજારેની વાત નીકળે છે. આશુતોષ કહે છે, “કહેવાતા બુદ્ધિજીવીઓ ભ્રષ્ટાચાર સામે જબરદસ્ત આંદોલન ખડું કરનાર અન્નાને નીચા દેખાડવા પ્રયાસ કરે છે કારણકે એ માણસ સાતમું ધોરણ પાસ છે, તેણે સેના છોડી છે, તેઓ અંગ્રેજી નથી બોલતા, કૉન્વેન્ટ ગ્રેજ્યુએટ નથી, તેમણે જેએનયુમાંથી ભણતર નથી મેળવ્યું.” હવેની વાત ધ્યાન દઈને વાંચજો. આશુતોષ કહેવાતા ઉદારતાવાદી-દંભી બુદ્ધુજીવીઓને કેવા ઉઘાડા પાડે છે. તેઓ કહે છે, “આ બુદ્ધિજીવીઓનો દંભ જુઓ. આ જ લોકો વિનાયક સેનનું મહિમા ગાન કરે છે કારણકે તે સારું અંગ્રેજી બોલે છે અને અંગ્રેજીમાં ભણાવે છે. અને વિનાયક સેન કોણ છે? એ જે ભારતીય બંધારણમાં માનતા નથી. તેઓ ભારતની લોકશાહીમાં માનતા નથી. તેઓ ભારતની સંસદમાં માનતા નથી. અને તેઓ હિંસામાં માને છે. “

અનેક પત્રકારોના આદર્શ, હિન્દુ વિરોધીઓના પ્રિય એવા રાજદીપ સરદેસાઈના ઇન્ટરવ્યૂમાં ટૅક ઑફ પોઇન્ટ રાજદીપના પુસ્તક ‘૨૦૧૪: ધ ઇલેક્શન ધેટ ચેન્જ્ડ ઇન્ડિયા’ છે. આખા ઇન્ટરવ્યૂ પર બેથી ત્રણ લેખ થાય તેમ છે, પરંતુ આપણે તેમાંથી થોડી જ વાત લઈશું.

શરૂઆતમાં રાજદીપ નામ લીધા વગર મોદી વિરોધી વાત કરે છે કે “અત્યારના નેતાઓ કરતાં પહેલાંના નેતા સારા હતા. અત્યારે તો ટીકા કરો તો તમને દુશ્મન માનવા લાગે છે.” તો મધુ ત્રેહાન કહે છે, “ના રાજદીપ. હું તમને કહું. મોરારજી દેસાઈએ મને પ્રેસ કૉન્ફરન્સમાંથી તગેડી મૂકી હતી. ઈન્દિરા ગાંધીએ ‘ઇન્ડિયા ટૂડે’ના પત્રકારને કાઢી મૂક્યો હતો. જવાહરલાલ નહેરુને જ્યારે લાગ્યું કે તેમની ટીકા થઈ રહી છે ત્યારે તેમણે કલમ ૧૯માં સુધારો કર્યો હતો.”

રાજદીપ સરદેસાઈ, બરખા દત્ત વગેરે સેક્યુલર પત્રકાર ટોળીએ ૨૦૦૨નાં રમખાણોનો મુદ્દો છેક સુધી ઉછાળ્યે રાખ્યો. વર્ષ ૨૦૧૨માં સુપ્રીમ કૉર્ટ તરફથી નરેન્દ્ર મોદીને રમખાણો અંગે ક્લીન ચિટ મળી અને વર્ષ ૨૦૧૩માં યુકેના સાંસદો તરફથી તેમને આમંત્રણ મળ્યું ત્યારે સીએનએન-આઈબીએન પર રાજદીપે બ્રિટનના લેબર પાર્ટીના સાસંદ બેરી ગાર્ડનર સાથે વાત કરી તે ઇન્ટરવ્યૂ યૂ ટ્યૂબ પર જોવા જેવો છે. બેરી ગાર્ડનર મોદીની ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન તરીકે સફળતાની વાત કરે છે, ગુજરાતમાં થયેલી આર્થિક ક્રાંતિની વાત કરે છે, તેઓ ભારતના ખૂબ જ મહત્ત્વના રાજકારણી અને વિપક્ષના નેતા હોવાની વાત કરે છે, પરંતુ રાજદીપની પિન ૨૦૦૨ પર ચોંટી જાય છે. બેરી કહે છે કે “સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને અમે માન આપીએ છીએ.” પણ રાજદીપ પ્રશ્ન પૂછે છે કે શું મોદી મનમોહન કરતાં વધુ સારા વડા પ્રધાન પદના ઉમેદવાર છે? ગાર્ડનર કહે છે કે “ભારતના રાજકારણમાં અમારે માથું ન મારવાનું હોય. અમે તો બ્રિટનના ગુજરાત સાથેના સારા સંબંધોને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ.”

અરે! રાજદીપે તો મોદી વડા પ્રધાન બન્યા અને અમેરિકા ગયા તો ત્યાં પણ મેડિસનમાં ૨૦૦૨નાં રમખાણોના મુદ્દે પ્રશ્ન પૂછી એનઆરઆઈઓને ઉશ્કેર્યા અને તેમના હાથે માર ખાધો. એટલે રાજદીપના પુસ્તકની વાતમાં રમખાણોનો મુદ્દો કેમ છૂટી જાય? મધુ વારંવાર પૂછે છે કે “તમે મોદીને જ કેમ નિશાન બનાવ્યા? અન્ય રમખાણો કેમ નહીં?” રાજદીપ હાસ્યાસ્પદ બચાવ કરે છે કે “૮૪નાં રમખાણો વખતે હું ૧૯ વર્ષનો જ હતો…તે વખતે પત્રકાર નહોતો. એટલે કેમ કહી શકું? ૯૨-૯૩ વખતે મેં કૉંગ્રેસ-એનસીપીની સરકારને ઘેરી હતી અને શિવસેના-ભાજપને પણ.” અહીં રાજદીપ ભૂલી જાય છે કે તે વખતે એનસીપીનો ઉદ્ભવ પણ નહોતો થયો. અને તેઓ શિવસેના-ભાજપનું નામ લેવાનું ભૂલતા નથી. માની લઈએ કે ‘૮૪ વખતે રાજદીપ નાના કીકલા હતા પરંતુ ૨૦૦૨ વખતે તો તેઓ ‘૮૪ની વાત કરી શકતા હતા. ૯૨-૯૩ વખતે શરદ પવારે તેમને પત્રકાર પરિષદમાંથી હાંકી કાઢેલા કારણ કે સેના મોકલવામાં વિલંબ અંગે રાજદીપે પ્રશ્ન પૂછેલો, પરંતુ ૯૨-૯૩નાં રમખાણો વખતે મહારાષ્ટ્રના મુખ્યપ્રધાન કોણ હતા તે યાદ છે? મધુ રાજદીપને છોડે તેમ નથી. તેઓ પૂછે છે કે “એ બધું જવા દ્યો. મુઝફ્ફરનગર…” તો રાજદીપ ફરી એ જ રેકર્ડ વગાડે છે કે “મેં ૯૨-૯૩નાં રમખાણો પણ ગુજરાતનાં રમખાણોની જેમ સઘન રીતે જ કવર કર્યા હતા.”

આ ઇન્ટરવ્યૂ જેમ અંત તરફ આગળ વધે છે તેમ રાજદીપ પોતે જ કહે છે, “જ્યારે અમે દૂરદર્શન માટે એનડીટીવીનો કાર્યક્રમ ન્યૂઝ ટુનાઇટ કરતા હતા ત્યારે અમારે એક માણસને વિડિયો ટેપ લઈને દૂરદર્શન પર મોકલવો પડતો. તે કાર્યક્રમ સેન્સર થાય પછી જ અમે તે પ્રસારિત કરી શકતા. એક વખત નરસિંહરાવના સચિવે અમને કહ્યું કે ન્યૂઝ તો સરકારની મોનોપોલી છે. તેને તમે વાપરી શકો નહીં. અને અમારે આખા કાર્યક્રમમાંથી એ શબ્દ દૂર કરવો પડ્યો હતો. અને એ રીતે એ કાર્યક્રમનું નામ ન્યૂઝ ટુનાઇટમાંથી ટુનાઇટ થયું.” વિચારો! જો અત્યારે આવું થયું હોય તો રાજદીપ, બરખા, રવીશકુમાર આણિ મંડળી એનડીટીવી પર, ફેસબુક-ટ્વિટર પર કેટલી મજાક ઉડાવે? માઇમવાળાઓને બોલાવી કેવાં નાટકો કરે! ઇન્ટરવ્યૂના અંતમાં રાજદીપ પોતે જ સ્વીકારે છે કે “દૂરદર્શનના જમાના કરતાં અત્યારનો જમાનો વધુ સારો છે. અત્યારે આપણે માનવું પડશે કે (અભિવ્યક્તિની) સ્વતંત્રતા શું છે અને તેનો વધુ સારો ઉપયોગ (મોદીને ગાળો દેવા માટે) કરવો પડશે.”

કહેવાતા ઉદારતાવાદી રાજદીપ સરદેસાઈની ઉદારતાનો વધુ એક દાખલો એટલે કેશ ફૉર વૉટ કૌભાંડ. ૨૦૦૮માં અમેરિકા સાથે પરમાણુ સમજૂતીના મુદ્દે ડાબેરી પક્ષોએ ટેકો પાછો ખેંચી લીધો અને સંસદમાં અવિશ્વાસનો પ્રસ્તાવ રજૂ થયો. પૂરી શક્યતા હતી કે સોનિયા ગાંધી દ્વારા પડદા પાછળ ચલાવાતી કૉંગ્રેસ સરકાર તૂટી પડે. આ મુદ્દે ડાબેરી પક્ષના એ. બી. બર્ધને હૉર્સ ટ્રેડિંગ ચાલી રહ્યું હોવાનો આક્ષેપ કરતાં કહેલું કે એક સાંસદ માટે રૂ. ૨૫ કરોડની બોલી બોલાય છે. આ મુદ્દે કૉંગ્રેસના નેતાઓ પકડાય તેમ હતા. તેઓ ભાજપના ત્રણ સાંસદોને ખરીદવા માગતા હતા. ભાજપે સીએનએન-આઈબીએન પર આ સ્ટિંગ થાય તે માટે રાજદીપનો સંપર્ક કર્યો. ચેનલના યુવાન પત્રકાર સિદ્ધાર્થ ગૌતમે સ્ટિંગ કર્યું, પરંતુ રાજદીપ સરદેસાઈએ સ્ટિંગનું પ્રસારણ અટકાવી દીધું! તેમણે ચેનલ પર તે રાત્રે કારણ શું આપ્યું? ‘રાષ્ટ્રના હિતમાં અમે આમ  કર્યું છે.” આ સ્ટિંગમાં ચર્ચાતી વાતો મુજબ, સોનિયા ગાંધીના સલાહકાર અહેમદ પટેલ પણ સાંસદોને ખરીદવાના કૌભાંડમાં સામેલ હતા. ઇન્ટરવ્યૂમાં રાજદીપ ગોળગોળ શબ્દોમાં કહે છે, “અમે જર્નાલિસ્ટિક એક્સર્સાઇઝ કરવા માગતા હતા…તે દિવસે બીજા ઘણા મહત્ત્વના સમાચારો હતા…અમે વકીલોનો અભિપ્રાય માગ્યો હતો…” મધુ પોઇન્ટેડ સવાલ પૂછે છે, ““વ્હાય ડિડ યૂ કિલ ધ સ્ટોરી? તમારે એવા વકીલ પકડવા જોઈએ જે ગમે તેમ આ સ્ટોરી પ્રસારિત કરવા તમને કાનૂની રસ્તો શોધી આપે.” રાજદીપ પાસે કોઈ જવાબ નથી.

મધુ પૂછે છે, “સિદ્ધાર્થ ગૌતમે એક રિપોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે આ ટેપને બાદમાં એડિટ કરીને તપાસ સમિતિને અપાઈ હતી.” રાજદીપ ફરી પાંગળો બચાવ કરે છે, “મને નથી લાગતું, તેણે આવું કહ્યું હોય. અમે તો ટેપને હાથ પણ નહોતો લગાડ્યો.” પણ રાજદીપ સ્વીકારે છે કે કૉંગ્રેસના નેતા પૃથ્વીરાજ ચવ્હાણે અને અહેમદ પટેલને આ ટેપ અંગે તેમને ફોન કર્યો હતો. હકીકતે તો એ વખતે ભાજપનું નેતૃત્વ જ બેવકૂફ પુરવાર થયું. અડવાણીજીના સલાહકાર સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી મૂર્ખ બનાવી ગયા કે બન્યા. તેમને ખબર હોવી જોઈએ કે આટલાં વર્ષોથી રાજદીપનો ઝોક હંમેશાં ભાજપવિરોધી જ રહ્યો છે. તેને આવી સ્ટોરી ન સોંપાય.

બીજાને ઉદાર થવાની અને પોતાને પ્રશ્નો પૂછવાની સત્તા આપવા સલાહ આપતી ચેનલ એનડીટીવીની ફરી વાત કરીએ. બરખા દત્તે વર્ષ ૨૦૦૮માં મુંબઈ હુમલાના લાઇવ પ્રસારણ દરમિયાન કેવા ગંભીર ઇનપૂટ ત્રાસવાદીઓને પૂરા પાડી દીધા તે અંગે ચૈતન્ય કુંતે નામના બ્લૉગરે બ્લૉગ પૉસ્ટ લખેલી. (બ્લૉગ અને સોશિયલ મિડિયા જેવા અલ્ટરનેટિવ મિડિયાના કારણે કેટલાક સ્થાપિત હિત ધરાવતા પત્રકાર-કૉલમિસ્ટોને પેટમાં દુઃખી રહ્યું છે કારણકે તેમની પોલ ખુલ્લી પડી જાય છે.) બરખા દત્તે એનડીટીવી દ્વારા લિગલ નૉટિસ આપીને એ પૉસ્ટ દૂર કરાવડાવી! (જો મોદીએ આવું એનડીટીવીની વેબસાઇટ પર કરાવ્યું હોય તો એ જ બરખા દત્ત ગોકીરો મચાવી દે.) મધુ ત્રેહાનને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં બરખા દત્તે સ્વીકારવું પડ્યું કે ઓબેરોય હોટલમાં કેટલા લોકો છુપાયા છે તેની માહિતી તેણે આપી હતી. સુપ્રીમ કૉર્ટે ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા પર ચુકાદો આપતી વખતે કહેલું કે લાઇવ ટીવી કવરેજના કારણે રાષ્ટ્રની સુરક્ષા ખતરામાં મૂકાઈ ગઈ હતી!

hindu, Mumbai Samachar, religion

વેદકાળથી હિન્દુ ધર્મમાં નારીઓનું સ્થાન મુઠ્ઠી ઊંચેરું રહ્યું છે

(મુંબઈ સમાચાર દિવાળી અંક,. વિક્રમ સંવત ૨૦૭૨- ગ્રે.કેલેન્ડર-ઑક્ટોબર ૨૦૧૬)
સનાતન ધર્મ મોગલોના અત્યાચારી સમયમાં પણ તૂટ્યો નહીં, પરંતુ વધુ મજબૂત રીતે જળવાઈ રહ્યો હતો. પરંતુ અંગ્રેજોએ મેક્સમૂલર પાસે સનાતન ધર્મ ગ્રંથોનું વિકૃત ટ્રાન્સ્લેશન કરાવ્યું અને શિક્ષણ પદ્ધતિ બદલી નાખી. અને વર્તમાન સમયમાં તો સનાતન કહેતાં, હિન્દુ ધર્મના બે મુખ્ય આધાર સ્ત્રીઓ અને કહેવાતા દલિતોને ધર્મથી અલગ પાડવા એનજીઓ અને ફિલ્મો-ટીવી ચેનલો દ્વારા પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
દા.ત. દલિતોની કહેવાતી સંસ્થાઓ દલિતોની વ્યવસ્થા કેવી જાતિગત હતી અને તેમને કેવો કેવો અન્યાય થયો છે તેનું મરીમસાલા ભભરાવીને પ્રચાર કરે છે અને બ્રાહ્મણવાદને ગાળો આપે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં શરૂઆતથી જ સામ્યવાદી કલાકારો ઘૂસી ગયેલા. આથી ફિલ્મોમાં પણ આવું જ બતાવવામાં આવ્યું કે બ્રાહ્મણ, વાણિયા અને ક્ષત્રિય તો ગરીબ અને દલિત પર અત્યાચાર જ કરે છે. હિન્દી ફિલ્મોમાં સ્ત્રીઓ પરના અત્યાચાર પણ બતાવાયા. અને અત્યારે ટીવી ચેનલો પર ‘સિયા કે રામ’, ‘અશોક’ વગેરે સિરિયલો દ્વારા વિકૃતિ ફેલાવીને આપણા ગ્રંથ અને ઇતિહાસની ખોટી રજૂઆત કરાય છે.
આપણો વિષય છે હિન્દુ ધર્મમાં નારીશક્તિ. આથી આપણે બીજી વાત નહીં કરીએ. ‘મુંબઈ સમાચાર’ની ‘પુરુષ’ પૂર્તિમાં ‘નાયક ખલનાયક’ કૉલમની શરૂઆતમાં જ ‘મનુસ્મૃતિ’ સ્ત્રી વિરોધી નથી તેના પર આખો લેખ આ લેખકે લખેલો. (જુઓ, મુંબઈ સમાચાર, ૨૦-૧-૧૫). જે મનુસ્મૃતિમાં નીચેનો શ્લોક લખાયો હોય તે સ્ત્રી વિરોધી કેવી રીતે હોઈ શકે?
यत्र नार्यस्तु पूज्यन्ते रमन्ते तत्र देवताः ।
यत्रैतास्तु न पूज्यन्ते सर्वास्तत्राफलाः क्रियाः ।।
જ્યાં નારીઓની પૂજા થાય છે, સ્ત્રીને આદર અપાય છે, તેનું માન જળવાય છે, તેની આવશ્યકતાઓ પૂરી થાય છે, તેની અપેક્ષાઓ સંતોષાય છે, તે સ્થાન, સમાજ અને પરિવાર પર દેવતાઓ પ્રસન્ન રહે છે. આદ્ય શક્તિ જગદંબાથી લઈને મા દુર્ગા, ચંડી, અંબા, મહા કાળી વગેરે પરમ શક્તિની આરાધના આ દેશમાં જ થાય.
શાસ્ત્રોમાં અનેક દાખલા છે કે સ્ત્રીનું અપમાન થાય, તેનું માન ભંગ થાય એટલે આખો ને આખો વંશ સમાપ્ત થઈ જાય છે. દ્રૌપદીનું ભર સભામાં ચીરહરણ કરવામાં આવ્યું ત્યારે સ્વયં ભગવાનને પણ પ્રગટ થવું પડે છે. દ્રૌપદીના આ અપમાનનું પરિણામ એ આવ્યું કે લગભગ સમસ્ત કૌરવો નાશ પામ્યા! રાવણ સીતા માતાને ઉપાડી આવ્યો તો રાવણ, તેના ભાઈ કુંભકર્ણ, તેના દીકરા ઈન્દ્રજીત અથવા મેઘનાદનો નાશ થયો. ગાંધારીના દીકરાઓ એટલે કે કૌરવોનો નાશ થયો તો તેમના શાપથી શ્રી કૃષ્ણના વંશજોનો પણ નાશ થયો. વિષ્ણુ ભગવાને દાનવોને જીવિત કરતાં પોતાના સાસુ ખ્યાતિનું માથું કાપી નાખ્યું તો સસરા ભૃગુએ તેમણે વારંવાર સ્ત્રી પેટે જન્મ લેવો પડશે તેવો શાપ આપેલો જે ભગવાને હસતા મોઢે સ્વીકાર્યો. રાક્ષસ જલંધર પત્ની વૃંદાના અનુષ્ઠાનમાં એટલી તાકાત હતી કે તે તેના રાક્ષસ પતિને પણ જીવિત રાખી શકતી હતી અને દેવોથી માંડીને ભગવાન પણ કંઈ કરી શકતા નહોતા. આથી ભગવાને છળનો સહારો લેવો પડ્યો અને જલંધરનું રૂપ ધરીને આવ્યા. જ્યારે વૃંદાએ તેમને જોયા ત્યારે અનુષ્ઠાનમાંથી ઊભા થઈ પતિ તરીકે આવેલા વિષ્ણુને પગે લાગી. તેનું તપ ભંગ થયું. જલંધરનો નાશ થયો. આથી વૃંદાએ વિષ્ણુને પથ્થરના બની જવા શાપ આપ્યો અને વિષ્ણુને શાલિગ્રામ બનવું પડ્યું. સ્ત્રીઓની આ તાકાત હતી અને છે.
સ્ત્રીનું સન્માન કેટલું હતું તેની એક કથા મહાભારતમાં જોવા મળે છે. અંબા નામની રાજકુમારીને હરણ કરીને ભીષ્મ હસ્તિનાપુર લાવ્યા હતા, પોતાના ભાઈ વિચિત્રવીર્ય સાથે પરણાવવા. પણ અંબાએ કહ્યું કે તે તો રાજા શાલ્વને પોતાના પતિ માની ચૂકી છે તો વિચિત્રવીર્યએ તેની સાથે પરણવા બળજબરી કરી નહીં. ભીષ્મ પણ કંઈ ન બોલ્યા અને અંબાને શાલ્વ પાસે જવા દીધી. શાલ્વએ અંબાનો સ્વીકાર ન કર્યો ત્યારે અંબા ભીષ્મ પાસે આવી પરંતુ બ્રહ્મચર્યની ભીષણ પ્રતિજ્ઞા લીધી હોવાથી ભીષ્મએ પરણવા ના પાડી. આથી અંબાએ પોતાનું જીવન બગાડનાર ભીષ્મના મૃત્યુ માટે કઠોર તપ કર્યું અને બીજા જન્મે તે શિખંડી તરીકે અવતરી અને ભીષ્મના મૃત્યુનું કારણ બને છે.
કેટકેટલાં ઉદાહરણો છે નારી શક્તિના! અશ્વપતિ રાજાને ત્યાં જન્મેલી સાવિત્રી પોતાના પતિની પસંદગી જાતે કરે છે. તે વનવાસી રાજા દ્યુમસ્તેનના પુત્ર સત્યવાનને પતિ તરીકે પસંદ કરે છે. (અહીં એ પણ નોંધવું જોઈએ કે દલિતો અને વનવાસી અથવા આદિવાસી તરફી કહેવાતી સંસ્થાઓ જે કુપ્રચાર કરે છે તેનું આ ઉદાહરણ દ્વારા ફરી એક વાર નિરસન થાય છે. રાજકુમારી સાવિત્રી વનવાસી રાજાના પુત્રને પતિ તરીકે પસંદ કરે છે.) સત્યવાનનું મૃત્યુ થાય છે ત્યારે આ સાવિત્રી તેના પતિની પાછળ પાછળ જઈને યમરાજા પાસેથી તેના પ્રાણ બચાવે છે. આથી તો વટ સાવિત્રીનું વ્રત થાય છે.
અંગિરસના વંશજ ઋષિ કક્ષીવાનની પુત્રી અને દીર્ઘતમસની પૌત્રી ઘોષાને ચામડીનો રોગ હતો. તે ઘણા સમય સુધી કુંવારી રહી હતી. એટલે એ પણ નોંધવું જોઈએ કે કુંવારી રહેવું શાપ ગણાતું નહોતું. આ વિદેશી આક્રાંતાઓના સમયમાં આવ્યું કે દીકરી કુંવારી રહે તો શાપ ગણાય. ઘોષાએ અશ્વિનીકુમારની તપસ્યા કરી. તેમને પ્રસન્ન કર્યા. અશ્વિનીકુમારોએ તેને મધુવિદ્યા શીખવાડી. યુવાની પુન:સ્થાપિત કરવા અને જ્ઞાન મેળવવાની આ ગુપ્ત વિદ્યા છે. (ભારતનું દુર્ભાગ્ય એ છે કે ભારતમાં નવી પેઢી ભારત વિરુદ્ધ થાય તેવું શિક્ષણ આપવામાં આવે છે. આવી ગુપ્ત વિદ્યા કેમ શાળામાં ન શિખવાડાય? જો શિખવાડવાનો નિર્ણય કરાય તો ભગવાકરણનો આરોપ સરકાર પર લિબરલ અને સેક્યુલર હિન્દુઓ લગાડી દે.) તેનાથી ઘોષા ફરી યુવાન થઈ ગઈ અને તેની બીમારી પણ મટી ગઈ. તેનાં લગ્ન થયાં અને સુહસ્ત્ય નામનો દીકરો પણ થયો. એટલું જ નહીં, પણ ઘોષાએ ઋગ્વેદમાં અશ્વિનીકુમારની સ્તુતિમાં બે શ્લોક (૩૯ અને ૪૦) ઉમેર્યા. ઋગ્વેદની મંત્રદૃષ્ટા અનેક સ્ત્રી વિદૂષીઓ હતી. તે બધાનાં નામોને એક સાથે રજૂ કરતો શ્લોક શૌનક ઋષિએ ‘બૃહદ દેવતા’માં લખ્યો છે. આ પુસ્તક ઋગ્વેદના સૂક્તોમાં પૂજાયેલા દેવતાઓની અનુક્રમણિકા જેવો છે.
घोषा गोधा विश्ववारा अपालोपनिषन्नित ।
ब्रह्म जाया जहुर्नाम अगस्तस्य स्वसादिती !!
इन्द्राणी चेन्द्र माता चा सरमा रोमशोर्वशी ।
लोपामुद्रा च नद्यस्य यमी नारी च शाश्वती !!
श्री लक्ष्मिः सार्पराज्ञी वाक्श्रद्धा मेधाच दक्षिण ।
रात्रि सूर्या च सावित्री ब्रह्मवादिन्य ईरितः !!
ઘોષા, અપાલા, લોપામુદ્રા, ગોધા, વિશ્વવારા, સૂર્યા, ઈન્દ્રાણી, યમી, રોમાશા, ગાર્ગી, મૈત્રેયી વગેરે કેટકેટલી વિદૂષીઓ તો વૈદિક કાળમાં જ થઈ ગઈ! બૃહદારણ્યક ઉપનિષદમાં દાખલો છે કે જ્યારે ઋષિ યાજ્ઞવલ્ક્ય ગૃહસ્થાશ્રમ છોડવા માગતા હોય છે અને સંપત્તિનું વિભાજન બંને પત્નીઓ મૈત્રેયી તથા કાત્યાયની વચ્ચે કરવા માગતા હોય છે ત્યારે મૈત્રેયી સંપત્તિ અને દુન્યવી સુખના બદલે બ્રહ્મવિદ્યા માગે છે!
વિદૂષી સુલભા અને જનક રાજાનો સંવાદ તો ભલભલાની આંખો ઉઘાડનારો છે. ૧૬ વર્ષની સુલભાએ તેનાં માતાપિતાના ગુરુ પાસેથી દીક્ષા મેળવી અને નાની ઉંમરમાં જ તેણે ધ્યાન-તપ-પ્રાણાયમ વગેરેથી પોતાની સુષુપ્ત શક્તિઓ જાગૃત કરી. તે એક દિવસ જનક રાજાના દરબારમાં ગઈ અને તેણે કહ્યું, “હું તમારી પરીક્ષા લેવા માગું છું.” સામાન્ય રીતે રાજાની પરીક્ષા લેવાનું કોઈ સપનામાં પણ વિચારી ન શકે. રાજા ખોટું બોલે તોય તેની પ્રશંસા, તેની વાહ વાહ જ થાય. પણ આ છોકરીની હિંમત જુઓ! અને સામે જનક રાજાની પાત્રતા પણ જુઓ! જનકે પણ પરીક્ષા માટે તૈયારી બતાવી. સુલભાએ પૂછ્યું, “તમે એટલા જ્ઞાની છો પછી સંસારના નશ્વર સુખની વચ્ચે કેમ રહો છો? તમારે આ ચામર ઢોળતી લલનાઓ અને છત્રની શું જરૂરત છે?”
જનકે કહ્યું કે “ગયા જન્મમાં મેં મારા સહાધ્યાયીને માથામાં માર્યું ત્યારે ગુરુએ કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી આ નાના સહાધ્યાયીને પરમાત્માનો અનુભવ નહીં થાય ત્યાં સુધી તને પણ નહીં થાય. આથી આ જન્મમાં આ નાનો સહાધ્યાયી અષ્ટાવક્ર બન્યા જેમને માતાના ગર્ભમાં જ આત્મજ્ઞાન થઈ ગયું હતું. તેઓ જ્યારે મારી પાસે આવ્યા અને તેમણે મારી પરીક્ષા લીધી ત્યારે મને પરમાત્માનો સાક્ષાત્કાર થયો. હવે મને સુખ અને દુઃખ કંઈ લાગતું નથી. સુલભા! તારા બીજા પ્રશ્નનો જવાબ એ છે કે જો સારી વ્યક્તિ રાજગાદી પરથી ઉતરી જશે તો સ્વાર્થી, લોલુપ અને એકબીજાના ટાંટિયા ખેંચનારા લોકોનો પ્રભાવ વધી જશે. તેઓ સત્તામાં આવી જશે. બ્રહ્મજ્ઞાની જો રાજ્ય કરશે તો પ્રજામાં પણ બ્રહ્મજ્ઞાનનો પ્રચાર થશે.” એ પછી જનક જેવો જનક રાજા સુલભાનું પૂજન કરે છે!
શંકરાચાર્ય અને મંડન મિશ્ર વચ્ચેના શાસ્ત્રાર્થમાં મંડન મિશ્રનાં પત્ની ભારતી દેવી ન્યાયાધીશ હતાં. આ પદવી તેમના ખૂબ જ જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક કક્ષાના લીધે મળી હતી. પતિ મંડન મિશ્ર પરાજિત થયા પછી ભારતી દેવીએ શંકરાચાર્યને પડકાર ફેંક્યો હતો. પણ શંકરાચાર્યએ “સ્ત્રી સાથે શાસ્ત્રાર્થ કરવાની શાસ્ત્ર ના પાડે છે” તેમ કહેતાં ભારતી દેવીએ તેમને ગાર્ગીએ યાજ્ઞવલ્ક્ય અને સુલભાએ જનક રાજા સાથે કરેલા શાસ્ત્રાર્થની યાદ અપાવી. પરિણામે શંકરાચાર્ય શાસ્ત્રાર્થ કરવા તૈયાર થયા! બંને વચ્ચે સત્તર દિવસ સુધી શાસ્ત્રાર્થ ચાલ્યો! છેવટે ભારતી દેવીએ કામકળા વિશે પ્રશ્ન પૂછીને ગૂગલી ફેંકી જેની સામે શંકરાચાર્ય પણ બે ઘડી તો વિમાસણમાં મૂકાઈ ગયા કેમ કે તેઓ તો સન્યાસી અને એટલે બ્રહ્મચારી! પછી તેમણે પરકાયા પ્રવેશ કરીને જવાબ આપ્યો તે જુદી વાત છે પણ કહેવાનો અર્થ એ કે પતિ મંડન મિશ્ર જેને ન મૂંઝવી શક્યા તેને એક વિદૂષી મહિલાએ મૂંઝવી દીધા અને બે ઘડી પરાજિત થવાની અણીએ લાવી દીધા.
આવો જ એક કિસ્સો મારા પૂર્વજોનો છે, જે મારા પિતા શ્રી ગજેન્દ્રભાઈ ઘણી વાર કહેતા. તળાજાના શોભવડ ગામે અમારા પૂર્વજ (નામ લગભગ હરિરામ હતું) રહેતા. તેમની વિદ્વતાની ખ્યાતિ સાંભળીને દક્ષિણથી પંડિતો આવેલા. તેમને શાસ્ત્રાર્થ કરવો હતો પરંતુ હરિરામ ખેતરે ગયેલા. એ વખતે તેમનાં પત્ની (તેમનું નામ લગભગ સરસ્વતીબહેન હતું) ઘરે હતાં. પંડિતોને ઉતાવળ હતી આથી તે મહિલાએ કહ્યું કે તમારે જે પૂછવું હોય તે મને પૂછો. પંડિતોએ પૂછ્યું અને મહિલાએ દરેકના સંતોષકારક જવાબ આપ્યા. પંડિતો તો છક થઈ ગયા. તેમણે ભાવનગરના રાજાને કહ્યું કે આપના રાજ્યમાં આવા વિદ્વાન લોકો રહે છે તેની તમારે કદર કરવી જોઈએ. અને પછી મારા પૂર્વજને રાજજ્યોતિષ બનાવી રાજાએ રાજ્યાશ્રય આપ્યો હતો. વર્ષાસન પણ ચાલુ કર્યું હતું અને જશોનાથ મંદિરનો હક આપેલો પરંતુ મારા પરદાદા શ્રી બળવંતરાયે તેમની રેલવેમાં નોકરી હોઈ આ બધી સુવિધાઓ જતી કરેલી.
વેદકાળથી લઈને વિદેશી આક્રાંતાઓ સુધીના સમય ગાળામાં સ્ત્રીઓને અપરિણિત રહેવાની પણ છૂટ હતી. (અથર્વવેદ ૧૨.૩.૧૭) વેદોના અભ્યાસની છૂટ હતી. અશ્વલયના ગૃહ્ય સૂત્ર, ગોભીલ ગૃહ્ય સૂત્ર અને હરિત ધર્મસૂત્ર મુજબ, સ્ત્રીઓને ઉપનયન સંસ્કાર (જનોઈ) પણ અપાતા. સ્ત્રીઓ શિખવતી પણ ખરી. (જુઓ ડૉ. વાસુદેવ શરણ અગરવાલના પાણિનીકાલન ભારત) મહારાણી કૈકેયી તેમના પતિ દશરથ સાથે યુદ્ધ લડવા ગઈ હતી અને જ્યારે રથના પૈડામાંથી ધરી નીકળી ગઈ ત્યારે પોતાની આંગળી ખોસી દીધી જેથી રથનું પૈડું નીકળી ન જાય. અર્થાત એ સમયે એવું એક પણ ક્ષેત્ર નહોતું જેમાં સ્ત્રીઓ ભાગ નહોતી લેતી. (અને વિચાર કરો કે એ જ સમયના દશરથના પુત્ર રામ ગર્ભવતી સીતાને વનવાસ મોકલે? આ બધું પછીથી જોડવામાં આવ્યું. વાલ્મીકિ રામાયણમાં ઉત્તરકાંડ છે જ નહીં.)
સ્ત્રીઓને પતિ પસંદ કરવાનો અધિકાર હતો. તેમના માટે સ્વયંવર થતા. સીતા, દમયંતી, દ્રૌપદીના સ્વયંવરના કિસ્સા જાણીતા છે. શકુંતલાએ ગાંધર્વ વિવાહ કર્યા હતા. જન્મથી લઈ મરણ સુધી અનેક હિન્દુ વિધિઓ-સમારંભો થતાં પરંતુ સ્ત્રીની હાજરી વગર એકેય સમારંભ નહોતા થઈ શકતા. મહાભારત શાંતિપર્વ ૨૬૭.૩૧, ૩૪૮.૧૮, વનપર્વ ૩૧૩.૬૦ અને મનુસ્મૃતિ ૨.૧૪૫ મુજબ, પહેલી પૂજા માતાની કરવી જોઈએ.
સાતમી અને નવમી સદીમાં ઉચ્ચ વર્ગની સ્ત્રીઓને શિક્ષણ, કળા વગેરે તમામ બાબતોમાં પ્રગતિની છૂટ અને તકો હતી. ચીનના મુસાફર હ્યુ એન ત્સાંગે નોંધ્યા મુજબ, સમ્રાટ હર્ષવર્ધન રાજ્યની તમામ અગત્યની બાબતોમાં તેમની બહેન રાજ્યશ્રીની સલાહ લેતા. રાજ્યશ્રી ભગવાન બુદ્ધની શિષ્યા હતી. ‘કાવ્યમીમાંસા’ ખ્યાત મહારાષ્ટ્રના મહાકવિ રાજશેખરે રાજકુમારીઓ, ઉચ્ચ અધિકારીઓની દીકરીઓ, ગણિકાઓ, કવિ, વૈજ્ઞાનિકોના દાખલા આપ્યા છે. તેમણે લખ્યું છે કે “પુરુષ જેટલા સારા કવિ હોય છે તેટલી જ સ્ત્રીઓ સારી કવયિત્રી હોય છે. પુરુષ અને સ્ત્રી વચ્ચે કોઈ ભેદ આ બાબતમાં નથી. રાજકુમારીઓ, મંત્રીઓની પુત્રીઓ, કુલીન કન્યાઓ તેમજ ગણિકાઓ શાસ્ત્રોના જ્ઞાન સાથે જ જન્મ્યાં હોય અને સારી કવિતા પણ લખતાં હોય તેવાં અસંખ્ય ઉદાહરણો છે. ” રાજશેખરની પત્ની અવંતિસુંદરી પણ ખૂબ જ વિદ્વાન હતી. રાજશેખરે ‘કર્પૂરમંજરી’ નાટક પત્નીની વિનંતી પર રચ્યું હતું. તે સમયનાં નાટકો અને સાહિત્ય પરથી તે વખતની સ્ત્રીઓની સ્થિતિનો ખ્યાલ આવે છે.
આઠમી સદીમાં ઉત્તરમાં વિંધ્યથી દક્ષિણમાંપલ્લવ સુધી ફેલાયેલા રાજ્યનું શાસન રાષ્ટ્રકુટ વંશના સમ્રાટ ધ્રૂવ તેમની પત્ની શીલા મહાદેવી સંયુક્ત રીતે કરતાં હતાં. ઑડિશામાં કારા વંશમાં અનેક રાણીઓએ રાજ્ય કર્યું હતું. ૧૦મી સદીમાં સુગંધા અને ડિડ્ડાએ તેમજ ૧૪મી સદીમાં કોટા રાણીએ કાશ્મીર પર રાજ્ય કર્યું હતું. રાણી લક્ષ્મીબાઈ, રાણી અહલ્યાબાઈ…કેટકેટલાં નામ લેવા! અને અત્યારે પણ ઉત્તરમાં મહેબૂબા મુફ્તિ, દક્ષિણમાં જયલલિતા, પૂર્વમાં મમતા બેનર્જી અને પશ્ચિમમાં વસુંધરા રાજે સિંધિયા (હમણાં સુધી આનંદીબહેન પટેલ પણ હતાં) એમ મોટા ભાગે મહિલાઓનું જ રાજ છે ને. વડાં પ્રધાન તરીકે ઈન્દિરા ગાંધી તો ૧૯૬૬માં વડાં પ્રધાન બની ગયેલા. પ્રતિભા પાટીલ વર્ષ ૨૦૦૭માં ભારતના પહેલા મહિલા પ્રમુખ બની ગયેલા. લોકસભાનાં અધ્યક્ષ પણ મીરાકુમારીથી લઈને અત્યારે સુમિત્રા મહાજન છે. જ્યારે વિકસિત કહેવાતા દેશોમાં કેટલા મહિલા સત્તાધીશો થયાં? અમેરિકામાં હિલેરી ક્લિન્ટન આ વખતે ચૂંટાશે તો પ્રથમ મહિલા પ્રમુખ બનશે! ચાહે તે ઇસાઈ પંથ હોય કે મુસ્લિમ સમુદાય, કદાચ મને કહેવા દો કે હિન્દુ ધર્મ જેટલું માન અને સન્માન બીજા કોઈ પંથમાં સ્ત્રીઓને મળતું નથી.
ભારતમાં હિન્દુ સ્ત્રીઓની સ્થિતિ મુસ્લિમ આક્રાંતાઓના હુમલા પછી જ બદલાઈ. આક્રમણખોરો માટે સ્ત્રીનું જીવન, સંપત્તિ અને તેની આબરૂની કોઈ કિંમત નહોતી. આથી દરેક સમુદાયે સ્ત્રીની આબરૂની રક્ષા કરવા માટે નિયમો બનાવ્યા. બાળ લગ્ન, વિધવા થાય તો માથું મુંડાવી નાખવું (જેથી સ્ત્રી સુંદર ન લાગે), સતી પ્રથા (જોકે આલ્બરુનીસ ઇન્ડિયામાં આલ્બરુનીએ લખ્યું છે કે વિધવાને સતી થવાની ફરજ નહોતી. તે પોતાની ઈચ્છાથી જ સતી થતી.) આ બધું આવ્યું. ઋગ્વેદમાં લખ્યું છે કે વિધવાને મૃત પતિના ભાઈની સાથે લગ્ન કરવાની છૂટ હતી. આ પછી તે નિયમ બની ગયો. મનુસ્મૃતિ, જેને સામ્યવાદીઓ અને સેક્યુલરો બ્રાહ્મણવાદી કહીને વખોડે છે તેમાં ગર્ભવતી મહિલાઓનું ખાસ ધ્યાન રાખવા સલાહ છે. સ્ત્રીના ભરણપોષણની ચિંતા તેમાં કરાઈ છે. જે ધન માતાને દહેજમાં મળ્યું હોય તે કન્યાને જ મળવું જોઈએ તેમ તેમાં કહેવાયું છે. છૂટાછેડા લીધેલી સ્ત્રીને પૂર્વ પતિ તરફથી ભરણપોષણ મળવું જોઈએ તેવો કાયદો હિન્દુઓને જ લાગુ પડે છે. મુસ્લિમોએ તે સ્વીકાર્યો નથી. મુસ્લિમોમાં તો ત્રણ વાર તલાક કહી દે એટલે છૂટાછેડા મળી જાય. હિન્દુઓમાં તેવું નથી. હિન્દુ દીકરીને પૈતૃક સંપત્તિમાં સમાન હક મળ્યો છે. હિન્દુ પ્રણાલિ પુરુષપ્રધાન છે તે વાત સાચી છે પણ સ્ત્રીનું સ્થાન ઉતરતું ક્યારેય નથી રહ્યું.