abhiyaan, national, politics

મહાભિયોગની દરખાસ્ત: ન્યાયતંત્ર સામે અવિશ્વાસ જગાવવાની ચાલ?

(અભિયાન,તા. ૦૫/૦૫/૧૮નો અંક)
પહેલી વાર આ દેશના કોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનું રાજકીય પક્ષોએ વિચાર્યું હશે. વિપક્ષોની પાસે તેમનાં કારણો છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે તેમની વર્તણૂક ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદને શોભાવતી વ્યક્તિ જેવી નથી. કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા ગુલામનબી આઝાદે આ દરખાસ્ત પાછળ વિપક્ષોનો હેતુ સમજાવતા કહેલું કે તેમની પાસે આ દરખાસ્ત માટેનાં પાંચ કારણો છે.
૧. ઓડિશામાં પ્રસાદ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ એ ૪૬ સંસ્થાઓ પૈકીની એક હતી જેને કેન્દ્ર સરકારે બે શૈક્ષણિક વર્ષ માટે મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવા માટે પ્રતિબંધિત જાહેર કરી હતી. તેનું કારણ મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાનો રિપૉર્ટ હતો. આ અહેવાલ મુજબ, તેમની ઉતરતી કક્ષાની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ હતી અને નક્કી થયેલાં ધારાધોરણો પૂરાં ન કરવા તે હતું. આ કેસમાં ઑડિશા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આઈ. એમ. કુદુસ્સી, વચેટિયા વિશ્વનાથ અગરવાલ, અને પ્રસાદ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટના બી. પી. યાદવ વચ્ચેની કથિત વાતચીતની બહાર આવેલી ટેપ મુજબ, વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને લાંચ આપવાનો કૉલેજના અધિકારીઓનો ઈરાદો હતો. કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર આ કેસમાં કદાચ સંડોવાયેલા હોઈ શકે.
૨. પ્રસાદ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટના કેસના દરેક કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે ચુકાદા આપ્યા છે. તેથી તેઓ પણ તપાસના પરીઘમાં આવી શકે તેવી બાબતમાં તપાસ માગતી રિટ પિટિશન પર પણ મિશ્રએ વહીવટી અને ન્યાયિક બંને રીતે કામ કર્યું છે. આ રીતે તેમણે ન્યાયાધીશોની આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
૩. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ ૬ નવેમ્બર ૨૦૧૭ની તારીખનો વહીવટી આદેશની તારીખ અગાઉની નાખી હતી જે ગંભીર છેતરપિંડી અને બનાવટનું કૃત્ય બને છે.
૪. દીપક મિશ્રએ તેઓ જ્યારે વકીલ હતા ત્યારે જમીન મેળવી હતી. તે માટે તેમણે જે સોગંદનામું કર્યું તે ખોટું હોવાનું સાબિત થયું હતું. એડીએમે ૧૯૮૫માં આ જમીન ફાળવણીને રદ્દ કરી હતી. તેમણે જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન મેળવ્યું તે પછી ૨૦૧૨માં કથિત જમીન પાછી આપી દીધી હતી.
૫. મિશ્રએ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ કેસોમાં પૂર્વ નિર્ધારિત પરિણામ મેળવવા માટે ચોક્કસ વકીલોના કેસો પસંદગીના ન્યાયાધીશોને આપવા માટે પોતાની માસ્ટર રૉસ્ટર તરીકેની વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો છે.
આ મહાભિયોગની નૉટિસ આપનાર પક્ષોમાં કૉંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પક્ષ (સપ), બહુજન સમાજ પક્ષ (બસપ), રાષ્ટ્રવાદી કૉંગ્રેસ પક્ષ (એનસીપી), સીપીએમ, સીપીઆઈ અને મુસ્લિમ લીગનો સમાવેશ થાય છે. તૃણમૂલ, શિવસેના, ડીએમકે, બીજદ, અન્નાદ્રમુક, સહિતના ભાજપના કટ્ટર વિરોધી પક્ષો પણ આ દરખાસ્તમાં જોડાયા નથી તે પણ નોંધપાત્ર છે.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્તને તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વેંકૈયા નાયડુએ ફગાવી દીધી એટલે હવે વિપક્ષો માટે ન્યાયાલયમાં જવાનો માર્ગ રહ્યો છે. આ દરખાસ્ત માટે જે પક્ષો આગળ આવ્યા છે તેમાં સ્પષ્ટ છે કે બધા કૉંગ્રેસના બગલબચ્ચાં જેવા પક્ષો છે અને મૂળ તો ડાબેરી તેમજ મુસ્લિમ લીગ જેવા કટ્ટરવાદી પક્ષ છે.
હવે પ્રશ્ન એ ઉપસ્થિત થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને તેના બગલબચ્ચાં જેવા સાથી વિપક્ષો શા માટે દીપક મિશ્ર સામે આટલા ઉકળી ઊઠ્યા છે? મિશ્ર તો બે ઑક્ટોબર ૨૦૧૮ના રોજ નિવૃત્ત થવાના છે. તો પછી આટલી ઉતાવળ શા માટે કે તેઓ તેમના પદ પરથી હટી જાય?
આને કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓની મિલી ભગત તરીકે જોવાય છે. આ ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ પેદા કરવાની ચાલ છે. સંસદ પર અવિશ્વાસ, સેના પર અવિશ્વાસ, પોલીસ પર અવિશ્વાસ અને હવે ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ. અત્યાર સુધી ન્યાયતંત્રના ચુકાદાઓ ગમે કે ન ગમે, બધાએ સ્વીકાર્યા જ છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક નવી ચાલ જોવા મળી છે.
ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરિકિશન લોયાના મૃત્યુના કેસમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે જાહેર હિતની અરજી ફગાવી દીધી તે પછી જાણીતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ ચુકાદાના દિવસને કાળો દિવસ ગણાવ્યો! આ એ જ પ્રશાંત ભૂષણ છે જે કાશ્મીરમાં લોકમત લેવાની વાત કરે છે, જે એક ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણ જેની સામે પદ્ધતિસર કેસ ચાલ્યો, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવ્યો, તે પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરીની મહોર મારી તો પણ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ખોલાવી તેની ફાંસી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા. ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૬ના રોજ આ પ્રશાંત ભૂષણે ભોપાલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં દેશભરના ન્યાયાધીશોને મૂર્ખ અને ભ્રષ્ટ ગણાવ્યા હતા! આ પ્રશાંત ભૂષણે નક્સલી વિસ્તારોમાં સેનાની હાજરી અંગે પણ જનમત લેવાની વાત કરી હતી. આ માટે પ્રશાંત ભૂષણને તેમની ઑફિસમાં જ ત્રણ જણાએ તમાચા માર્યા હતા, તો પણ તેઓ સુધરવાનું નામ લેતા નથી.
ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા હત્યાકાંડમાં પૂર્વ પ્રધાન માયાબહેન કોડનાનીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા તેની પણ કૉંગ્રેસે ટીકા કરી હતી. દરેક ચુકાદામાં ઉપરના ન્યાયાલયમાં જવાની છૂટ હોય જ છે. અરે! સર્વોચ્ચમાં ચુકાદો આવી જાય તો પણ તેની રિવ્યૂ પિટિશન, લાર્જર બૅંચ દ્વારા ચુકાદા માટે અરજી વગેરે કરી શકાતું હોય છે. પરંતુ ચુકાદાની આ હદ સુધીની ટીકા આ પહેલાં ક્યારેય થયાનું યાદ નથી આવતું.
અત્યારના મહાભિયોગના મુદ્દા પર પાછા ફરીએ. દરખાસ્તમાં ઉઠાવેલા મુદ્દા અંગે સુપ્રીમે પોતે ગત નવેમ્બર ૨૦૧૭માં ઠરાવ્યું હતું કે બૅન્ચોને કેસ સોંપવાના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વહીવટી કાર્યમાં કોઈ હિતનો ટકરાવ નથી થતો. વળી, દીપક મિશ્રએ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં જે ચુકાદા આપ્યા છે તેને ટાંકીને એમ કહેવાય છે કે વિપક્ષોનો તેમનો વિરોધ પોતાની મત બૅંકને સાચવવા માટે છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનું ફરજિયાત બનાવતો ચુકાદો આપેલો, યાકૂબ મેમણને ફાંસીની સજાવાળો ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર સામૂહિક બળાત્કારના ૨૦૧૨ના કેસનો કડક ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, ૨૦૦૮માં એક નાની બાળકીને ચૉકલેટ આપીને તેના પર બળાત્કાર કરનારને ફાંસીની સજા પણ તેમણે જ સંભળાવેલી.
હવે રામમંદિર કેસની સુનાવણી રોજબરોજ કરવાનું કૉર્ટે નક્કી કર્યું છે. પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબલે આ કેસની સુનાવણી ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવાની અપીલ કરી હતી. આ કેસની સુનાવણી દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતામાં થઈ રહી છે. કૉંગ્રેસને ડર હોઈ શકે કે રામમંદિર અંગે જો હિન્દુઓની તરફેણમાં ચુકાદો આવી જાય તો ભાજપને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં ફાયદો થઈ શકે. આ ઉપરાંત ચિદમ્બરમ્ ના દીકરા કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ કપિલ સિબલ લડે છે અને આ કેસો પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં ચાલે છે. કપિલ સિબલે તો એવી ઘોષણા પણ કરી દીધી છે કે તેઓ ૨૩ એપ્રિલથી મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં પોતાના અસીલો વતી રજૂઆત કરવા નહીં જાય. આમ તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે! આ પણ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. આનો અર્થ શું એવો કરવો કે કપિલ સિબલને ભીતિ છે કે અયોધ્યા સહિત ઉપરોક્ત ત્રણેય કેસોમાં તેમનો પક્ષ નબળો છે અને આથી ચુકાદા તેમની વિરુદ્ધમાં જ આવશે? આવું અત્યાર સુધી કોઈ વકીલે કર્યું નહીં હોય.
હકીકતે જેવી રીતે દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી પહેલાં અસહિષ્ણુતાના નામે એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ચાલ્યું હતું અને સાહિત્યકારોથી માંડીને ફિલ્મ કલાકારો સુધીના લોકોએ અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી ચૂંટણી પ્રભાવિત કરવા સફળ પ્રયાસ કર્યો હતો તેમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ન્યાયતંત્ર સામે આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેની સ્ક્રિપ્ટ સામ્યવાદીઓએ લખી હોય તેમ જણાય છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે ચાર ન્યાયમૂર્તિઓ જે. ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન બી. લોકુર અને કુરિયન જૉસેફે રીતસર જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી બળવો પોકાર્યો હતો. આમાં સામ્યવાદી નેતા ડી. રાજાની ન્યાયમૂરતિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતથી પડદા પાછળ સામ્યવાદીઓની સંડોવણીની શંકા દૃઢ બની હતી. આ બધા હોબાળા પછી જ વિપક્ષોની આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવી છે તે પણ નોંધપાત્ર છે.
એ પણ નોંધપાત્ર છે કે અગાઉ ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પર ૧૯૯૩માં મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે આ કપિલ સિબલ તેમના બચાવમાં શિરમોર હતા. તે પછી ૨૦૧૧માં કોલકાતા હાઇ કૉર્ટના ન્યાયાધીશ સૌમિત્ર સેન સામે નાણાકીય ગોટાળા અને હકીકતોના ખોટા અર્થઘટન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે પણ કૉંગ્રેસ સરકારમાં હતી. આ દરખાસ્ત રાજ્યસભામાં પસાર થઈ જતાં સૌમિત્ર સેને રાજીનામું આપી દીધેલું. ૨૦૧૧માં સિક્કિમ હાઇ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી. ડી. દિનાકરન સામે જમીન પચાવી પાડવા, ભ્રષ્ટાચાર અને ન્યાયમૂર્તિ તરીકે પદનો દુરુપયોગ કરવાના આરોપસર તપાસ પંચને પ્રથમદર્શી પુરાવા જણાતાં મહાભિયોગની નૉટિસ અપાઈ હતી, પરંતુ તેમણે તેની કાર્યવાહી હાથ ધરાય તે પહેલાં જ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
રાજકારણીઓને પોતાનાં વિધાનો યાદ નથી રહેતા પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં બધું ઑન રેકૉર્ડ હોય છે. ૨૦૧૮માં મહાભિયોગની દરખાસ્તની મજબૂત તરફેણ અને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટના બહિષ્કાર સુધીની હદે જનાર કપિલ સિબલે સૌમિત્ર સેન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત વખતે વર્ષ ૨૦૧૦માં એનડીટીવીને કહ્યું હતું, “રાજકારણીઓ ન્યાયાધીશોનું ભવિષ્ય નક્કી કરવા માંડે તો તે રાષ્ટ્રની મોટી કુસેવા ગણાશે.” તેમણે આ પ્રક્રિયાને ગેરબંધારણીય પણ ગણાવી હતી.
કયા કપિલ સિબલ સાચા? ૨૦૧૮ના કે ૨૦૧૦ના?

બૉક્સ-૧
ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી વખતે હતા!

ન્યાયતંત્રના અંધારા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી સરકાર વખતે હતા. કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા હતા. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા. આનાથી ઉલટું, ૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. તે વખતે બાર એસોસિએશનોએ અને કાનૂની ગ્રૂપોએ ભરપૂર વિરોધ કર્યો હતો.
તે વખતે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ મોહમ્મદ હિદાયાતુલ્લાહે કહ્યું હતું, “this was an attempt of not creating ‘forward looking judges’ but the ‘judges looking forward’ to the plumes of the office of Chief Justice”. જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.

બૉક્સ-૨
મહાભિયોગ સામે મનમોહનસિંહ સહિતના કૉંગ્રેસીઓમાં વિરોધ!

કૉંગ્રેસ માટે ખૂબ જ આંચકા જેવી બાબત એ રહી કે પૂર્વ વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહ જેમને વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રમાણિકતા માટે માનભેર જુએ છે તેઓ, કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવી જે પોતે પણ સર્વોચ્ચમાં જાણીતા વકીલ છે, પૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી તથા પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! મિડિયામાં આ સમાચારને ખાસ મહત્ત્વ ન મળ્યું પરંતુ કૉંગ્રેસ માટે આ બહુ મોટા સમાચાર છે કારણકે બીજા બધા તો ખરા જ પરંતુ મનમોહનને રિમૉટ કંટ્રૉલ્ડ પીએમ ગણાવાતા હતા. મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર અને સત્તાવાર પ્રવક્તા રહી ચૂકેલા સંજય બારુએ લખેલા પુસ્તકમાં પણ આ વાત બહાર આવી હતી. હવે એ મનમોહન જેના પર સહી કરવાની ના પાડે તે દરખાસ્ત ફેંકી દેવા યોગ્ય હોય તો જ આવી વાત બની હશે ને?
જોકે પોતાનો ગાલ તમાચો મારી લાલ રાખવા માટે કૉંગ્રેસે એવી દલીલ કરી કે “અમે પોતે ઈરાદાપૂર્વક જ પૂર્વ વડા પ્રધાનને આમાં સંડોવ્યા નથી કારણકે તેઓ પૂર્વ વડા પ્રધાન છે.” અશ્વિનીકુમારે તો કહ્યું કે “મહાભિયોગ એ અંતિમ ઉપાય છે અને તે પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે આ દરખાસ્ત લાવવી એ અભૂતપૂર્વ પગલું છે અને તેને ટાળવું જોઈતું હતું.”
સલમાન ખુર્શીદને પણ આ આખી વાતથી અજાણ રાખવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું, “મહાભિયોગ ઘણી ગંભીર બાબત છે. કોઈ ચુકાદા સાથે અસંમત હો તો આ દરખાસ્ત લાવવી યોગ્ય નથી. આ બાબતે થયેલી ચર્ચામાં હું સામેલ નહોતો. તેથી આ દરખાસ્ત માટેનાં કારણો ન્યાયી હતાં કે નહીં તે હું નહીં કહી શકું.” આ ઉપરાંત ઓડિશા કૉંગ્રેસમાં પણ આ દરખાસ્તનો અંદરખાને વિરોધ છે કારણકે ઓડિશામાં ૨૦૧૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણી આવશે અને દીપક મિશ્ર ઓડિશાના છે, તેથી નવીન પટનાયકનો બીજદ અને ભાજપ મિશ્રની તરફેણમાં છે. ઓડિશાની હાઇ કૉર્ટ અને અન્ય કૉર્ટોએ મિશ્રની તરફેણમાં કામકાજ બંધ રાખ્યું હતું.

Advertisements
international, sanjog news, vichar valonun

પાકિસ્તાનની નાપાક હરકતોની સામે સૈન્ય કાર્યવાહીને મોળી ન આંકો

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૧/૨/૧૮)

ગત રવિવારે (૪ ફેબ્રુઆરીએ) જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજૌરી જિલ્લામાં પાકિસ્તાનના તોપમારામાં ભારતના ચાર જવાનો શહીદ થયા. સ્વાભાવિક જ આના ઉગ્ર પ્રત્યાઘાતો પડ્યા. ફરીથી પડી રહેલી ઠંડીની વચ્ચે લોકોનું લોહી ફરી ઉકળી ઊઠ્યું. ભારતના ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ તો માત્ર વાણી વિલાસ જ કરે છે ને નરેન્દ્ર મોદી તો માત્ર વિરોધ પક્ષમાં હતા ત્યારે જ એક સામે દસ જવાનોને મારવાની વાત કરતા હતા તેવી વાતો ફરી વહેતી થઈ.

આ બધી ટીકાથી સૈન્યનું મનોબળ કેટલું ઘટે છે તે આપણે વિચારતા નથી. સૈન્ય જડબાતોડ જવાબ આપે જ છે, પરંતુ આપણે વિચારીએ એટલે તેવું ન બને કે સૈન્ય તરત જ બદલો લે. આપણે ભૂલી જઈએ છીએ કે આ સૈન્ય મોદી સરકારમાં બે વાર સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ચૂક્યું છે. આ જ બહાદુર સૈનિકોએ ગત ૧૫ જાન્યુઆરીએ પૂંચમાં જડબાતોડ જવાબમાં પાકિસ્તાનના સાત જવાનો મારી નાખ્યા હતા. આ ઉપરાંત ગત ૨૫ ડિસેમ્બરે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક કરી ત્યારે પાકિસ્તાનના ત્રણ સૈનિકો મારી નાખ્યા હતા.

એટલે આપણે હાથ પર હાથ ધરીને બેઠા છીએ તેવી છાપ અત્યારના સંજોગોમાં ઉપસાવવી એ પ્રજા અને પ્રસાર માધ્યમો (મિડિયા) બંને પક્ષે ખોટું છે. વિપક્ષની તો વાત કરવા જેવી જ નથી કારણકે અત્યારનો વિપક્ષ મોદી સરકારના વિરોધમાં પાકિસ્તાનની પડખે બેસી જાય તેવો દાખલો બેસાડતો રહ્યો છે. જે  વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ) દેશના સંકટ સમયે (ડોકલામ મડાગાંઠ) ચીનના રાજદૂત સાથે વાટાઘાટ કરે કે પાકિસ્તાન જઈને ‘મોદી સરકારને પછાડવા અમને ટેકો આપો’ એવી ભીખ માગે કે પછી જે વિપક્ષના સાંસદ (સમાજવાદી પક્ષના નરેશ અગ્રવાલ) કુલભૂષણ જાદવને ત્રાસવાદી કહી પાકિસ્તાનના તેના અને તેના પરિવાર પ્રત્યેના વ્યવહારને ઉચિત ઠેરવે તેની શું વાત કરવી? જે વિપક્ષ (કૉંગ્રેસ)ના સાંસદ (સંદીપ દીક્ષિત) સૈન્યના વડા તો ગુંડાની ભાષા બોલે છે તેમ કહી સૈન્યનું મનોબળ ઘટાડે તેની શું વાત કરવી?

અને આંકડા પર પણ નજર નાખવા જેવી છે. મોટા ભાગના મિડિયાના અહેવાલો જોતાં સામાન્ય છાપ એવી ઉપસે કે કાશ્મીરમાં ભારતીય પક્ષે જ બહુ ખુવારી થાય છે. પરંતુ રક્ષા વિશેષજ્ઞો કહે છે કે મોદી સરકારમાં સૈન્યને જે ખુલ્લી છૂટ મળેલી છે તે અગાઉ એકેય સરકારમાં મળી નહોતી. રક્ષા વિશેષજ્ઞો એમ પણ કહે છે કે અત્યાર સુધી કાશ્મીરમાં ઘૂસી આવતા ઘૂસણખોર ત્રાસવાદીઓને જ ભારત મારતું હતું (તેમાંય મસૂદ અઝહર, કસાબ વગેરેને તો પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા અને બિરયાનીઓ ખવડાવાતી) પરંતુ પહેલી વાર ભારત પાકિસ્તાનના સૈનિકોનેને મારી રહ્યું છે. અર્થાત્ તીર દુશ્મનની નાભિમાં મરાઈ રહ્યું છે કેમ કે ત્રાસવાદીઓને ભારતમાં ઘૂસાડવા પાકિસ્તાનનું હરામખોર સૈન્ય જ કવર ફાયરિંગ કરતું હોય છે.

કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે ત્રણ વર્ષમાં ૧૭૨ ત્રાસવાદી હુમલા થયા છે તેમાં માત્ર કાશ્મીરમાં ૨૦૩ જવાનો છેલ્લાં ત્રણ વર્ષમાં શહીદ થયા છે. પરંતુ એની સામે એકલા વર્ષ ૨૦૧૭માં ૨૦૦થી વધુ ત્રાસવાદીઓ જેમાં બુરહાન વાની, યાસીન યતૂ જેવા હિઝબુલ મુજાહિદ્દીનના ટોચના કમાન્ડર પણ સામેલ છે. ઉપરાંત ૧૩૮ પાકિસ્તાની સૈનિકો પણ માર્યા ગયા છે.

એની સામે વર્ષ ૨૦૧૨માં તત્કાલીન સંરક્ષણ પ્રધાન એ. કે. એન્ટોનીએ સંસદમાં આપેલી માહિતી પર નજર કરવા જેવી છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે ૨૦૦૦થી ૨૦૧૨ સુધીમાં આપણા ૩,૯૮૭ સૈનિકો શહીદીને વહોર્યા હતા. યુપીએ સરકારમાં સૈનિકોનું મનોબળ કેટલું નિમ્ન સ્તરે પહોંચ્યું હતું તેની કલ્પના કરો. ૨૦૦૯થી ૨૦ નવેમ્બર ૨૦૧૨ સુધીમાં ૩૯૪ જવાનોએ આત્મહત્યા કરી હતી. ૨૦૦૪થી ૨૦૧૪ સુધીના યુપીએ-૧ અને યુપીએ-૨ એટલે કે સોનિયા ગાંધીના કૉંગ્રેસી શાસનમાં કુલ ૧,૧૭૭ જવાનો શહીદ થયા હતા, પરંતુ કૉંગ્રેસ પ્રભાવિત મિડિયાએ આ દસ વર્ષમાં આપણી સમક્ષ ક્યારેય આ આંકડા પહોંચાડ્યા જ નહીં.

સામાન્યત: કોઈ પણ પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વર્ષોથી ચાલી આવતા વલણના કારણે રિવાજ છે કે સરકારનો આંધળો વિરોધ કરવો. પરંતુ બધા મુદ્દાઓ સર્વગ્રાહી રીતે ચકાસ્યા પછી આ વિરોધ થાય તો વાજબી છે. કાશ્મીરના ઊડીમાં હુમલો થયા પછી જ્યારે કેરળના કોઝીકોડમાં નરેન્દ્ર મોદીએ પાકિસ્તાન સામે નરમ વલણ અપનાવ્યું હોય તેવું ભાષણ કર્યું હતું કે આવો આપણે ગરીબી સામે લડીએ. તે પછી તરત જ આ લેખકે તીવ્ર કટાક્ષરૂપે એક બ્લૉગ પૉસ્ટ લખેલી કે આપણે માત્ર ‘બેબી’ જેવી ફિલ્મમાં જ હાફીઝ સઈદ જેવા ત્રાસવાદીને ભારત લઈ આવીને સંતોષ માનવાનો છે. એ સમયે આ આલોચના બરાબર હતી, પરંતુ તે પછી કેટલાં પાણી વહી ગયાં છે તે પણ ચકાસવું જરૂરી છે.

પહેલેથી વાત માંડીએ. નરેન્દ્ર મોદીએ સત્તામાં આવ્યા તે પહેલા દિવસથી જ તેમની પાકિસ્તાન અને પડોશી દેશોની નીતિને સૌથી પહેલી પ્રાથમિકતા આપી હતી. તેમની શપથવિધિમાં પાકિસ્તાનના તત્કાલીન વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ અને સાર્ક સંગઠનના સભ્ય દેશોના વડાઓને આમંત્રણ આપ્યું હતું. એટલું જ નહીં, પરંતુ શપથવિધિના બીજા દિવસે શરીફ સાથે દિલ્લીના હૈદરાબાદ હાઉસમાં મંત્રણા પણ તેમણે કરી હતી. તેના એક વર્ષ પછી અફઘાનિસ્તાનથી પરત ફરતી વખતે ઓચિંતા તેમણે લાહોર ઉતરીને નવાઝ શરીફને જન્મદિવસની અને તેમની પૌત્રી મહેરુન્નિસાના લગ્નના વધામણાં આપ્યાં હતાં.

વિપક્ષો જ્યારે પાકિસ્તાન અને નરેન્દ્ર મોદીની વાત નીકળે ત્યારે આ વાત અચૂક કરતા હોય છે, પરંતુ તેઓ ક્રમને ખોટો દર્શાવે છે, કેમ કે મોદીએ શાંતિની આ પહેલ શરૂઆતમાં કરી દીધી હતી, પરંતુ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત બંધ કરી દેવામાં આવી છે. ક્રિકેટ મેચ પણ રમાતી નથી. જ્યારે યુપીએ સરકારમાં ૨૦૧૩માં ભારતના બે સૈનિકોનાં માથાં વાઢીને પાકિસ્તાનના જવાનો ચાલ્યા ગયા પછી તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેરની દરગાહના દર્શન કરવા આવ્યા ત્યારે તત્કાલીન વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદે ‘મેરા પિયા ઘર આયા’ની ભાવનાથી તેમના માનમાં ભોજનનું આયોજન કર્યું હતું. અરે! તે સમયે અજમેર દરગાહના દીવાન સૈયદ ઝૈનુલ અબેદીન અલી ખાને પણ રાજા પરવેઝ અશરફનો વિરોધ અને બહિષ્કાર કર્યો હતો પરંતુ સલમાન ખુર્શીદ અને વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ જેમણે કહેલું કે આ દેશનાં સંસાધનો પર પહેલો હક મુસ્લિમોનો છે તેઓ પોતાના મતદારોને ખુશ કરવા માટે આ હદે ગયા હતા.

જ્યારે મોદીએ ઊડીના હુમલા પછી પાકિસ્તાન પ્રત્યે એકધારું કડક વલણ અપનાવ્યું છે. હકીકતે, ભાજપની બીજી કોઈ પણ બાબતે ટીકા કરી શકાય પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાન-કાશ્મીરની વાત આવે ત્યારે તેની નિષ્ઠા અને કડક વલણની ટીકા થઈ શકે તેમ નથી. ‘સાઉથ એશિયા ટેરરિઝમ’ પૉર્ટલ અનુસાર અટલ બિહારી વાજપેયીના શાસનમાં વર્ષ ૨૦૦૧માં ૨,૮૫૦ ત્રાસવાદીઓ મરાયા હતા. ભારતના ઇતિહાસમાં કોઈ એક વર્ષમાં સૌથી વધુ ત્રાસવાદી મરાયા હોય તો તે વર્ષ ૨૦૦૧માં મરાયા હતા.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ, ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ અને પૂર્વ સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરની ટીમે આ બાબતે ખૂબ જ પ્રશંસનીય કાર્ય કર્યું છે. સુષમા સ્વરાજે સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં પાકિસ્તાનને જડબાતોડ શાબ્દિક જવાબ આપવાનાં કાર્યો કર્યાં છે અને સાથેસાથે માનવીય રીતે પાકિસ્તાનના નાગરિકોને આરોગ્ય કે બીજી મદદ કરવાનું કાર્ય કર્યું છે. રાજનાથસિંહે સુરક્ષા દળો અને મનોહર પાર્રીકરે સેનાનું મનોબળ અને સુવિધા વધારવાનું કામ કર્યું છે, જે હવે સંરક્ષણ પ્રધાન તરીકે નિર્મલા સીતારમણ પણ કરી રહ્યાં છે. વડા પ્રધાને તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પાકિસ્તાનને તમામ રીતે એકલું પાડવાનો સફળ પ્રયાસ કર્યો છે. ગત સપ્ટેમ્બરમાં બ્રિક્સમાં બળુકા ચીનના વિરોધ છતાં પાકિસ્તાન સ્થિત ત્રાસવાદી જૂથોનો બ્રિક્સના ઘોષણા પત્રમાં સમાવેશ એ ભારતનો મોટો રાજદ્વારી વિજય હતો. મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની અમેરિકા સાથે વધતી ગાઢ દોસ્તીના કારણે અમેરિકાએ પાકિસ્તાનને ૨૫.૫ કરોડ ડૉલરની સહાય અટકાવી દીધી છે. અમેરિકા પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનાં નિવેદનો એવું સૂચવે છે કે ત્રાસવાદીઓ સામે લડવાના બહાને સહાય પડાવીને પાકિસ્તાને અમેરિકાને અત્યાર સુધીમાં મૂર્ખ જ બનાવ્યું છે.

અમેરિકા અને રશિયા જેવી પરસ્પર વિરોધી ધરીનો ત્રાસવાદ અને પાકિસ્તાન બાબતે ટેકો મેળવવામાં ભારત સફળ થયું છે અને ‘ફાઇનાન્શિયલ ઍક્શન ટાસ્ક ફૉર્સ’ની ગત નવેમ્બરમાં આર્જેન્ટિનામાં બેઠક હતી તેમાં આ સંગઠને પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ રીતે ત્રાસવાદીઓને ભંડોળ અટકાવવા સૂચના આપી છે.

એ ઉપરાંત, સૌથી મોટી જરૂરિયાત કાશ્મીરમાં રહીને ભારતના પૈસે ખાઈને ભારતનું ખોદતા અલગાવવાદીઓ પર સંકજો કસવાની હતી. અત્યાર સુધીની તમામ સરકારો (એમાં વાજપેયી સરકાર પણ આવી ગઈ) આ અલગાવવાદીઓને પોષતી હતી, એમ માનીને કે પાકિસ્તાન સાથે મધ્યસ્થી કરવામાં અને કાશ્મીરીઓનું દિલ જીતવામાં તેઓ આપણને મદદ કરશે, પરંતુ આ અલગાવવાદીઓએ હંમેશાં પાકિસ્તાન પ્રત્યે જ નમકહલાલી કરી છે. એટલે મોદી સરકારે આ અલગાવવાદીઓને કાશ્મીરમાં અશાંતિ ફેલાવવા માટે તિહાડ જેલમાં પૂરી દીધા છે.

કેટલાક ભલે ન માને, પણ નોટબંધીથી કાશ્મીરમાં પથ્થરમારાને અને ત્રાસવાદીઓને મોટો ફટકો પડ્યો છે. (જોકે ભવિષ્યમાં તેઓ કદાચ નવો રસ્તો શોધી પણ લે-જેમ બીજા બધા કાયદામાં છટકબારી શોધી લેવાતી હોય છે તેમ) તો એન્ફૉર્સમેન્ટ ડાયરેક્ટોરેટે કાશ્મીર અને દિલ્લીમાં બદામના વેપારીઓ પર દરોડા પાડીને ત્રાસવાદીઓને અને કાશ્મીરના પથ્થરબાજોને જે માર્ગે પૈસા પૂરા પડાતા હતા તે માર્ગ પણ બંધ કરી દીધો છે.

મોદી સરકારને અત્યારે જરૂર છે વિપક્ષોના અને પ્રજાના સમર્થનની. સૈન્ય ત્રાસવાદીઓને પકડવા જાય ત્યારે પથ્થરબાજો પથ્થરમારો કરી ત્રાસવાદીઓને ભગાડવાનું કામ કરતા હોય છે. આવા પથ્થરબાજો સૈન્ય કાર્યવાહીમાં માર્યા જાય તો આપણું સેક્યુલર મિડિયા Army kills two stone pelters એમ લખે અને એટલું જ નહીં સાથે એમ પણ લખે કે Setback to peace process! અરે! શાંતિપ્રક્રિયાને ફટકો પથ્થરમારાથી પડે છે કે સૈન્ય કાર્યવાહીથી? આ મિડિયા તો એ હદ સુધી જાય તેમ છે કે જો ભવિષ્યમાં ભારતીય સૈન્ય પાકિસ્તાનના જવાબમાં કાર્યવાહી કરશે તો પણ લખશે કે સેટબૅક ટૂ પીસ પ્રૉસેસ. આપણા હિન્દી ફિલ્મ જગત અને ક્રિકેટ ક્ષેત્રમાં અત્યારે તો પાકિસ્તાન પ્રત્યેના પ્રેમમાં ઓટ આવી છે પરંતુ પાકિસ્તાન પ્રેમના જીવાણુઓ હજુ પણ ઘણાના શરીરમાં ખદબદી રહ્યા તો હશે જ. આવા જીવાણુઓ ધરાવતા એક-એક જણને જ્યાં સુધી ભારતની બહારનો દરવાજો અથવા જેલનો દરવાજો નહીં બતાવવામાં આવે ત્યાં સુધી પાકિસ્તાન આપણને આમ ને આમ કનડતું જ રહેશે

international, national, sikka nee beejee baaju

પાકિસ્તાન સામે આક્રમક થતાં ભારતને ૪૫ વર્ષ કેમ લાગ્યાં?

(મુંબઈ સમાચારની રવિપૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ કૉલમ’માં તા.૨/૧૦/૧૬ના રોજ આ લેખ પ્રકાશિત થયો.)

પાકિસ્તાનના પચાવી પાડેલા કાશ્મીર પર ભારતીય સેનાના કમાન્ડોએ કરેલા આક્રમણનો નિર્ણય લેવામાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ હિંમત દાખવી તેની પ્રશંસા જ કરવી પડે કેમ કે ઈન્દિરા ગાંધી પછી આવેલી એક પણ સરકાર આ હિંમત દાખવી શકી નહોતી. આવું કેમ થયું? કેવા સંજોગો હતા? આવો જરા આ ૪૫ વર્ષના સમયગાળા પર નજર કરીએ.

૧૯૭૧માં ઈન્દિરાજીએ પાકિસ્તાનના બે ટુકડા કર્યા તે પછી ઈન્દિરાજી અને વિશેષ તો તેમના દીકરા સંજયના કારણે કટોકટી આવી પડી અને ૧૯૭૭માં વર્તમાન ભાજપ જેનો ઘટક હતો તે જનતા પક્ષની સરકાર આવી જે માંડ બે વર્ષ ચાલી. તે પછી ચરણસિંહની સરકાર કૉંગ્રેસના ટેકાથી રચાઈ જે માંડ ૨૪ દિવસ ચાલી! કૉંગ્રેસે ઈન્દિરાજી સામેના કટોકટી વખતના અત્યાચારોને લગતા કેસો પાછા ખેંચવાના દબાણ સામે ચરણસિંહ ન ઝુકતાં કૉંગ્રેસે ટેકો પાછો ખેંચી લીધો. ૧૯૮૦માં ઈન્દિરાજી મજબૂતીથી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં પરંતુ તે વખતે મુખ્ય તકલીફ સંજય ગાંધીએ પોતે જ ઊભા કરેલા ભિંદરાનવાલે પછી સરકાર સામે પડતાં તેને હલ કરવાની હતી અને તેમાં ઈન્દિરાજીનો જીવ પણ ગયો.

ઈન્દિરાજીના પુત્ર રાજીવ તો પોતાની બુદ્ધિ કરતાં સલાહકારોની બુદ્ધિના આધારે વધુ ચાલતા હતા. રાજ્યપાલ જગમોહને અનેક વાર પત્ર લખી જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પરિસ્થિતિ વણસી રહી હોવાના સંકેત આપવા છતાં રાજીવ ગાંધીએ કોઈ પગલાં ન લીધા તે આ કૉલમના નિયમિત વાચકો સારી રીતે જાણે છે. રાજીવજી પાસે તો લોકસભા-રાજ્યસભા બધી રીતે બહુમતી હતી. પરંતુ તેમનું ધ્યાન બધાને ખુશ કરવામાં રહ્યું. પહેલાં છૂટાછેડા લીધેલાં મુસ્લિમ વૃદ્ધા શાહબાનોને ભરણપોષણ આપવાના ચુકાદાને પલટાવી દીધો, સલમાન રશદીના પુસ્તક ‘સેતાનિક વર્સીસ’ પર ઉતાવળો પ્રતિબંધ મૂકી દીધો અને તે પછી રામજન્મભૂમિ મંદિરનાં તાળાં ખોલાવી નાખ્યાં. આમ બંને પક્ષે કટ્ટરવાદીઓને પ્રોત્સાહિત કર્યા. રાજીવજી પછી ૧૯૮૯માં વી. પી. સિંહ આવ્યા. પરંતુ તેમના પક્ષે ઝાઝા રસોઈયાએ રસોઈ બગાડી. તેમને સામ્યવાદીઓ અને ભાજપ વચ્ચે સંતુલન કરીને ચાલવાનું હતું. તો સાથે સરકારની અંદર પણ અરુણ નહેરુ જેવા જમણેરી અને જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ જેવા ડાબેરી વિચારના અને મુસ્લિમ વૉટ બૅંકને ધ્યાનમાં રાખનારને ખુશ રાખવાના હતા. જગમોહને તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે જ્યૉર્જે (જે તે વખતે ભાજપની વિચારસરણીથી પળોટાયા નહોતા) તેમને હટાવવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.

વી. પી. પછી ચંદ્રશેખર સરકાર આવી જે ઝાઝું ટકી નહીં. તે વખતે ઈરાક-કુવૈતના યુદ્ધમાં અમેરિકાએ પણ ઝંપલાવ્યું હતું. અને ભારત પણ આર્થિક રીતે ખૂબ ખરાબ પરિસ્થિતિમાં પહોંચી ગયું હતું. આવી સ્થિતિમાં રાજીવ ગાંધીના ઘરની જાસૂસીના આક્ષેપસર કૉંગ્રેસે તેની જૂની ટેવનું પુનરાવર્તન કરીને ટેકો પાછો ખેંચી લીધો. ચૂંટણી આવી પડી, રાજીવજીની હત્યા થઈ! ૧૯૯૧માં નવી સરકાર આવી તે લઘુમતી સરકાર હતી- નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકાર. જમ્મુ-કાશ્મીરનો સળગતો પ્રશ્ન હોવા છતાં તેના માટે પહેલી પ્રાથમિકતા દેશને આર્થિક પતનમાંથી ઉગારવાનો હતો. તે તેમણે કર્યું અને સાથે પંજાબમાં કે. પી. એસ. ગિલને છૂટો દોર આપીને પાકિસ્તાન સમર્થિત ખાલિસ્તાની ત્રાસવાદને પણ સમાપ્ત કર્યો.

નરસિંહરાવની સરકારે લથડિયાં ખાતાં પાંચ વર્ષ પૂરાં કર્યાં તે પછીની ચૂંટણીમાં સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે ભાજપનો રાજકારણના પટ પર પહેલી વાર ઉદય થયો. તેને સરકાર રચવા પણ દેવાઈ. પરંતુ શિવસેના, જ્યૉર્જ ફર્નાન્ડિઝ-નીતીશકુમારના એ વખતના સમતા પક્ષ, હરિયાણા વિકાસ પાર્ટી સિવાય કોઈ પક્ષે સાંપ્રદાયિકતાના નામે ભાજપને ટેકો ન આપ્યો. વિશ્વાસ મત પહેલાં જ પોતાનું તીક્ષ્ણ ધારવાળું પ્રવચન આપીને અટલજીએ રાજીનામું ધરી સંસદમાંથી ચાલતી પકડી. તે પછી માત્ર ૪૬ બેઠકો પર જીતેલા જનતા દળના એચ. ડી. દેવેગોવડાને કૉંગ્રેસને ટેકો મળતાં અને ડાબેરીઓ સરકારમાં જોડાતાં સરકાર બની હતી. પણ એક વર્ષમાં તો કૉંગ્રેસે ટેકો પાછો ખેંચી લીધો! ઘણી રકઝક પછી દેવેગોવડાની જગ્યાએ ઈન્દ્રકુમાર (આઈ. કે.) ગુજરાલના નેતૃત્વમાં સરકારને ટેકો આપવા કૉંગ્રેસ તૈયાર થઈ ગઈ. પણ પછી રાજીવ હત્યા કેસનો જૈન પંચનો રિપૉર્ટ સંસદમાં મૂકાતાં અને તેમાં ડીએમકે એલટીટીઇ (જેણે રાજીવ ગાંધીની હત્યા કરી હતી)ને ટેકો આપતો હોવાની વાત બહાર આવતાં કૉંગ્રેસે હઠ પકડી કે ડીએમકેના મંત્રીઓ પડતા મૂકાવા જોઈએ. ગુજરાલે આ માગણી સ્વીકારવા ના પાડી દીધી એટલે કૉંગ્રેસે ૨૮ નવેમ્બર ૧૯૯૭એ ફરી ટેકો પાછો ખેંચી લીધો. (તે વખતે રાજીવનાં વિધવા સોનિયાના હાથમાં કૉંગ્રેસની કમાન નહોતી પણ તેમના હાથમાં આવી તે પછી એ જ ડીએમકેના ટેકાથી ૨૦૦૪માં અને ૨૦૦૯માં કૉંગ્રેસે સરકાર બનાવી!)

૧૯૯૮ની ચૂંટણી પછી અટલ બિહારી વાજપેયીની એનડીએ સરકાર આવી. આવતાં વેંત અટલજીએ અમેરિકાના દબાણને ફગાવીને તેમજ સીઆઈએને ગંધ આવવા દીધા વગર ૧૧ મે ૧૯૯૮ના રોજ પોખરણમાં પરીક્ષણ કરીને ફરીથી મજબૂત ઈચ્છાશક્તિ દાખવી જે ૧૯૭૪નાં પોખરણ પરીક્ષણ-૧ પછી પહેલી વાર જોવા મળી રહી હતી! પરંતુ ૧૯૯૯માં કારગિલ યુદ્ધમાં આ ઈચ્છાશક્તિ માત્ર પાકિસ્તાનના સૈનિકોને ખદેડવા અને કારગિલ પાછું મેળવવા પૂરતી સીમિત રહી. અલબત્ત, નવાઝ શરીફ વૉશિંગ્ટન દોડી ગયેલા અને અમેરિકા પ્રમુખ બિલ ક્લિન્ટને અટલજીને વૉશિંગ્ટન બોલાવેલા પણ પહેલાં પાકિસ્તાન સેના પાછી જાય તે પછી જ પોતે આવશે તેમ કહી અટલજીએ મજબૂત ઈરાદો જરૂર બતાવ્યો હતો. ૨૦૦૧માં કમને મુશર્રફને મંત્રણા માટે આગરા બોલાવ્યા તે વખતેય પાકિસ્તાન સમર્થિત ત્રાસવાદનો મુદ્દો સમજૂતીમાં સમાવવા બાબતે અટલ સરકાર મક્કમ રહેતાં આ મંત્રણા નિષ્ફળ ગઈ હતી. છેવટે ૨૦૦૪માં અટલ મુશર્રફને ઝુકાવીને જ રહ્યા. મુશર્રફે સમજૂતી દ્વારા કહેવું પડ્યું કે પાકિસ્તાન ત્રાસવાદીઓને તેની ધરતીનો ઉપયોગ નહીં કરવા દે.

દુર્ભાગ્યે ૨૦૦૪માં અટલ સરકારનો પરાજય થયો. કૉંગ્રેસના નેતૃત્વમાં મનમોહનની યુપીએ સરકાર આવી જે ૨૦૦૯માં ફરી ચૂંટાઈ. આમ, આ સરકારને દસ વર્ષ જેટલો લાંબો સમય મળ્યો. મનમોહને મંદીના સમયમાં ભારતને આર્થિક સદ્ધર રાખ્યું, અંતરીક્ષ ક્ષેત્રે સીમાચિહ્નો મેળવ્યા, અમેરિકા સાથે અટલ સરકારે મજબૂત કરેલા સંબંધોને ઓર મજબૂત કર્યા, પૂર્વના દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કર્યા એ તેમની ઉપલબ્ધિ. પરંતુ પાકિસ્તાન મોરચે તેમણે ભયંકર ઉદાસીનતા દાખવી. ૨૦૦૮માં મુંબઈ પર વિશ્વના ઇતિહાસનો સૌથી ભયાનક હુમલો થયો તે પછી પણ કોઈ મક્કમ પગલાં ન લીધાં. પાકિસ્તાનની સેના ભારતના કાશ્મીરમાં ઘૂસીને બે સૈનિકોનાં માથાં વાઢી ગઈ તે પછી પણ મક્કમ પગલાંનો અભાવ જોવા મળ્યો. એ તો ઠીક, પણ પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન રાજા પરવેઝ અશરફ અજમેર દરગાહની અંગત મુલાકાતે આવ્યા ત્યારે ભારતના વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદે તેમના માટે ભવ્ય ભોજન સમારંભ રાખ્યો!

નરેન્દ્ર મોદીએ સરકારમાં આવતાં વેત પહેલાં તો શપથ ગ્રહણ સમારંભમાં નવાઝ શરીફ સહિત સાર્ક દેશોના વડાને આમંત્રી પોતે શાંતિ ઈચ્છતા હોવાનો સંદેશ આપ્યો. તે પછી અલગ-અલગ દેશોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મંચના ઉપક્રમે શરીફ સાથે દોસ્તી સ્થાપી. લોકોની ટીકા છતાં શાલ વગેરે ભેટ મોકલી. અફઘાનિસ્તાનના પ્રવાસેથી અચાનક લાહોર પહોંચી ગયા અને નવાઝની દોહિત્રીના લગ્ન પૂર્વે શુભકામના આપી. તે પછી પઠાણકોટમાં હુમલો વર્ષની શરૂઆતમાં જ થયો. એ પછી મોદીભાઈના સૂર બદલાવા લાગ્યા.

સત્તામાં આવ્યા ત્યારથી જ તેમની પાકિસ્તાનને અલગ પાડવાની નીતિ તેમના વિદેશ પ્રવાસો દ્વારા શરૂ કરેલી. ભારતમાં લોકોની ટીકા છતાં તેમણે પ્રવાસો ચાલુ રાખ્યા. પાકિસ્તાનના વિશ્લેષકો પણ આ વાત સારી રીતે સમજતા હતા. જુલાઈ ૨૦૧૬ના વિડિયોમાં પાકિસ્તાનના વિશ્લેષક ઝૈદ હમીદ, જે ભારતના આકરા ટીકાકાર રહ્યા છે, તેઓ કહે છે કે “૧૯૭૧માં પણ ભારતે પાકિસ્તાનને તોડવા માટે જે યોજના કરી હતી તે તેની વિદેશ નીતિમાંથી ખબર પડી જાય છે. બાંગ્લાદેશને અલગ કરતાં પહેલાં ઈન્દિરા ગાંધી રશિયા ગયાં હતાં. ત્યાં સમજૂતીઓ કરી હતી. તે પછી અમેરિકામાં પ્રમુખ રિચાર્ડ નિક્સનને મળ્યાં હતાં. પાકિસ્તાનને અલગ કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. લશ્કરી પગલાં પહેલાં આખી દુનિયામાં રાજદ્વારી અને રાજકીય વાતાવરણ બનાવવું પડે છે. અમેરિકાએ ઈરાક પર હુમલા કરતાં પહેલાં સામૂહિક સંહારનાં શસ્ત્રો સદ્દામ હુસૈન પાસે હોવાનો ગાઈ વગાડીને પ્રચાર કર્યો હતો. આવું જ મોદી પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ કરે છે. મોદીએ પાકિસ્તાનના જૂના દોસ્તોને હાઇજેક કરી લીધા છે. સાઉદી અરેબિયા સાથે સ્ટ્રેટેજિક એલાયન્સ કરી પાકિસ્તાનને સ્થાને ભારતને મૂકી દીધું. સાઉદીનું બીજા દેશના વડાને અપાતું સર્વોચ્ચ સન્માન મોદીને અપાયું. સાઉદીના કટ્ટર દુશ્મન ઈરાનને પણ પોતાની તરફ લીધું. અફઘાનને તો પહેલેથી જ પાકિસ્તાનનો દુશ્મન બનાવી ચૂક્યા છે. બાંગ્લાદેશને (જમીન હસ્તાંતરણ દ્વારા) પણ આપણી વિરુદ્ધ કરી ચૂક્યા છે. અમેરિકાને પોતાનું મજબૂત સાથી બનાવી ચૂક્યા છે. અત્યારે આપણા સંબંધો અમેરિકા સાથે ખરાબ છે. ઈરાન સાથે ખરાબ છે. અફઘાન સાથે યુદ્ધની સ્થિતિ છે. બાંગ્લાદેશમાં પાકિસ્તાનીઓને ફાંસી અપાઈ રહી છે. સાઉદી અરેબિયા પાકિસ્તાનનું સમર્થક નથી રહ્યું.“

ઉડીમાં ૧૮ જવાનો શહીદ થયા પછી મોદી ટ્વિટર પર પ્રતિક્રિયા બાદ મૌન રહ્યા ત્યારે તેમની ઘણી મજાક ઊડી અને ટીકા પણ થઈ. કોઝિકોડમાં પક્ષના સંમેલનમાં તેમણે પાકિસ્તાનના નાગરિકોને સંબોધતાં ભારત તેમનું દુશ્મન નથી પણ ત્રાસવાદીઓને ટેકો આપતા તેના શાસકોનું છે તેમ કહ્યું અને લડવું હોય તેમજ હરીફાઈ કરવી હોય તો ગરીબી, બેરોજગારી અને નિરક્ષરતાને નાથવા માટે કરીએ તેમ કહ્યું ત્યારે પણ મારા સહિત ઘણાને નિરાશા થઈ હતી પરંતુ ૨૯મી સપ્ટેમ્બરે બપોરે સમાચાર આવ્યા કે ભારતે ૨૮મીની મધરાત્રે (તારીખ મુજબ ૨૯મીએ) પાકિ. અધિકૃત કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદી છાવણી પર હુમલો કર્યો છે અને ચાલીસથી પચાસ ત્રાસવાદીઓને મારી નાખ્યા ત્યારે સમગ્ર દેશમાં ઉત્સાહનું વાતાવરણ થઈ ગયું.

આમ, ભારતને આક્રમક થતાં ૪૫ વર્ષ જેટલો સમય લાગ્યો છે. આશા રાખીએ ઈન્દિરા ગાંધી પછી જેમ લાંબો બ્રેક આવી ગયો અને ભારત પોતાની સમસ્યાઓમાં જ ગૂંચવાઈને રહી ગયું તેવું હવે ન થાય. ૧૯૭૧ પછી ઈન્દિરા મદમાં છકી ગયેલાં તેવું મોદી સાથે ન થાય. ૧૯૮૯ પછી સતત અસ્થિરતાનું વાતાવરણ રહ્યું તેવું ન બને અને રાજકીય પક્ષો અંદરોઅંદરની લડાઈમાં ન ખૂંપી જાય જેથી પાકિસ્તાન કે ચીન જેવા દુશ્મન તેનો ફાયદો ઉઠાવી જાય.

international, national

દઉં જમીન વિશાળ? બાંગ્લાદેશને જમીન આપી દેવા દલા તરવાડી સમજૂતી!

૧૧ મેએ સંસદે એક ખરડો પસાર કર્યો. તેનું નામ જમીન સરહદ સમજૂતી. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે સરહદના કાંટાળા પ્રશ્નને ઉકેલવા માટે આ સમજૂતી મહત્ત્વની મનાય છે. આ સમજૂતી અંતર્ગત ભારત તેની ૧૦,૦૦૦ એકર (!) જમીન બાંગ્લાદેશને આપશે જ્યારે બાંગ્લાદેશ ભારતને માત્ર ૫૧૦ એકર જમીન જ આપશે. આ સમજૂતી આમ તો, ભારતના બંધારણના ઉલ્લંઘન સમાન ગણાય અને જ્યારે યુપીએ સરકાર હતી ત્યારે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા અરુણ જેટલીએ પણ આ જ દલીલને આગળ ધરીને આ સમજૂતીનો વિરોધ કર્યો હતો. જોકે નરેન્દ્ર મોદીએ લોકસભાની ચૂંટણી પહેલાં જ આ સમજૂતીના પક્ષમાં વલણ અપનાવ્યું હતું. આસામનું ભાજપનું એકમ આ સમજૂતીનો વિરોધ કરતું હતું તો તેને પણ સમજાવવા પ્રયાસ કર્યો હતો.

૭ મેએ લોકસભામાં આ ખરડો પસાર કરવા માટે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ અને સાંસદ સોનિયા ગાંધીનો સંસદમાં તેમની બેઠક આગળ જઈને આભાર માન્યો હતો. લોકસભામાં કોઈ મુદ્દે ભાગ્યે જ સર્વસંમતિ થતી હોય છે. આ મુદ્દે આવી જ સર્વસંમતિ દાખવીને તેણે બંધારણ (૧૧૯મા સુધારા) ખરડાને મંજૂરી આપી દીધી!

આ ખરડા અંતર્ગત પશ્ચિમ બંગાળ, આસામ, મેઘાલય અને ત્રિપુરાની કેટલીક જમીન બાંગ્લાદેશને આપી દેવામાં આવશે. નરેન્દ્ર મોદીએ ચૂંટણી પહેલાં આસામના ભાજપ એકમને સમજાવવા પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તેમ છતાં આ ખરડામાં આસામનો સમાવેશ કરાયો નહોતો. પરંતુ આસામના મુખ્ય પ્રધાન તરુણ ગોગોઈએ ૪મેએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ખરડામાં આસામનો સમાવેશ નહીં કરીને સંકુચિત રાજકીય લાભ માટે બેવડાં ધોરણ અપનાવી રહ્યાં છે. આ આક્ષેપ પછી ખરડામાં આસામનો સમાવેશ કરાયો હતો.

હકીકતે, તત્કાલીન વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અને બાંગ્લાદેશનાં વડાં પ્રધાન શૈખ હસીનાએ ઢાકામાં સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧માં આ જમીન સરહદ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. જોકે, મૂળ સમજૂતી તો ઈ. સ. ૧૯૭૪માં તત્કાલીન વડાં પ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધી અને બાંગ્લાદેશના પ્રથમ પ્રમુખ શૈખ મુજીબુર રહેમાન વચ્ચે થઈ હતી. તે મુજબ, બંને દેશો પોતાના દેશની અંદર આવતા વિદેશના (ભારત માટે બાંગ્લાદેશ અને બાંગ્લાદેશ માટે ભારત) પ્રદેશો એકબીજાને આપી દેશે. ભારતે તો બાંગ્લાદેશને આપવાની થતી જમીન માટે વળતરને જતું કરવા પણ તૈયારી બતાવી હતી.

ઉપર કહ્યું તેમ બાંગ્લાદેશના પ્રદેશો આસામ, પશ્ચિમ બંગાળ, મેઘાલય અને ત્રિપુરામાં આવતા હતા. તો ભારતના કેટલાક પ્રદેશો બાંગ્લાદેશની અંદર હતા.

આ જમીનની હેરાફેરીથી લોકોને સરહદ પાર જવાની તકલીફ ઓછી પડશે તેમ જણાય છે. ભારતમાંથી પાકિસ્તાન છૂટું  પડ્યું ત્યારે જેટલી હાલાકી પડી હતી તેટલી નહીં પડે કારણકે જે લોકો જ્યાં રહે છે ત્યાં જ રહેવા માગે છે અને આ પ્રદેશો એકબીજા દેશને સોંપાઈ જશે. ભારત અને બાંગ્લાદેશનું એક સંયુક્ત પ્રતિનિધિમંડળ આ પ્રદેશોની મુલાકાતે ગયું હતું અને ત્યાં રહેતા લોકોની ઈચ્છા તેણે જાણી હતી. તેમાં જાણવા મળ્યું હતું કે ત્યાં જે લોકો રહે છે તે બીજે ખસવા માગતા નથી. ધારો કે, આસામના કેટલાક પ્રદેશમાં બાંગ્લાદેશીઓ રહેતા હોય અને હવે તે પ્રદેશ બાંગ્લાદેશમાં જતો રહે તો આપોઆપ આ બાંગ્લાદેશીઓ બાંગ્લાદેશનો જ ભાગ બની જાય. તેમને ખસવાનું આવે જ નહીં. આવા પ્રદેશોમાં કુલ ૫૧,૫૪૯ લોકો રહે છે જેમાં ૩૭ હજાર તો ભારતીયો હોવાનું કહેવાય છે.

આ સમજૂતીની તરફેણ કરનારાની દલીલ છે કે જે લોકો ભારતમાં બાંગ્લાદેશના પ્રદેશો કે બાંગ્લાદેશમાં ભારતના પ્રદેશો પર રહેતા હતા તેમને જે સરકારી સેવાઓ મળવી જોઈએ તે મળતી નહોતી. એમ પણ કહે છે કે ભારતમાં જે બાંગ્લાદેશના પ્રદેશો છે તે ભલે ભારતીય અંકુશ હેઠળ હોય પરંતુ કાનૂની રીતે તે બાંગ્લાદેશના છે અને આ જ રીતે બાંગ્લાદેશમાં ભારતીય પ્રદેશો કાનૂની રીતે ભારતના છે. હકીકતે એ પણ યાદ કરવું જોઈએ કે બાંગ્લાદેશ મૂળ રૂપે તો પાકિસ્તાનનો ભાગ હતું, પરંતુ પાકિસ્તાનના પૂર્વ ભાગમાં બળવો થયો, ભારત-પાકિસ્તાનનું યુદ્ધ થયું અને તેમાંથી પૂર્વ પાકિસ્તાન બાંગ્લાદેશ નામનો દેશ બન્યો.

૧૯૭૪ની સમજૂતી પછી બાંગ્લાદેશની સંસદે તો આ સમજૂતીને મંજૂરી આપી દીધી, પણ ભારતની સંસદે ન આપી. જ્યારે ૨૦૦૯માં બીજી વાર મનમોહનસિંહની યુપીએ સરકાર સત્તામાં આવી ત્યારે તેણે ઈ. સ. ૨૦૧૩માં સંસદમાં આ ખરડો રજૂ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પણ તે વખતે પ. બંગાળની તૃણમૂળ કૉંગ્રેસ, આસામનો પક્ષ આસામ ગણ પરિષદ અને મુખ્ય વિપક્ષ ભાજપે તેનો વિરોધ કર્યો.

રાજ્યસભામાં વિપક્ષ અને ભાજપના નેતા અરુણ જેટલીએ એક પત્રમાં જાહેર કર્યું હતું કે ભારતનો પ્રદેશ બંધારણનો ભાગ છે. બંધારણમાં સુધારો કરીને ભારતની સરહદને ઘટાડી શકાય કે બદલી ન શકાય. ૫ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૩ના રોજ રાજ્યસભાના મહાસચિવને પત્ર લખીને જેટલીએ ખરડાનો વિરોધ કરવાની પરવાનગી માગી હતી અને લખ્યું હતું:

“મારો વિરોધ એ હકીકત પર આધારિત છે કે ઈ. સ. ૧૯૭૩ પછી કેશવાનંદ ભારતીના કેસમાં બંધારણના મૂળભૂત માળખાની અવધારણાનો પ્રશ્ન હતો ત્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે કહ્યું હતું કે સંસદને ભારતનો પ્રદેશ બદલવાનો કોઈ અધિકાર નથી. ભારતના પ્રદેશો સાર્વભૌમ છે અને તે બંધારણના મૂળભૂત માળખાનો હિસ્સો છે. તેને બદલી શકાઈ નહીં.”

તેમણે દલીલ કરી હતી કે “બંધારણ સુધારવાની સત્તા પર કલમ ૩૬૮નું નિયંત્રણ લાગે છે જેનો અર્થ એ છે કે મૂળભૂત માળખાને બદલી શકાય નહીં. ભારતના પ્રદેશો બંધારણનો ભાગ છે. બંધારણમાં સુધારો કરીને તેને ઘટાડી કે બદલી શકાય નહીં.”

સામે પક્ષે વિદેશ પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ આ ખરડો રજૂ કરવાના હતા. તેમણે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષને ૧૩ ડિસેમ્બરે જેટલીના દાવાનું ખંડન કરતા લખ્યું:

“આ સાચું નથી કારણકે ભારત સાર્વભૌમ દેશ છે અને તેને વિદેશી પ્રદેશ પ્રાપ્ત કરવા કે તેના પ્રદેશો બદલવા કે છોડી દેવા કે આપી દેવાનો સહજ હક છે અને આ (સમજૂતી) દેશનાં હિત વિરુદ્ધ નથી.”

તેમણે બેરુબરી યુનિયનના ચુકાદા (ઈ. સ. ૧૯૬૦ના), ભારત સરકાર વિરુદ્ધ સુકુમાર સેનગુપ્તા ચુકાદા (૧૯૯૦ના) અને એટર્ની જનરલના મંતવ્યને પોતાની દલીલના સમર્થનમાં ટાંક્યા હતા.

“સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે વિશ્વભરમાં સ્વીકાર્ય સિદ્ધાંત માન્ય રાખ્યો છે કે સાર્વભૌમત્વનું એક લક્ષણ એ છે કે જો જરૂરી હોય તો, રાષ્ટ્રીય પ્રદેશોના ભાગોને બદલી શકવા, કે તેને આપી શકવાની સત્તા છે પરંતુ તે સત્તાનો ઉપયોગ કલમ ૩૬૮ હેઠળ બંધારણ સુધારાના અનુસંધાને જ કરી શકાય. અને બાંગ્લાદેશ સાથે જમીન સરહદ સમજૂતી કરવા માટે આ સત્તાનો ઉપયોગ કરી શકાય છે.”

આમ, ભાજપે તેનું જ થૂંકેલું ચાટવું પડે તેવો ઘાટ આ ખરડો તેણે પસાર કરતા સર્જાયો છે, કારણકે રાજ્યસભામાં ભાજપના નેતા એ જ છે જે ત્યારે હતા, અર્થાત્ અરુણ જેટલી. તેઓ અત્યારે નાણા પ્રધાન છે.

ચૂંટણી જીત્યા પછી જે કેટલાક મુદ્દે નરેન્દ્ર મોદી સરકારે આધાર કાર્ડ, મનરેગા યોજના, જીએસટી સહિત અનેક મુદ્દે પલટી મારી તેમાં એક મુદ્દો આ પણ છે. ચૂંટણી પહેલાં આસામમાં રેલી દરમિયાન વડા પ્રધાને આ સમજૂતીનો અમલ કરવા વચન આપતાં કહ્યું હતું કે તેનાથી ભારતમાં બાંગ્લાદેશીઓની ઘૂસણખોરી અટકી જશે.

તેમના શબ્દોમાં, “મારા શબ્દો પર વિશ્વાસ રાખો કે જમીનની આપલે કરવાથી આસામમાં આ સમસ્યાનું કાયમી સમાધાન મળી જશે.” તેમણે એવી દલીલ પણ કરી હતી કે આ સમજૂતી આસામના લોકો અને સરહદની સુરક્ષાના હિતમાં છે. તેનાથી રાજ્યને કોઈ નુકસાન નહીં પહોંચે. તેમણે કહેલું કે તેઓ રાજ્યના લોકોની ભાવના જાણે છે અને આસામની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમાધાન નહીં કરાય.

નરેન્દ્ર મોદીને લાગે છે કે આનાથી તેમની અને બાંગ્લાદેશની અવામી લીગ સરકાર વચ્ચે સહકારમાં મદદ મળશે અને સરહદ પારના ત્રાસવાદ સામે લડવામાં પણ મદદ મળશે.

પરંતુ ભાજપે ઉઠાવેલા પ્રશ્નો અત્યારે ભલે કોઈ ઉઠાવતું ન હોય, રહે છે તો ઠેરના ઠેર કે બંધારણની સાથે સમજૂતી કરીને ભારતના પ્રદેશો બાંગ્લાદેશને કેમ આપી દેવાયા? બાંગ્લાદેશ તો પાકિસ્તાનમાંથી સર્જાયેલો ભાગ છે. તેની સરહદ નક્કી થઈ હોય તે બરાબર, પણ ભારત શક્તિશાળી દેશ છે. તેની પાસે બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરોનો પ્રશ્ન ઉકેલવા માટે બીજો કોઈ રસ્તો નહોતો તે આટલી જંગી જમીન બાંગ્લાદેશને આપી દેવી પડે. એક પ્રશ્ન એ પણ છ કે એવી કઈ  મજબૂરી હતી કે ભાજપ તેનો વિરોધ ગળી ગયો? અરુણ જેટલી તો કાયદાના જાણકાર છે, વકીલ છે. તેમણે તે વખતે જે દલીલ કરી હતી તે તેમણે કેમ પાછી ખેંચી લીધી? અત્યારે તેઓ કેમ મૌન છે? એની શું ખાતરી કે આ સમજૂતી થયા પછી અને આટલી વિશાળ જમીન એક કલમના ઝાટકે બાંગ્લાદેશને આપી દેવાયા પછી બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરોનો પ્રશ્ન હલ થઈ જશે? આ મુદ્દે દેશમાં કોઈ વિરોધ નહીં થાય તો કાલે સવારે કાશ્મીર કે અરુણાચલ પ્રદેશ પણ પાકિસ્તાન કે ચીનને આપી નહીં દેવાય તેની કોઈ ખાતરી ખરી?

અત્યારે તો બાંગ્લાદેશ ખુશ-ખુશ છે. તેનાં વડાં પ્રધાન શૈખ હસીનાએ આ સમજૂતીને આવકારી છે અને ભારતને ‘બાંગ્લાદેશનો વિશ્વસનીય મિત્ર’ ગણાવ્યો છે. જોકે સામે પક્ષે બાંગ્લાદેશ આવું વિશ્વસનીય મિત્ર નથી. વર્ષ ૨૦૦૧માં બાંગ્લાદેશના સૈનિકોએ હુમલો કરી ભારતના પીરદીવાહ ગામને કબજે કરી લીધું હતું. ત્યાંથી ભારતીય નાગરિકોને ભગાડી મૂક્યા હતા. બાંગ્લાદેશના હુમલાના કારણે બી. એસ. એફ. (સીમા સુરક્ષા દળો)ના ૩૧ જવાનો ફસાઈ ગયા હતા. તે પછી વાટાઘાટો ચાલુ થઈ હતી. થોડા સમયમાં આ મુદ્દે કોઈક રીતે સમાધાન થઈ ગયું. તે પછી પણ બાંગ્લાદેશના દળોએ આસામના એક ગામમાં ૧૬ જવાનોની હત્યા કરી હતી.

વળી, બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓની દશા પણ સારી નથી. વારંવાર તેમના પર હુમલા કરવામાં આવે છે, હિન્દુ સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર થાય છે. તેમનાં મંદિરો તોડી નાખવાની ઘટના બને છે. ઈ. સ. ૨૦૧૩માં બાંગ્લાદેશમાં ૧૯૭૧ના યુદ્ધ સંબંધી ગુના બદલ ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલે દેલવાર હોસૈન સઈદીને ફાંસી આપી. તે જમાત-એ-ઇસ્લામીના ઉપાધ્યક્ષ હતા. સજા પછી તેના કાર્યકરોએ કોઈ વાંક ગુના વગર દેશના વિવિધ ભાગોમાં હિન્દુઓ પર હુમલા કર્યા હતા. હિન્દુ ઘરો સળગાવી દેવાયાં હતા. મંદિરોમાં તોડફોડ કરાઈ હતી. ઈ. સ. ૨૦૧૪માં પણ ૫ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૪ના રોજ બાંગ્લાદેશની સંસદની ચૂંટણી હતી. વિપક્ષી બાંગ્લાદેશ નેશનલિસ્ટ પાર્ટી અને જમાત-એ-ઇસ્લામીએ ચૂંટણીનો બહિષ્કાર કર્યો હતો. ચૂંટણી પછી તેના કાર્યકરો અને સમર્થકોએ લઘુમતી હિન્દુઓ પર હુમલા કર્યા હતા. હિન્દુઓ પર બળાત્કાર થયા, તેમને લૂટવામાં આવ્યા, હિન્દુ ઘરોને સળગાવી દેવાયાં હતાં. બાંગ્લાદેશની ધરતી પર ભારત સામે ત્રાસવાદ વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ પણ પૂરવેગથી ચાલતી આવી છે.

આમ, બાંગ્લાદેશને શેના માટે આટલી વિશાળ જમીન આપી દેવામાં આવે છે તે તર્કથી પર મુદ્દો છે. જોકે, કૉંગ્રેસ સહિત વિરોધ પક્ષો પણ આ મુદ્દે સંમત છે એટલે કોઈ હોબાળો થશે નહીં. તૃણમૂળ કૉંગ્રેસ અને આસામ ગણ પરિષદનો હોબાળો મોદી સરકારના એક વર્ષ પૂરા થવાના પ્રચાર અને વિરોધમાં કોઈના કાને પડશે નહીં.

(લખ્યા તા. ૧૯/૪/૧૫)

 

 

satire

ખુર્શીદ અમેરિકાના શિકારે

એક વાર એક મહાન વ્યક્તિ સિંહના શિકારે જતા હતા. એમને ડાહ્યા માણસોએ વાર્યા, ‘રહેવા દો, તમારું કામ નહીં.’ પણ તેમણે તો મૂછ મરડીને પ્રતિજ્ઞા લીધી, ‘જ્યાં સુધી સિંહને મારી, તેને ખભે નાખી ન લાવું ત્યાં સુધી ઘરમાં પગ નહીં મૂકું.’ એ મહાન આત્મા જંગલમાં ગયો. પણ સામે સિંહ મળ્યો ત્યાં હાંજા ગગડી ગયા. ચોરણી ભીની થઈ ગઈ. પણ હવે જંગલમાંથી પાછા જવું કેમ? એટલે તેઓશ્રી સિંહને હાથ જોડી વિનંતી કરવા માંડ્યા…
આવી જ કંઈક સ્થિતિ સલમાન ખુર્શીદની થઈ છે. મોટા ઉપાડે સંસદમાં એલાન કરી દીધું કે જ્યાં સુધી દેવયાની ખોબરાગડેનું સન્માન પરત નહીં અપાવું, ગૃહમાં પગ નહીં મૂકું. હવે અમેરિકાએ કહી દીધું છે કે અમે માફીય નહીં માગીએ અને કેસ પણ પાછો નહીં ખેંચીએ. થાય તે કરી લો…ખુર્શીદભાઈની હાલત પેલા મહાન વ્યક્તિ જેવી થઈ છે અને તેઓ બેકડોર ડિપ્લોમસી કરવા માંડ્યા છે.