legal, sanjog news, society, vichar valonun

કેરળ હાઇકૉર્ટે ૨૦૧૩માં એટ્રૉસિટી ઍક્ટ અંગે શું ચુકાદો આપ્યો હતો?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૮/૪/૧૮)

દલિતો અને આદિવાસીઓ રોષે ભરાયા છે કેમ કે, એસસી-એસટી (અત્યાચાર અટકાયત) અધિનિયમ અંગે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે પહેલાં તપાસ થાય પછી આરોપીની ધરપકડ કરવા આદેશ આપ્યો હતો. ૩૦ માર્ચે જ મોદી સરકારે તેની સામે રિવ્યૂ પિટિશન કરવા નિર્ણય લઈ લીધો હતો. પરંતુ તેમ છતાં કૉર્ટના નિયમ પ્રમાણે ૨ એપ્રિલે જ સમીક્ષા પિટિશન દાખલ થવાની હતી, તો પણ દલિત સંગઠનોએ ભારત બંધનું એલાન આપ્યું તે ચાલુ રાખ્યું અને અંતે તે હિંસક બન્યું. આ બંધને કૉંગ્રેસ અને લાલુપ્રસાદ યાદવના રાષ્ટ્રીય જનતા દળ (રાજદ)એ ટેકો આપ્યો હતો. એટલે એ આક્ષેપ થાય તે સ્વાભાવિક છે કે આ મુદ્દે રાજનીતિ થઈ રહી છે.

તોફાનો ભાજપ શાસિત રાજ્યોમાં થયાં છે તેથી ભાજપનો આક્ષેપ એ પણ છે કે હારેલા વિપક્ષો ૨૦૧૯ની લોકસભા ચૂંટણી તેમજ આવનારા મહિનાઓમાં યોજાનારી મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટક, રાજસ્થાન વગેરેની વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આવા ઉશ્કેરણીજનક મુદ્દાઓને વેગ આપી રહ્યા છે. દરમિયાનમાં, ફેસબુક અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાએ ફેસબુક વપરાશકારોનો ડેટા લીક કર્યો હોવાના વિશ્વભરમાં આરોપો લાગી રહ્યા છે અને તેને ફેસબુકના માર્ક ઝુકરબર્ગે સ્વીકાર્યા પણ છે. આ કૌભાંડ ઉઘાડું પાડનાર કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકામાં પૂર્વ ડિરેક્ટર ક્રિસ્ટૉફર વાઇલીએ કહ્યું છે કે આ કંપનીની એક ગ્રાહક કૉંગ્રેસ પક્ષ પણ હતી. ગત ઑક્ટોબર ૨૦૧૭માં સમાચાર હતા કે ડૉનાલ્ડ ટ્રમ્પને જિતાડનાર કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાની મદદ કૉંગ્રેસ લઈ રહી છે.

હવે ફેસબુક-કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા અને રશિયાની અમેરિકામાં વર્ગવિગ્રહ ફેલાવનારી જાહેરાતો જે અંતે ટ્રમ્પને વિજયી બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ તેના પરથી એક શંકા એવી સેવાઈ રહી છે કે ભારતમાં પણ આ પ્રકારની વર્ગવિગ્રહ ફેલાવનારી ગતિવિધિઓ થઈ રહી છે કે કેમ? આની પાછળ કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાનો હાથ છે કે કેમ? કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના અધિકારીઓએ તો પોતાના ગ્રાહકોને ચૂંટણી જિતાડવા લાંચથી લઈને વેશ્યાઓ પૂરી પાડવા સુધી તમામ રસ્તાઓ પોતે અપનાવતા હોવાનો ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ કર્યો છે. આ વાત બહુ જ ચોંકાવનારી છે અને કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકાના (હવે પૂર્વ) સીઇઓ એલેક્ઝાન્ડર નિક્સની ઑફિસમાં તેમની કોઈ ભારતીય જેવા વ્યક્તિ સાથે હાથ મિલાવતી વખતે પાછળ કૉંગ્રેસના ચૂંટણી પ્રતીક અને સાથે કૉંગ્રેસના સૂત્રવાળી તસવીરે ખળભળાટ મચાવી દીધો છે.

આથી જ વર્ષ ૨૦૧૫થી જે કંઈ આંદોલનો થઈ રહ્યાં છે તે આંદોલનોને આ બધી પશ્ચાદ ભૂમિકા સાથે પણ જોવા જરૂરી છે. પાટીદાર આંદોલન હોય કે ઓબીસી આંદોલન, કે પછી દલિત આંદોલન (ઊના કાંડ પછી), મરાઠા આંદોલન હોય કે જાટ આંદોલન, કર્ણાટકમાં કૉંગ્રેસ સરકાર દ્વારા લિંગાયત સમુદાયને હિન્દુથી અલગ ગણી તેમને લઘુમતી જાહેર કરવી…આ બધી જ કડી જોડીને કૉંગ્રેસ પર ‘બ્રેકિંગ ઇન્ડિયા’નો આક્ષેપ થાય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ કૉંગ્રેસ તેનો ઈનકાર કરે છે. કૉંગ્રેસ એક વિપક્ષ તરીકે તેની સમક્ષ કોઈ પણ મુદ્દો આવે તો તેનો સરકાર વિરોધી ઉપયોગ કરવાની જ છે તે માનીને સરકારે ચાલવું જોઈએ. આથી સરકારે ધ્યાન રાખવું ઘટે કે તે કોઈ મુદ્દો કૉંગ્રેસને તાસક પર હાથ ન ધરે.

વર્તમાનમાં દલિતો અને આદિવાસીઓમાં ભારે રોષ છે. તેનું કારણ એટ્રોસિટી ઍક્ટ અંગે સુપ્રીમ કૉર્ટનો ચુકાદો છે. એમ કહેવાય છે કે સુપ્રીમ કૉર્ટ પણ મોદી સરકારના ઈશારે ચાલે છે. સુપ્રીમ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર બ્રાહ્મણ છે. આ બધાના કારણે આવો ચુકાદો આવ્યો. આવો ઘણો અપપ્રચાર ચાલે છે. આમ, પણ ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ દીપક મિશ્ર સામે જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરીને ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા ખોરવી નાખવા પ્રયાસ કર્યો જ હતો. તે પછી આ એટ્રોસિટી અંગેનો ચુકાદો કે જે કોઈ ચુકાદો આવે તેને ન્યાયતંત્ર અને મોદી સરકારની મિલીભગત સાથે જોડીને જોવામાં આવે તે સ્વાભાવિક છે.

પરંતુ અહીં કેટલાંક બીજાં ન્યાયાલયોના ચુકાદા કે અવલોકન પર નજર કરવાની જરૂર છે જે ભાજપ ઇત્તર પક્ષની સરકારોના શાસનકાળ વખતે અપાયા છે. ૧૨ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ચુકાદો આપ્યો કે કોઈ પણ વ્યક્તિને અનુસૂચિત જાતિ (એસસી) કે અનુસૂચિત જનજાતિ (એસટી)ના સભ્યો સામે અત્યાચારો માટે દોષી ઠેરવી ન શકાય, સિવાય કે ગુનો વંશીય પૂર્વગ્રહ સાથે આચરવામાં આવ્યો હોવાનું પુરવાર થાય. આ સમયે કેન્દ્રમાં અને કેરળમાં કોની સરકાર હતી? બંને જગ્યાએ કૉંગ્રેસની સરકાર હતી! શું આને એમ ગણીશું કે કૉંગ્રેસ અને ન્યાયતંત્રની મિલીભગત હોવાથી કેરળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આવો ચુકાદો આપ્યો?

હવે આવી જાવ તમિલનાડુમાં. તમિલનાડુમાં જયલલિતાએ આ વર્ષ ૨૦૧૩ના વર્ષમાં પીએમકે નામના એક પક્ષ પર દલિતોને ઉશ્કેરવાનો આક્ષેપ કરતાં કહ્યું હતું કે પીએમકેના કાર્યકરોએ દારૂ પી એક ગામમાં ઘૂસી ત્યાં ઝૂંપડાં સળગાવ્યાં હતાં અને સરકારી વાહનોને પણ આગ લગાડી હતી. પીએમકેના નેતા એસ. રામદોસ સામે મહાબલીપુરમ્ માં એક કેસ પણ નોંધવામાં આવ્યો હોવાનું તેમણે કહ્યું હતું. આ પશ્ચાદ ભૂમિકા એટલા માટે આપી કારણકે રામદોસ દલિત વિરોધી નથી તે વાત સ્પષ્ટ થાય. આ જ રામદોસે આ ઘટનાના ચાર વર્ષ પહેલાં ૨૦૦૯માં શું કહ્યું હતું?

તેમણે કહ્યું હતું કે ઍટ્રૉસિટી ઍક્ટના દુરુપયોગના વધતા જતા કિસ્સાઓ ચિંતાજનક છે. રાજકીય વિરોધીઓને મૂંગા કરવા માટે આ કાયદાનો દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે. તેમણે આ માટે આધાર પણ આપ્યો હતો.

હવે વર્ષ ૨૦૧૦માં આવી જાવ. આંધ્ર પ્રદેશની પોલીસે અંગત વેર વાળવા એટ્રૉસિટી ઍક્ટનો દુરુપયોગ થતો હોવા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. શ્રીકકુલમના ડીએસપી ટી. પનાસા રેડ્ડીએ તમામ પોલીસ અધિકારીઓને જે લોકો એટ્રૉસિટી ઍક્ટની ખોટી ફરિયાદ કરે તેમની સામે આઈપીસીની કલમ ૧૭૭ હેઠળ કેસ નોંધવા સૂચના આપી હતી. ૨૦૧૦માં કેન્દ્રમાં અને આંધ્ર પ્રદેશમાં કોની સરકાર હતી? કૉંગ્રેસની. ન્યાયતંત્ર તો સીધું સરકારના હાથ નીચે હોવાનો આક્ષેપ ન કરી શકાય પણ પોલીસ તંત્ર તો સીધું સરકાર હેઠળ આવે ને. ત્યારે કેમ આ કથિત દલિત હિતેચ્છુઓએ આવું ભારતબંધનું એલાન ન આપ્યું? કેમ ત્યારે કોઈ હિંસા ન થઈ?

ચાલો, હવે વર્તમાનમાં આવી જાવ. સુપ્રીમ કૉર્ટનો ચુકાદો આવ્યો તે પછી એક વેબસાઇટને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં, ‘વ્હાય આઈ એમ નૉટ હિન્દુ’ પુસ્તક લખનાર દલિત અધિકારો માટે લડતા કાંચા ઇલૈયા (જેમણે હવે પોતાની અટક કે નામમાં શૅફર્ડ ઉમેર્યું છે)એ કહ્યું છે કે ભાજપે તેના એક દલિત સાંસદ પાસે તેમની સામે ઍટ્રૉસિટી ઍક્ટ હેઠળ ખોટો કેસ કરાવ્યો હતો. અર્થાત્ કાંચા ઈલૈયા પણ સ્વીકારે છે કે આ અધિનિયમનો દુરુપયોગ થાય છે.

એક અંગ્રેજી અખબારનો ૨૩ માર્ચ ૨૦૧૮નો અહેવાલ કહે છે કે સુપ્રીમ કૉર્ટનો એટ્રૉસિટી ઍક્ટ અંગે તાજેતરનો ચુકાદો સંસદીય સમિતિના એક અહેવાલ પર આધારિત છે. અને આ સંસદીય સમિતિનો અહેવાલ કયા મુદ્દા પર હતો અને આ સમિતિમાં કોણકોણ હતું? ૧૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૪ના રોજ ભાજપના સાંસદ રમેશ બૈસની અધ્યક્ષતામાં આ સમિતિએ અહેવાલ આપ્યો હતો જેમાં કહેવાયું હતું કે એટ્રૉસિટી ઍક્ટનો દુરુપયોગ કરાઈ રહ્યો છે અને તેની સામે અત્યારના કાયદા અપૂરતા છે. આ સમિતિમાં ભાજપના ૧૩ સાંસદો હતા. તેમાં આદિવાસી મંત્રી જશવંતસિંહ સુમનભાઈ ભાભોર (ગુજરાતના દાહોદના આદિવાસી સાંસદ), અગ્રણી દલિત આગેવાન ઉદિત રાજ, પૂર્વ લોકસભા નાયબ અધ્યક્ષ કારિયા મુંડા (આદિવાસી) છે. ચાલો, આ તો બધા ભાજપના છે તેથી ભાજપ કહે તેમ કરે, પણ આ સમિતિમાં માત્ર ભાજપના સભ્યો ન ચાલે. સંસદની સમિતિમાં શાસક અને વિપક્ષના સભ્યો પણ હોય. તેમાં કૉંગ્રેસના પાંચ સભ્યો હતાં. દલિતો અને મુસ્લિમોનું સમીકરણ રચી ચૂંટણી જિતવા ઘણા સમયથી મથી રહેલા એઆઈએમઆઈએમના અસાઉદ્દીન ઓવૈસી પણ હતા. ઉપરાંત એનસીપી, મોદી સરકાર સામે કોઈ પણ મુદ્દે તાતા તીર છોડતી શિવસેના, એઆઈએડીએમકે, ટીઆરએસ, બીજેડી, અત્યારે માફી માગવામાં વ્યસ્ત કેજરીવાલના આમ આદમી પાર્ટી, દલિતો અને ખેડૂતોના મુદ્દે ફરીથી રાજકારણમાં ચમકવાના ધખારા સેવતા સીપીએમ, મમતા બેનર્જીના તૃણમૂલ કૉંગ્રેસ અને દલિતોના મસીહાનું બિરુદ મેળવનાર માયાવતીના પક્ષ બીએસપીના સાંસદ પણ હતા. કુલ ૩૦ સાંસદોની સમિતિમાં ભાજપના માત્ર ૧૩ સભ્યો જ હતા. એટલે કે બહુમતી ૧૭ સાંસદો તો વિપક્ષના હતા!

સુપ્રીમ કૉર્ટે ૨૦ માર્ચ ૨૦૧૮ના રોજ ચુકાદો આ સમિતિના અહેવાલના આધારે આપ્યો છે. તેણે એમ કહ્યું છે કે “સમિતિના અહેવાલને ધ્યાનમાં રાખી કલમ ૨૧ હેઠળ બંધારણીય બાંયધરીનો અમલ કરવા સુરક્ષાત્મક પગલાં જરૂરી છે, જેથી આપખુદી રીતે ધરપકડ કે ખોટી સંડોવણી સામે લોકોની સુરક્ષા કરી શકાય.”

હવે પ્રશ્ન એ છે કે કાયદો યથાતથ રાખવાથી શું દલિતો પર અત્યાચાર બંધ થઈ જશે? ફેર તો પડશે. પરંતુ તેનાથી વૈમનસ્ય ઘટવાના બદલે વધશે નહીં? સામે પક્ષે કથિત સવર્ણોએ પણ હવે વિચારવા જેવું છે કે ક્યાં સુધી દલિતોને અસ્પૃશ્ય ગણી ધિક્કાર્યા કરીશું? તેમને કૂવા, સ્મશાન, મંદિરમાં પરવાનગી નહીં આપીએ? અલબત્ત, વધતા જતા શહેરીકરણે હવે સવર્ણ-દલિતની ખાઈ ઘટાડી છે. પરંતુ કેટલીક એનજીઓ જેમની દુકાન વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ બંધ કરી છે તે તેમજ (સંભવતઃ) કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા, (સંભવતઃ) વિદેશો ભારત મહાન ન બને, ભારત એક ન બને તે માટે દલિત વિરુદ્ધ સવર્ણો, આદિવાસી વિરુદ્ધ અન્યના ઝઘડા વધારવા વર્ષોથી પ્રયાસ કરી રહ્યા છે અને તાજેતરમાં તેમાં વધારો થયો હોય તેમ લાગે છે. આ પ્રયાસોના હાથા ન બનીએ તે દરેક નાગરિકે વિચારવા જેવું છે.

Advertisements
gujarat, politics, Uncategorized

આગ લગી ઘર કે ચિરાગ સે

મિડિયામાં ભલે નીતિનભાઈ પટેલના અસંતોષના લીધે ગુજરાત ભાજપની જ ભવાઈ ચગી હોય (ભાજપ પ્રત્યે મિડિયાને આમેય વિશેષ પ્રેમ રહ્યો છે) પણ ઘણા પક્ષો અત્યારે મોટી તકલીફમાં છે.

કૉંગ્રેસમાં ય આગ લાગી છે. ધીરુ ગજેરાએ ભરતસિંહ સોલંકી સામે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા છે. અહમદ પટેલ કહે છે કે તેઓ હવે સોનિયાના રાજકીય સલાહકાર નથી રહ્યા. સાંડેસરા ગ્રૂપના કેસમાં અહમદ પટેલના પરિવારનાં નામો બહાર આવ્યાં છે.  શક્તિસિંહ ગોહિલે લોકસભા અને રાજ્યસભાની ચૂંટણી લડવા ના પાડી છે. ઉમેદવારોના ફંડમાંથી લાખો રૂપિયાના ફંડની કટકી થઈ હોવાના ચોંકાવનારા આક્ષેપો થયા છે. ભરતસિંહે કોણે પક્ષવિરોધી પ્રવૃત્તિ કરી તે જાણવા પત્રો લખ્યા છે. તો આમ આદમી પક્ષમાં રાજ્યસભાના ઉમેદવાર અંગે ખેંચતાણ છે. કેજરીવાલ તેમના પત્ની સુનીતાને ટિકિટ આપે તેવી સંભાવના જોવાય છે. મુંબઈમાં પબની આગ શિવસેનાને દઝાડી રહી છે. તમિલનાડુમાં એઆઈએડીએમકેની ઊંઘ દિનાકરનની જીતથી હરામ થઈ ગઈ છે.

કેરળમાં સીપીઆઈ અને સીપીએમ સત્તાના ગઠબંધનમાં છે પણ બંને વચ્ચે ખેંચતાણ છે અને તેનું કારણ છે દલિત પરિવારને અન્યાય. દાડિયા એવા દલિત પરિવારને ઘરની બહાર કાઢી મૂકાયો છે અને ત્યાં ઑફિસ બનાવી દેવાઈ છે. તેના માટે સીપીએમના કાર્યકરો જવાબદાર છે. સીપીઆઈ દલિત પરિવારના સમર્થનમાં છે. મેજિસ્ટ્રેટના આદેશને ઘોળી જઈને સીપીએમના કાર્યકરોએ દલિતનું ઘર કબજે કરીને ત્રણ અને એક વર્ષની વયનાં સંતાનો સાથે આ રોજનું કમાઈ ખાતા ગરીબ દાડિયા દલિત પરિવારને ભરશિયાળે રઝળતો કરી મૂક્યો! નવાઈની વાત એ છે કે સાત ડિસેમ્બરના આ સમાચાર ચોવીસ દિવસ પછી પણ ગુજરાતી કે નેશનલ મિડિયાના રડાર બહાર છે. દલિતોના તારણહાર બનવા નીકળેલા સામ્યવાદી નેતાનું મૌન તો સમજાય તેમ છે પણ ગુજરાતમાં દલિતોના મૂછના ખોટા સમાચાર ચગાવવામાં કે સહારનપુરના સમાચાર જેટલો રસ મિડિયાને આ ગરીબ અને દલિતના સમાચારમાં પડતો નથી. ઊના કાંડમાં ભારતના તમામ પક્ષોના નેતાના ધાડાં ઉમટી પડ્યાં હતાં પણ ભરશિયાળે એક દલિત પરિવારને બેઘર કરનાર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ થતી નથી.

politics, Uncategorized

આઆપ ક્યાં થાપ ખાય છે?

ગઈ કાલે સાંજે નિર્માણ ચેનલ પર આઆપના કપિલ મિશ્રાના કેજરીવાલ પર રૂ. ૨ કરોડ લેવાના આક્ષેપ પર ચર્ચા હતી. તેમાં મારા બિંદુઓ:

– આઆપ કહે છે કે અમારો પક્ષ નવો છે. બાળક છે. પરંતુ કેજરીવાલ બધાના બાપ બનવા નીકળ્યા હતા. તેઓ રોજ પત્રકાર પરિષદ કરીને કપિલ સિબલ, સલમાન ખુર્શીદ, શરદ પવાર, ચિદમ્બરમ્, નીતિન ગડકરી, અરુણ જેટલી સામે આક્ષેપો કરતા હતા. એ વાત અલગ છે કે ગડકરી સામે તો ન્યાયાલયમાં માફી માગવી પડી. હવે જ્યારે તેમની સામે આક્ષેપ થયા છે ત્યારે તેમણે તપાસ માટે તૈયારી બતાવવી પડશે. કોંગ્રેસ ભાજપ સામે વિરોધ પક્ષો આક્ષેપ કરતા હતા પરંતુ કેજરીવાલ સામે તેમના જ પક્ષમાંથી આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે.

કપિલ મિશ્રાને મંત્રીમંડળમાંથી પડતા મૂક્યા એટલે આવો આક્ષેપ કરે છે અથવા કોંગ્રેસ-ભાજપનું કાવતરું છે આવો લૂલો બચાવ નહીં ચાલે. ૨૦૧૨ની સહારા ડાયરી સંદર્ભે સુપ્રીમમાં નિર્ણય આવી ગયો હોય તેમ છતાં તમે વિધાનસભામાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સામે આક્ષેપ કરો જે યોગ્ય નથી તો પછી ટેન્કર કૌભાંડ કે તમારા સાઢુભાઈ સુરેન્દ્ર બંસલ રોડ કોન્ટ્રાક્ટ અથવા સાળીના જમાઈ ડો.નિકુંજ અગરવાલને (બીજા કોઈ પાસે અરજીઓ મગાવ્યા વગર) માત્ર અરજી પર આરોગ્ય મંત્રાલયમાં ઓએસડી નિયુકત કરવા…આ બધું યોગ્ય ન જ કહેવાય.

– જ્યારે કોઈ પક્ષ પર આક્ષેપ થાય છે ત્યારે એ એવી દલીલ કરે છે કે બીજા પક્ષો પણ આવા જ છે. ઓછામાં ઓછું, ભ્રષ્ટાચારની બાબતમાં કેજરીવાલજી અને એમના સાથીદારો પાસેથી આવી દલીલની અપેક્ષા તો ન જ હોય.

– કુમાર વિશ્વાસને મનાવવા કેજરીવાલ મળવા સામેથી ગયા હતા તે અંગે: આટલો લાંબો સમય તેમની ઉપેક્ષા કરાઈ તેનું શું? અમેઠીમાં રાહુલ ગાંધી સામે કુમારને લડાવવાનો નિર્ણય કેજરીવાલનો નહોતો. સોનિયા સામેય પ્રત્યાશી ઊભા નહોતા રાખ્યા. કુમાર માટે પ્રચાર કરવા પણ કેજરીવાલ નહોતા ગયા.

આઆપ કેજરીવાલની એકલાની જાગીર નથી. કુમાર વિશ્વાસ, પ્રશાંત ભૂષણ, યોગેન્દ્ર યાદવ, મયંક ગાંધી જેવા અનેકોએ પરસેવૉ અને પૈસા બંને વહાવ્યા છે અને મુખ્ય તો અન્ના હઝારે. આજે આ બધા વિરોધીઓનો એક પછી એક સફાયો કરાઈ રહ્યો છે. કુમાર ભાજપને એના જ રાષ્ટ્રવાદ અને હિન્દુત્વના મેદાનમાં ઘેરે છે. પણ એમને પંજાબ કે દિલ્લીમાં પ્રચાર માટે ન મોકલાયા. આશુતોષ જેવા લોકો જે દિલ્લીમાં જીત પછી જોડાયા (પાકેલું ફળ તોડવીને રાજ્યસભાની ટિકિટરૂપે ખાવા) તે અત્યારે કેજરીવાલની આગળપાછળ ફરી ચમચાગીરી કરી આઆપનું અને કેજરીવાલ બંનેનું અહિત કરી રહ્યા છે.

કેજરીવાલ સરમુખત્યાર ન હોય તો મુખ્યપ્રધાન અને પક્ષના તમામ એકમોના વડા એટલે કે સંયોજકનું પદ તેમની પાસે કેમ છે? આવું તો સોનિયા ગાંધી કે નરેન્દ્ર મોદી પણ નથી કરતા. નીતીશકુમાર પણ નહીં. પક્ષના વડા અને શાસકીય પાંખના વડા અલગ જ હોય.

– કેજરીવાલે નકારાત્મક રાજનીતિ છોડવી પડશે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક વખતે પુરાવા માગવા, નોટબંધીનો વિરોધ કરવો આ ન ચાલે. કેટલાક મુદ્દે વડા પ્રધાનને સમર્થન આપવું પડે. ભાષા સંયમ, ઓછામાં ઓછું, વડા પ્રધાન સંદર્ભે જરૂરી છે. યોગેન્દ્ર યાદવ (આઆપમાં હતા ત્યારે), કુમાર વિશ્વાસની ભાષા નમ્ર છતાંય સચોટ હોય છે. નીતીશકુમાર, નવીન પટનાયક, (જે તે સમયે) જયલિલતા પણ વિરોધ કરતા પણ ભાષા સંયમ રાખે છે.

– બધું જલદી ભેળવી લેવાની નીતિ પણ ન ચાલે. દિલ્લીમાં જીત્યા એટલે લોકસભા તરફ દોડ્યા. વારાણસીમાં હારીશ તોય સેવા કરવા આવીશ તેમ કહ્યું. હાર પછી સેવા તો દૂરની વાત છે, ત્યાં ગયા પણ છે? પંજાબ, ગોવા, ગુજરાત બધે ચૂંટણી લડવા માટે દિલ્લીને નોંધારું છોડી દીધું. વચ્ચે તો એક જ મંત્રીના ભરોસે દિલ્લી હતું. શું દિલ્લીની જનતા આ બધું નહીં જોતી હોય? મોદી પણ ૧૯૮૭થી ભાજપમાં રહ્યા છે. ૨૦૦૧માં સત્તા મેળવી. પછી ગુજરાત મોડલ ઊભું કર્યું અને ૨૦૧૪માં વડા પ્રધાન બન્યા. રાતોરાત કંઈ ન થાય. ધીરજ જોઈએ. દિલ્લીને મોડલ બનાવ્યું હોત તો બીજાં રાજ્યોમાં ક્રમશઃ જીત મેળવી શકાત. નિયમ વિરુદ્ધ દિલ્લીનાં કામોની જાહેરાતો ચૂંટણી થનાર રાજ્યોમાં કરી. ત્યાં પણ ન જીત્યા અને દિલ્લી મનપા પણ ગુમાવી. બાવાના બેય બગડ્યા.

– ગુજરાતમાં આઆપના સંમેલનમાં કાર્યકર્તાઓએ જ આક્ષેપો કર્યા કે પક્ષના નેતાઓ રૂપિયે લઈ ટિકિટ વેચે છે. એક વિધાનસભા બેઠક દીઠ રૂ. ૧ કરોડનો ટાર્ગેટ અપાયો. આ બધાં અપલક્ષણો આઆપની છબી ખરડે છે.

– આમ છતાં આઆપ હજુ નવો છે. સુધારાને ભરપૂર અવકાશ છે. કેજરીવાલે નમ્ર બનવું પડશે. ભાષા સંયમ રાખવો પડશે. સાથીઓને સાથે લઈ ચાલવું પડશે. ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપોમાંથી અડવાણીજી અને મોદીજીની જેમ સ્વચ્છ રીતે બહાર આવવું પડશે. પોતે મુખ્યપ્રધાન રહેવા માગતા હોય તો પક્ષની ધૂરા બીજા કોઈને સોંપવી પડશે. દિલ્લીમાં પૂરાં પાંચ વર્ષ શાસન કરી કાર્યો કરી બતાવવા પડશે. રાજ્યપાલ કે કેન્દ્ર સરકારની કનડગતનો બચાવ નહીં ચાલે કારણકે કેન્દ્રમાં વિરોધ પક્ષની સરકાર હોય એટલે આવું રહેવાનું જ. અંગ્રેજોએ ગવર્નર પ્રથા ચાલુ કરેલી જેને કોંગ્રેસે ચાલુ રાખી અને ભાજપે પણ. મોદીને તત્કાલીન રાજ્યપાલ કમલા બેનીવાલજી અને કેન્દ્રની મનમોહન સરકાર દ્વારા ઓછી કનડગત હતી? તોય તેમણે કામો કરી બતાવ્યાં. કેજરીવાલ ઘણી બાબતોમાં મોદીને અનુસરે છે. આ બાબતમાં પણ અનુસરી બતાવે તો કદાચ ફરીથી આઆપ બેઠો થશે.

gujarat, politics

ગુજરાત કેમ સળગી રહ્યું છે?

પાટીદાર આંદોલન બાદ દલિત અત્યાચાર. ગુજરાત ફરી સળગી રહ્યું છે. આમ તો ગુજરાત મોડલના આધારે કેન્દ્રમાં મોદી સરકાર આવી પછી સતત ત્રણ મુદ્દા છવાયેલા છે: દલિત અત્યાચાર, લઘુમતી પર દમન અને સ્ત્રીઓ પર અત્યાચાર. રોહિત વેમૂલાના કિસ્સા પર ખૂબ લખાઈ ગયું છે. એમાં પડવું નથી. સ્ત્રીઓને ભડકાવવા તૃપ્તિ દેસાઈ અને બીજી બિંદી ગેંગ પ્રયાસરત્ છે. પણ હાજી અલીમાં તૃપ્તિને થપાટ વાગી ગઈ છે.
રોહિત વેમૂલા મુદ્દે જોરદાર લડનાર સ્મૃતિ ઈરાનીને સજા મળી ગઈ છે. બહારના છોકરાઓ હેરાન કરતા હોય ને ફરિયાદ ઘરના છોકરાની થાય ત્યારે તેનું ઘરની બહાર નીકળી જવાનું બંધ કરી દેવામાં આવે તેવો ઘાટ થયો. નરેન્દ્ર મોદી પાસે આવી અપેક્ષા નહોતી. એ ગુજરાતનાં રમખાણો મુદ્દે ક્ષમા માગવા સહિત અનેક મુદ્દે અડીખમ રહ્યા હતા પણ એ ગુજરાતનું પાણી હતું. દિલ્લીનું પાણી અલગ છે.
છેલ્લા દોઢેક વર્ષથી ગુજરાત સળગી રહ્યું છે અને મોદી નવાઈજનક રીતે મૌન તમાશો જોઈ રહ્યા છે. પોતાનો વિરોધ ન થાય એટલે ગુજરાત આવવાનું પણ ટાળે છે.
ગુજરાતી છાપાઓ કહે છે કે ભાજપમાં આનંદીબહેન અને અમિત શાહ જૂથ વચ્ચે ઝઘડો છે. પાટીદાર આંદોલન તેનું પરિણામ છે. જૂથવાદ હશે પણ પાટીદાર આંદોલન પાછળ કૉંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટી હતાં અને છે તે હવે સાબિત થઈ ગયું છે. હાર્દિક છૂટ્યો ત્યારથી ‘આપ’ના આશુતોષ સતત માર્ગદર્શન આપે છે. આનંદીબહેન સરકારે પાટીદાર આંદોલન અંગે કડક હાથે કામ લીધું. મચક ન આપી. હાર્દિક પટેલ જેલમાં લગભગ નવ માસ રહ્યો પણ હવે ચૂંટણી ટાણે છોડવાની નીતિ ભૂલભરેલી છે. એ આંદોલન નહીં કરે તેવી શરત સાથે છોડાયો છે પણ છૂટ્યા પછી એને સુરત વગેરે જગ્યાએ સભાઓ કરવા દેવાઈ તે પણ સરકારની ભૂલ સાબિત થશે. ઉદયપુર જઈને તે રોજ ભડકામણાં નિવેદનો આપતો રહે છે.
હવે વાત દલિત અત્યાચારની. જાણીતા ક્રાઇમ પત્રકાર પ્રશાંત દયાલે લખેલી માહિતી સાચી હોય તો ઉનામાં કાચું કપાયું હતું. ગાયને હત્યા માટે લઈ જવાઈ રહી છે તેવી સૂચના પોલીસને મળી અને પોલીસે કથિત ગોરક્ષકોને સૂચના આપી અને ગોરક્ષકોએ કાયદો હાથમાં લઈ ધોલધપાટ કરી. મૂર્ખાઓએ વિડિયો પણ ઉતાર્યો ને બહાદુરી દેખાડવા પ્રચલિત (વાઇરલ યૂ નો) કર્યો. આમાં એક વાત એવી છે કે સામે કસાઈઓ હોય એટલે ગોરક્ષકોને સંઘર્ષની ટેવ પડી ગઈ છે. પોલીસ જેમ ગુનેગારને પહેલાં એક-બે ધોલ તો ફટકારી જ દે તેવું આ ગોરક્ષકોનું પણ છે. જેમ ગાયોને ગેરકાયદે કસાઈવાડે લઈ જવાતી હોય છે તેમ ગોરક્ષકો પણ ગેરકાયદે ગાય બચાવવા ધોલધપાટ કરતા હોય છે.
ગાયને કસાઈવાડે મોકલવા માટે ગોપાલકો પણ ઘણી હદે જવાબદાર છે અને ગાયનો માત્ર દોહવા માટે જ ઉપયોગ કરે છે. ચાર રસ્તે ઘાસ લઈ ઊભા રહે છે અને પાપભીરુ જનતા પૈસા આપી ઘાસ ખરીદી એને જ આપે છે. આમ ગાયનો ઘાસચારો પણ મફતમાં મળી જાય છે. ગાય દોવાઈ જાય એટલે પ્લાસ્ટિક સહિતનો એંઠવાડ ખાવા છૂટી મૂકી દે છે. ઉનાળામાં આ ગાય અમદાવાદ જેવા વિસ્તારમાં તો પાણી માટે ભાંભરતી હોય છે કારણકે જાહેર હવાડો હોતો નથી. મારા જેવા માટલું મૂકે તો એ માટલું પણ ઉઠાવી જનારા બદભાશો હોય છે.
કથિત દલિતોને આજે પણ એ જ પરંપરાગત કામ કરવું પડે છે. એ શરમની વાત છે પણ સામે પક્ષે કથિત દલિતોમાં શિક્ષણનો અભાવ અને જે લોકો આગળ આવ્યા છે તેઓ પોતે સવર્ણ જેવા બની જતા હોય છે. આજે પણ સફાઈમાં વિદેશ જેવી સુરક્ષા અને આધુનિકતા આપણે લાવી શક્યા નથી. પરિણામે અનેક સફાઈ કામદારોનાં મૃત્યુ થતાં હોય છે.
પણ આ પ્રશ્ન શું કથિત દલિતોનો જ છે? આ આખા હિન્દુ સમાજનો છે. એની ચિંતા બધા હિન્દુ નહીં કરે તો આ દેશ તૂટી જશે. રમખાણો થાય ત્યારે કોઈ કહેવાતા સવર્ણ લડવા આગળ નથી આવતા. જેલમાં જાય છે કે મરે છે આ કથિત દલિતો જ. એટલે હિન્દુવાદીઓ આ વાત સમજી લે. આમ વાત હિન્દુની કરવાની પણ પાટીદાર અનામત જેવા મુદ્દા ચગે ત્યારે હિન્દવાદીનું મહોરું પહેરીને બેઠેલો કથિત સવર્ણ જાગી જાય છે અને અનામત વિરોધી સંદેશાઓ વહેતા કરવા માંડે છે.
પણ…સામે પક્ષે દલિતોમાંય બામસેફ અને એનજીઓ કાર્યરત્ છે જે દલિતોને હિન્દુવિરોધી બનાવવા ન કલ્પી શકાય એટલી ભયંકર હદે કાર્યશીલ છે. એમની બીજી બધી પ્રવૃત્તિ ઉપરાંત સોશિયલ મિડિયા પર ભયંકર હદે બ્રાહ્મણો વિરુદ્ધ વિષવમન કરવામાં આવે છે. દલિતેતર કોઈ પણ જાતિએ કથિત દલિત વિરોધી કંઈ પણ કામ કર્યું હોય એટલે આ કામ જાણે બ્રાહ્મણોએ કર્યું હોય તેવો અપપ્રચાર કરાય છે. આવું એક ગ્રૂપ છે અપના અડ્ડા. ફેસબુક પર કોઈ કિરણભાઈ ત્રિવેદી નામના, અટક પરથી બ્રાહ્મણ લાગતા ભાઈ તેના સંચાલક (એડ્મિન) છે. એક ‘પડકાર ન્યૂઝ’ કરીને છાપું આવે છે જે વૉટ્સએપ પર પણ ફરે છે. આ બધામાં હિન્દુ દેવીદેવતા વિરુદ્ધ ભયંકર નીચલી કક્ષાના સંદેશાઓ મૂકી દલિત-આદિવાસીઓને હિન્દુ સમાજથી વિખૂટા પાડવાનું વ્યવસ્થિત ષડયંત્ર ચાલે છે. ત્રીજી તરફ દલિતોમાંય કેટલાક લવ જિહાદ જેવી યોજના પણ ચલાવે છે જેમાં બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય વગેરે કથિત સવર્ણ જાતિની કન્યાને પરણી લાવનારને જંગી પુરસ્કાર અપાય છે. નાનીમોટી વાતે વાંધો પડતાં એટ્રોસિટી કાયદાની ચીમકી અને તેનો દુરુપયોગ પણ અજાણ્યો નથી જ. સરકારી કાર્યાલયોમાં કથિત દલિત સાહેબ દ્વારા તેમની નીચેના કથિત સવર્ણ કર્મચારીઓના ઉત્પીડનના પણ નોંધપાત્ર કિસ્સાઓ છે. આ પણ એટલું જ ખોટું છે. દલિતોએ એ સમજવું પડશે કે બધા બ્રાહ્મણો કે સવર્ણોએ તેમના પૂર્વજો કે તેમની વર્તમાન પેઢી પર અત્યાચાર કર્યો નથી. આ લખનાર પણ જન્મે અને કર્મે બ્રાહ્મણ છે. મેં ક્યારેય કોઈની જાતિ પૂછી નથી. મારા પિતા ગજેન્દ્રભાઈ પંડ્યા અમે રાણાવાવ હતા ત્યારે એસબીએસ બેંકમાં સાથે કામ કરતા એક દલિત ભાઈને એ એકલા હતા ત્યાં સુધી રોજ ઘરે જમાડતા. મારા ભાઈ (પિતાજી)એ તો અમને ત્યાં સુધીની ટેવ પાડેલી કે વાળવાવાળાં બહેન હોય કે ઘરે કામ કરવા આવતાં આદિવાસી બહેન, બધાને માનપૂર્વક નામ પાછળ બહેન લગાડી ‘તમે’ કહીને જ બોલાવવાનું. તેમના પરિવારજનોની શૈક્ષણિક ને આર્થિક સમસ્યાઓમાં માર્ગદર્શન આપવાનું.
મારા ચુસ્ત બ્રાહ્મણ સસરાના એનાથીય ચુસ્ત બ્રાહ્મણ પિતા હીરાલાલ દવેએ ગામમાં દલિતોને મંદિરમાં પ્રવેશ અપાવ્યો હતો. પોતે શિક્ષક હતા એટલે દલિતોને શાળામાં આવવા નહોતા દેતા તો પોતે તલવાર લઈ બહાર ઊભા રહેતા. આના લીધે એમની બદલીઓ પણ થતી અને સામાજિક બહિષ્કાર પણ સહન કરવો પડ્યો હતો. વાવમાંથી દલિતને પાણી લેવા દેવાની સફળ લડત આપી હતી.
મારા સસરા કનુભાઈ પણ પૂર્વ શિક્ષક. તેમની શાળામાં દલિત શિક્ષિકાને ટબૂકડા ક્ષત્રિય વિદ્યાર્થીઓ સામે લાજ કાઢવી પડતી અને ખુરશી પર બેસાતું નહોતું. એમણે એ બંધ કરાવ્યું. (આ જ કુટુંબની 18 જ વર્ષની એક દીકરીને તેનાથી દસ વર્ષ મોટો કથિત દલિત ભગાડી લઈ ગયો. દીકરીનાં માતાપિતાને એક રાત જેલમાં રહેવું પડ્યું. ને ન ગમતી કડવી સચ્ચાઈ એ પણ છે કે એ દીકરીનું બ્રાહ્મણ હોવાનું સર્ટિફિકેટ દીકરીના ઘરેથી લેવા યુવાધે ધમપછાડા કર્યા અને મળ્યા પછી રજૂ કરી દલિત યુવાને સમાજમાંથી લાખ રૂપિયાનું ઈનામ પણ મેળવ્યું.) આ તો ગૂમનામ સામાન્ય વ્યક્તિઓના કિસ્સા છે. મોટાં નામો ગણવા જાવ તો તો ગાંધીજીથી માંડીને ડૉ. હેડગેવાર, મા.સ.ગોળવળકર, બાબાસાહેબ દેવરસ સહિત અનેક નામો નીકળશે. સંઘમાં તો કોઈની જાતિ પૂછાતી નથી. ડૉ. આંબેડકરને ભયંકર અન્યાય થયો પણ એ વાતેય સ્વીકારવી પડશે કે તેમ છતાં આ આખો સમાજ જો દલિત વિરોધી હોત તો એ બંધારણ સભાના પ્રમુખ ન બની શક્યા હોત.
બાકી રહી વાત નાનામોટાની. તો દલિતોની અંદર પણ આવા ભેદભાવ છે જ. રોટીબેટીના વ્યવહાર નથી. ખાણીપીણીના વ્યવહાર નથી.
કડવી હકીકત એ છે કે ઊંચનીચ એ હિન્દુ ધર્મમાં જ નહીં દરેક પંથમાં જોવા મળતી ઘટના છે. અને આવા ભેદભાવ વિદેશોમાં રંગભેદ, વંશભેદના નામે પણ ચાલે છે. તાજેતરમાં અમેરિકામાં બે અશ્વેતોને કારણ વગર મારી નખાયા. તેનો વિડિયો પણ યૂટ્યૂબ પર છે. પણ અમેરિકી મિડિયાએ તે ઘટના કરતાં તે પછી પાંચ પોલીસ કર્મનેચારી મારી નખાયા તે ઘટનાઓને મહત્ત્વ આપ્યું હતું. અને જાણે બધા ગુજરાતીઓ દલિત વિરોધી હોય તેમ ઉનાની ઘટનાને ચગાવતા છાપાંઓએ પણ ક્યાંય અશ્વેતોની ખોટી હત્યાને મથાળાંમાં ટાંકી?
હવે વાત રાજકારણીઓની. તો ૨૦૧૭માં ચૂંટણી આવે છે તેના લીધે અને આ ઘટના ગુજરાતમાં બની છે તેથી રાહુલ ગાંધી અને અરવિંદ કેજરીવાલ ગુજરાતના ઉના આવી રહ્યા છે. આનંદીબહેન સરકાર પણ માયાવતીએ રાજ્યસભામાં પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો અને કૉંગ્રેસના કાર્યકર્તા સહિત કેટલાકે ઝેરી દવા પીધી તે પછી જાગી. તપાસના આદેશ આપ્યા. સમરસતા મુદ્દે સારું કામ કરનાર રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ પણ ગઈ કાલે જાગ્યો ને નિવેદન બહાર પાડી ઘટનાને વખોડી. ભાજપ સત્તામાં હોય ત્યારે આવા મુદ્દાઓ પર સંઘ પરિવાર ગાઢ નિદ્રામાં સરી પડે છે. સામા પક્ષે અનામત અંગે મોહન ભાગવતના નિવેદનને મારી મચડી રજૂ કરનારા કે સંઘ પરિવારના નેતાઓના હિન્દુઓ તરફી ઉગ્ર નિવેદનો છાપી સંઘની આતંકવાદી સંગઠન જેવી છાપ ઊભી કરનારા છાપાંઓમાં સંઘનું ઉનાની ઘટનાને વખોડતું નિવેદન સિંગલમાં છપાયું અથવા છપાયું જ નથી.
પંજાબમાં ‘આપ’ના નેતાએ કુરાનનાં પાનાં ફાડી સાંપ્રદાયિક હિંસા સર્જવા પ્રયાસ કર્યો તે સમાચાર પણ મોટા ભાગના ગુજરાતી છાપાંઓએ છાપ્યાં નથી. ઘણાં ગુજરાતી છાપાં હવે દિલ્લીની કેજરીવાલ સરકારની જાહેરખબર નિયમિત મળતી હોય તે કારણે કે તેના પત્રકારોની ‘આપ’માં પડદાપાછળ સક્રિયતા હોય તેના લીધે હવે છાપાંઓના સમાચારો અને લેખકોના લેખમાં ભાજપ-કૉંગ્રેસ બંને ખરાબ એવી છબી ઉપસાવી રહ્યા છે. રોજિંદા લખાતી એક કૉલમમાં તો વિષય ‘આપના’ 21 ધારાસભ્યોને સંસદિય સચિવના પદની ગેરબંધારણીય ફાળવણી હતી પણ તેમાં અડધા ઉપરાંતના લેખમાં કેજરીવાલનું મહિમાગાન કરાયું હતું અને મુદ્દો એ હતો કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગોવાના ભાજપ નેતાને કેજરીવાલ વિશે પૂછ્યું હતું. રાજકારણમાં વિરોધીઓ પર નજર રાખવી એ સામાન્ય વાત છે પણ એ લેખક માટે એ ગુરુ ગ્રહ માટેના ‘જુનો’ યાન જેવી મોટી ઘટના હતી.
જે હોય તે કૉંગ્રેસ અને ‘આપ’ના નેતાઓને, મોટા ભાગનાં છાપાંઓને ગુજરાત સળગાવવામાં રસ હોય તેવી શંકા ઉદ્ભવ્યા વગર રહેતી નથી. અને સામે પક્ષે ભાજપ અને ભગિની સંસ્થાઓ કુંભકર્ણ નિદ્રામાં છે.

politics

સિદ્ધુના જવાથી ચત્તુ થશે કે ઊંધું?

નવજોતસિંહ સિદ્ધુ. માસ્ટર બ્લાસ્ટર ક્રિકેટર. બોલવામાં ચપચપ બોલે. અંગ્રેજી ને હિન્દીમાં પ્રભુત્વ. કોણ જાણે કેમ એને કોમેડી કાર્યક્રમ ‘લાફ્ટર ચેલેન્જ’ના નિર્ણાયક બનવાનું આવ્યું જેમાં એણે મોટેથી હસવા અને ‘ઠોકો તાલી’ સિવાય કંઈ કરવાનું નહોતું.રાજકારણમાં તેનો ઉપયોગ ડાયરા અને મહેશનરેશ પાર્ટીમાં મુખ્ય વક્તા બોલે કે મુખ્ય ગાયકો ગાય તે પહેલાં કોમેડિયન ટાઇમ પાસ કરાવવા આવે તેનાથી વિશેષ નહોતો. એ કંઈ મધુસૂદન મિસ્ત્રી, ગુરુદાસ કામત કે યોગેન્દ્ર યાદવ જેવા રણનીતિકાર નથી. કે એના જવાથી ભાજપ માટે આભ તૂટી પડે.
કપિલ શર્માના શૉમાં તાજેતરમાં જ (૨ જુલાઈએ) એમનાં પત્નીને ગેસ્ટ બનાવવામાં આવ્યાં ત્યારથી જ કંઈક રંધાતું હોવાની ગંધ આવી હતી.
બે વાત છે: (1) પહેલી મિડિયાની. મિડિયા માટે ભાજપમાંથી છગન, મગન કે ચમન કોઈ વિરુદ્ધ બોલે કે પક્ષ છોડે એ મુખ્ય સમાચાર છે.
કૉંગ્રેસના પૂર્વ કાયદા પ્રધાન હંસરાજ ભારદ્વાજે ઘણા ઘટસ્ફોટ કર્યા. માર્ગારેટ આલ્વાએ તો ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડના વચેટિયા સાથે સંજય ગાંધીના સમયથી સંબંધ હોવાનું જાહેર કર્યું. અજિત જોગીએ પક્ષ છોડ્યો. આમ આદમી પાર્ટીના નેતાએ કુરાનના પાના ફાડી પંજાબમાં સાંપ્રદાયિક તણાવ સર્જવા પ્રયાસ કર્યો. આપના ઘોષણાપત્રમાં સુવર્ણમંદિરની તસવીર સાથે ઝાડુ મૂકાયાનો વિવાદ થયો. દિલ્લીમાં ‘આપ’ના એક ધારાસભ્યએ એક બિલ્ડર પાસેથી 15 લાખની ખંડણી માગી. બિલ્ડરે ના પાડતા એની ધારાસભ્યના સમર્થકોએ ધોલધપાટ કરી. કેજરીવાલે 200 કરોડમાં પીઆર એજન્સી રાખી.
પણ મિડિયાએ આ સમાચારો કાં તો છાપ્યા જ નહીં અથવા અંદર ક્યાંક સિંગલ કૉલમમાં છાપ્યા.
(2) મિડિયા તો એનું કામ કરે પણ ભાજપના નેતાઓ શું કરે છે? મિડિયાને ગણકારતા નથી.પોતાનું મિડિયા બનાવવું નથી. જે મિડિયા ને પત્રકારો પોતાના છે એમને સાચવવા નથી ને સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી તેમજ એમ. જે. અકબર ને માથે ચડાવવા છે. ભાજપના નેતાઓ વિપક્ષમાં હતા ત્યારે પાકિસ્તાન-કાશ્મીર અંગે જે રાજકુમાર શૈલીમાં ડાયલૉગબાજી કરતા હતા તે હવે કેસ્ટો મુખર્જી શૈલીમાં બોલી રહ્યા છે. બધે રણનીતિ ઉલટી પડી રહી છે. દિલ્લી અને બિહારમાં ઊંધેકાંધ પડ્યા. ઉત્તરપ્રદેશ, પંજાબમાં હાર પાકી છે. ગુજરાતમાં છે એટલી બેઠકો જાળવવી મુશ્કેલ છે પણ અહીં ‘ટિના’ ફેક્ટર છે અને પ્રજા શાણી છે. ઓછા ખરાબને પસંદ કરી જાણે છે. ઉત્તરાખંડ હોય કે અરુણાચલ, કૉંગ્રેસની જેમ મોટા ઉપાડે સરકાર ઉથલાવવા ગયા પણ ભૂલી ગયા કે ન્યાયતંત્રમાં કૉંગ્રેસ પ્રેરિત ન્યાયાધીશો બેઠા છે. ગુજરાતમાં સુરેશ મહેતાના નેતૃત્વવાળી ભાજપ સરકાર હતી ત્યારે કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યોએ વિધાનસભામાં માઇક ફેંક્યા તેના પરથી રાજ્યપાલના રિપોર્ટ પરથી વિધાનસભાને સસ્પેન્ડ કરી દેવામાં આવી હતી.
મૂળ વાત સિદ્ધુની હતી. પહેલાં શત્રુઘ્ન હવે સિદ્ધુ દુઃખી થઈ ગયા. આમ ને આમ પક્ષના નેતાઓ દુ:ખી થઈ નિષ્ક્રિય બની જાય કે પક્ષ છોડે એ સારું નથી. ભાજપ નેતાઓ પહેલેથી અહંકારી રહ્યા છે. પોતાનાને સાચવે નહીં. એની અવગણના કરે. શંકરસિંહ વાઘેલા જેવા સક્ષમ નેતા જાય ત્યારે એની ખૂબ બદનામી કરાય. એવા હાલ કરાય કે પેલી વ્યક્તિ ક્યારેય પાછા ફરવાનું ન વિચારે. આની સામે કૉંગ્રેસના આયાતીઓને માથે બેસાડે. પરિણામ એ આવે કે ન ઘરના ન ઘાટના એવી સ્થિતિ થાય. એટલે મિડિયાવિરોધ અને ભાજપના નેતાઓના અહં બ્રહ્માસ્મિના મિજાજને જોતાં આજના હાલે 2019માં મોદી ફરી વડાપ્રધાન બને તો ચમત્કાર ગણવો. જોકે હજુ ત્રણ વર્ષ છે સુધરવા માટે.

film, gujarat guardian

વિશાલ ડડલાણી: સંગીતકાર જ નહીં, સારો ગાયક-ગીતકાર પણ

વિશાલ ડડલાણી એવા જૂજ લોકોમાં આવે છે જે બહુમુખી પ્રતિભા કહેવાય. સંગીતકાર એ તેની મુખ્ય ઓળખ, શેખર રાવજિયાણી સાથે તેણે વિશાલ-શેખર તરીકે બનાવી છે, પણ છેલ્લા કેટલાય સમયથી તે સ્વતંત્ર રીતે પણ પોતાની ઓળખ બનાવી રહ્યો છે. ગાયક તરીકે પણ તે સફળ છે. તે સારો ગીતકાર પણ છે. આજકાલની ભાષામાં જેને એક્ટિવિસ્ટ કહેવાય તે પણ છે. પરંતુ તે પોલિટિકલ એક્ટિવિસ્ટ છે. તે આમ આદમી પાર્ટીનો ચુસ્ત ટેકેદાર છે. ટ્વિટર પર તે ખૂબ જ સક્રિય છે અને તેનું ટ્વિટ વિવાદ પણ સર્જી ચુક્યું છે. ટીવીના સંગીત શોમાં નિર્ણાયકો તરીકે પણ આવતો રહ્યો છે. હાલમાં તે ‘ઇન્ડિયન આઇડોલ જુનિયર’માં તે નિર્ણાયક તરીકે દેખાઈ રહ્યો છે.

મુંબઈમાં તા. ૨૮ જૂન, ૧૯૭૩ના રોજ જન્મેલા વિશાલ ડડલાણીનું કુટુંબ સિંધથી આવેલું છે અને તેના પિતા બિલ્ડર છે. તેને એક બહેન છે. તેનાં માતાપિતા જબરા સંગીતપ્રેમી હતાં. વિશાલને જે પ્રકારનું  સંગીત સાંભળવું હોય તે સાંભળવાની છૂટ હતી. તે વૂડસ્ટોક આલબમથી માંડીને જગજીતસિંહ અને ડિસ્કો એમ તમામ પ્રકારનું સંગીત સાંભળતો. ઘરમાં તમામ સુખ હતાં, પરંતુ વિશાલ નાનપણથી જ ગુસ્સાવાળો હતો. કૉલેજમાં તે ગુંડા જેવો હતો. પરંતુ તેને ગિટાર વગાડવાથી ખૂબ જ શાંતિ અને મજા મળતાં હતાં. વિશાલે સંગીતમાં જ કારકિર્દી બનાવવાનો  વિચાર કરી લીધો. પિતાને વાત કરી, પિતાએ કહ્યું, “તને લાગે છે કે તને સંગીત ફાવે છે?” વિશાલે કહ્યું, “હા, મને લાગે છે.” પિતાએ લીલી ઝંડી આપી દીધી. કોઈ દબાણ ન કર્યું કે પોતાની જેમ તેનો દીકરો પણ બિલ્ડિંગ લાઇનમાં આવે.

વિશાલે તેના ત્રણેક મિત્રો સાથે ૧૯૯૩ કે ૯૪માં પેન્ટાગ્રામ નામનું સંગીત બેન્ડ બનાવ્યું હતું. તેની સાથે રણડોલ્ફ કોરૈયા (ગિટાર), ક્લાઇડ ડીસોઝા (ગિટાર), પાપલ માને (બાસ) અને શિરાઝ ભટ્ટાચાર્ય (ડ્રમ) હતા. એક શોમાં ડડલાણી અને શિરાઝ ભટ્ટાચાર્યની મુલાકાત થઈ હતી. એ વખતે તે નોસ્ટાલ્જિયા નામના બેન્ડમાં હતો. એ શોમાં ડડલાણી બાસ પર હતો અને શેખર રાવજિયાની કી બોર્ડ પર. આ મુલાકાત પેન્ટાગ્રામ નામનું બેન્ડ બનાવવામાં પરિણમી. ૧૯૯૬માં તેમનું પહેલું આલબમ આવ્યું ‘વી આર નોટ લિસનિંગ’. ૧૯૯૯માં શિરાઝે વિશાલની મુલાકાત ‘પ્યાર મેં કભી કભી’ના નિર્દેશક રાજ કૌશલ સાથે કરાવી ત્યારથી વિશાલની બોલિવૂડ કારકિર્દી શરૂ થઈ.

જરા અટપટી લાગે તેવી વાત છે, પરંતુ શેખરે પોતે કહેલી છે તેથી માનવી પડે તેમ છે. વિશાલ-શેખર હતા તો બાળપણના મિત્ર, પરંતુ તેમને ‘પ્યાર મેં કભી કભી’ અલગ-અલગ મળી હતી. (વિશાલે ઇન્ડિયા ટૂડેને આપેલા ઇન્ટરવ્યૂમાં એમ કહ્યું હતું કે બંનેની મૈત્રી ‘પ્યાર મેં કભી કભી’ના પાંચ વર્ષ પહેલાં જ થઈ હતી) ૧૯૯૮માં ‘પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા’ ફિલ્મથી ફિલ્મમાં બે કે ત્રણ સંગીતકાર હોય તેવો દૌર શરૂ થયો હતો. ‘પ્યાર કિયા તો ડરના ક્યા’માં જતીન-લલિત, હિમેશ રેશમિયા અને સાજીદ-વાજીદનું સંગીત હતું. એટલે ‘પ્યાર મેં કભી કભી’માં બે ગીત શેખરે કરવાના હતા તો બે ગીત વિશાલને કરવાનાં હતાં. બંનેને ખબર પડી કે તેઓ એક જ ફિલ્મમાં સાથે કામ કરી રહ્યા છે એટલે ફિલ્મનું છેલ્લું ગીત બંનેએ ભેગા મળીને કર્યું. આમ બની વિશાલ-શેખરની જોડી.

પહેલી ફિલ્મ ખાસ ચાલી નહીં, પરંતુ તેનાં ગીતો ઘણાં ચાલ્યા. ‘મુસુ મુસુ હાશી’ ગીત તો નેપાળી બેન્ડનું કોપી કેટ ગીત હતું પરંતુ લોકપ્રિય ઘણું બન્યું. શાને ગાયેલું આ ગીત ઉપરાંત બીજું ગીત ‘વો પહેલી બાર જબ હમ મિલે’ પણ ખૂબ ચાલ્યું.

વિશાલ-શેખરની બીજી ફિલ્મ ‘ઝંકાર બીટ્સ’ ચાર વર્ષ પછી એટલે કે ઈ. સ. ૨૦૦૩માં આવી. પરંતુ તેના નિર્દેશક સુજોય ઘોષ સાથે તે અગાઉ જ મિત્રતા થઈ ગઈ હતી. ત્રણેય સાથે ફરતા હતા. આમ, વિશાલ-શેખરે કામ ૨૦મી સદીમાં શરૂ કર્યું, પરંતુ તેની ગતિ ૨૧મી સદીમાં વધી. ‘ઝંકાર બીટ્સ’માં સંગીતકાર આર. ડી. બર્મનને શ્રદ્ધાંજલિ અપાઈ હતી. આ ફિલ્મથી જ વિશાલ ગાવા લાગ્યો. તેનું શાને ગાયેલું ગીત ‘તેરા મુસ્કુરાના’, ‘દિલ ને તુમ કો ચુન લિયા હૈ’,  કેકેએ ગાયેલું ગીત ‘તૂ હૈ આસમાં મેં’, સુદેશ ભોસલેએ આર. ડી. સ્ટાઇલમાં ગાયેલું શીર્ષક ગીત, આર. ડી. વિશે શબ્દશઃ શ્રદ્ધાંજલિ આપતું અને તેમની જીવનકથા ટૂંકમાં કહેતું ગીત ‘બોસ કૌન થા માલૂમ હૈ ક્યા’ બધાં એક એકથી ચડિયાતાં હતાં, પરંતુ શાને ગાયેલાં પ્રથમ બે ગીતો અને કેકેનું ગીત આજે પણ લોકપ્રિય છે.

તે પછી તો બસ, વિશાલ-શેખરની જોડી જામી ગઈ. બંનેએ ‘દસ’, ‘બ્લફમાસ્ટર’,  ‘સલામનમસ્તે’, ‘ટેક્સી નં. ૯૨૧૧’, ‘હનીમૂન ટ્રાવેલ્સ પ્રા. લિ.’, ‘ગોલમાલ’, ‘ઓમ્ શાંતિ ઓમ્’, ‘દોસ્તાના’, ‘ધ ડર્ટી પિક્ચર’, ‘ચેન્નાઈ એક્સ્પ્રેસ’, , ‘સ્ટુડન્ટ ઑફ ધ યર’, ‘હેપ્પી ન્યૂ યર’ જેવી સફળ ફિલ્મોમાં સંગીત આપ્યું.

વિશાલ ગાયક કઈ રીતે બન્યો તેની પાછળની વાત મજેદાર છે. આમ તો તે નાનો હતો ત્યારે શાળામાં શિક્ષક બધાને વારાફરતી ગાવા ઊભા કરતા ત્યારે બીજા સહાધ્યાયીઓને સાંભળીને વિશાલને લાગતું કે તે ઘણું સારું ગાઈ શકે છે. વિશાલ-શેખરનું બેન્ડ ચાલતું હતું, ત્યારે એક કાર્યક્રમના રિહર્સલમાં એક જણ બહુ ખરાબ ગાતો હતો અને વિશાલે તેને મોઢામોઢ કહી દીધું. આથી પેલાએ કહ્યું, “તો શું તું મારા કરતાં વધુ સારું ગાઈ શકે?” વિશાલ કહે, “હા બિલકુલ” અને આમ, વિશાલ ગાયક બન્યો.

વિશાલે પોતાના સંગીતમાં તો ગીતો ગાયાં જ છે, પરંતુ હરીફ સંગીતકારોના નિર્દેશનમાં પણ ગીતો ગાયાં જેમ કે શંકર-અહેસાન-લોયના સંગીતમાં ‘જમે રહો’ (તારે ઝમીં પર), વિશાલ ભારદ્વાજના સંગીતમાં ‘ઢેનટેણન’ (કમીને), અમિત ત્રિવેદીના સંગીતમાં ‘હુઆ છોકરા જવાં રે’ (ઈશકઝાદે), પ્રીતમના સંગીતમાં ‘બલમ પિચકારી’ (યે જવાની હૈ દીવાની) તેમજ ‘ટીવી પે બ્રેકિંગ ન્યૂઝ ઘાઘરા’, સચીન-જિગરના સંગીતમાં ‘ભંવરા બગિયન મેં ખો ગયા’ (ક્યા સુપર કૂલ હૈં હમ) અને ‘સેલ્ફી લે લે રે’ (બજરંગી ભાઈજાન) ગાયાં છે. જ્યારે કટ્ટર હરીફાઈ હોય અને હિન્દી ફિલ્મોદ્યોગમાં બધા સ્વાર્થનાં સંબંધો રાખતા હોય ત્યારે સંગીતકાર તરીકે પણ કામ કરવું અને સાથે પોતાના હરીફ સંગીતકારના નિર્દેશનમાં ગાવું એ વિશાલ ડડલાણીએ કરી બતાવ્યું છે. જોકે સામે શંકર-અહેસાન-લોય પૈકી શંકર મહાદેવને પણ વિશાલ-શેખર માટે ગીત (દેસી ગર્લ, ફિલ્મ: દોસ્તાના) ગાયું છે, અહેસાને વિશાલ-શેખર માટે ગિટાર વગાડ્યું છે. વિશાલે મરાઠી, કન્નડ અને તમિલ ભાષામાં પણ ગીતો ગાયાં છે.

વિશાલ-શેખરની કામ કરવાની રીત આવી છે.  તેઓ બંને ફિલ્મની વાર્તા સાથે સાંભળે છે. વાર્તા સાંભળી લીધા પછી તેનાં ગીતો પર કામ કરવાનું શરૂ કરે. પાંચ-છ ધૂનો બનાવે. શેખર કીબોર્ડ વગાડે જ્યારે વિશાલ ગિટાર. તેમાંથી જે ધૂન બંનેને પસંદ પડે તેને રાખે અને બાકીની ફગાવી દે. મોટા ભાગે પહેલાં તેઓ ધૂન રચી નાખે, તેમાં શબ્દો બાદમાં પૂરાય.  વિશાલ-શેખર એક સમયે એક ફિલ્મ પર કામ કરવાનું જ પસંદ કરે છે. તેથી સામાન્ય રીતે  વર્ષમાં પાંચથી છ ફિલ્મો જ કરે છે.

વિશાલ પોતાની જાતને બહુ પ્રેમ કરે છે. આ કારણે કેટલાકને લાગે કે તે અહંકારી છે. તે જે કહે તેમાં તે માનતો હોય છે અને તે માનતો હોય તે જ તે કહે છે. જો કોઈની સામે કોઈ વાંધો હોય તો તે મોઢે જ કહી દેશે (ઉપર આપણે તે ગાયક કઈ રીતે બન્યું તે ઘટનામાં જોયું જ.) સાથે તે લાગણીશીલ અને સંવેદનશીલ પણ છે. કૉલેજકાળમાં તે ગુંડા જેવો હતો, પરંતુ હવે તે અહિંસક બની ગયો છે. નવમા ધોરણ સુધી તે સારો બાળક હતો, પરંતુ તે પછી તે સારાપણાથી કંટાળી ગયો. તેની પાસે કોઈ રમકડું હોય તો તેનાથી રમવાના બદલે તે કઈ રીતે કામ કરે છે તે જોવા તેને ખોલી નાખે અને પછી તેને તે પાછું જોડી શકે છે કે નહીં તે તે જોતો. તેને તેમાં રોમાંચ આવતો.

દસમા ધોરણમાં હતો ત્યારે તે શાળામાં તો ભણતો જ સાથે ટ્યૂશનમાં પણ જતો. તે વિજ્ઞાનમાં ઘણો તેજસ્વી હતો. તેથી તેને તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓના એક્સ્ટ્રા ક્લાસમાં પણ રાખવામાં આવ્યો. આમ, એક ને એક અભ્યાસક્રમ ત્રણ વાર ભણી તે કંટાળી ગયો અને તેણે ભણવાનું છોડી દેવાનું વિચાર્યું. ત્યારે તેનાં માતાપિતા અને શિક્ષકોને લાગ્યું કે વિશાલને થોડી નિરાંત આપવાની જરૂર છે.

વિશાલ અને તેના પિતા બંને જિદ્દી હતા. પિતાને કોઈ ભેટે તે ગમતું નહીં, પરંતુ વિશાલ તેમને ભેટતો. પિતાને મોતિયાનું ઓપરેશન કરાવવાનું હતું અને તેઓ કરાવતા નહોતા. તો વિશાલે સામે કહ્યું કે હું સિગારેટ પીવાનું છોડી દઉં તો તમે ઓપરેશન કરાવશો? પિતાએ હા પાડી અને વિશાલે સિગારેટ છોડી દીધી. વિશાલ સ્વતંત્ર મગજનો હતો અને આ વાત તેના પિતાને પસંદ હતી.

વિશાલ-શેખરની દોસ્તી નિર્દેશક સુજોય ઘોષ, ફરાહ ખાન, તરુણ મનસુખાણી, કરણ જોહર, સિદ્ધાર્થ આનંદ અને પુનીત મલ્હોત્રા સાથે છે અને એટલે તો તેમની ફિલ્મોમાં વિશાલ-શેખરનું જ સંગીત હોય છે. ફરાહ ખાન સાથેની મૈત્રી તો કારકિર્દીની બહુ શરૂઆતથી છે. જ્યારે વિશાલ-શેખર પેન્ટાગ્રામ બેન્ડ ચલાવતા હતા ત્યારે તેઓ નિર્દેશક સ્વ. મુકુલ આનંદની એક જાહેરખબરમાં સંગીત આપતા હતા. તેમને કોઈ સાધન ખરીદવા માટે પૈસા જોઈતા હતા ત્યારે ફરાહ ખાન તેમાં કોરિયોગ્રાફર તરીકે હતી અને તેણે વિશાલ-શેખરને મદદ કરી. ગીતકારોમાં જાવેદ અખ્તર, અમિતાભ ભટ્ટાચાર્ય, અન્વિતા દત્ત, કૌસર મુનીર, ઈર્શાદ કામીલ અને કુમાર સાથે વિશાલ (અને શેખર)ને સારું જામે છે.

વિશાલે પોતે પણ ગીતકાર તરીકે ઘણું કામ કર્યું છે. તેણે ‘તૂ આશિકી હૈ’ (ઝંકાર બીટ્સ), ‘અલ્લાહ કે બંદે હંસ દે’ (વૈસા ભી હોતા હૈ), ‘એક મૈં ઔર એક તૂ હૈ’ (બ્લફમાસ્ટર), ‘દિલ ચાન્સ મારે’ (ટશન), ‘એક નઝર મેં ભી પ્યાર હોતા હૈ’  (ટેક્સી નં. ૯૨૧૧) ‘આંખોં મેં તેરી અજબ સી’ (ઓમ્ શાંતિ ઓમ્), ‘તૂ ન જાને તેરે આસ સ ખુદા હૈ’ (અન્જાના અન્જાની) જેવાં અનેક ગીતો તેણે લખ્યાં છે. આમ, ‘અલ્લાહ કે બંદે હંસ દે’માં એકદમ ઊંચી વાત કરી તો ‘દિલ યે ચાન્સ મારે’માં ઉત્તર ભારતીય સ્ટાઇલમાં રમતીયાળ ગીત લખ્યું.  ‘તીસ માર ખાં’ માટે ફરાહ ખાને વિશાલ-શેખરને ત્રણ શબ્દો જ આપ્યા હતા – શીલા કી જવાની. તેના પરથી વિશાલે ગીત લખી નાખ્યું.

વિશાલની પત્ની પ્રિયાલી દિલ્હીની છે. વિશાલે સમાચાર ચેનલો દ્વારા ઘણી વાર ખોટી રીતે અમુક સમાચારો (જેવા કે મુંબઈ હુમલા)ના જીવંત પ્રસારણ સામે બોલકો વિરોધ વ્યક્ત કર્યો હતો. વિશાલ ભલે કહેતો હોય કે તે હવે અહિંસક બની ગયો છે, પરંતુ તેણે ૨૦૦૫માં મુંબઈમાં એક કાર્યક્રમમાં દર્શક પર છૂટું માઇક ફેંક્યું હતું. જોકે બાદમાં તેણે માફી માગી હતી. વિશાલે કોમેડિયન રાજુ શ્રીવાસ્તવ સ્ટેજ પર ‘બચના એ હસીનો’ ગીત પર ડાન્સ કરવા લાગતા તેને સ્ટેજ પરથી ઉતારી દીધો હતો અને બાદમાં ગધેડો કહી દીધો હતો. તેણે નરેન્દ્ર મોદીને હત્યારા અને રાહુલ ગાંધીને મૂર્ખ કહેતી ટીપ્પણી ટ્વિટ કરી હતી જેને બાદમાં અરવિંદ કેજરીવાલે રિટ્વિટ કરી હતી. આથી વિશાલ ડડલાણી તો ઠીક, પરંતુ કેજરીવાલની સામે પણ સોશિયલ મિડિયા અને અન્ય મિડિયામાં ભારે તડાપીટ થઈ હતી.

(ગુજરાત ગાર્ડિયનની શુક્રવારની પૂર્તિમાં ‘બર્થ ડે બેશ’ કૉલમમાં તા.૨૬/૬/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

politics, sikka nee beejee baaju

‘કૉંગ્રેસ મુક્ત ભારત’ ભાજપના જ હિતમાં નથી!

ગત લોકસભાની ચૂંટણીનું પરિણામ આવ્યાને વર્ષેક થવા આવ્યું છે. આવતા મહિને બરાબર વર્ષ પૂરું થશે. એ વખતે એક વર્ષમાં શું થયું તેના લેખાજોખા મંડાશે. પણ આપણે તેની વાત અત્યારે નથી કરવી. આપણે તો ગઈ ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીએ આપેલા એક સૂત્રની વાત કરવી છે. આ સૂત્ર છે- કૉંગ્રેસ મુક્ત ભારતનું. બહુ સરસ સૂત્ર છે આ. ગઈ ચૂંટણી પહેલાં કોંગ્રેસના અનેક બેફામ ને તોતિંગ ભ્રષ્ટાચાર, મોંઘવારી, તેના ઉપરથી લોકોને દાઝ્યા પર ડામ દે તેવાં તેનાં નિવેદનો, તે ઉપરથી મોદી-મુલાયમ-માયાવતી જેવા વિરોધીઓને હેઠા બેસાડી દેવા માટે એક પછી એક કેસ, સીબીઆઈનો ઉપયોગ…આ બધાના લીધે લોકોએ દસ વર્ષની દાઝ ગઈ ચૂંટણીમાં ઉતારી દીધી અને લોકસભા તો કૉંગ્રેસ મુક્ત થઈ જ ગઈ. તેના સભ્યો એટલા પણ ન ચૂંટાયા કે સોનિયા ગાંધીને વિપક્ષનાં નેતાનું પદ મળે. તે પછી હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર ને ઝારખંડમાંય એવા હાલ થયા. અલબત્ત, ઝારખંડમાં કૉંગ્રેસની સરકાર નહોતી પણ તેના ટેકાવાળી સરકાર જરૂર હતી.

આ કૉલમનું નામ ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ છે એટલે આપણે બીજી બાજુ જોવી છે. મોદી – ભાજપનું ‘કૉંગ્રેસ મુક્ત ભારત’નું સૂત્ર સારું છે, પણ જો ખરેખર ભારત કૉંગ્રેસ મુક્ત થઈ જાય અથવા ફોર ધેટ મેટર, મુલાયમ, લાલુ પ્રસાદ યાદવ, માયાવતી, ઓમર, મુફ્તિ જેવા રાજકારણીઓ વગરનું થઈ જાય તો?

તમે કહેશો કે તો તો ભારતની જનતાને ફાયદો છે.

વાત સાચી છે, ભારતની જનતાને ફાયદો છે, પરંતુ ભાજપને નહીં!

કઈ રીતે? આવો સમજીએ. વર્ષોથી આ દેશમાં કૉંગ્રેસનું રાજ ચાલતું આવ્યું છે. અને રાજકારણ જેટલી નીચી પાયરીએ ગયું છે તેનો તમામ (અપ)જશ કૉંગ્રેસને જાય છે. ઈન્દિરા ગાંધીએ સત્તા માટે કૉંગ્રેસના ટુકડા કરાવ્યા, ભ્રષ્ટાચાર તેમના સમયમાં જ ફૂલ્યો ફાલ્યો. ઈન્દિરા ગાંધીએ કહેલું કે ભ્રષ્ટાચાર તો વૈશ્વિક દૂષણ છે. એક વખત એવો આવ્યો કે ગાંધી પરિવાર સત્તામાં નહોતો. રાજીવ ગાંધીની હત્યા થઈ ચૂકી હતી અને અત્યારે એકાએક ભાજપને જે વહાલા લાગવા લાગ્યા છે તે નરસિંહરાવની સરકાર હતી. અયોધ્યામાં વિવાદિત ઢાંચાના ધ્વંસ પછી ચાર રાજ્યોમાં ભાજપની સરકારને કલમ ૩૫૬ના આશરે કલમના એક ઝાટકે હટાવી દેવાઈ હતી. બિહારમાં જ્યારે નીતીશ કુમાર અને ભાજપ સાથે હતા ત્યારે પહેલી વખત તેમની બહુમતી હતી ત્યારે પણ બુટાસિંહે રાજ્યપાલ તરીકે અડિંગો નાખ્યો હતો.

ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ કૉંગ્રેસના ઈશારે રાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ કલ્યાણસિંહને મુખ્યમંત્રી પદેથી હટાવીને જગદમ્બિકા પાલને મુખ્યમંત્રી તરીકે નિમ્યા હતા. (વિડમ્બના જુઓ કે એ જ જગદમ્બિકા પાલ અત્યારે ભાજપમાંથી ચૂંટાયેલા સાંસદ છે!) એ કૉંગ્રેસે જ શીખવાડ્યું કે તેના વિરોધમાં ચૂંટણી લડાઈ હોય તોય ચૂંટણી પછી કોઈ સિદ્ધાંત (મોટા ભાગે કોમવાદી બળો એટલે કે ભાજપને સત્તાથી દૂર રાખવા)ના નામે ભેગા થઈ જવું. ૧૯૯૬માં એવું જ થયું હતું ને. જે સાવ નાનો પક્ષ હતો તે જનતા દળના એચ. ડી. દેવેગોવડા કે તે પહેલાં ચંદ્રશેખરને ટેકો આપીને સરકાર બનાવી હતી. ગુજરાતમાં ચીમનભાઈ પટેલ કે તે પછી શંકરસિંહ વાઘેલાને ટેકો આપીને સરકાર બનાવી હતી. જો પોતાની મજબૂત સ્થિતિ હોય પરંતુ બહુમતી ન હોય તો પક્ષાંતરણ કરાવવું, અથવા લાંચ આપવી.

ટૂંકમાં, યેન કેન પ્રકારેણ સત્તા પોતાના હાથમાં રાખવી.

હવે ભાજપની વાત કરીએ. ભાજપે વર્ષો સુધી સિદ્ધાંતની પૂંછડી પકડે રાખી. તેના જનસંઘ અવતારમાંય અને ભાજપ તરીકે પણ. જ્યારે ૧૯૯૮માં પહેલી વાર ભાજપના નેતૃત્વમાં મોરચા સરકાર બની, ત્યારેય અટલ બિહારી વાજપેયીએ કલમ ૩૫૬નો ઉપયોગ ન કર્યો, પણ હા, મોરચા સરકાર ટકાવી રાખવા સિદ્ધાંતો સાથે સમજૂતી જરૂર કરી. કેમ? કૉંગ્રેસે શીખવાડ્યું હતું અને કૉંગ્રેસ સામે એ જ હથિયાર અજમાવવું પડે તેમ હતું. ટૂંકમાં, કૉંગ્રેસ સામે લડતાં લડતાં ભાજપ પણ તેના જેવો થતો ગયો, થવું પડે તેમ જ હતું. ચૂંટણી પહેલાં પૈસા દેવા, દારૂ આપવો, સાડીઓ આપવી આ બધી રીતરસમો અજમાવવા લાગ્યો. જ્ઞાતિવાદ-જાતિવાદનાં સમીકરણો પણ વિચારતો થઈ ગયો. ગઈ ચૂંટણીમાં નરેન્દ્ર મોદીએ બે હથિયારો સૌથી વધુ અજમાવેલા- કૉંગ્રેસ મને – ગરીબના દીકરાને આગળ નથી આવવા દેતી અને હું ઓબીસીમાંથી આવું છું એટલે તેઓ મને સાંખી શકતા નથી.

મહારાષ્ટ્રમાં ભાજપ ચૂંટણી લડ્યો તો શિવસેના અને એનસીપીની સામે એકેય તીર પોતાના ભાથામાંથી બાકી નહોતા રાખ્યા મોદીએ. શિવસેના ગુંડાગર્દી કરે છે, હપ્તા ઉઘરાવે છે તેમ કહ્યું, એનસીપી વિશે કહ્યું કે પવાર કાકા અને ભત્રીજા ભરપૂર ભ્રષ્ટાચાર કરે છે. કાશ્મીરમાં ભાજપ ચૂંટણી લડ્યો તો પીડીપી અને એનસી સામે જોરદાર પ્રચાર કર્યો. એનસી માટે કહ્યું કે બાપ-દીકરા (ફારુક અબ્દુલ્લા અને ઓમર અબ્દુલ્લા) તેમજ બાપ-દીકરી (મુફ્તિ મોહમ્મદ સઈદ-મહેબૂબા મુફ્તિ)એ કાશ્મીરની અવનતિ કરી છે. પણ ચૂંટણી પછી શું થયું? ચૂંટણી પછી મહારાષ્ટ્રમાં બહુમતી પસાર કરવા માટે છૂપી રીતે એનસીપીનો ટેકો લીધો. અને બહુમતી મળી ગઈ પછી શિવસેના સાથેય સમાધાન કરી લીધું. શિવસેનાના સુરેશ પ્રભુને રાતોરાત ભાજપમાં લાવી તેમને રેલવે પ્રધાન બનાવી દીધા. કાશ્મીરમાં એ જ બાપ-દીકરીના પક્ષ સાથે સમાધાન કરી રાજ્યમાં સત્તા હસ્તગત કરી. બિહારમાં નીતીશકુમારને હેરાન કરવા તેના જ પક્ષના અને મુખ્યમંત્રી જિતેનરામ માંઝીએ ભાજપના ઈશારે જ જનતા દળ (યુ)માં ઉથલપાથલ કરી હતી ને. એ તો દિલ્હી વિધાનસભાનું વિરુદ્ધ પરિણામ આવ્યું અને બીજી તરફ માંઝી પણ બહુમતી મેળવી નહીં શકે તેમ લાગ્યું તેથી માંઝીને વધુ ટેકો આપવાનું ટાળ્યું. કહો જોઈ, આ કોની રસમો હતી? કૉંગ્રેસની જ તો.

મહારાષ્ટ્ર કે કાશ્મીરમાં આવું થઈ શક્યું કેમ કે સામે કૉંગ્રેસ અથવા તેના સમર્થિત અથવા તેના જેવ  રીતરસમોવાળા પક્ષો હતા. પણ દિલ્હીમાં?

આમ આદમી પાર્ટીની છેલ્લા બેત્રણ મહિનાથી ખરડાયેલી છબીની વાત નથી કરતા, પરંતુ ૨૦૧૩માં જ્યારે દિલ્હી વિધાનસભાની ચૂંટણી થઈ ત્યારે સૌથી મોટો પક્ષ ભાજપ હતો. તેને ૩૧ બેઠક મળી હતી. આમ આદમી પાર્ટીને ૨૮ બેઠકો મળી હતી. તે વખતે ભાજપે ધાર્યું હોત તો ગમે તેમ કરીને પાંચ જણાનો ટેકો મેળવી શક્યો હોત. પરંતુ તેણે કેમ ન કર્યું? કારણકે સામે સ્વચ્છ અને પ્રમાણિક છબીવાળો પક્ષ હતો. આ જ રીતે, ૨૦૧૫માં પણ દિલ્હીની વિધાનસભાની ચૂંટણી થઈ ત્યારે કેમ જગદીશ મુખી કે સતીશ ઉપાધ્યાય કે મીનાક્ષી લેખીને મુખ્ય પ્રધાનના ઉમેદવાર ન બનાવાયાં? અને જે પક્ષમાં પણ નહોતા તેવા કિરણ બેદીને મુખ્ય પ્રધાનના ઉમેદવાર બનાવી દેવાયાં? કારણ પ્રમાણિક છબી. ‘આપ’ના પ્રમાણિક કેજરીવાલની સામે પ્રમાણિક ઉમેદવાર જ મૂકવા પડે તેમ હતા. જોકે હવે તો બધાને ખબર પડી ગઈ કે કેજરીવાલ કેટલા પ્રમાણિક છે અને કેટલા જ્ઞાતિવાદ કે કોમવાદથી પર છે!

એટલે વાત અહીં જ છે. જો સામે આવા પ્રમાણિક પક્ષો હોય તો ભાજપે પણ ફરજિયાત નીતિને અને પ્રમાણિકતાને અનુસરવી પડે. પરંતુ કૉંગ્રેસ ન હોય તો રમત રમવાની એટલે કે ચૂંટણી લડવાની ભાજપને મજા જ ન આવે. કૉંગ્રેસની સરખામણીમાં તે પોતાને ઉજળો સાબિત કરી શકે. મુલાયમ સિંહ યાદવ, માયાવતી કે લાલુપ્રસાદ યાદવ, ઓમર અબ્દુલ્લા, મુફ્તિ મોહમ્મદ સઈદ, શરદ પવારની સરખામણીમાં પોતે સારો છે તેમ કહી શકે. હવે તો કેજરીવાલની સરખામણીમાં પણ પોતે સારો છે તેમ કહી શકશે, પરંતુ ભાજપને લડવાની મજા કૉંગ્રેસ સામે જ આવે છે. દાખલો જોઈએ છે? તો ગુજરાતમાં જુઓ. ઉત્તરાખંડ, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, હિમાચલ પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અથવા કર્ણાટક જુઓ. અરે! હરિયાણા પણ તાજો જ દાખલો છે. જ્યાં કૉંગ્રેસ મજબૂત છે (અને ત્રીજો પક્ષ મજબૂત નથી) ત્યાં ભાજપની જીતવાની વધુ સંભાવના છે. પણ ઉત્તર પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, બિહાર, સિક્કિમ, આંધ્ર પ્રદેશ, તમિલનાડુ વગેરે રાજ્યોમાં ભાજપ હાંફી જાય છે. તમે કહેશો કે દક્ષિણનાં રાજ્યોમાં તો ભાજપ છે જ નહીં. એ વાત અડધી સાચી, પણ અડધી ખોટી. અડધી ખોટી એ રીતે કે તો પછી કર્ણાટકમાં ભાજપે કેમ મેદાન માર્યું? કેમ કે ત્યાં કૉંગ્રેસ સરકાર હતી. વળી, સામે મજબૂત કૉંગ્રેસ હોય તો સામે ભાજપના વિરોધી મતો વહેંચાઈ જાય છે, પરંતુ કૉંગ્રેસ મજબૂત ન હોય તો ભાજપની સામે વિરોધીઓ સંગઠિત થઈ જાય છે. બિહારમાં લાલુ અને નીતીશ અલગ-અલગ હતા ત્યારે લોકસભાની ચૂંટણી વખતે ભાજપને ફાયદો થયો હતો, પરંતુ તેઓ ભેગા થયા એટલે પેટા ચૂંટણીમાં ભાજપને ફટકો પડ્યો.

ભાજપને કૉંગ્રેસ મુખ્ય વિરોધ પક્ષ હોય ત્યારે ફાવે છે કેમ કે કોઈ પણ બાબત હોય ત્યારે તે એમ કહી શકશે કે તમેય ભૂતકાળમાં આવું જ કર્યું હતું. તમે ૬૦ વર્ષ ભારત પર શાસન કર્યું અને દેશને બરબાદ કરી નાખ્યો. અને આ વાત સાચી પણ છે.

અને એટલે જ ભાજપ ભલે બહારથી કહેતો હોય કે અમારે કૉંગ્રેસ મુક્ત ભારતનું સપનું સાકાર કરવું છે, અંદરખાને તો તે પણ ઈચ્છતો હશે કે સામે લડવા માટે કૉંગ્રેસ જ હોય, પણ હા તે નબળી કૉંગ્રેસ હોય, રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વવાળી હોય, નહીં કે સોનિયા ગાંધીના નેતૃત્વવાળી.

(‘મુંબઈ સમાચાર’ દૈનિકની રવિવારની પૂર્તિમાં ‘સિક્કાની બીજી બાજુ’ કૉલમમાં તા. ૧૨/૪/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)