national

હવે કંઈ ન કર્યું તો જનતા માફ નહીં કરે મોદીજી!

ભાજપે મહેબૂબા મુફ્તીના પીડીપી પક્ષને ટેકો પાછો ખેંચી લીધો. કારણ આપ્યું કે ત્રાસવાદની ઘટનાઓ, કટ્ટરવાદિતાની ઘટનાઓ વધી ગઈ હતી. કારણ ગળે ઉતરે તેવું નથી.
મહેબૂબા મુફ્તીએ રમઝાનમાં યુદ્ધવિરામનો પ્રસ્તાવ કર્યો, પણ સ્વીકાર્યો કોણે? મોદી સરકારે!
પથ્થરબાજોને ભટકેલા યુવાનો કોણે કહ્યા? રાજનાથસિંહ, ગૃહ પ્રધાને!
તમારે ટેકો પાછો ખેંચવો જ હતો તો ૨૦૧૫માં કાશ્મીરી પંડિતોને વસાવવાની વાત આવી ત્યારે ખેંચી લીધો હોત તો સારું રહેત.
તમારે ટેકો પાછો ખેંચવો જ હતો તો ગયા વર્ષે ગુજરાતના અમરનાથ યાત્રીઓ પર હુમલો થયો ત્યારે ખેંચી લીધો હોત તો સારું રહેત.
તમારે ટેકો પાછો ખેંચવો જ હતો તો કઠુઆમાં હિન્દુઓને ફસાવવા અને દેશભક્ત મુસ્લિમ સમુદાયને ત્યાંથી તગેડવા બળાત્કારનો આરોપપત્ર પોલીસે તૈયાર કર્યો અને તેના વિરોધમાં ભાજપના બે પ્રધાનો ઊભા રહ્યા ત્યારે પાછો ખેંચ્યો હોત.
સીઆરપીએફના જવાનોની બસ જતી હોય, પથ્થરબાજી થતી હોય અને જવાનો તેમના ઉપરીને કહેતા સંભળાય કે સર, ઑર્ડર દીજિયે ગોલી ચલાને કા અને આ બધું વાઇરલ વિડિયોમાં કેદ થાય, ત્યારે એ ઑર્ડર ન અપાયો તે શું મહેબૂબા મુફ્તીના ઈશારે? કે રાજનાથના ઈશારે?
હવે તમે એમ કહો કે આ સરકારે બરાબર કામ ન કર્યું તો એવું નથી. બુરહાન વાની ગેંગનો સફાયો થયો તે હકીકત છે અને તેનો જશ તમે લીધો જ છે.
હવે તમે એમ કહો કે સરકારે બરાબર કામ ન કર્યું તો મહેબૂબા ૨૦૧૬માં ક્ષીર ભવાની મંદિરમાં પંડિતો માટે થઈને જાય તે ભૂલી જવાનું? તેમની શિવલિંગ પર દૂધાભિષેક કરતી તસવીર સાથે તમારા સમર્થકોએ જ મોદી સરકારને જશ આપ્યો છે.
ચાર દિવસ પહેલાં પંડિતોને મહેબૂબાએ ખાતરી આપી હતી કે પાકિ. અધિકૃત કાશ્મીરમાં શારદા મંદિરના જીર્ણોદ્ધારની વાત તેઓ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથે મળીને ઉઠાવશે.
કાશ્મીરમાં ત્રાસવાદીઓના સંખ્યાબંધ એન્કાઉન્ટર આ ત્રણ વર્ષના ગાળામાં જ થયાં છે. સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક પણ આ જ સમયગાળામાં થઈ છે. કાશ્મીરી યુવાનોને માટે પ્લેસમેન્ટના કેમ્પ આ ત્રણ વર્ષમાં લાગ્યા જ હતા. કાશ્મીરી પથ્થરબાજો ફૂટબોલના કૉચ બન્યા તે પણ આ સમયગાળામાં થયા જ હતા.
૨૦૧૪ની અને ૨૦૧૭ની દિવાળી તમે કાશ્મીરમાં સેના સાથે વિતાવી જ હતી. આવું કોઈ વડા પ્રધાને કર્યું નથી.
પૂર વખતે કાશ્મીરીઓને ઉગારવાનું કામ સેનાના જવાનો જે આ જ કાશ્મીરીઓના પથ્થર અને ગોળી ખાય છે, તેમણે સારી રીતે કર્યું જ હતું.
કિશનગંગા પ્રૉજેક્ટ પર પાકિસ્તાનને વિશ્વ બૅન્ક તરફથી ફટકો પડ્યો જ છે.
ઉધમપુર-કટરા રેલ પ્રૉજેક્ટ, ચેનાની-નસરી ટનલ પણ બનાવી છે. કાશ્મીર માટે રૂ. ૮૦૦ અબજનું પેકેજ પણ જાહેર કર્યું છે. મેજર ગોગોઈ જીપ પર પથ્થરબાજને બાંધીને લઈ જતા હોય ત્યારે સરકારે તેમને ટેકો પણ આપ્યો છે. પરંતુ તમે ટેકો પાછો ખેંચવાનો જે સમય પસંદ કર્યો છે તે આ બધું ધોઈ નાખશે કારણકે હવે તમારે જ ટેકો પાછો ખેંચી લેવા માટે કાશ્મીરમાં કંઈ થયું જ નથી તેમ કહેવું પડશે.
છૂટા પડો તો વાંધો નહીં, પણ રાજકારણીઓએ અભિનેતાઓમાંથી શીખવા જેવું છે. આમીર ખાન અને રીના દત્ત, સૈફ અલી ખાન અને અમૃતા સિંહ છૂટાં પડ્યાં પછી એકબીજા સામે કાદવ ઉછાળતા નથી. રાજકીય પક્ષોએ પણ ગઠબંધન તોડતી વખતે પરસ્પર મૌન રાખીને છૂટા પડવું જોઈએ કારણકે ભવિષ્યમાં ક્યારે હાથ મેળવવા પડે તે કંઈ કહેવાય નહીં. પરંતુ જો આક્ષેપો કરશો અને ભવિષ્યમાં હાથ મેળવશો (ભૂતકાળમાં કૉંગ્રેસ અને તમે આવું કર્યું જ છે)તો લોકોમાં પણ આવો સંદેશ જશે કે અભી બોલા અભી ફોક કરાય, તેમાં કંઈ વાંધો નહીં. લોકો પછી ધંધાઉદ્યોગ અને સંબંધોમાં આવું કરવા લાગ્યા છે કારણકે ગીતાજીમાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે કહ્યું છે
યદ્યદાચરતિ શ્રેષ્ઠસ્તત્તદેવેતરો જન:
શ્રેષ્ઠ એટલે કે મોટા લોકો જેવું આચરણ કરે છે તેવું સામાન્ય લોકો પણ કરે છે.
હજુ પણ તમારી પાસે સમય છે અને હવે કંઈ નહીં કરો તો તમારી પાસે હવે મહેબૂબા જેવી કોઈ આડશ નથી જેના પર તમે આક્ષેપ કરીને છૂટી જાવ કે તેણે કંઈ કરવા ન દીધું. એટલે હવે બાકીના ૧૦ મહિનામાં કાશ્મીરમાં કંઈક નક્કર કરી બતાવો તો આવતા મે મહિનામાં તમારી સરકાર પાકી. નહીં તો…

Advertisements
national, sanjog news, vichar valonun

નહેરુ માનતા હતા કે દેશની રક્ષા કરવા સેનાની જરૂર જ નથી, પોલીસ પૂરતી છે!

(વિચાર વલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૧૩/૫/૧૮)

કર્ણાટકની ચૂંટણીની સાથેસાથે એક વિવાદ સર્જાયો. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સેનાના જનરલો સાથે પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુએ કરેલા વર્તનની વાત ઊછાળી. કૉંગ્રેસે તેનો વિરોધ કર્યો. કૉંગ્રેસના વિરોધને શેખર ગુપ્તા જેવા પત્રકારે પીઠબળ પૂરું પાડ્યું. નહેરુ-ગાંધી પરિવાર કેન્દ્રિત કૉંગ્રેસ તો લાલબહાદુર શાસ્ત્રીને ભૂલાવી દેવા માગતી હોય તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ શેખર ગુપ્તા જેવા પત્રકાર પણ કૉંગ્રેસની જ ચાલ રમે તે કેવું કહેવાય? એક સમાચારપત્રમાં શેખર ગુપ્તાએ લખ્યું કે “૧૯૭૧ને બાદ કરતાં કોઈ પણ યુદ્ધમાં ભારતની સ્પષ્ટ જીત હાંસલ નથી થઈ.”
શેખર ગુપ્તા કદાચ ભૂલી ગયા કે ૧૯૪૭માં પાકિસ્તાને હુમલો કર્યો ત્યારે ભારતે તેને મારી ભગાડ્યું હતું, એ તો નહેરુ આ પ્રશ્નને સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં લઈ ગયા એટલા માટે અડધું કાશ્મીર પાકિસ્તાન પચાવી શક્યું. આ જ રીતે ૧૯૬૫ના યુદ્ધમાં પણ ભારતની ટાંચાં સાધનો (તેના માટે પણ નહેરુ જવાબદાર છે જેની વાત આ લેખમાં આગળ લખીશ) છતાં જીત થઈ હતી.

જો શેખર ગુપ્તા જીતને રાજદ્વારી રીતે પણ આંકતા હોય તો તો કારગીલને બાદ કરતાં એકેય યુદ્ધમાં ભારતની સ્પષ્ટ જીત થઈ જ નથી કારણકે દર વખતે ટેબલ પર મંત્રણામાં ભારતના રાજકીય નેતાઓએ પાકિસ્તાનના નેતૃત્વ સામે શરણાગતિ જ સ્વીકારી છે. કારગીલ વખતે પણ આવું થવાની શક્યતા હતી. નવાઝ શરીફ અમેરિકામાં પ્રમુખ બિલ ક્લિન્ટનને મળવા ધસી ગયા હતા, બિલે પણ અટલજીને તેડું પાઠવ્યું હતું પરંતુ અટલજીએ સ્પષ્ટ ના પાડી દીધી અને કહ્યું, “પહેલાં શરીફને કહો, સેના પાછી ખેંચે પછી જ બીજી બધી વાત.” બિલ ક્લિન્ટનના વિશેષ સહાયક બ્રુસ રિએડલે આજથી બરાબર ૧૬ વર્ષ પહેલાં એટલે કે ૧૯ મે ૨૦૦૨ના રોજ આ વાત કહી હતી.

નહેરુનું સેના વિશેનું દર્શન કેવું હતું? જાણીને હસવું આવશે. સેના વિશેના ઇતિહાસકાર શિવ કુણાલ વર્માએ ‘૧૯૬૨: ધ વૉર ધેટ વૉઝન્ટ’માં લખ્યું છે તે સંદર્ભ સાથે વાત કરીએ.

૧૯૩૮માં ગાંધીજીએ સુભાષચંદ્ર બોઝને (ત્રાગા કરીને) હાંસિયામાં ધકેલી દીધા અને કૉંગ્રેસ છોડવા વિવશ કર્યા. બોઝ એક માત્ર રાજકીય નેતા હતા જે સેનાનું મહત્ત્વ સમજતા હતા. બોઝના ગયા બાદ અને સરદાર પટેલના મૃત્યુ બાદ એક પણ વ્યક્તિ નહોતી જે સેનાના પુનર્ગઠન માટે પ્રેરણા આપી શકે જે આ દેશને દુશ્મનોથી બચાવી શકે.

૧૯૨૮માં જ હકીકતે નહેરુના સેના વિશેના વિચારો સ્પષ્ટ થઈ ગયા હતા જે સ્વતંત્રતા પછી પણ અકબંધ રહ્યા હતા. કેરળમાં પ્રાંતીય પરિષદમાં તેમણે કહેલું: “ભારતને એકેય દિશા તરફથી ખતરો નથી. અને જો ખતરો ઊભો થશે તો પણ આપણે તેમને પહોંચી વળશું.” કદાચ માની લઈએ કે આદર્શવાદી નહેરુ ત્યારે પાકિસ્તાનની સંભવિત રચનાથી અજાણ હોય. પરંતુ જ્યારે પાકિસ્તાનની રચના થઈ ચૂકી હતી ત્યારે?

સ્વતંત્રતા પછી બ્રિટિશ વ્યક્તિ લૅફ્ટ. જનરલ રૉબર્ટ લૉકહાર્ટ ભારતીય સેનાના વડા હતા. તેઓ વડા પ્રધાન નહેરુ આગળ સેના વિશેની યોજના લઈને ગયા. તેમને હતું કે સરકાર આ બાબતે ઉત્સાહ દેખાડશે. સંરક્ષણ નીતિ પર કોઈ દિશાનિર્દેશ આપશે. તેઓ મેજર જનરલ ‘જિક’ રૂદ્રની ઑફિસમાં નિસ્તેજ પાછા ફર્યા. (મેજર જનરલ ‘જિક’ રૂદ્રની આત્મકથામાં પણ આ વાત નોંધાયેલી છે.) તેમને પૂછવામાં આવ્યું ત્યારે તેમણે કહ્યું, “વડા પ્રધાને મારા કાગળ પર એક નજર જ ફેંકી અને ગુસ્સે થઈ ગયા. “રબિશ! રબિશ!” નહેરુ બરાડી ઊઠ્યા હતા. આપણને કોઈ સંરક્ષણ યોજનાની જરૂર નથી. આપણી નીતિ અહિંસાની છે. આપણને સૈન્ય પડકાર નથી (આપણી પર કોઈ આક્રમણ કરવાનું નથી). સેનાને વિખેરી નાખો. આપણી સુરક્ષા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પોલીસ જ પૂરતી છે!” પોલીસથી દેશની સીમાનું રક્ષણ થાય તેવું નહેરુ સમજતા હતા. તેમને વધુ પડતા લાગણીશીલ સમજવા કે મૂર્ખ?
“જિક”ની આત્મકથા અનુસાર, કાશ્મીર જે કંઈ ભારત પાસે બચ્યું તેમાં નહેરુનો કોઈ ફાળો નહોતો, પણ એ બચ્યું હતું સેનાના કારણે. જોકે ૧૯૭૧ના યુદ્ધની જીતના હીરો જનરલ સામ માણેક શૉ મુજબ તો જ્યારે પાકિસ્તાને કબીલાઈઓની મદદથી કાશ્મીર પર આક્રમણ કરી દીધું ત્યારે નહેરુને તેને બચાવવાની ઉતાવળ નહોતી. લેખક પ્રેમશંકર ઝા ‘કાશ્મીર ૧૯૪૭, રાઇવલ વર્ઝન્સ ઑફ હિસ્ટરી’ નામના પુસ્તકમાં જનરલ શૉનો ઇન્ટરવ્યૂ મૂક્યો છે. તેમાં માણેક શૉએ એ સમયનું વર્ણન કરતા કહ્યું હતું, “બપોરના ૨.૩૦ વાગ્યા હતા. જનલર સર રૉય બુચર મારા રૂમમાં દાખલ થયા અને કહ્યું, “એહ, તમે જાવ અને તમારું ટૂથબ્રશ લઈ લે. તમારે વી. પી. મેનન સાથે શ્રીનગર જવાનું છે. ફ્લાઇટ ચાર વાગે ઉડાન ભરશે. “ મેં (શૉએ) પૂછ્યું, “હું શા માટે, સાહેબ?”

બુચરે કહ્યું કે કાશ્મીરની સ્થિતિ ચિંતાજનક છે. શૉ તે વખતે ડિરેક્ટૉરેટ ઑફ મિલિટરી ઑપરેશન્સ હતા. તેઓ સમગ્ર ભારત, પશ્ચિમી સીમા, પંજાબ બધે જ ચાલતાં ઑપરેશન માટે જવાબદાર હતા. કાશ્મીરની પરિસ્થિતિ તેમને ખબર હતી. આજે કૉંગ્રેસ સહિત ઘણા લોકોને મોહમ્મદ અલી ઝીણા માટે પ્રેમ છલકાય જાય છે પરંતુ ઝીણાએ અખંડ ભારતમાં ડાયરેક્ટ ઍક્શન દ્વારાં રમખાણો તો ભડકાવ્યાં જ પરંતુ અલગ પાકિસ્તાન લઈને પણ તેમને ચેન નહોતું પડ્યું.

શૉએ એ ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે પાકિસ્તાનની સેના, કબીલાઈ લોકો તે વખતે કાશ્મીરમાં રેઇડ કરી રહ્યા હતા, બળાત્કારો કરી રહ્યા હતા. જોકે તે અમારા માટે સારું હતું. મહારાજાની સેનામાં ૫૦ ટકા મુસ્લિમો અને ૫૦ ટકા ડોગરાઓ હતા. મુસ્લિમોએ તે વખતે બળવો કરી દીધો હતો અને પાકિસ્તાની સેના સાથે જોડાઈ ગયા હતા. મહારાજા હરિસિંહને ભારતમાં જોડાવા માટે મનાવવા સરદાર પટેલ અને વી. પી. મેનન ગયા હતા. મહારાજા માની ગયા. સરદાર, મેનન અને જનલર શૉ ફ્લાઇટમાં દિલ્લી પાછા આવી ગયા.

માઉન્ટબેટનની અધ્યક્ષતામાં કેબિનેટની બેઠક મળી રહી હતી. નહેરુ, સરદાર પટેલ, સરદાર બલદેવસિંહ સહિતના પ્રધાનો હાજર હતા. સરદાર બલદેવસિંહ સંરક્ષણ પ્રધાન હતા. માઉન્ટ બેટને મને (માણેક શૉને) પૂછ્યું, “કમ ઑન માણેકજી, (કાશ્મીરમાં) સેનાની શું સ્થિતિ છે?” માણેક શૉએ વિગતો આપીને કહ્યું કે આપણે સેનાને તાબડતોબ ફ્લાઇટમાં કાશ્મીર નહીં મોકલીએ તો આપણે શ્રીનગર ગુમાવી બેસીશું, કારણકે સડક માર્ગે જવામાં દિવસો લાગી જશે અને જો કબીલાઈઓના હાથમાં ઍરપૉર્ટ આવી ગયું તો આપણે સેનાને ફ્લાઇટ દ્વારા પણ નહીં મોકલી શકીએ.”
માણેક શૉએ એ ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું હતું, “હંમેશની જેમ નહેરુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રો, રશિયા, આફ્રિકા, ઈશ્વર વિશે વાતો કરતા રહ્યા. આખરે સરદાર પટેલે તેમનો પિત્તો ગુમાવ્યો. તેમણે સીધું જ પૂછ્યું, “જવાહરલાલ, તમારે કાશ્મીર જોઈએ છે કે પછી તમે તેને આપી દેવા માગો છો?” તેમણે (નહેરુએ) કહ્યું, “હા, હું કાશ્મીર ઈચ્છું છું.” પટેલે કહ્યું, “તો પછી આદેશ આપો ને.” પણ નહેરુ કંઈ બોલે તે પહેલાં સરદારે જ માણેશ શૉ તરફ ફરીને કહ્યું, “તમને તમારા આદેશ મળી ગયા છે.”

શિવ કુણાલ વર્મા પોતાના ઉપરોક્ત પુસ્તકમાં લખે છે, “જનરલ કરિયપ્પાએ નહેરુને ચીન વિશે ચેતવ્યા હતા કે ભારતની સેના ચીનની સેનાનો સામનો કરી શકે તેવી સક્ષમ નથી. સેના અને વિવિધ સમિતિઓની વારંવારની ચેતવણીઓ છતાં નહેરુએ સેનાને મજબૂત બનાવવા કંઈ કર્યું નહીં…નહેરુને સેના વિશે અણગમો હતો..તેમનો રાજકીય સિદ્ધાંત સેનાના નેતૃત્વની ક્ષમતાને વખાણી પ્રોત્સાહિત કરવાના બદલે તેને ઉતારી પાડવાનો હતો…
ભારતીય સેનાના પહેલા જનરલ નિયુક્ત કરવાના હતા ત્યારનો કિસ્સો પણ જાણીતો છે. આ માટેની બેઠકનું નેતૃત્વ સ્વાભાવિક જ નહેરુએ કર્યું હતું. નહેરુનો શું મત હતો? જાણીને આઘાત લાગશે પણ નહેરુએ કહ્યું હતું કે (સ્વતંત્ર થયા પછી પણ) આપણે ભારતીય સેનાના વડા તરીકે કોઈ ભારતીય અધિકારીના બદલે બ્રિટિશ અધિકારીને નિયુક્ત કરવા જોઈએ કારણકે ભારતીય અધિકારીઓમાં અનુભવની ખામી છે.

ત્યાં હાજર બધા જ લોકોએ નહેરુની વાતનું સમર્થન કર્યું. પરંતુ બેઠકમાં એક સૈન્ય અધિકારી ઊભા થયા અને તેમણે કહ્યું, “આપણી પાસે દેશને આગળ વધારવાનો અનુભવ નથી તો શું વડા પ્રધાન તરીકે પણ કોઈ બ્રિટિશરને નિયુક્ત ન કરવા જોઈએ?” આ અધિકારીની વાતથી બેઠકમાં સોપો પડી ગયો. કાપો તો લોહી ન નીકળે તેવી સ્થિતિ થઈ ગઈ. આ અધિકારીએ કહ્યું, “આપણી પાસે ઘણા લાયક અધિકારીઓ છે.” અને પછી આ અધિકારીએ કરિયપ્પાનું નામ સૂચવ્યું. આ બહાદુર અધિકારી હતા નથુસિંહ રાઠોડ.

જોકે નહેરુને સેના પ્રત્યે આટલો અણગમો કેમ હતો? એક સંભવિત તર્ક એ પણ છે કે બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી સ્વતંત્ર થયેલા ઘણા દેશોમાં સેનાએ બળવો કરી સત્તા હસ્તગત કરી હતી. જનરલ થિમય્યા પણ નહેરુની સેના તરફની અવગણનાથી દુઃખી હતા. જાહેરમાં નહેરુ થિમય્યાના વખાણ કરતા થાકતા નહોતા, પરંતુ અંદરખાને એવા કાવાદાવા કરતા જે સ્પષ્ટ બતાવતી હતી કે નહેરુને ડર હતો કે થિમય્યા તેમના શત્રુ છે જે ભારતના નિર્વિવાદિત વડા તરીકે તેમને ઉથલાવી શકે છે.

થિમય્યા સેનાના વડા બન્યા પછી જ્યારે પહેલી વાર નહેરુને મળ્યા ત્યારે સામાન્ય રીતે શાંત ‘ટિમ્મી’ (થિમય્યાનું હુલામણું નામ) રોષે ભરાઈ ગયા હતા. તેમણે નૉર્થ ઇસ્ટ ફ્રન્ટિયર ઍજન્સી (જે આજે અરુણાચલ પ્રદેશ તરીકે ઓળખાય છે) સેનાને સોંપવાના નિર્ણયનો વિરોધ કરતા કહ્યું હતું કે સેનાને પૂરતાં સંસાધનો આપ્યા વગર સરહદો આપી દેવી એ નિરર્થક નિર્ણય હતો. તેનાથી ચીનને તક મળી જશે કે હકીકતે ભારત આક્રમણ કરે છે.
થિમય્યાને આ ભૂલ ભારે પડી. થોડા દિવસો પછી તત્કાલીન સંરક્ષણ પ્રધાન કૃષ્ણ મેનન થિમય્યાને મળવા ગયા અને તેમને વડા પ્રધાનનો સીધો સંપર્ક કરવા બદલ ખખડાવી નાખ્યા. દુઃખી થિમય્યાએ તરત જ ત્યાગપત્ર આપી દીધો. થિમય્યાને મનાવવા નહેરુએ ડોળ કર્યો. તેમને બોલાવ્યા. મનાવવા ઉપરછલ્લો પ્રયાસ કર્યો. પણ તેઓ મક્કમ રહ્યા એટલે તેમના ત્યાગપત્રના સમાચાર મિડિયામાં લીક કરવામાં આવ્યા (કૉંગ્રેસનું મિડિયા મેનેજમેન્ટ તે સમયથી જોરદાર હતું) પરંતુ ત્યાગપત્રમાં શું વાત લખેલી છે તે જાહેર ન કરાયું. ન તો મિડિયાએ જાણવા પ્રયાસ કર્યો. સંસદમાં નહેરુએ કહ્યું કે થિમય્યાએ તો નજીવા કારણસર રાજીનામું આપી દીધું છે. ચીન-ભારતના છમકલાં વચ્ચે સેનાના વડાના ત્યાગપત્ર બદલ નહેરુએ તેમને બદનામ પણ કર્યા. હકીકતે કૃષ્ણ મેનનના અપમાનજનક વર્તન દ્વારા નહેરુએ જ થિમય્યાને રાજીનામું આપવા વિવશ કર્યા હતા. સેનાને અનુત્સાહિત કરવાનું પરિણામ એ આવ્યું કે ૧૯૬૨નું ચીન સામેનું યુદ્ધ ભારત હારી ગયું.

અને કદાચ આ આઘાતમાં જ પછી નહેરુનું પણ અવસાન થયું…તેમ મુલાયમસિંહ યાદવ સહિત અનેક લોકો માને છે.

national, politics, sanjog news, vichar valonun

સંવૈધાનિક સંસ્થાઓને નબળી કોણે પાડી?

(વિચાર વલોણું, સંજોગ ન્યૂઝ,તા.૨૯/૪/૧૮)
અચાનક ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા છે? કે પછી અસહિષ્ણુતા અને એવૉર્ડ વાપસી પછી કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓનું આ બીજું એક અભિયાન મોદી સરકાર સામે છે? ચાર ન્યાયમૂર્તિઓએ જાહેરમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર સામે બળવો પોકારીને દીવાસળી ચાંપવાનું કામ કર્યું હતું ત્યારે તેમાં સામ્યવાદી ડી. રાજાની બળવાખોર ન્યાયમૂર્તિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતના કારણે સામ્યવાદીઓ આ અભિયાન પાછળ હોવાની શંકા ગયા વગર નથી રહેતી. તે પછી કૉંગ્રેસ અને વિપક્ષોએ મહાભિયોગની દરખાસ્ત માટે નૉટિસ આપી પરંતુ તેની ગુણવત્તાના આધારે રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિ વેંકૈયા નાયડુએ તેને ફગાવી દીધી.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત પર પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ, પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! અલબત્ત, સમાચાર માધ્યમોએ યશવંતસિંહાના સમાચાર જેટલા ચગાવ્યા તેટલા આ સમાચારને મહત્ત્વ ન આપ્યું. પરંતુ રિમૉટ કંટ્રૉલ ગણાતા મનમોહને પણ તેના પર સહી કરવાની ના પાડી! એ તો ઠીક, વિપક્ષોમાં પણ તૃણમૂલ, ડીએમકેએ કૉંગ્રેસના આક્ષેપોના પુરાવા માગ્યા.
પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને પૂર્વ માનવ સંસાધન વિકાસ પ્રધાન કપિલ સિબલ તો એટલી હદે ગયા કે તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટનો બહિષ્કાર કરવાની જાહેરાત કરી! કેમ? કદાચ એટલા માટે કારણકે રામમંદિર, પી. ચિદમ્બરમ્ ના પુત્ર કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ સામા પક્ષ વતી, કપિલ સિબલ લડે છે. અને આ બધા કેસ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર પાસે છે. કપિલ સિબલે રામમંદિરનો કેસ ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવા અનુરોધ કર્યો હતો. કદાચ તેમને અથવા કૉંગ્રેસને ડર છે કે આ કેસનો ચુકાદો હિન્દુઓ તરફી આવ્યો તો તેનો સીધો ફાયદો ભાજપને લોકસભાની ચૂંટણીમાં થશે.
દીપક મિશ્રના નામે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર બળાત્કાર કેસમાં કડક ચુકાદો, ૨૦૦૮ના બળાત્કારના કેસમાં કડક ચુકાદો, સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનો ચુકાદો બોલે છે. આના કારણે એક દલીલ એવી પણ થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને સાથી પક્ષોની મતબૅંક પર અસર પડતી હોવાથી તેઓ આટલી હદે ઉકળી ઉઠ્યા છે.
આ કપિલ સિબલે ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામીની સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો માટે મહાભિયોગ વખતે તેમનો જોરદાર બચાવ કર્યો હતો. ન્યાયમૂર્તિ સૌમિત્ર સેનના મહાભિયોગ વખતે તેઓ ૨૦૧૦માં એમ કહેતા હતા કે રાજકારણીઓએ ન્યાયાધીશોના મહાભિયોગમાં પડવું જ ન જોઈએ!
ન્યાયમૂર્તિ લોયાના મૃત્યુ કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે કે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા કેસમાં ઈચ્છિત ચુકાદો ન આવે એટલે ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો આવી ગયા તેવી બૂમરાણ મચાવવી કેટલી હદે વાજબી? અને એમ જોવા જાવ તો ખરેખર ન્યાયતંત્ર, સંસદ કે સરકારી સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા સૌથી વધુ ક્યારે ખતરામાં હતી? અને કોના થકી?
પ્રથમ વડા પ્રધાન નહેરુ ઘણી વાર ફરિયાદ કરતા કે ન્યાયાધીશો તેમના ‘આઇવરી ટાવર’માં રહે છે અને તેથી તેઓ બહુ રૂઢિચુસ્ત છે. ૨૭ ફેબ્રુઆરી ૧૯૬૭ના રોજ પહેલી વાર સરકાર અને ન્યાયતંત્ર વચ્ચે સંઘર્ષ થયો. ગોલકનાથ કેસ તરીકે જાણીતા કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ કે. સુબ્બા રાવે છ વિરુદ્ધ પાંચની બહુમતીથી સરકારને મૂળભૂત અધિકારોમાં ચેડા કરતા અટકાવી દીધી હતી.
૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. એ. એન. રે વિશે એવું કહેવાય છે કે તેઓ ઈન્દિરા ગાંધી કે તેમના સલાહકારોને ટેલિફૉન કરી કરીને નાનાનાના કેસોમાં પણ તેમનો અભિપ્રાય માગી તે મુજબ ચાલતા.
જે ન્યાયમૂર્તિઓ એ. એન. રે કરતાં સિનિયર હતા તેમાં એક હતા ન્યાયમૂર્તિ જયંતિ મણિલાલ શેલત. તેમની નિવૃત્તિને આડે એક મહિનો જ બાકી હતો તેથી કદાચ એમ બહાનું કાઢી શકાય કે તેમની નિમણૂક એક મહિના માટે જ શા માટે કરવી? પરંતુ ન્યાયમૂર્તિ કાવદૂર સદાનંદ હેગડેની નિવૃત્તિમાં હજુ બે વર્ષ બાકી હતાં. ઈન્દિરાની ચૂંટણીને પડકારતી એક અરજી તેમની કૉર્ટમાં અનિર્ણિત હતી. તેમને જણાયું હતું કે ઈન્દિરા ગાંધીએ જે સોગંદનામું કર્યું છે તે ખોટું છે. આથી તેમણે તો ઉલટું ઈન્દિરાને મદદ કરવા પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ ઈન્દિરાના ચમચાઓને લાગ્યું કે તેઓ ઈન્દિરાની વિરુદ્ધ છે. આથી તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ ન બનાવાયા. અમરનાથ ગ્રોવરે પોતાની સિનિયૉરિટી છતાં એ. એન. રેને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવાયા તેના વિરોધમાં રાજીનામું આપી દીધું હતું!
જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા, તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.
કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને ઈન્દિરા ગાંધીના આદેશથી પોલીસ પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેતી હતી. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા.
કૉંગ્રેસે ઈન્દિરા ગાંધીના કટોકટી કાળમાં રાજ્યો કરતાં વધુ સત્તા કેન્દ્ર સરકારને આપી દીધી લોકતંત્રને નબળું પાડ્યું. તેણે રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાદ્યાં, રાજ્યપાલોની મદદથી સરકારો ઉથલાવી, પક્ષપલ્ટાને પ્રોત્સાહન આપી લોકતંત્રને નબળું પાડવા કોશિશ કરી તેટલી કોઈ પક્ષે કરી નથી. ગુજરાતમાં માત્ર વિધાનસભામાં કૉંગ્રસના સભ્યોએ તોફાન કર્યું તેના પર રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલ સિંહે રાજ્યમાં કાયદા અને વ્યવસ્થાની પરિસ્થિતિ નબળી પડી ગઈ હોવાનો રિપૉર્ટ કર્યો હતો અને વિધાનસભાને સુષુપ્ત અવસ્થામાં મૂકાવી દીધી હતી! કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સીતારામ કેસરી સાથે વાત કરી આ જ રાજ્યપાલે ૧૯૯૭માં શંકરસિંહ વાઘેલાને બહુમતી પૂરવાર કરવા સાત દિવસનો સારો એવો સમયગાળો સામેથી આપ્યો હતો જેથી તેમને ધારાસભ્યોની ખરીદી-વેચાણ માટે સમય મળી રહે!
૧૯૮૯ની ચૂંટણીમાં હારી ગયા પછી લોકસભાના વિસર્જનની પ્રક્રિયામાં રાજીવ ગાંધી વિલંબ કરી રહ્યા હતા. તે વખતે એવી અફવા પ્રસરી કે અજિતસિંહ હરિયાણા અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશથી ખેડૂતોનો મોરચો કાઢી દિલ્લી આવી રહ્યા છે જેથી રાજીવ પર લોકસભાના વિસર્જન માટે દબાણ કરી શકાય. તે વખતે દિલ્લીના ઉપરાજ્યપાલ રોમેશ ભંડારીએ સેના બોલાવી હતી! જોકે તેઓ તેમના પ્રયાસમાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા. આ વાત ભંડારીએ તેમની આત્મકથામાં નોંધી છે.
સંવૈધાનિક સંસ્થાઓની સ્વાયત્તતા પર પણ સૌથી વધુ તરાપ કૉંગ્રેસે જ મારી હતી. આકાશવાણી અને દૂરદર્શન માત્ર નહેરુ, ઈન્દિરા અને રાજીવ દર્શન બનીને રહી ગયાં. મોરારજી દેસાઈની જનસંઘ અને અન્ય વિપક્ષો સાથેની સરકાર વખતે સંચાર માધ્યમોની સ્વાયત્તતા માટે એક સમિતિ જ્યૉર્જ વર્ગીઝના નેતૃત્વમાં બનાવાઈ હતી. ‘જનસત્તા’ હિન્દીના પૂર્વ તંત્રી સ્વ. પ્રભાષ જોશીએ પોતાના ‘જબ તોપ મુકાબિલ હો’ પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે “આ સમિતિએ અધ્યયન કર્યું, સૂચનો પણ કર્યાં, પરંતુ દૂરદર્શન અને આકાશવાણી જેવાં માધ્યમ સ્વાયત્ત અને સ્વતંત્ર થઈ જાય તેવું કૉંગ્રેસ ક્યારેય ઈચ્છતી નહોતી. અઢી વર્ષમાં જનતા સરકારનું પતન થઈ ગયું અને ઈન્દિરા ગાંધી સત્તામાં પાછાં ફર્યાં. તેમની હત્યા પછી પાંચ વર્ષ સુધી (રાજીવ ગાંધીના નેતૃત્વમાં) કૉંગ્રેસની સરકાર રહી. દૂરદર્શન પર સતત અને વારંવાર ઈન્દિરા ગાંધીનું શબ દેખાડી દેખાડીને અને તેમની શહીદીને તેમના દીકરા રાજીવ ગાંધી માટે સહાનુભૂતિ તેમજ મતોમાં પરિવર્તિત કરવામાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીની મોટી ભૂમિકા રહી.
૧૯૯૦માં જ્યારે વી. પી. સિંહના જનતા દળની સરકાર બની ત્યારે પ્રસાર ભારતીનો ખરડો પસાર થયો. પરંતુ તેના પર રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર થાય અને સરકારી અધિસૂચનાથી તે અમલમાં આવે તે પહેલાં તે સરકાર પણ જતી રહી. કેટલાક સમય સુધી ચંદ્રશેખરની કૉંગ્રેસના ટેકા સાથેની સરકાર રહી. તે પછી નરસિંહરાવની કૉંગ્રેસ સરકારે પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવવાની કોશિશ ન કરી. દેવેગોવડા અને ગુજરાલ સરકારમાં માહિતી-પ્રસારણ પ્રધાન જયપાલ રેડ્ડી અને ગુજરાલે પોતે પ્રસાર ભારતીને પુનર્જીવિત કરવામાં રૂચિ લીધી. ત્યારે પણ રાજ્યસભામાં કૉંગ્રેસની બહુમતી હતી અને તે સ્વાયત્તતા વિરુદ્ધ હતી. આથી નવો ખરડો સંસદમાં પસાર થઈ શકે તેમ નહોતો. આથી ગુજરાલ સરકારે જૂના ખરડામાં કેટલાક સુધારા કર્યા અને વટહુકમ બહાર પડ્યો. આ રીતે પ્રસાર ભારતી બૉર્ડની રચના થઈ.
પ્રભાષ જોશી લખે છે કે આ બૉર્ડમાં ગુજરાલના મિત્રો અને વામપંથીઓની બોલબાલા હતી. આમ છતાં પહેલી વાર ચૂંટણીમાં દૂરદર્શન અને આકાશવાણીએ પ્રમાણમાં સ્વાયત્તતા દાખવી અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કર્યું.
૨૦૦૬માં યુપીએ સરકાર વખતે વિદેશ સચિવની નિમણૂક વખતે મનમોહનસિંહના માનીતા શિવશંકર મેનનની પસંદગી ૧૨ વરિષ્ઠ અધિકારીઓને અવગણીને કરાઈ હતી. કે. કે. પૉલ પછી કિરણ બેદી દિલ્લી પોલીસ કમિશનર બને તેમ હતાં, પરંતુ કિરણ બેદીને બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઑર્ગેનાઇઝેશનનાં વડાં તરીકે સાઇડલાઇન કરી દેવાયાં. તેમના બદલે તેમનાથી બે બૅચ જુનિયર વાય. એસ. દડવાલની પસંદગી કરાઈ હતી. ૨૦૧૩માં ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના વડા તરીકે યશોવર્ધન આઝાદથી એક બૅચ જુનિયર એવા સૈયદ આસીફ ઇબ્રાહિમની પસંદગી કરાઈ હતી.
વર્ષ ૨૦૧૩માં કૉલસા કૌભાંડની સુનાવણી સુપ્રીમ કૉર્ટમાં ચાલી રહી હતી. અને તે વખતે કેન્દ્રમાં કૉંગ્રેસની સરકાર ચાલી રહી હતી. સુપ્રીમના ન્યાયમૂર્તિ આર. એમ. લોઢાએ તે વખતે સીબીઆઈને પાંજરામાં પૂરાયેલો પોપટ અને ‘માસ્ટર્સ વૉઇસ’ કહી હતી. સીબીઆઈની તપાસ સરકારની સૂચના મુજબ થતી હોવાના આક્ષેપો ઘણા સમયથી વિપક્ષો કહી રહ્યા હતા, તેને આ અનુમોદન હતું. ૧૯ માર્ચ ૨૦૧૩ના રોજ ડીએમકેએ કેન્દ્રમાં કૉગ્રેસના ગઠબંધનવાળી સરકારને ટેકો પાછો ખેંચ્યો અને તેના બે દિવસમાં જ ડીએમકેના વડા કરુણાનીધિના વડા એમ. કે. સ્ટાલિનના ઘરે સીબીઆઈએ દરોડા પાડ્યા હતા!
ભારતના વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અમેરિકા હતા ત્યારે સરકારમાં કોઈ જવાબદારી પણ ન ધરાવતા રાહુલ ગાંધીએ સરકારે લાવેલો એક ખરડો પત્રકાર પરિષદમાં ફાડીને ફેંકી દીધો હતો.તે ગેરબંધારણીય પગલું હતુ઼ જ પણ સાથે પોતાના પક્ષના જ વડા પ્રધાનની કૉંગ્રેસને અને દેશને પોતાની જાગીર માનતા ગાંધી પરિવારને મન કેટલી કિંમત છે તે સાબિત થયું હતું.
હવે મા-દીકરા સોનિયા અને રાહુલ ગાંધી સંવિધાન બચાવો કે લોકતંત્ર બચાવો રેલી યોજે ત્યારે કેટલું હાસ્યાસ્પદ લાગે!

international, national

મોદીજી વિદેશ ફરી આવ્યા, ભારત માટે શું-શું લાવ્યા?

એક શહેરમાં એક ઘર. આલિશાન, ભવ્ય, સુંદર. તમામ સુવિધાઓથી યુક્ત. મકાનમાલિક વિદેશ રહે. તેણે પરિચિત મિત્રને મકાન સાચવવાની જવાબદારી સોંપેલી. પરંતુ એ મિત્ર ક્યારેક જ એ મકાને આવતો. આથી મકાન જીર્ણશીર્ણ થઈ ગયું. બંધ મકાનના ભાવ ગગડાવવા, એ મકાન વિશે જાતજાતની અફવાઓ ચાલુ થઈ ગઈ. મકાન વેચવા કાઢ્યું છે. તેમાંથી સાપ નીકળે છે. આ મકાનમાં ભૂતોનો નિવાસ છે વગેરે વગેરે. મકાન માલિકના કાને આ વાત પહોંચી. તે તાબડતોબ સ્વદેશ આવ્યો. તેણે પહેલાં તો સાફસફાઈ કરાવી. રંગરોગાન કરાવ્યા. બધી સુવિધાઓ ચાલુ કરાવી. અને પછી આ મકાન વેચવાની ઈચ્છા જાહેર કરી. પણ કોઈ મકાન ખરીદવા તૈયાર જ ન થાય. છેવટે મકાનમાલિકે પહેલાં તો આડોશપાડોશમાં ઘરે ઘરે જઈને સમજાવ્યું કે બીજા કોઈ પૂછે તો એટલિસ્ટ તમે આ અફવાને સમર્થન ન આપતા. પછી એસ્ટેટ એજન્ટને પકડ્યો. છાપામાં જાહેરાત આપી. છેવટે તેનું મકાન વેચાઈ ગયું.

વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની તાજેતરની અમેરિકા યાત્રા પછી તેમની વિદેશ યાત્રાઓની ટીકા કરનારાઓનાં મોઢાં સીવાય જવાં જોઈએ (પણ સીવાશે નહીં.). રચનાત્મક ટીકા થવી જ જોઈએ પરંતુ ટીકા કરતી વખતે તથ્યોનું પ્રમાણભાન રાખવું જોઈએ. મોદી એક તો ઓછા દિવસોમાં વધુ કાર્યક્રમ રાખે છે. તાજેતરમાં તેમણે પાંચ દિવસમાં પાંચ દેશોની મુલાકાત લીધી. સામાન્ય જણ પણ ફરવા ગયું હોય તો પણ એકાદ દિવસ આરામ માટે રાખે. જ્યારે મોદીના વિદેશ પ્રવાસમાં ભરચક કાર્યક્રમ હોય છે. તેઓ બને તો સૂવાનું પ્લેનમાં જ રાખે છે જેથી બને એટલો વધુ સમય વિદેશના નેતાઓ-ઉદ્યોગપતિઓ-વૈજ્ઞાનિકો-ભારતીય સમુદાયના લોકોને ફાળવી શકાય. ૧૬-૧૭ ઑગસ્ટ ૨૦૧૫ની બે દિવસની યુએઇ મુલાકાતેથી પરત ફર્યા બાદ મોદી ૧૮મીએ બિહારમાં રેલી સંબોધી રહ્યા હતા!

તમે બહુ બોલકા હો તો લોકોની નજરે ચડી જશો. એ ફાયદો છે પણ સાથે તમારા વિરોધી પણ વધી જાય. મોદીના વિદેશ પ્રવાસોની સંખ્યાની ખૂબ જ ટીકા થઈ છે. પણ એ વાજબી નથી. ટીકા આવા પ્રવાસો પછી નિષ્ફળતાની થવી જોઈએ. બાકી હિલેરી કિલન્ટને વિદેશ પ્રધાન તરીકે ચાર વર્ષમાં ૧૧૨ દેશોની મુલાકાત લીધી હતી. સત્તામાં આવ્યા તે પહેલાં જ મોદીએ વિદેશ મોરચે હોમ વર્ક કરવા માંડ્યું હતું. તેથી તો શપથગ્રહણ સમારંભમાં કટ્ટર દુશ્મન પાકિસ્તાનના નવાઝ શરીફ સહિત સાર્કના દેશોના પ્રમુખ/વડા પ્રધાનો હાજર હતા. જુલાઈ ૨૦૧૪માં બ્રિક્સ (બ્રાઝિલ, ભારત, રશિયા, ચીન અને દક્ષિણ આફ્રિકાનું સંગઠન)ની શિખર પરિષદ હતી. તે પછી સપ્ટેમ્બરમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રોની મહાસભા હતી. આવા કાર્યક્રમો કંઈ મોદી સત્તામાં આવે તે પછી આયોજિત ન જ કરાયા હોય. તો શું તેમાં ટીકાના ભયે મોદીએ નહોતું જવું જોઈતું? પહેલા વર્ષમાં મોદીએ ૫૧ દિવસમાં ૧૭ દેશોનો પ્રવાસ કરેલો. જ્યારે તેમના પુરોગામી વડા પ્રધાન મનમોહને પહેલા વર્ષમાં ૪૭ દિવસમાં ૧૨ દેશોનો પ્રવાસ કરેલો. છતાં મોદીના વિદેશપ્રવાસો લોકોને વધુ પડતા લાગે છે.

આ બધું છોડો. પ્રજા કંપનીના સીઇઓ જેવી છે. તેમને તો એ મતલબ છે કે આ વિદેશ યાત્રાથી આપણને કેટલો ફાયદો? સૌ પહેલાં તો પડોશીઓને સાચવવા પડે. આપણા પડોશી ચીને મનમોહનની સોનિયા સંચાલિત સરકાર વખતે નેપાળ, શ્રીલંકા અને પાકિસ્તાનને પોતાના પડખામાં લઈ લીધા હતા. ભૂતાન ઉત્પાતિયો દેશ નથી પણ તેથી તેની ઉપેક્ષા ન કરાય. સત્તા પર આવતા વેંત આ દેશની મોદીએ મુલાકાત લીધી. તેની સાથે ૧૦ હજાર મેગા વૉટના હાઇડ્રોપાવર સહકારની સમજૂતી કરાઈ. ભૂતાન પર કેટલીક ચીજના નિકાસના પ્રતિબંધો હતા તેમાંથી મુક્તિ આપી. મુક્ત વેપારની સમજૂતી કરી.

પછી બ્રાઝિલમાં બ્રિક્સ શિખરમાં ભારતને નવી સ્થપાયેલી ડેવલપમેન્ટ બૅન્કની અધ્યક્ષતા મળી. ચીનને તેનું વડુંમથક મળ્યું પણ ભારતે એ વાતમાં સફળતા મેળવી કે નવી બૅન્કમાં બધા દેશોને સમાન શેરહૉલ્ડિંગ રાઇટ હશે. ત્યાર બાદ નેપાળની મુલાકાતમાં અનેક કરાર થયા. ભારતે સહાયો જાહેર કરી. એપ્રિલ ૨૦૧૫માં ભૂકંપ પછી ભારતે તાબડતોબ ઘણી મદદ કરી. પરંતુ દુર્ભાગ્યે નેપાળમાં ચૂંટણીમાં ચીનના પરોક્ષ કાબૂવાળા સામ્યવાદીઓનો વિજય થયો. બંધારણ નવું બન્યું તેમાં મધેશી-થારુ સમુદાયની ઉપેક્ષા થઈ પરિણામે મધેશીઓનું ઉગ્ર આંદોલન થયું. ભારતથી આવતી સામગ્રીઓને અટકાવાઈ. નેપાળીઓની ખરાબ સ્થિતિ થઈ. આમ, મોદીની યાત્રા પછી પણ નેપાળ સાથે ખાસ સંબંધો સુધર્યા નથી. ત્યાં ચીનના લીધે કમ્યૂનિસ્ટ પાર્ટીનું વર્ચસ્વ ઓછું કરવામાં વાર લાગશે. તેમાં સીધેસીધું કંઈ કરી શકાય નહીં. એના માટે પડદા પાછળ રમતો રમવી પડે.

ઑગસ્ટમાં જાપાનની મુલાકાતમાં મોદીએ ડ્રમ વગાડવા સિવાય ઘણું બધું પ્રાપ્ત કર્યું. જાપાન તરફથી સ્માર્ટ સિટી, બુલેટ ટ્રેન અને ગંગા નદીની સ્વચ્છતા માટે જાપાનની સહાય તો મળી જ પરંતુ સાથે ૧૯૯૮ના પરમાણુ પરીક્ષણ પછી જાપાને ભારતની હિન્દુસ્તાન ઍરોનૉટિક્સ લિ. સહિતની પાંચ કંપનીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકેલો તે હટાવતાં ૧૬ વર્ષ નીકળી ગયાં! તે જ રીતે મોદીની પહેલી અમેરિકાની મુલાકાત તેમના માટે અંગત ગૌરવની પળ હતી પરંતુ દેશ માટે પણ હતી કેમ કે તેમના પર ૨૦૦૫માં ગુજરાત રમખાણોના કારણે પ્રતિબંધ મૂકાયેલો. અમેરિકા મોદીનું મહત્ત્વ પારખવામાં વિદેશોમાં સૌથી મોડે જાગ્યું અને જાગ્યું ત્યારે તેણે તેને ગેરમાર્ગે દોરનાર તેની રાજદૂત નેન્સી પોવેલની હકાલપટ્ટી થઈ. મોદી જ્યારે ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન હતા ત્યારે જ તેમણે વિદેશનીતિ શરૂ કરી દીધી હતી. તેમને મળવા માટે અનેક દેશોના રાજદૂતો આવતા અને તેમણે પોતે પણ ચીન, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા સહિતના દેશોની મુલાકાત લીધી હતી. નેન્સી પોવેલ મોડે મોડે છેક ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪માં મોદીને મળવા ગાંધીનગર આવ્યાં ત્યારે મોદીએ ભારતની રાજદૂત દેવયાની ખોબ્રાગડે સાથે અમેરિકાએ કરેલા વર્તન માટે રોકડું પરખાવી દીધેલું! અમેરિકાએ મોદી ચૂંટાયા નહીં ત્યાં સુધી એવું ડીંડવાણું પકડી રાખ્યું કે મોદી જો વિઝા માટે અરજી કરશે તો અમે વિચારીશું. (એટલે એને નકારીને મોદીનું અપમાન કરી શકાય.) તો પણ મોદી બધું ભૂલીને અમેરિકાની મુલાકાતે ગયા. તેમણે તેમના અપમાનની નાની લીટીની સામે મેડિસન સ્ક્વેરમાં રોકસ્ટાર જેવા ભવ્ય કાર્યક્રમની મોટી લીટી તાણી બતાવી. મોદી-ઓબામાએ મળીને ત્યાંના વૉશિંગ્ટન પૉસ્ટમાં જોઇન્ટ એડિટોરિયલ લખ્યો. સંરક્ષણ, અફઘાનિસ્તાન, વિજ્ઞાન સહિત અનેક ક્ષેત્રે સફળ મંત્રણાઓ થઈ. સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં મોદીના હિન્દી પ્રવચને પ્રશંસા મેળવી એટલું જ નહીં પહેલા ઘાએ નિશાન પાર પાડતા યોગ દિવસ શરૂ કરાવી ભારતીય સંસ્કૃતિનો ડંકો વગાડ્યો.

નવેમ્બરમાં ‘ઇસ્ટ એશિયા સમિટ’ નિમિત્તે મ્યાનમારની મુલાકાતમાં મોદીએ વાજપેયી-મનમોહનની ‘લુક ઇસ્ટ’ની વિદેશનીતિ આગળ ધપાવી. એ જ મહિને ઑસ્ટ્રેલિયામાં જી-૨૦ શિખરમાં મોદીએ કાળાં નાણાં અને કરચોરી મુદ્દે ભારપૂર્વક રજૂઆત કરી. ઑસ્ટ્રેલિયાના વડા પ્રધાન સાથે મંત્રણામાં મોદીએ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓને હેરાનગતિનો મુદ્દો જોરશોરથી ઉપાડ્યો. મોરિશિયસ ભારત માટે કાળાં નાણાંનો રૂટ છે. આથી ૨૦૧૫માં મોરેશિયસની યાત્રામાં કરવેરા અંગે માહિતી આપલેના કરાર થયા. તેના ફળસ્વરૂપે ગત મેમાં મોરિશિયસ સાથે ભારતની બેવડા કરને ટાળવાની સંધિમાં જે ફેરફાર થયા તે ભારતીય દ્વારા કાળાં નાણાંના સર્જનને રોકવામાં ખૂબ જ મહત્ત્વની મનાય છે. શ્રીલંકાની યાત્રામાં વિઝા, કસ્ટમ, યુવા વિકાસ સહિતના મુદ્દે સમજૂતીઓ થઈ. શ્રીલંકા પર છેલ્લા ઘણા સમયથી ચીનની પકડ વધતી જતી હતી ત્યારે મોદીના આવ્યા પછી ચૂંટણીમાં ભારત તરફી મૈત્રીપાલ શિરિસેના

નો વિજય મહત્ત્વનો મનાય છે.

ફ્રાન્સની મુલાકાતમાં મોદી રાફેલ સોદો કરી આવ્યા પણ સુબ્રમણિયમ સ્વામીની ચેતવણી પછી આ સોદો અટકી પડ્યો છે. જોકે લાંબા સમયથી અટકી પડેલા જૈતાપુર પ્રૉજેક્ટને આગળ વધારવા સંમતિ સાધી શકાઈ છે. કેનેડાની સરકારે જ બહાર પાડેલા આંકડા મુજબ, મોદીની કેનેડા યાત્રાએ ૧.૬ અબજ કેનેડિયન ડૉલરનો બિઝનેસ સર્જ્યો હતો. સામાન્ય રીતે જે દેશોની મુલાકાત લેવામાં આવે તેની સાથે સંરક્ષણ, વેપાર, સાંસ્કૃતિક અને વિજ્ઞાન ક્ષેત્રે કરારો થતા હોય છે. પરંતુ આ સિવાયની કેટલીક વાતો મહત્ત્વની બની જતી હોય છે જેમ કે બાંગ્લાદેશની મુલાકાતમાં બાંગ્લાદેશના જન્મ પછીથી અટકી પડેલો સરહદી વિવાદ ઉકેલાયો.

યુએઈ જેવા ચુસ્ત ઇસ્લામી દેશ યુએઇની મુલાકાતમાં બીજા બધા ઉપરાંત મંદિર માટે તે દેશ જમીન ફાળવે તે પણ મહત્ત્વની સિદ્ધિ છે. મોદી ત્રાસવાદના જનક જેવા સાઉદી અરેબિયા જાય તે પહેલાં અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા લશ્કર-એ-તૈબા સહિતના ત્રાસવાદી સંગઠનો અને ત્રાસવાદીઓ પર પ્રતિબંધ મૂકે તે પણ જેવી તેવી વાત નથી.

અમેરિકી મુલાકાત વખતે ગૂગલ અને ફેસબુક સહિતની વિશાળ કંપનીઓના સીઇઓ સાથેની મુલાકાત મોદી માટે અંગત પ્રસિદ્ધિમાં વધારો કરનાર બની રહી. ઝુકરબર્ગ સાથેની વાતચીતમાં માને યાદ કરીને રડી પડવા માટે મોદીની ટીકા થઈ તો ઝુકરબર્ગને ફોટો માટે હડસેલતા મોદીનો વિડિયો પણ મજાકનું સાધન બની રહ્યો. ગૂગલ સાથે સમજૂતીના લીધે ભારતનાં દસ રેલવે મથકો પર મફત વાઇફાઇ સેવા શરૂ પણ થઈ ગઈ છે. પરંતુ ગૂગલની સર્ચ, ઇમેઇલ વગેરે સુવિધાઓ ઘણી સારી હોવા છતાં તેના પર વિશ્વસનીયતા કરવા જેવી નથી. ક્યારેક વિકિલિક્સ જેવું ગૂગલનું પણ કૌભાંડ બહાર આવે તો નવાઈ નહીં.

બ્રિટનની મુલાકાતમાં મોદીએ ગોરા બ્રિટિશરોની ધરતી પર તેના વડાની હાજરીમાં ભારત માતા કી જયના નારા અને કેમેરોન પાસે “કેમ છો?” બોલાવીને દિલ તો જીત્યાં જ સાથે, અમદાવાદ-લંડનની સીધી ફ્લાઇટ પણ શરૂ કરાવી જે વર્ષ ૨૦૦૪માં શરૂ તો થઈ હતી પણ પછીની કૉંગ્રેસ સરકારે બંધ કરી દીધી હતી.

મોદીના વ્યક્તિત્વમાં આક્રમકતા અને રોકડું પરખાવી દેવાની ઉત્તર ગુજરાતી શૈલીની છાપ ક્લાઇમેટ ચેન્જમાં પણ દેખાઈ જ્યાં તેમણે અમેરિકા સહિતના દેશોને કહી દીધું કે પ્રદૂષણ અમારા કારણે નથી. નવેમ્બર ૨૦૧૫માં ક્લાઇમેટ ચેન્જ બેઠક પહેલાં પેરિસ પર ત્રાસવાદી હુમલા, વર્ષ ૨૦૧૬ના બેલ્જિયમના પ્રવાસ પહેલાં બ્રુસેલ્સમાં બોમ્બધડાકાઓ ભયસૂચક છે. તેમની ઈરાન મુલાકાતમાં ચાબહાર બંદરના વિકાસ માટે સમજૂતી કરીને ચીન-પાકિસ્તાનની ધરીને જબરદસ્ત ફટકો મરાયો છે. આ પ્રૉજેક્ટ પણ અટલ બિહારી વાજપેયી વખતે શરૂ કરવા જાહેરાત થઈ હતી પરંતુ પછીની કૉંગ્રેસ સરકારે તેને અભેરાઈ પર ચડાવી દીધેલો. આનાથી લશ્કરી રીતે જ નહીં પણ વેપારની રીતે પણ ભારતને ઘણો ફાયદો મળશે. હમણાં ૬-૮ જૂનની અમેરિકા મુલાકાતમાં મિસાઇલ ટૅક્નૉલૉજી કંટ્રોલ રિજાઇમમાં ભારતનો પ્રવેશ તે પણ ઘણી મોટી સિદ્ધિ છે. ન્યુક્લિયર સપ્લાયર ગ્રુપમાં ભારતનો પ્રવેશ ટૂંક સમયની વાત મનાય છે.

જોકે પાકિસ્તાનનો તેમનો ઓચિંતો પ્રવાસ – નવાઝ શરીફની દોહિત્રીના લગ્ન પહેલાં મોદીની હાજરી, શરીફ સાથે ચા-નાસ્તાના બદલામાં પઠાણકોટ હુમલો એ સોનાની થાળીમાં લોઢાની મેખ જેવું છે. ચીનની સેનાની ઘૂસણખોરીના કિસ્સા મનમોહન સરકાર કરતાં ઘટ્યા છે પણ મસૂદ અઝહર સહિતના મુદ્દે ચીને અડંગા નાખ્યા જ છે. ઓબામા પણ આત્મીયતા ગમે તેટલી બતાવે, તેના માનવ અધિકારના રિપોર્ટ, અસહિષ્ણુતાની વાત કરીને ભારતને સમય આવ્યે ઠપકારીને નીચું દેખાડવાની તક હજુ જતી નથી કરતા.

બૉક્સ-

ગૌરવ સમી ચીજો પરત આવી રહી છે

મોદીજી વિદેશ જાય છે ત્યારે ભારતીયોનું ગૌરવ તો સ્થાપિત કરે જ છે પરંતુ જ્યારે પરત આવે છે ત્યારે ભારતની ઓળખ અને ગરીમા સમી જે દુલર્ભ ચીજો દાણચોરીથી કે ભેટ સ્વરૂપે વિદેશ ચાલી ગઈ હોય છે તે પણ લેતા આવે છે. જેમ કે તાજેતરમાં ૬-૮ જૂનની અમેરિકા યાત્રામાં મોદીજીને ગણેશજીની કાંસ્ય પ્રતિમા, જૈનોના બાહુબલિની મૂર્તિ, ચોલ કાળની તમિલ કવિ માણિકકવિચાવકર સહિત કેટલીક સાંસ્કૃતિક ચીજો પરત કરવામાં આવી. ઑસ્ટ્રેલિયાના વડા પ્રધાન ટોની એબોટ્ટે ચોરાયેલી ચોલ કાળની નટરાજ અને અર્ધનારીશ્વરની મૂર્તિઓ પરત કરી. કેનેડાના વડા પ્રધાન સ્ટીફન હાર્પરે ખજૂરાહો મંદિરની ૯૦૦ વર્ષ જૂની ‘પેરોટ લેડી’ની મૂર્તિ પરત કરી હતી. જર્મનીએ જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી ચોરાયેલી ૧૦મી સદીની મા દુર્ગાની મૂર્તિ પરત કરી. જોકે મોદી ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન હતા ત્યારે તેઓ ગુજરાતના ક્રાંતિવીર શ્યામજી કૃષ્ણ વર્માના અસ્થિ પાછા લેતા આવેલા. આ ખૂબ આનંદની વાત છે.

media, national, patriotism, terrorism

પઠાણકોટ: મોદીના લવલેટર અને નાગરિકોનો યુદ્ધનો પાનો…

ઈશુના નવા વર્ષની શરૂઆત હતી. બધા ખુશમિજાજમાં હતા. હજુ તો ૭ ડિસેમ્બરે બેંગકોકમાં ભારત અને પાકિસ્તાનના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકારો અનુક્રમે અજિત ડોવાલ અને નાસીર ખાન જાંજુઆ વચ્ચે મંત્રણાઓ થઈ હતી. હજુ તો વિદેશ પ્રધાન સુષમા સ્વરાજ ૮ ડિસેમ્બરે ‘હાર્ટ ઑફ એશિયા’ નામની અફઘાનિસ્તાન અને તેના પાડોશી દેશો અંગેની પરિષદમાં ભાગ લેવા પાકિસ્તાનના પાટનગર ઈસ્લામાબાદ ગયાં હતાં અને આ પરિષદની સાથે સાથે પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફ સાથે વાટાઘાટ કરી હતી. અને ત્યાં અફઘાનિસ્તાનની મુલાકાતે ગયેલા ભારતના વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ૨૫ ડિસેમ્બરે પાકિસ્તાનના વડા પ્રધાન નવાઝ શરીફના જન્મદિને તેમના આમંત્રણ પર ઓચિંતાનું લાહોર જવાનું નક્કી કરે છે. મોદી શરીફની મહેમાનગતિ માણે છે. નવાઝ શરીફની દીકરી મરિયમ નવાઝ શરીફની દીકરી મહેરુન નીસાનાં લગ્ન પૂર્વેના કાર્યક્રમો ચાલી રહ્યા છે. શરીફની માતાને પગે લાગે છે. મહેરુનને આશીર્વાદ આપે છે. કોઈ જાતની પૂર્વ તૈયારી વગર આ રીતે મોદીની મુલાકાત બંને દેશોના લોકોને જીતી લે છે. તેની ખુશીમાં નવા વર્ષના સ્વાગતની ખુશી પણ ભળે છે. એવામાં ૨ જાન્યુઆરીએ સવારે સમાચાર મળે છે કે પંજાબના પઠાણકોટમાં વાયુ સેનાના હવાઈ અડ્ડા પર ત્રાસવાદીઓએ હુમલો કર્યો છે. લોકો ચોંકી ઊઠે છે.

ફરી એક વાર પાકિસ્તાનને પીઠમાં ખંજર ભોંક્યું!

લોકોના મોઢે આ શબ્દ સાંભળવા મળે છે. ફરી એક વખત ભારતમાં ભાજપ શાસિત સરકાર, ફરી એક વાર પાકિસ્તાનમાં વડા પ્રધાન તરીકે નવાઝ શરીફ, ફરી એક વખત ભારત દ્વારા શાંતિની પહેલ અને ફરી એક વખત આ પહેલ પછી પાકિસ્તાનમાંથી આવેલા ત્રાસવાદીઓનો હુમલો.

એક દિવસ…બે દિવસ…ત્રણ દિવસ…લગભગ ૮૦ કલાક વિતી જાય છે અને ૮૦ કલા..કની કાર્યવાહી પછી સમાચાર આવે છે કે પઠાણકોટમાં હવાઈ અડ્ડા પર ત્રાસવાદીઓનો હુમલો થયેલો તે અંગેની સેનાની કાર્યવાહી પૂરી થઈ છે. અને તેમાં ફળશ્રુતિ શું રહી?

છ ત્રાસવાદીઓ સામે ભારતના સાત જવાનો શહીદ!

લોકોના મનમાં ફરી એક વાર પ્રશ્નોની વણઝાર સર્જાઈ. ત્રાસવાદીઓ કેવી રીતે આવ્યા? તેમને કોણે આવવા દીધા? સતત ત્રણ દિવસ સુધી કેમ કાર્યવાહી ચાલુ રહી? આપણી તરફે ક્યાં ખામી રહી ગઈ? આપણે ક્યાં સુધી પાકિસ્તાનના ત્રાસવાદી હુમલાઓ વેઠતા રહીશું? હવે શું? આ હુમલાઓ પર પાકિસ્તાન કાર્યવાહી કરશે? કે ફરી એક વાર ૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના હુમલાઓની જેમ ભારતને ઉઠાં ભણાવ્યા કરશે? ભારત કેમ એક વાર ઈઝરાયેલની જેમ હુમલો કરી પાકિસ્તાનમાં ચાલતી ત્રાસવાદી શિબિરો પર ત્રાટકીને કે પછી પાકિસ્તાન સામે યુદ્ધ છેડીને તેને સદાયને માટે પાઠ ભણાવતું નથી?

પાઠ ભણાવવાની વાત પહેલાં આપણી તરફે કઈ નબળી કડી છે તે જોવું જોઈએ. આ હુમલાના બે મહિના પહેલાં ૩૦ નવેમ્બરે સમાચાર હતા કે જમ્મુ અને કોલકાતામાં બે જાસૂસી કૌભાંડ બહાર આવ્યાં છે જેમાં પાંચ જણાની ધરપકડ કરાઈ છે. તેમાં એક માણસ આઈએસઆઈનો હેન્ડલર હતો. જ્યારે બીજો હતો સીમા સુરક્ષા દળ (બીએસએફ)નો જવાન હેડ કૉન્સ્ટેબલ અબ્દુલ રશીદ! જેના પર સરહદની રક્ષા કરવાની જવાબદારી છે તે જ દુશ્મનની જાસૂસી કરતા પકડાય છે!

તેના બરાબર એક મહિના પછી એટલે કે પઠાણકોટના હુમલાના ત્રણ દિવસ પહેલાં સમાચાર આવે છે કે વાયુ સેનાના રણજીત કે. કે. નામના ઍરક્રાફ્ટ્સમેનની ધરપકડ કરાઈ છે. તેના પર આઈએસઆઈ વતી જાસૂસી કરવાનો આક્ષેપ છે. રણજીતને ફેસબુક પર એક દામિની મૅકનૉટ નામની એક યુવતી સૌંદર્યજાળમાં લપેટે છે. દામિની કહે છે કે પોતે યુકેની એક સામયિક માટે કામ કરે છે અને તેને વાયુ સેનાને લગતી ગુપ્ત માહિતી તેના આ સામયિકના એક અહેવાલ માટે જોઈએ છે. તે તેના બદલામાં સારી એવી રકમ આપશે. રણજીત આ વાતમાં આવી જાય છે અને તેને ગુપ્ત માહિતી આપી બેસે છે.

આનો અર્થ એ થયો કે આપણા પોતાના જ ફૂટેલા હોય ત્યાં કેવી રીતે આપણે પાકિસ્તાન પર હુમલો કરવાની વાત કરવી? વર્ષ ૨૦૦૧માં સંસદ પર હુમલા પછી આપણે સરહદે સેના ખડકવાનું નક્કી કર્યું હતું. એ વખતે સેના જ્યાંથી પસાર થતી ત્યાં સુરંગ વિસ્ફોટ થતા. આપણાં શસ્ત્રાગારમાં આગ લાગતી. આપણે ત્યાં રાજકારણ પણ અત્યંત ગંદું છે. વૉટ બૅન્ક પોલિટિક્સના કારણે ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણને ફાંસી આપવાનો વિરોધ થાય છે. ફાંસી રોકવા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયને અડધી રાત્રે ખોલવામાં આવે છે. ફાંસી પછી તેની અંતિમ ક્રિયામાં લાખો લોકો ભેગા થાય છે. કેટલાક સમાચારપત્રો અને ચૅનલોમાં પણ એવી રીતે આ ઘટનાને આવરાય (કવર) થાય છે જાણે કોઈ દેશભક્તને સરકારે કિન્નાખોરી રાખીને ફાંસી આપી દીધી હોય.

પઠાણકોટના હુમલામાં પંજાબ પોલીસના એક સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઑફ પોલીસ સલવિન્દરસિંહની ભૂમિકા પણ ભારે શંકાના દાયરામાં છે. આ એસપીની જીપ ૩૧ ડિસેમ્બરની રાત્રે ગાયબ થઈ ગઈ હતી. આ એસપી, તેના ઝવેરી (જ્વેલર) મિત્ર રાજેશ વર્મા અને એસપીનો રસોઈયો મદન ગોપાલ દરગાહ પર માથું ટેકવા જઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમનું અપહરણ કરાયાનું એસપી કહે છે. અપહરણમાં ત્રાસવાદીઓ રસોઈયાની તો હત્યા કરી નાખે છે પરંતુ એસપી અને તેમના મિત્ર રાજેશ વર્માને છોડી દે છે. અને તેમની જીપમાં બધે જ ફરે છે અને આરામથી વાયુ સેનાના હવાઈ અડ્ડામાં ઘૂસી જાય છે.

પંજાબમાં પાકિસ્તાનથી મોટા પ્રમાણમાં ડ્રગ્સ આવે છે. આ ડ્રગ્સ એક મોટું કાવતરું મનાય છે. આ આખી વાત સમજવા જેવી છે. ભારતીય સેનામાં પંજાબના શીખો અને હરિયાણાના જાટ વગેરે લોકો મોટા પાયે છે. પાકિસ્તાન ભારત સામે સીધી લડાઈમાં જીતી શકે તેમ નથી. આથી તેણે એક મોરચો તો પોતાના ત્રાસવાદીઓને મોકલીને શરૂ કર્યો છે. બીજો મોરચો આ ડ્રગ્સનો પણ છે. જો ડ્રગ્સથી યુવાનોને નબળા પાડી દેવામાં આવે તો સેના નબળી પડી જાય. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જેની વારંવાર બડાઈ હાંકે છે કે વિશ્વમાં સૌથી વધુ યુવાનો આપણી પાસે છે, તે જ નબળું પડી જાય તો ભારત શું ધૂળ સુપરપાવર બનવાનું હતું? પાકિસ્તાનથી ડ્રગ્સને આવવા દેવામાં બીએસએફ અને પંજાબ પોલીસ આંખ આડા કાન કરે છે. અને આ ડ્રગ્સ કૌભાંડને પંજાબના અકાલી દળના નેતાઓના છુપા આશીર્વાદ પ્રાપ્ત છે. કડવી પણ સાચી વાત તો એ પણ છે કે પંજાબમાં અકાલી દળ સાથે ભાજપની સરકાર છે અને કેન્દ્ર સરકારમાં અકાલી દળના પ્રધાન પણ છે.

પઠાણકોટમાં જે કાર્યવાહી ચાલી તેમાં સેનાની વિવિધ સંસ્થાઓ વચ્ચે સામંજસ્ય-સંકલનની ખામી રહી ગઈ હોવાનું પણ ચર્ચાય છે. જોકે સેનાના વડા દલબીરસિંહ સુહાગે તેને નકાર્યું છે, પરંતુ સતત ત્રણ દિવસ કાર્યવાહી ચાલુ રહી તે બતાવે છે કે ક્યાંક તો ખામી રહી જ છે. ૧ જાન્યુઆરીએ ગુપ્તચર સંસ્થાઓ પાસે આ હુમલાની બાતમી હતી. અને તેમણે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સંસ્થા (એનએસએ)ને આ બાતમી આપી પણ હતી. જે સ્થળોનો તેમાં ઉલ્લેખ કરાયો તેમાં પઠાણકોટ શીર્ષ પર હતું. કહેવાય છે કે તેના માટે જરૂરી સંસાધન નજીકના પઠાણકોટ કેન્ટમાં હતાં. પઠાણકોટમાં દેશનું સૌથી કેન્ટ છે જ્યાં બે ઇન્ફન્ટ્રી ડિવિઝન અને બે સશસ્ત્ર બ્રિગેડ (૫૦,૦૦૦થી વધુ સૈનિકો) હાજર છે. એનએસએએ સેના પ્રમુખને મળીને ૧ જાન્યુઆરીએ માત્ર બે ટુકડીઓ માગી. એટલે કે લગભગ ૫૦ સૈનિક. એમને હતું કે કાર્યવાહી સરળતાથી પતી જશે. તો પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોવાલે એનએસજીના ૧૫૦-૧૬૦ જવાનોને તાત્કાલિક દિલ્લીથી પઠાણકોટ મોકલ્યા. ત્રાસવાદીઓ સામે લડવાનું કામ નિવૃત્ત સૈન્ય ટીમ –ડિફેન્સ સિક્યોરિટી કોર (ડીએસસી)ના જવાનો, વાયુ સેનાના ગરુડ કમાન્ડરો અને એનએસજી પર છોડી દેવાયું હતું. સેનાને ઓપરેશનનું નેતૃત્વ સોંપાયું નહીં.

એટલું જ નહીં કેન્દ્રમાં ગૃહ પ્રધાન જેમની હેઠળ બીએસએફ આવે છે, તે રાજનાથસિંહ અને સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકર પણ ક્યાંક અંધારામાં રહ્યા કારણકે રાજનાથસિંહે ૨ જાન્યુઆરીએ સાંજે જ પોતાની પીઠ થાબડતા હોય તેમ ટ્વીટ કરી નાખ્યું કે દેશને તેના જવાનો પર ગર્વ છે. હું પઠાણકોટમાં સફળ કાર્યવાહી માટે સુરક્ષા દળોના જવાનોને વંદન કરું છું. રાત્રે નવ વાગે સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરે પણ આવું જ ટ્વીટ કરી નાખ્યું.

ચાલો એક ઘટના ઘટી ગઈ. વધુ એક ત્રાસવાદી હુમલો થયો. કોઈ નાગરિકનો જીવ ન ગયો. કોઈ ઈમારત ધ્વંસ નથી થઈ. હા, સેનાના મહામૂલા સાત જવાનો જરૂર શહીદ થયા. પઠાણકોટના હુમલાના માત્ર અગિયાર દિવસ પહેલાં જ સીમા સુરક્ષા દળનું એક વિમાન તૂટી પડ્યું હતું. તેમાં પણ ૧૦ જવાનો માર્યા ગયા હતા. આ તો કોઈ હુમલો નહોતો ને. ૨૩ ડિસેમ્બરે ગૃહ પ્રધાન રાજનાથસિંહ જ્યારે શહીદના પરિવારને મળવા ગયા ત્યારે શહીદ સબ ઇન્સ્પેક્ટર રવીન્દ્રકુમારની દીકરીએ બહુ અણિયાળો- બહુ ખૂંચે તેવો સવાલ રાજનાથને પૂછ્યો હતો-

“હંમેશાં સૈનિકો કે પરિવાર કો હી ક્યોં રોના પડતા હૈ? આપ મુઝે જવાબ દીજિયે સર, ઈતના પુરાના જહાજ, હર બાર હમારે હી પરિવાર ક્યોં રોતે હૈં? હર બાર સિપાહી કા પરિવાર હી ક્યોં રોતા હૈ?”

બધે જ ભ્રષ્ટાચાર. આ દેશને રાજકારણીઓએ અત્યાર સુધી કોરી ખાધો છે. આ લાંચિયા-પાપી નેતાઓએ દેશને રક્ષવાની બાબતમાં પણ ભ્રષ્ટાચાર કરવામાં કોઈ કમી રાખી નથી. બૉફોર્સ હોય કે ઑગસ્ટા વેસ્ટલેન્ડ, પક્ષાપક્ષીમાં નથી પડવું પણ અગાઉની કૉંગ્રેસ સરકારોએ ભ્રષ્ટાચાર ભરપૂર કર્યો છે. સંરક્ષણની બાબતોમાંય પૈસા ખાવાનું છોડ્યું નથી. સંરક્ષણની બાબતમાં દેશને આત્મનિર્ભર બનવા દીધો નથી. નેતાઓ કરે તો બીએસએફ અને પોલીસવાળા કેમ બાકી રહી જાય? એટલે સરહદેથી ત્રાસવાદીઓ અમુક પૈસા દઈને આરામથી ઘૂસી જાય છે.

હવે શું?

૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના મુંબઈ હુમલા પછી એ વખતે ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી બહુ જાણીતા ટીવી કાર્યક્રમ ‘આપ કી અદાલત’માં આવ્યા હતા. તેમણે કોઈ ફિલ્મના સંવાદો ફટકારતા હોય તેમ જવાબો આપ્યા હતા, જેને એ વખતે લોકોએ બહુ પસંદ પણ કર્યા હતા કારણકે ત્યાં સુધી એમની છબી એવી બની પણ હતી. તેમને રજત શર્માએ પૂછ્યું હતું, “આપ હોતે તો ક્યા કરતે?” મોદીજીએ કહ્યું હતું કે “ગુજરાત મેં જો કિયા હૈ વો હી કરતા.”

રજત શર્માએ પૂછ્યું, “લેકિન ઇન્ટરનેશનલ પ્રેશર ભી તો હોતા હૈ…” મોદીજીએ કહ્યું, “ઇન્ટરનેશનલ પ્રેશર બનાને કી તાકત હમ મેં હૈ. ૧૨૦ કરોડ લોગો કા દેશ હૈ…હમ ઈન્ટરનેશનલ પ્રેશર બના સકતે હૈ…પ્રણવ મુખર્જી (જે તે વખતે વિદેશ પ્રધાન હતા) રોજ પાકિસ્તાન કો ચીઠ્ઠી લિખતે હૈ…ઓબામા ઓબામા કર કે રોતે હૈં…યે લવ લેટર લિખના બંધ કરના ચાહિયે” રજત શર્મા ફરી પૂછે છે, “શું કરવું જોઈએ?” મોદીજી કહે છે, “પાકિસ્તાન કો ઉસી કી ભાષા મેં સમજાના ચાહિએ.”

આ વિડિયો હવે મોદીજીને જોવો પણ નહીં ગમતો હોય. મોદીજીની સરકાર હવે એ જ કરી રહી છે જે પ્રણવ મુખર્જી કરતા હતા. પાકિસ્તાનને પુરાવા આપ્યા છે. ત્રાસવાદીઓના મોબાઇલ નંબર મળ્યા છે. તેમની વાતચીતને આંતરવામાં આવી હતી તેની વિગતો છે. પરિસ્થિતિમાં થોડો ફરક, સાંત્વના પૂરતો, એ કહી શકાય કે નવાઝ શરીફે શ્રીલંકાના પ્રવાસે હતા ત્યાંથી નરેન્દ્ર મોદીને ફોન કરવો પડ્યો અને મોદીજીએ તેમને ખખડાવી નાખ્યા. અમેરિકાના વિદેશ પ્રધાન જોન કેરીએ પણ પાકિસ્તાનને પગલાં લેવા કહ્યું છે. પાકિસ્તાનનાં માધ્યમો કહે છે કે પાકિસ્તાનની સરકારે આ હુમલામાં સંડોવાયેલા મનાતા ત્રાસવાદી સંગઠન જૈશ-એ-મોહમ્મદના અનેક ઠેકાણાંઓ પર દરોડા પાડ્યા છે. આ માધ્યમોએ એકી સ્વરે એક સમાચાર લીક કર્યા કે જૈશ-એ-મોહમ્મદના મુખ્ય ત્રાસવાદી મસૂદ અઝહરની ધરપકડ કરી. આ સમાચાર આવતા ભારતનાં માધ્યમો અને લોકો હરખાઈ ગયા કે જોયું? મોદીજીનું દબાણ રંગ લાવ્યું.

પરંતુ મોદી સરકારે ભારે સાવચેતી દાખવી…હુમલા બાબતે નહીં તો કમ સે કમ ૧૫ જાન્યુઆરીએ યોજાનારી વિદેશ સચિવ સ્તરની મંત્રણા બાબતે તો ખરી જ. મસૂદ અઝહરની ધરપકડના પાકિસ્તાની મિડિયાએ વહેતા કરેલા સમાચારને સાચા માની ન લીધા. પાકિસ્તાન તરફથી સત્તાવાર આ બાબતની જાણકારી ન મળે ત્યાં સુધી આ મંત્રણા અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય ન લીધો. અંતે પાકિસ્તાનના વિદેશ ખાતાએ કહ્યું કે આવું કંઈ નથી.

ભારતના જાસૂસ મનાતા સરબજીતસિંહને છોડી મૂકવાના અહેવાલો પાકિસ્તાની મિડિયાએ જે રીતે વહેતા કર્યા હતા અને અડધી રાત્રે સમાચાર આવ્યા કે એ તો સૂરજીતસિંહને છોડવાનો હતો, ભૂલ થઈ ગઈ હતી, ત્યારે પાકિસ્તાની મિડિયાએ જે રીતે ભારતીયોની લાગણી સાથે રમત રમી હતી (કાશ, આપણું મિડિયા પણ દેશનાં સર્વોચ્ચ હિતની બાબતમાં આવું જ એકમત હોત!) તેને ધ્યાનમાં રાખીને આ વખતે કોઈ ઉતાવળીયો નિર્ણય ન લીધો. ન તો મંત્રણા ટાળી. બસ મોદીજી-સુષમાજી ચર્ચા કરતાં રહ્યાં. છેવટે નિર્ણય આવ્યો કે ભારત-પાકિસ્તાને એકમતે આ મંત્રણાને નવી તારીખે યોજવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

બીજી તરફ, આપણા સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકર અને સેના પ્રમુખે હોંકારા પડકારા કર્યા છે. જેમણે આપણને દર્દ આપ્યું છે તેમને પણ સમજાવીશું કે દર્દ શું હોય છે. સેના કોઈ પણ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા તૈયાર છે.

ત્રીજી તરફ, આપણા નાગરિકો પણ છે જે તુવેરદાળ મોંઘી થાય તો રડવા લાગે છે. પેટ્રોલ-ડીઝલ ઓલરેડી ૨૦૧૪ પછી ઘણા સસ્તા થઈ ગયા છે, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાવો પ્રમાણે સસ્તા નથી થયા તેનો તેમને રંજ છે. પોતે શિવાજી થવા તૈયાર નથી, બાજુના ઘરમાં શિવાજી જરૂર થવો જોઈએ, આવી માનસિકતા છે. પાટીદાર અનામત આંદોલન વખતે બેચાર દિવસ પૂરતું મોબાઇલમાં, યાદ રાખો, મોબાઇલમાં (બ્રૉડબેન્ડ તો ચાલુ જ હતું) નેટ બંધ રહે તે પરવડતું નથી. યુદ્ધ થાય તો તો નેટ બંધ જ રાખવું પડે. લાઇટ પણ બંધ રાખવી પડે. નવી પેઢીને એ પરવડશે? કારગીલ યુદ્ધ પછી કરોડો રૂપિયાના નુકસાનને ભરપાઈ કરવા પેટ્રોલ-ડીઝલ પર સેસ નખાયો હતો, એ સેસ અત્યારના લોકો સહી શકશે? જાનમાલની ખુવારી થાય તે અલગ કેમ કે પાકિસ્તાન પાસે પણ પરમાણુ હથિયારો છે અને ન કરે નારાયણ, યુદ્ધ દરમિયાન ત્રાસવાદીઓના હાથમાં પરમાણુ હથિયારોનો કબજો આવી જાય તો?

૨૬ નવેમ્બર ૨૦૦૮ના ત્રાસવાદી હુમલા વખતે ટીવી ચેનલોએ લાઇવ રિપોર્ટિંગ કરવાની હોડમાં આપણા જવાનોની મૂવમેન્ટ, હોટલમાં કેટલા નાગરિકો છુપાયા છે તે બધી વાત ત્રાસવાદીઓને ટીવી પર આપી દીધી હતી. યુદ્ધ થાય તો આ ટીઆરપીની ભૂખી ચેનલો અને પબ્લિસિટીના ઘેલા પત્રકારો આત્મસંયમ રાખી શકશે? યાદ રહે કે ૧૧ સપ્ટેમ્બર ૨૦૦૧ના ત્રાસવાદી હુમલા કે પેરિસમાં તાજેતરમાં ૧૪ નવેમ્બરે થયેલા હુમલા પછી ત્યાંની મિડિયાએ એવાં કોઈ દૃશ્યો નહોતા બતાવ્યા જેમાં લોહી અને શબ દેખાતા હોય. તેમણે સરકાર પ્રત્યે પૂરી નિષ્ઠા દર્શાવી હતી. ન કોઈ વિપક્ષી રાજકારણીઓએ દુશ્મન ખુશ થાય એવાં નિવેદનો આપ્યાં. આપણને કારગીલ હુમલા વખતે યાદ છે કે કૉંગ્રેસની ભૂમિકા કેવી રહી હતી? આપણાં ચૅનલિયા પત્રકારો પદ પરથી નિવૃત્ત એવા પૂર્વ પાકિસ્તાન રાષ્ટ્રપ્રમુખ પરવેઝ મુશર્રફને તો મુશર્રફ સાહબ કહીને ઓવારી પડતા હોય છે. જ્યારે આપણા વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને મોદી (મોદી સાહબ છોડો, મોદીજી કહેવાનો વિવેક પણ નથી ધરાવતા) જ કહેતા હોય છે. કોઈ વ્યક્તિનો વિરોધ- કોઈ પક્ષનો વિરોધ દેશવિરોધની હદે જાય તે યોગ્ય ન કહેવાય. આ પત્રકાર (નામ દઈને કહીએ તો બરખા દત્ત) નવાઝ શરીફ સાથે બ્રેકફાસ્ટ બેઠક કરે છે અને તેમાં તે વખતના આપણા વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહને શરીફ દેહાતી ઓરત સાથે સરખાવે છે તો તેના વિરોધમાં આ નાસ્તો છોડીને જવાની- વિરોધ પ્રદર્શિત કરવાની હિંમત પણ નથી દાખવી શકતા.

યુદ્ધની વાત કરવી સહેલી છે, તે માટે પહેલાં તો દેશભક્તિ કેળવવી પડે. સામાન્ય નાગરિકથી માંડીને ટીવી પત્રકાર અને રાજકારણી બધાએ. આપણી સોસાયટીમાં સિક્યોરિટી ગાર્ડ રાખ્યા હોય તે પણ પૂરતી ચોકી નથી કરતા ત્યાં સીમા પરની ચોકીની વાત શું કરવી? શું આપણે આપણી સોસાયટીમાં કે આજુબાજુ કોઈ અજાણ્યા શખ્શોને જોઈને કદી કોઈ સવાલ કરીએ છીએ? કોઈ ખાડો ખોદાતો હોય તો પૂછીએ છીએ કે કયા કામ માટે ખાડો ખોદાય છે? ૨૬ જાન્યુઆરી, ૧૫ ઑગસ્ટ, કે આવા કોઈ હુમલામાં જવાન શહીદ થાય એટલે ફેસબુકમાં પ્રોફાઇલ પિક્ચર તરીકે તિરંગો લહેરાવવો એ દેશભક્તિ નથી. ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ જીતે ત્યારે તિરંગો લહેરાવવો કે મેચમાં મોઢા પર, પીઠ પર કે અંગપ્રદર્શન થાય તેમ પાછળ કમર પર તિરંગાનું ટેટુ ચિતરાવવું તે દેશભક્તિ નથી. ‘બૉર્ડર’, ‘લગાન’, ‘ગદર’, ‘હોલિડે’ ‘બેબી’, કે ‘ઍરલિફ્ટ’માં સેનાની કાર્યવાહી જોઈને થિયેટરમાં વંદેમાતરમ્ કે ભારત માતા કી જય જેવા નારા પોકારવા જ દેશભક્તિ નથી. ૨૦૦૮માં મુંબઈ પર ત્રાસવાદી હુમલા થયા ત્યારે તાજ હોટલ આગળ ફરવા આવેલા એક ભાઈ તેમના પરિવાર સાથે સસ્મિત વદને તસવીર ખેંચાવી રહ્યા હતા. એ વખતે કેટલાક લોકો તો ખાસ ફરવા માટે તાજ હોટલ પાસે ગયા હતા. તેમનું કહેવું હતું કે “આવો તમાશો ફરી ક્યારે જોવા મળવાનો?” તાજેતરમાં એક આંદોલનકારી પાટીદારનું મૃત્યુ થયું ત્યારે બીજો આંદોલનકારી પાટીદાર તેની અંતિમ ક્રિયામાં સેલ્ફી પાડ્યા વગર રહી શક્યો નહોતો. જાણે કે આપણામાંથી સંવેદનાઓ જ મરી પરવારી છે.

અરે! સાત-આઠ વર્ષ પહેલાં ત્રાસવાદી વિસ્ફોટ પછી ગાંધીનગરમાં સચિવાલયમાં સુરક્ષા કડક બનાવી દેવાઈ ત્યારે પત્રકારોની પણ સુરક્ષા તપાસ કરાતી હતી ત્યારે પત્રકારો સમાચારપત્રોમાં લખતા હતા કે અમારા પર શંકા કરાય છે અથવા તો આના કારણે વિલંબ થાય છે. અમેરિકાના ઍરપોર્ટ પર કપડાં ઉતરાવીને તપાસ કરાય છે. બ્રિટનમાં નવો નિયમ આવ્યો છે કે જે મુસ્લિમ મહિલાને અંગ્રેજી ભાષા નહીં આવડતી હોય તેને દેશ છોડીને જવું પડશે. આપણે ત્યાં આવું બધું કરો તો સેક્યુલરો એવોર્ડ પાછા આપવા માંડે. ઈઝરાયેલ જેવી વાત કરવી સહેલી છે કે ઈઝરાયેલ આરબ દેશોથી ઘેરાયેલો હોવા છતાં સામી છાતીએ મક્કમ રીતે કાર્યવાહી કરે છે. તેના કમાન્ડો સારી કાર્યવાહી કરે છે. પણ ઈઝરાયેલના નાગરિક જેવા નાગરિક બનવા આપણે કેટલા તૈયાર છીએ? ૧૯૮૯માં જ્યારે કેન્દ્રના ગૃહ પ્રધાન મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદ (જેમનો હમણા સ્વર્ગવાસ થયો)ની દીકરીનું ત્રાસવાદીઓ અપહરણ કરી ગયા અથવા તો ૧૯૯૯માં જ્યારે આપણા વિમાનનું અપહરણ કરીને કંદહાર લઈ જવાયું અને અપહૃતોના બદલામાં સરકારે જેલમાં કેદ ત્રાસવાદીઓને છોડવા પડશે તેવી માગણી કરી ત્યારે ૧૯૮૯માં ન તો સઈદે એમ કહ્યું કે ભલે મારી દીકરી મરી જાય, ત્રાસવાદીઓ નહીં જ છોડું કે ૧૯૯૯માં ન તો અપહૃતોના સગાએ કહ્યું. ઉલટાનું તેમની રોકકળના દૃશ્યો ટીવી પર લાઇવ દેખાડી દેખાડીને સરકારનું મનોબળ ઘટાડાનું કામ ચૅનલોએ કર્યું. એ વખતે જે ત્રાસવાદીને છોડાયો હતો તેનું નામ હતું મસૂદ અઝહર.

એ જ મસૂદ અઝહર જેણે ૨ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૬એ પઠાણકોટ પર ત્રાસવાદી હુમલો કરાવ્યો!

gujarat guardian, national

એક હોદ્દો, એક પેન્શન: સાપે છછુંદર ગળ્યો જેવી સ્થિતિ

ચૂંટણી એક મધપૂડો છે જેમાં મધ લેવા જતી વખતે ઘણી વાર મધમાખીઓનો દંશ સહન કરવો પડે છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ચૂંટણી પહેલાં અસંખ્ય વચનોની છુટા હાથે લહાણી કરી હતી. હવે તે વચનો સામે આવી રહ્યાં છે અને લોકો પૂછી રહ્યા છે કે તેનો અમલ ક્યારે થશે? આવું જ એક વચન ‘એક હોદ્દો, એક પેન્શન’નું છે. અંગ્રેજીમાં આ મુદ્દો ‘વન રેન્ક વન પેન્શન’ અથવા ‘ઓઆરઓપી’ તરીકે ઓળખાય છે.

૩૧મી મે ને રવિવારે રેડિયો પર ‘મન કી બાત’ રજૂ કરતા વડા પ્રધાન મોદીએ ફરી હૈયાધારણ આપી કે સરકાર આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવશે. જોકે સાથે સાથે તેઓ એ યાદ અપાવવાનું ન ચૂક્યા કે અગાઉની સરકારોએ ૪૦-૪૦ વર્ષ વિતવા છતાં આ મુદ્દો હલ કર્યો નથી. દરેક સરકારે વાત કરી પરંતુ કર્યું કંઈ નહીં. સેનાના જવાનોએ ચાળીસ વર્ષ ધીરજ રાખી છે, થોડી ધીરજ વધુ રાખે.

મોદીએ ‘મન કી બાત’માં આ મુદ્દો એટલે ઉઠાવવો પડ્યો કે કૉંગ્રેસના ઉપાધ્યક્ષ અને હવે વધુ સક્રિય બનેલા રાહુલ ગાંધીએ ૨૩મી મેએ મોદી સરકારને એક વર્ષ પૂરું થવા આવ્યું ત્યારે સરકારની ઝાટકણી કાઢતાં મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે સરકારે વિતેલા બાર મહિનામાં આ પ્રશ્ને કંઈ કર્યું નથી. રાહુલ ગાંધીએ પક્ષના પૂર્વ સૈનિકોના સેલને મળ્યા પછી આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો અને એ પણ યાદ અપાવ્યું હતું કે યુપીએ સરકારે આ યોજના માટે જોગવાઈઓ કરી હતી અને નાણાં પણ ફાળવ્યાં હતાં. નાણાં તો જોકે મોદી સરકારે પણ ૨૦૧૪ના બજેટમાં ફાળવી દીધા છે. અરુણ જેટલીએ રૂ. ૧,૦૦૦ કરોડ ફાળવી દીધા છે. તો અગાઉ યુપીએ સરકારે પણ રૂ. ૫૦૦ કરોડ ફાળવ્યા હતા.

આ મામલો વધુ ગરમ બની રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે સેનાના લોકો શિસ્ત તોડતા નથી, પરંતુ ૨૮ મેએ સેનામાંથી નિવૃત્ત થયેલા બે વિંગ કમાન્ડરો નિવૃત્ત વિંગ કમાન્ડર કે. વી. બોપાર્દીકર અને એસ. ડી. કાર્ણિકે પૂણેમાં એક સમારંભમાં સંરક્ષણ પ્રધાન મનોહર પાર્રીકરના હસ્તે સન્માન થવાના કાર્યક્રમનો બહિષ્કાર કરીને નારાજગી વ્યક્ત કરી દીધી છે. અગાઉ આ વર્ષમાં મનોહર પાર્રીકરને પોતાના નેતૃત્વમાં પ્રતિનિધિમંડળ સાથે મળનાર નિવૃત્ત મેજર જનરલ સતબીરસિંહે તો જાહેરાત પણ કરી છે કે ૧૪ જૂને તેઓ દિલ્હીના જંતરમંતર ખાતે એક રેલી યોજશે. આ રેલી માત્ર દિલ્હીમાં જ નહીં, દેશના અન્ય ભાગોમાં પણ યોજાશે.

પૂર્વ સૈનિકોને લાગે છે કે સરકાર માત્ર વાતોનાં વડાં જ કરી રહી છે. નક્કર કોઈ કામ થઈ રહ્યું નથી. સરકારી અધિકારીઓ આ યોજનાના અમલમાં વિલંબ કરીને અવરોધો નાખી રહ્યા છે. સતબીરસિંહના નેતૃત્વમાં પૂર્વ સૈનિકો ગત ડિસેમ્બરથી એપ્રિલ દરમિયાન ચાર વખત સંરક્ષણ પ્રધાનને મળી ચૂક્યા છે. હવે તેમની ધીરજ ખુટવા આવી છે. જોકે નૌ સેનાના વડા ચીફ એડમિરલ આર. કે. ધવને પૂર્વ સૈનિકોને ધીરજ રાખવા કહ્યું છે. ધવન અનુસાર આ પ્રાથમિકતાનો વિષય છે અને સંરક્ષણ મંત્રાલય સમક્ષ આ મુદ્દો ઉઠાવાયો છે, પરંતુ પૂર્વ સૈનિકો તેને સત્તાના શાણપણ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.

સતબીરસિંહે તો પ્રશ્ન ઉઠાવી દીધો છે કે સરકાર છેલ્લા ૧૨ મહિનાથી શું કરી રહી છે? સતબીર ઇન્ડિયન એક્સ સર્વિસમેન મૂવમેન્ટ (આઈઈએસએમ)ના બેનર હેઠળ ઝુંબેશ ચલાવી રહ્યા છે. તેમણે આ યોજનાની અલગ-અલગ વ્યાખ્યા સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેમના મુજબ, એક હોદ્દો એક પેન્શનની માત્ર એક જ વ્યાખ્યા હોઈ શકે અને તે છે મનમોહનસિંહ સરકારે કેબિનેટ સચિવના નેતૃત્વમાં રચેલી સચિવોની સમિતિએ આપેલી વ્યાખ્યા. આ વ્યાખ્યા સંસદે પણ અપનાવી છે અને રાષ્ટ્રપતિએ તેને આ યોજનાને તાત્કાલિક જરૂરિયાત ગણાવી છે. હવે મોદી સરકારે પણ આ વ્યાખ્યા અપનાવી છે.  સતબીરસિંહ અણિયાળો સવાલ પૂછે છે કે જો વડા પ્રધાન આ અંગે સ્પષ્ટ નહોતા તો તેમણે ચૂંટણી પહેલાં શા માટે વચન આપેલું કે તેમની સરકાર બનશે તો તેઓ આ યોજનાનો અમલ કરશે.

પૂર્વ સૈનિકો યોજનાના અમલમાં વિલંબને શહીદોની ૬.૪૫ લાખ વિધવાઓ સાથે દગો અને છેતરપિંડી ગણે છે. તેઓ રેલી ઉપરાંત ૧૫ જૂનથી ભૂખ હડતાળનું શસ્ત્ર ઉગામવા પણ યોજના બનાવી રહ્યા છે.

આ વન રેન્ક વન પેન્શન સ્કીમ શું છે તે સમજી લઈએ. પૂર્વ સૈનિકોની ફરિયાદ હતી કે તેમાંના જે વહેલા નિવૃત્ત થાય છે તેમને ઓછું પેન્શન મળે છે જ્યારે તે પછી નિવૃત્ત થનારાને વધુ પેન્શન મળે છે. એક જ હોદ્દો હોવા છતાં અલગ-અલગ નહીં, એક સરખું પેન્શન જ મળવું જોઈએ. આ વિસંગતતા દૂર થવી જોઈએ. અત્યારે નિવૃત્તિનો સમય અથવા કહો કે તારીખના આધારે પેન્શન નક્કી થાય છે. પગાર પંચ દર ૧૦ વર્ષે આવે છે. તેથી સેનાના જે લોકો વહેલા નિવૃત્ત થાય છે તેમને લાગે છે કે તેમને ઓછું પેન્શન મળે છે. દા. ત. એક સિપાહી ૧૯૯૫માં નિવૃત્ત થયો હોય તો તેને ૧૯૯૬માં નિવૃત્ત થયેલા સિપાહી કરતાં ઓછું પેન્શન મળે. પૂર્વ સૈનિકોના કહેવા મુજબ, એક પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર ક્લાસ વન ઑફિસર ગણાય છે, પરંતુ જુનિયર કમિશન્ડ ઑફિસર દ્વિતીય વર્ગમાં આવે છે. ઓફિસર ઑન સ્પેશિયલ ડ્યુટી (એસડીઓ) દારૂગોળાની ફેક્ટરી કે અન્યત્ર ઠેકાણે મેજરની નીચે ગણાય છે. તેમ છતાં તેનો પગાર મેજર કરતાં વધુ હોય છે. એટલે આ સવાલ માત્ર નાણાંનો જ નથી, આ સવાલ સન્માનનો પણ છે.

એમ મનાય છે કે જે સૈનિકો ઈ. સ. ૨૦૦૬ પહેલાં નિવૃત્ત થયા છે તેમને તેમના સમકક્ષ કે તેમના જુનિયર કરતાં પણ ઓછું પેન્શન મળે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે વર્ષ ૨૦૦૬માં છઠ્ઠા પગાર પંચની ભલામણો અમલી બની હતી. વન રેન્ક વન પેન્શન યોજના સેનાની ત્રણેય પાંખ – ભૂમિ દળ, નૌકા દળ અને વાયુ દળ માટે છે. આનાથી સરકાર પર શરૂઆતમાં રૂ. ૮,૬૦૦ કરોડનો બોજો પડે તેવી શક્યતા છે અને પછી જે કંઈ ખર્ચ આવે તે અલગ.

સરકાર કેમ આ યોજનાના અમલમાં વિલંબ કરી રહી છે? હકીકતે લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં નરેન્દ્ર મોદીએ ચૂંટણી જીતવા તમામ ગતકડાં અજમાવી જોયા હતા અને તેમાં આ પણ એક હતું. તેમણે આ યોજનાના અમલનું વચન આપી દીધું હતું. તેના કારણે પછી યુપીએ સરકારે પણ ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૪ના રોજ આ યોજના પર મત્તું મારી દીધું હતું. એમ મનાય છે કે મોદી ઉપરાંત રાહુલ ગાંધીની પણ આમાં ભૂમિકા હતી. રાહુલ ગાંધીએ તેમને મળવા આવેલા પૂર્વ સૈનિકોના પ્રતિનિધિમંડળને આ યોજના લાવવાની ખાતરી આપી હતી. એ વખતે વિપક્ષના નેતા (હાલમાં નાણા પ્રધાન) અરુણ જેટલીએ યુપીએની સંનિષ્ઠા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા કે યુપીએ સરકારે ૨૦૦૯-૧૦ના અંદાજપત્રમાં એક સમિતિ રચી હતી અને તેની ભલામણોનો અમલ કરવાનું વચન આપ્યું હતું. પરંતુ પ્રશ્ન જેમનો તેમ જ રહ્યો હતો કારણકે અભિગમ અધૂરા મન સાથેનો હતો. નાણા પ્રધાને (તે વખતે ચિદમ્બરમે) ફરી વચન આપ્યું હતું કે આ પ્રશ્ન ઉકેલાઈ ગયો છે. સેનાના જવાનોની લાગણી સાથે રમત થવી જોઈએ નહીં.

જેટલીએ ત્યારે જે વાત કરી હતી તે અત્યારે તેમની સરકાર છેલ્લા બાર મહિનાથી કરી રહી છે. જો યુપીએ સરકારે સેનાના જવાનોની લાગણી સાથે રમત કરી હોય તો તેમની સરકાર શું કરી રહી છે? મનોહર પાર્રીકરે તાજેતરમાં કહ્યું છે કે આ યોજના અંગે કામ થઈ રહ્યું છે. તેમણે ચોક્કસ તારીખ આપી નથી કે ક્યારે તેનો અમલ થશે. તો વડા પ્રધાન મોદી પણ આશ્વાસનો આપી રહ્યા છે અને રવિવારે (૩૧મીમેએ) તો તેમણે ધીરજ રાખવા પણ સલાહ આપી દીધી.

સતબીરસિંહ કહે છે કે સરકારની દાનત જ લાગતી નથી. તમામ પેન્શન પે ઓર્ડર મળી શકે તેમ છે. ૨૬ ફેબ્રુઆરીએ તમામ સર્વિસ હેડક્વાર્ટર અને સરકારે રચેલા કોર ગ્રૂપે સરકારી જાહેરનામું પણ તૈયાર કરી દીધું છે. તેમનો દાવો છે કે નાણા મંત્રાલયને મોકલાયેલી તમામ દરખાસ્તો પાંચ વાર પરત ફરી છે. આવું શા માટે? અમે તો ભાજપને ટેકો આપ્યો હતો. ચીફ ઑફ આર્મી સ્ટાફે તો વચન આપી દીધું હતું કે ૩૦ એપ્રિલ સુધીમાં તેનો અમલ થઈ જશે. તેમણે સરકાર સાથે ચર્ચા કર્યા પછી આવું વચન આપવું જોઈએ.

આ યોજનામાં વિલંબ પાછળ નાણા પ્રધાન અરુણ જેટલીએ ફેબ્રુઆરીમાં કહ્યા મુજબ, કારણ એ છે કે સેના અને સંરક્ષણ મંત્રાલય વચ્ચે પેન્શનની ગણતરીમાં ગૂંચ પડેલી છે. વડા પ્રધાન મોદીએ પણ રવિવારે મન કી બાતમાં આનો જ ઈશારો કર્યો હતો કે સેના સાથે વાતચીત ચાલી રહી છે.

ઉપરાંત ૨૦૧૧માં સંરક્ષણ મંત્રાલયના ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ એક્સ સર્વિસમેન વેલ્ફેરે સંસદીય સમિતિ સમક્ષ મુદ્દો ઉપસ્થિત કર્યો હતો કે એક હોદ્દો એક પેન્શન યોજનાનો અમલ કરવો શક્ય નથી કારણકે સેનાના જવાનોના દસ્તાવેજોનો ૨૫ વર્ષ પછી નિકાલ કરવામાં આવે છે. આ મુદ્દે આ યોજનાના તરફીઓનું કહેવું છે કે પેન્શરોના પેન્શન પેમેન્ટ ઑર્ડરમાં છેલ્લે કયા હોદ્દા પર હતા તે સહિત અનેક પ્રાસંગિક વિગતો હોય જ છે. અને જ્યાં સુધી પેન્શનર જીવતો રહે ત્યાં સુધી તેને સાચવવામાં આવે છે. જો તે પેન્શનરનું અવસાન થઈ જાય તો તે પછી કુટુંબમાં જે પેન્શન મેળવે તેની હયાતી સુધી આ વિગતો સાચવાય છે.

યોજનામાં વિલંબનું એક કારણ એ પણ છે કે સેનાના પગલે અર્ધસૈન્ય દળો પણ હવે આ યોજના પોતાના માટે માગી રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે જો માત્ર સેના માટે જ તેનો અમલ થશે તો અમારા દળોમાં નિરાશા આવશે. હવે અર્ધસૈન્ય દળોમાં નવથી વધુ લાખ જવાનો છે. આથી સરકારનો ખર્ચો અબજો રૂપિયા વધી જાય. બીજું, માનો કે અર્ધસૈન્ય દળો માટે પણ આ યોજના અંગે સરકાર માની જાય તો કાલે ઉઠીને નાગરિકો એટલે કે સરકારી, અર્ધ સરકારી કર્મચારીઓ પણ તેની માગણી કરવા લાગે. આમ સરકારને ડોશી મરે તેનો વાંધો નથી, પણ જમ ઘર ભાળી ન જાય તેની સામે વાંધો લાગે છે.

(ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિમાં ‘વિશેષ’ કૉલમમાં તા. ૩/૬/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

film, film review, national

ફિલ્મ હૈદર અને અલ્પમતિઓ : કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી!

હિન્દી ફિલ્મ જગતનો કદાચ આ સૌથી ખરાબ દાયકો ચાલી રહ્યો છે? આવો પ્રશ્ન હમણાં હમણાં આવેલી અનેક ફિલ્મોના કારણે થાય, પરંતુ હવે જે માર્કેટિંગ પદ્ધતિ આવી ગઈ છે, દરેક સિરિયલ, દરેક રિયાલિટી શોમાં જઈને માર્કેટિંગ કરવું, દરેક નાના-મોટાં શહેરમાં જઈને ગુણગાન ગાવા, અને સિરિયલના કલાકારો, રિયાલિટી શોના હિસ્સેદારો દરેક નવી ફિલ્મના દરેક કલાકારને જોઈને તેનાથી પોતે ખૂબ જ પ્રભાવિત થઈ ગયા છે તેવું દેખાડે ત્યારે એમ જ લાગે કે આ કલાકારો આગળ સંજીવકુમાર, અમિતાભ બચ્ચન, નસીરુદ્દીન શાહ, ઓમ પુરી, દિલીપકુમાર, મધુબાલા, નરગીસ વૈજયંતિમાલાથી માંડીને માધુરી દીક્ષિત સુધીના લોકો તો બગલબચ્ચું જ છે! અને રિયાલિટી શોમાં તો પાછા ભાડૂતી દર્શકો આ બધા કલાકારો આવે ત્યારે દર વખતે જે કૃત્રિમ ચીચીયારીઓ પાડતા હોય, સીટીઓ વગાડતા હોય તેને જોઈને અહોભાવ જાગે અને આપણને અપરાધની ભાવના થાય કે આ બધા કલાકારો એટલા બધા મહાન છે એમ?

પરંતુ આ બધા ઉપરાંત એક જાતિ છે – ફિલ્મ સમીક્ષકની જાતિ. એમાં કેટલાક ફરજના ભાગે આ કામ કરતા હોય છે, તેમાંના કેટલાક ફિલ્મ મફતમાં જોઈને પછી સમીક્ષા આપે અને તેમાં વણલખ્યો શિરસ્તો એવો કે યશ ચોપરાના ફરજંદ આદિત્ય ચોપરાની નિર્માણ કરેલી ફિલ્મ હોય, કરણ જોહરની ફિલ્મ હોય કે પછી શાહરુખ ખાનની ફિલ્મ એટલે એમાં ચાર સ્ટાર આપી જ દેવાના. તો આપણે ત્યાં ગુજરાતમાં કેટલાક ‘કલમઘસુ’ઓ પોતાની જાતને બે વેંત ઊંચા બતાડવા વિશાલ ભારદ્વાજ કે ઋતુપર્ણો ઘોષની ફિલ્મો કે પછી એમ. એફ. હુસૈનના ભદ્દાં ચિત્રોના વખાણ કરવા જ તેમની કલમ સે.મી.ના ભાવે નહીં, કિલોમીટરના ભાવે ઘસડી નાખે છે.

વિશાલ ભારદ્વાજ એક સંગીતકાર તરીકે ઉત્તમ એમાં ના નહીં, (જોકે, ‘હૈદર’માં તો એ આશા પણ ઠગારી નીવડી હોય તેવું લાગે છે) પરંતુ નિર્દેશક તરીકે કેટલા ઉત્તમ (બેસ્ટ), વધુ સારા (બેટર) અથવા માત્ર સારા (ગુડ)? આ પ્રશ્ન થાય. શેક્સપિયરની રચનાઓ પરથી હિન્દીમાં ફિલ્મો બનાવવા હાલી નીકળેલા આ સર્જનકારની, મારા મતે તો, પ્રતિભા વેડફાય છે. એના કરતાં તેમણે સંગીતકાર તરીકે ‘માચીસ’ કે પછી ‘સત્યા’ જેવું ઉત્કૃષ્ટ સંગીત આપવા પ્રયાસ કરવો જોઈએ. વ્યક્તિ તરીકે એકદમ સૌજન્યશીલ અને શાંત લાગતા વિશાલ ભારદ્વાજ ફિલ્મમાં ઠાંસીઠાંસીને વિકૃતિ અને ગાળો બતાવે છે. આમ જુઓ તો એમની ફિલ્મો કમાણીની દૃષ્ટિએ એટલી સફળ નથી નિવડી, પરંતુ ગુજરાતીમાં જેઓ પોતાને બૌદ્ધિક અને બે વેંત ઊંચા દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરે છે તેવા એક વર્ગને પોતાના આ પ્રયાસમાં વિશાલ ભારદ્વાજ હાજિર સો હથિયાર લાગે છે.

પરંતુ જ્યારે ‘હૈદર’ જેવી ફિલ્મમાં સૂંડલામોંઢે વખાણ થાય ત્યારે આ અલ્પમતિઓ પર શંકા જાય કે ભગવાને તેમને ખરેખર મતિ આપી હતી? અને મતિ આપી હતી તો તે સુમતિ હતી? તેમણે ખરેખર તો હનુમાનચાલીસા કરવા જોઈએ (કુમતિ નિવાર સુમતિ કે સંગી).

હકીકતે હવે એવું થઈ ગયું છે કે ફિલ્મના નિર્માતા કે તેના પ્રચાર કરનારાઓ પ્રચાર કરતી વખતે જે લાઇન ચલાવે એ જ લાઇન આવા અલ્પમતિઓ પકડી લે છે, જેમ કે આઈબીએન સેવન નામની હિન્દી ન્યૂઝ ચેનલ પર રાજીવ મસંદે વિશાલ ભારદ્વાજનો ઇન્ટરવ્યૂ લીધો ત્યારે અને તે પછી ઘણી વાર વિશાલ ભારદ્વાજે આ ફિલ્મની લાઇન પકડેલી કે અત્યાર સુધી આપણે કાશ્મીરને બહારથી જોયું છે પરંતુ આ ફિલ્મ કાશ્મીરની અંદર રહેલા લોકોની દૃષ્ટિએ બનાવેલી છે. વિશાલભાઈ, કાશ્મીરની અંદર માત્ર મુસ્લિમો જ નથી રહેતા, ત્યાંથી તગેડી મૂકેલા પંડિતોની દૃષ્ટિએ પણ એક વાર ફિલ્મ તો બનાવો. અને હદ તો ત્યારે થાય કે કાશ્મીરમાં ભારતીય સેના (કાશ્મીરમાં રહેતા મોટા ભાગના લોકો પોતાને ભારતથી અલગ ગણે છે એટલે કેન્દ્ર સરકારની વાત આવે તો એમ કહે કે ભારત સરકાર, એમ, સેનાની વાત આવે તો કહે કે ભારતની સેના.)ના કથિત અત્યાચારોના લીધે ત્યાંના લોકો ત્રાસવાદી બને છે! (સેનાને ત્યાં રાખવાની જરૂર શા માટે પડી? એ પ્રશ્ન પણ થવો જોઈએ અને એ પ્રશ્ન પણ થવો જોઈએ કે પાકિસ્તાનમાંથી આવતા ત્રાસવાદીઓને અંદરથી કોણ સમર્થન આપતું હતું?) વાહ! અત્યાચારોના લીધે જ જો ત્રાસવાદી બનતા હોત તો પાકિસ્તાનમાંના હિન્દુઓ, શીખો કે ખ્રિસ્તીઓ કેમ ત્રાસવાદી ન બન્યા? ભારતમાં કાશ્મીરી પંડિતો કેમ ત્રાસવાદી ન બન્યા? અને માઇન્ડ વેલ, આ ફિલ્મ ‘હૈદર’ એવા સમયે આવી છે જ્યારે હમણાં જ કાશ્મીરે પૂરની ભયંકર આફત જોઈ છે અને તેનાથી થયેલા વિનાશમાંથી ઉગરવા તે કોશિશ કરી રહ્યું છે અને એટલું જ નહીં, એ જ કાશ્મીરમાં ભારતીય સેના, જેના અત્યાચારોની વાત વિશાલ ભારદ્વાજ કરે છે (અને તેને ગુજરાતી અલ્પમતિઓ અનુમોદન આપે છે) તેણે અનેક લોકોને પૂરમાં પોતાના જાનની પરવા કર્યા વગર બચાવીને માનવતાનાં શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણો પૂરાં પાડ્યાં છે. કેટલીક તસવીરો તેના બોલતા પુરાવા છે. આવા જડસુઓ પાછા સેનાના અત્યાચારોને લંબાવીને મણિપુર, આસામ જેવાં પૂર્વોત્તર રાજ્યો તરફ લઈ જાય. અરે ભાઈ, પૂર્વોત્તર રાજ્યોની સમસ્યા અલગ છે. ત્યાંથી કોઈ જાતિને હાંકી કઢાઈ નથી. ત્યાં કોઈ પંથ (રિલિજિયન)નો મામલો નથી જ્યારે કાશ્મીરમાં તો પંથના આધારે જિનોસાઇડ એટલે કે નરસંહાર ચાલી રહ્યો છે અને તે પણ દુશ્મન દેશના કાવતરા મુજબ! એટલે કાશ્મીરના લોકો પણ પૂરમાં કામગીરીને લીધે કદાચ માંડ સેના પ્રત્યે કુણૂં વલણ ધરાવતા થયા હશે (અને શેષ ભારતના લોકોને તો સેના પ્રત્યે કુણૂં વલણ જ નહીં, ભરપૂર માન છે, પણ તેમનોય દૃષ્ટિકોણ બદલવાનું ભયંકર કાવતરું લાગે છે) ત્યાં આવી ‘હૈદર’ જેવી ફિલ્મ આવે એટલે સેના અને કેન્દ્ર સરકારના કર્યા કારવ્યા પર ફ્લડના પાણી ફરી વળે!

વિચારો, જે કાશ્મીરમાં પૂર વખતે ભારતીય સેનાએ ઉત્તમ કામ કર્યું (સેના માત્ર મારવાનું કામ જ નથી કરતી, જે લોકો તેના પર પથ્થરમારો કરતા હતા, તે જ લોકોને બચાવવાનું કામ કોઈ જાતના પૂર્વગ્રહ વગર કરે છે તે બતાવી આપ્યું) તે જ કાશ્મીરમાં પૂર ઓસરી જાય એટલે …છેક સિરિયા અને ઈરાકમાં ઈસ્લામવાદી રાષ્ટ્ર બનાવવા માગતા ત્રાસવાદી સંગઠન આઈએસઆઈએસના ઝંડા ફરકવા માંડે! એટલે કે ત્યાંના લોકો કાં તો નગુણા છે અથવા તો વિદેશી- પાકિસ્તાનના હાથો બને છે. ખરેખર તો ફિલ્મ ભારતીય સેના પર બનવી જોઈએ ને લેખો ભારતીય સેના પર લખાવા જોઈએ, તેણે કાશ્મીરમાં જે પ્રશંસનીય ભૂમિકા ભજવી તેને આવરીને, પણ અલ્પમતિઓને એ સૂજે તો ને!

આમ જુઓ તો ‘હૈદર’ એ એ.કે.એન્ટોનીના એ નિવેદનથી સહેજ પણ ઉતરતી નથી જેમાં એન્ટોનીએ કાશ્મીરમાં હુમલો કરવા આવેલા પાકિસ્તાની સૈનિકો માટે કહેલું કે એ કંઈ પાકિસ્તાની સૈનિકો નહોતા, તેમણે માત્ર પાકિસ્તાની સૈનિકોનો ગણવેશ પહેરેલો. એન્ટોનીના આ નિવેદનથી પાકિસ્તાનમાં બધાને મજા પડી ગઈ હતી. એમ, ‘હૈદર’થી પણ વિદેશીઓને મજા પડી ગઈ છે. બ્રિટનના ‘ધ ગાર્ડિયન’ નામના અખબારમાં જૈસન બુર્કેએ લખ્યું છે કે ‘હૈદર’માં ભારતીય સેનાને કેમ્પોમાં યાતના આપતા અને ભારતીય અધિકારીઓ દ્વારા માનવાધિકારોનું હનન કરતા બતાવાયા છે. ભારતનાં અંગ્રેજી માધ્યમો પણ પોતાની નિરપેક્ષતા અથવા તટસ્થતા બતાવવા ‘અમન કી આશા’ અને એવા કાર્યક્રમો કરતા રહે છે તેમને ‘હૈદર’ ન ગમે તો જ નવાઈ. દેશ ભલે ખાડામાં જાય, પણ આવાં માધ્યમો પાકિસ્તાન અને અમેરિકા-બ્રિટન તરફે પોતાની કૃતજ્ઞતા સાબિત કરવાનો એકેય મોકો છોડતા નથી. અત્યાર સુધી પ્રાદેશિક માધ્યમોએ હંમેશાં દેશ અને દેશતરફી બાબતોને સર્વોચ્ચ ક્રમે રાખી હતી, પરંતુ વિદેશમાં મળતા લાભો લેવા હવે કેટલાક, મેં અગાઉ કહ્યું તેમ, ‘કલમઘસુઓ’ ‘હૈદર’ ફિલ્મના સૂંડલામોંઢે વખાણ કરે છે, તે કમનસીબ બાબત જ ગણાય.

જોકે આ દેશ હજુ પણ સાવચેત-સજાગ છે. હજુ ય અલ્પમતિઓની સામે ‘બહુમતી’ વર્ગને નીરક્ષીરની ખબર પડે જ છે એટલે ટ્વિટર પર #BoycottHaider હેશટેગ સાથે ૭૫ હજારથી પણ વધુ ટ્વિટ થયાં. તો અલ્પમતિઓએ #HaiderTrueCinema સાથે ૪૫ હજાર ટ્વિટ કર્યાં.

આ ફિલ્મનો વિરોધ કરવાનું બીજું કારણ જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકો પાસે છે અને તે એ છે કે કાશ્મીર ખીણના માર્તંડ મંદિરને આ ફિલ્મમાં ‘શૈતાનની ગુફા’ તરીકે બતાવવામાં આવ્યું છે.

વળી, આ ફિલ્મ દેશનાં હિતો વિરોધી લાગી એટલે તો અલ્હાબાદ ઉચ્ચ ન્યાયાલયે બુધવારે એટલે કે ૧૪ ઑક્ટોબરે સેન્સર બૉર્ડ અને ફિલ્મના નિર્માતાને નોટિસ ફટકારી. (હાઇ કૉર્ટમાં કોઈ અરજી સ્વીકારાય તેમાં કંઈ તથ્ય હોય તો જ, નહીં તો આવી કેટલીય અરજીઓને ફગાવી દેવામાં આવે છે.) જોકે મૂળ પ્રશ્ન એ થવો જોઈએ કે સેન્સર બૉર્ડે ભારત વિરોધી આ ફિલ્મને મંજૂરી જ કેમ આપી? આ ફિલ્મને બનાવવાના નાણાં વિશાલ ભારદ્વાજ પાસે ક્યાંથી આવ્યા? લાગે છે કે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સેન્સર બૉર્ડમાં પણ ‘સફાઈ અભિયાન’ કરવાની જરૂર છે.

‘હૈદર’ વિશે આ લેખ પણ વાંચવા જેવો છે :

An open letter to Vishal Bhardwaj on #Haider

(http://haiderflawed.blogspot.in/)

(આગામી પોસ્ટમાં વાંચો : ‘હૈદર’ના કથા લેખક બશરત પીર પોતાને ભારતના કે પાકિસ્તાનના નથી માનતા, આવા લેખકની ફિલ્મ ‘હૈદર’ જેવી ન હોય તો કેવી હોય?)