national, politics, sanjog news, vichar valonun

મમતા જેવું બધાં રાજ્યો કરે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર ન લાગે!

 

સબ હેડિંગ: મમતા બેનર્જીએ પત્રકારોના સચિવાલયમાં પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો, પાર્ક સ્ટ્રીટ રેપ પર બનેલી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો. મમતા બેનર્જી અને તત્કાલીન કૉંગ્રેસી રાજ્યપાલ એમ. કે. નારાયણનની હાજરીમાં પોલીસ પત્રકારોની પીટાઈ કરતી હતી ત્યારે આ બંને મહાનુભાવો ચૂપચાપ જોતાં હતાં. ડાબેરી યુનિયનોએ હડતાળ પાડી તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂળના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો!

 

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૧૭/૦૨/૧૯)

(નોંધઃ ૧૪ ફેબ્રુઆરીએ કાશ્મીરના પુલવામામાં સીઆરપીએફના જવાનો પર થયેલા પિશાચી હુમલાના સંદર્ભે કદાચ અત્યારે મમતા વિશે વાંચવું ન ગમે, પરંતુ ૧૩મીએ લખાયેલો આ લેખ ધ્યાનપૂર્વક આ વાંચો કેમ કે આ દેશમાં કેટલાક રાજકારણીઓ, પત્રકારો, પ્રાધ્યાપકો, વકીલો, ફિલ્મ કલાકારો આવા ત્રાસવાદી-નક્સલવાદીઓ માટે આડશનું કામ કરતા હોય છે. અંદર રહીને આ ઉધઈ દેશને ફોલી ખાવાનું કામ કરતી હોય છે. ત્યારે બહારના વાતાવરણ પર દોષ દેવો ખોટો છે. બહારથી ઘરનું સમારકામ કરાવવાની સાથે ઘરની ઉધઈને પણ સાફ કરવી એટલી જ જરૂરી છે.)

ગયા અંકે મમતા બેનર્જીના પક્ષના શારદા કૌભાંડની વાત કરી. તેના તાર નક્સલવાદ અને ત્રાસવાદ સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે અને પહેલી વાર ભારત પર બાંગ્લાદેશે ત્રાસવાદ ફેલાવવાનો આક્ષેપ મમતાના કારણે મૂક્યો તેની વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી નથી તેની વાત કરી. ગયા અંકનો લેખ ન વાંચ્યો હોય તો વાંચી લેજો. આ વખતે મમતા બેનર્જીના ગુંડારાજ અને જાણે અલગ દેશ ચલાવતા હોય તેવું તેમનું શાસન પર વાંચો.

મમતા બેનર્જી લડાકુ સ્વભાવનાં, તેજતર્રાર નેત્રી (નેતાનું સ્ત્રીલિંગ) છે, તેમણે સામ્યવાદીઓના ગઢને જે રીતે ધરાશાયી કર્યો તે પ્રશંસનીય છે પરંતુ ગયાં આઠ વર્ષોમાં તેમણે સામ્યવાદીઓને પણ સારા કહેવડાવે તેવું અત્યાચારી શાસન કર્યું છે. રાજકીય પક્ષો, સેક્યુલર મિડિયાના પત્રકારો અને બુદ્ધુજીવીઓ જ્યારે નરેન્દ્ર મોદીને ગુજરાતમાં કે દિલ્લી ખાતે હિટલરશાહી શાસન કહે ત્યારે તેઓ આપણી સમક્ષ હકીકતો મૂક્યા વગર અથવા તો તેનાથી વિરુદ્ધ માત્ર મોદી વિરોધી વાતો કરીને જ પોતાની દલીલો કરતા હોય છે.

ગયા અઠવાડિયે ગુજરાતમાં એક ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલે ભારત તેરે ટુકડે ગેંગના કનૈયાકુમારના સમર્થક અને ધારાસભ્ય જિજ્ઞેશ મેવાણીને કૉલેજના વાર્ષિકોત્સવમાં આમંત્રણ આપ્યું જેની પાછળ તે કાર્યક્રમ રદ્દ થશે તેવી ગણતરી હતી જ. કાર્યક્રમ રદ્દ પણ થયો. નિવૃત્તિના આરે આવેલા આ પ્રિન્સિપાલે પછી દેકારો મચાવ્યો. લિબરલ ઇકો સિસ્ટમના કારણે સમગ્ર દેશમાં આ મુદ્દો ચગ્યો. મોદીના અને ભાજપના ગુજરાતમાં વિરોધી અવાજને દબાવવાની કોશિશ…અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા પર તરાપ…

આ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ અગાઉ પણ પોતાના અનેક કાર્યક્રમો અને ટીવી ડિબેટમાં મોદીનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે અને તેમાં કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે. પરંતુ આ જ ઇનચાર્જ પ્રિન્સિપાલ પશ્ચિમ બંગાળમાં હોત તો તેમને ખબર પડત કે ત્યાં શું હાલ થાય છે. પ.બંગાળમાં પ્રાધ્યાપક અમ્બિકેશ મહાપાત્રની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. કારણ? તેમણે મમતા વિરોધી કાર્ટૂનનો પ્રચાર-પ્રસાર કર્યો હતો. મમતાએ દાવો કર્યો કે આ ગુનો છે અને આવાં કાવતરાંઓને સાંખી લેવામાં નહીં આવે.

મમતાએ રાજ્ય સરકાર સંચાલિત શાળાઓ અને કૉલેજોના શિક્ષકો-પ્રાધ્યાપકોને મિડિયા સાથે સીધી વાત કરવા પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવા પ્રસ્તાવ કર્યો છે જેના લીધે શિક્ષકો અને પ્રાધ્યાપકોમાં રોષ વ્યાપ્યો છે. આમ છતાં, તૃણમૂળ સાથે જોડાયેલા પ્રાધ્યાપકોના સંગઠને સ્વમાન ગિરવે મૂકીને ગત પંચાયતની ચૂંટણી પહેલાં તૃણમૂળ માટે પ્રચાર કર્યો હતો!

મમતા બેનર્જીએ સત્તામાં આવ્યાનાં ત્રણ વર્ષની અંદર જ પહેલાં મુખ્ય પ્રધાનના કાર્યાલયમાં પત્રકારોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને તે પછી બીજો આદેશ બહાર પાડ્યો કે ૧૪ માળના સચિવાલયમાં પત્રકારો માત્ર પહેલે માળે જ જઈ શકશે. જો તેનાથી ઉપરના માળે જવું હોય તો અન્ય મુલાકાતીઓની જેમ જ પત્રકારોએ મુલાકાતી પત્ર લઈ જવો પડશે. અગાઉ સામ્યવાદીઓનું શાસન મિડિયાને જુદી રીતે પ્રતિબંધિત કરતું હતું પરંતુ તેમાં ઓછામાં ઓછું, એક્રેડિટેડ પત્રકારોને સચિવાલયમાં ગમે ત્યાં જવાની છૂટ તો હતી.

અને જ્યારે કૉંગ્રેસના એમ. કે. નારાયણન, જે એક સમયે યુપીએ સરકારમાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર જેવા ઉચ્ચ પદે હતા, તેઓ પશ્ચિમ બંગાળના રાજ્યપાલ બન્યા ત્યારે તેમના અને મમતા બેનર્જીનાં નાક નીચે પોલીસે પત્રકારોને માર્યા હતા. નાક નીચે એટલે રીતસર નાક નીચે. બંને હાજર હતાં ત્યારે આ ઘટના બની હતી. પત્રકારોનો વાંક શું હતો? મમતા બેનર્જી અને એમ. કે. નારાયણની સાથે સચિવાલય જઈ રહ્યાં હતાં ત્યારે મમતા બેનર્જી તસવીર ખેંચાવવા ઊભાં રહ્યાં. તસવીરકારો નજીક જવા લાગ્યા એટલે પોલીસે લાઠીચાર્જ શરૂ કર્યો. જ્યારે આ આખો બનાવ બની રહ્યો હતો, પત્રકારો અને તસવીરકારો પીટાઈ રહ્યા હતા ત્યારે હાવડા પોલીસ કમિશનર અજય રાનડે મૂક તમાશો જોઈ રહ્યાં હતાં. તેઓ કરે પણ શું? જ્યારે સ્વયં મુખ્યપ્રધાન અને તેમનાથી પણ ઉપર એવા રાજ્યપાલ મૂક તમાશો જોઈ રહ્યા હોય. બાંગ્લાદેશી સમાચારપત્ર ‘પ્રથમ આલો’ના ભાસ્કર મુખર્જીને તો માથામાં ઈજા થઈ. બંગાળી દૈનિક ‘બાર્તામાન’ના રાજુ ચક્રવર્તીને ઢસડીને લઈ જવામાં આવ્યો અને ઢોરમાર પડ્યો તે તો અલગ.

આવા પત્રકારોને માર પડવાના તો કેટલાય બનાવો છે. બે વર્ષ પહેલાં ૨૧ મેએ પશ્ચિમ બંગાળમાં સીપીઆઈ (એમ)ની રેલી હતી. તે વખતે પણ પોલીસનાં ભાઠાં પત્રકારોએ ખાવાં પડ્યાં હતાં. આડકતરો સંદેશ? અમારા વિરોધીઓની રેલી પણ પત્રકારોએ કવર કરવી નહીં.

વર્ષ ૨૦૧૫માં સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણી હતી. તેમાં બિધાનનગર મહાનગરપાલિકા નિગમના વિસ્તારમાં પત્રકારોને માર મરાયો, ગાળો દેવાઈ અને ધક્કા મારીને બૂથમાંથી બહાર કઢાયા હતા. એક હુમલાખોરે બંગાળીમાં કહેલું, “એખોન છોબી ટૂલ્ટે એશેચીશ? છૌત્રીસ બોચોર ઢોરે દેખતે પશ્ની? (અર્થાત્ તમે હવે તસવીરો ખેંચી રહ્યા છો. છેલ્લાં ૩૪ વર્ષમાં શું થઈ રહ્યું હતું તે તમને દેખાતું નહોતું?)

જે ‘ટેલિગ્રાફ’ છાપું સ્મૃતિ ઈરાની માટે ‘આંટી નેશનલ’ કે વચગાળાના બજેટને લાંચ ગણાવતું હેડિંગ ‘ઇન્ટરિમ = ડેલાઇટ બ્રાઇબરી’ (અર્થાત્ ધોળા દિવસની લાંચ) આપે અને સેક્યુલર મિડિયાના શિખાઉ પત્રકારો તેની ક્રિએટિવિટી માટે અહોભાવ ધરાવે તે ‘ટેલિગ્રાફ ઇન્ડિયા’ના સંજય ચેટર્જીને પણ વૉર્ડ નંબર ૩૩માં માર મરાયો હતો, પરંતુ ટેલિગ્રાફના માલિકોને એની સામે કોઈ વાંધો નહીં હોય. આ ચૂંટણીઓમાં કુલ વીસ પત્રકારોને માર મરાયો હતો. પરંતુ ‘આજતક’ કે ‘એબીપી’માંથી કોઈ એક તરફી એજન્ડા ચલાવતું હોય કે જેના શૉની ટીઆરપી ન આવતી હોય તેને નોકરીમાંથી જવું પડે તે માટે નરેન્દ્ર મોદીને કે રામદેવ બાબાને જવાબદાર ગણાવે તો તેના પક્ષમાં ઊભા રહેનારા પત્રકારોએ ક્યારેય પશ્ચિમ બંગાળના પોતાના બંધુઓની વેદના જાણી છે ખરી? રાજકીય પક્ષો તો પોતાનું હિત સાધવાના, પણ પત્રકારો કેમ કોઈ પક્ષના હાથા બની જાય છે? અને આવી પશ્ચિમ બંગાળની અસંખ્ય ઘટનાઓ પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરે છે?

મમતાએ સરકાર સંચાલિત કે સહાયવાળાં પુસ્તકાલયોમાં તમામ અંગ્રેજી અને મોટું સર્ક્યુલેશન ધરાવતા બંગાળી દૈનિકો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. આ અખબારોમાં ‘ટેલિગ્રાફ’નો સ્વાભાવિક જ સમાવેશ થતો નહોતો! જોકે વિરોધ થતાં તેમણે ફેરવી તોળ્યું હતું. સેક્યુલરોની ચેમ્પિયન પત્રકાર સાગરિકા ઘોષ સંચાલિત એક ટીવી શૉમાં એક વિદ્યાર્થિનીએ મમતાને જરા ખૂંચે તેવો સવાલ પૂછ્યો ત્યારે મમતાએ તેને સીપીએમની કેડર ગણાવી જવાબ આપવા ઈનકાર કરી દીધો હતો. મમતા આ સવાલથી એટલાં ગુસ્સે થઈ ગયાં કે તેમણે માઇક કાઢી ચાલુ શૉએ ચાલતી પકડી હતી. મમતા બેનર્જીના રાજ્યમાં પાર્ક સ્ટ્રીટ નામે જાણીતો બળાત્કારનો અપરાધ બને ત્યારે તેના પરથી બનેલી બંગાળી ફિલ્મ ‘તીન કન્યા’ પર પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવે છે. પરંતુ આ સમાચારો તમારા સુધી ‘અભિવ્યક્તિના સ્વાતંત્ર્યના હિમાયતી’ લિબરલો-સેક્યુલરો પહોંચાડતા નથી અને તેમની તેના પર ટીવી ડિબેટો કરવાની વાત તો ઘરે જ ગઈ.

‘પોરિબર્તન’ના સૂત્ર સાથે ચૂંટણીમાં ઝંપલાવનારાં મમતાએ ખરેખર તો ડાબેરી પક્ષોના ગુંડારાજનું તેનાથીય ભૂંડું ‘પુનરાવર્તન’ કર્યું છે. વર્ષ ૨૦૧૮ની જ વાત લો. પંચાયતની ચૂંટણીમાં મમતાના પક્ષના ૩૪ ટકા ઉમેદવારો બિનહરીફ ચૂંટાઈ આવ્યા. આનું કારણ એ હતું કે તૃણમૂળના કાર્યકર્તા કમ ગુંડાઓ હિંસા આચરીને વિરોધી પક્ષોના ઉમેદવારોને નામાંકનપત્રો ભરવા નહોતા દેતા. આથી પ્રથમ વાર પશ્ચિમ બંગાળના ઉચ્ચ ન્યાયાલયે આદેશ આપવો પડ્યો કે નવ ઉમેદવારોના નામાંકનપત્રો વૉટ્સએપથી સ્વીકારવા. વિરોધી પક્ષોના કાર્યકરોની હત્યા મોટા પાયે થાય છે, જે ખરેખર તો સામ્યવાદી શાસન, ચાહે તે બંગાળ હોય કે કેરળ કે ત્રિપુરાની ખાસિયત હતી, પરંતુ મમતાએ તેને સુપેરે અપનાવી લીધું છે. પરંતુ હત્યાથી આગળ વધીને ગત ૩ જાન્યુઆરીના રોજ એક અપરાધ નોંધાયો જેમાં ભાજપના કાર્યકરની પત્ની પર ચાર જણાએ સામૂહિક બળાત્કાર ગુજાર્યો!

પરંતુ મમતાના પક્ષના ગુંડાઓ સરકારી કર્મચારીઓને પણ છોડતા નથી! વર્ષ ૨૦૧૩માં ડાબેરી સંઘોએ (ટ્રેડ યુનિયન) હડતાળ પાડી હતી. તે વખતે નોકરી પર ન આવનાર પંચાયતના એક કર્મચારીનો કાન તૃણમૂલના ગુંડાઓએ કાપી નાખ્યો હતો! તૃણમૂલના નેતા અને પૂર્વ અભિનેતા તાપસ પોલ તો કેમેરા સામે તૃણમૂલના કાર્યકરોને એવું કહેતા પકડાયા હતા કે વિપક્ષોના લોકોની હત્યા કરો અને તેમના પરિવારની સ્ત્રીઓ પર બળાત્કાર કરો! શું આ વાત તમારા સુધી સેક્યુલર મિડિયાએ પહોંચાડી?

અને ભાજપની રથયાત્રા હોય કે ભાજપના નેતાઓ અમિત શાહ, યોગી આદિત્યનાથના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન આપવી તે શું બતાવે છે? સામાન્ય રીતે રાજકીય મોટા પક્ષોના નેતાઓ સાથે આવું કોઈ કરતું નથી. ક્યારેય તમે વાંચ્યું કે સાંભળ્યું કે સોનિયાની રેલી માટે તેમના હેલિકૉપ્ટરને ઉતરવા મંજૂરી ન અપાઈ હોય કે પછી નરેન્દ્ર મોદીના હેલિકૉપ્ટરને કૉંગ્રેસે ઉતરવા ન દીધું હોય? આ જ મમતા પાછાં અખિલેશ યાદવને પ્રયાગરાજની યુનિવર્સિટીમાં એક કાર્યક્રમમાં જતા રોકવામાં આવ્યા ત્યારે ભાજપ સરકારની કયા મોઢે ટીકા કરતાં હશે?

આ તો રાજકીય પક્ષોની તકલીફની વાત થઈ અને તેમાં સામાન્ય જનતાને કોઈ લેવાદેવા હોતી નથી કારણકે બધા એક યા બીજી રીતે વિરોધી પક્ષોને દબાવવાનો પ્રયત્ન કરતા જ હોય છે, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળમાં સામાન્ય જનતાને કેટલી હેરાનગતિ છે તેનું સ્ટિંગ ઑપરેશન આવ્યું ત્યારે ખબર પડી પરંતુ સેક્યુલર મિડિયાએ તેને ખાસ મહત્ત્વ આપ્યું જ નહીં. આ ઑપરેશન મુજબ, તૃણમૂળના નેતાઓ, સરકારી અધિકારીઓ, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓની સિન્ડિકેટ ચાલે છે. આ સિન્ડિકેટ જ જમીનના ખરીદવેચાણ, બાંધકામની સામગ્રી વગેરે પર અંકુશ ધરાવે છે, એટલું જ નહીં વેપારીઓને ફરજ પાડે છે કે તેઓ તેમના કાર્યકરોને નોકરીએ રાખે. આ સિન્ડિકેટ રિયલ એસ્ટેટથી લઈને દુર્ગા પૂજા સુધી ફેલાયેલી છે. અને હા, પ. બંગાળનાં કેટલાંક સ્થાનો પર તો મુસ્લિમોના વિરોધના કારણે દુર્ગા પૂજા થવા નથી દેતી. મમતાએ મોહર્રમ પર દુર્ગા માતાની મૂર્તિના વિસર્જન પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ત્યારે પશ્ચિમ બંગાળની હાઇ કૉર્ટે આ પ્રતિબંધ ઉઠાવતો આદેશ આપેલો, મમતાએ કૉર્ટના આદેશને પણ ઘોળીને પી જતાં કહેલું કહેલું કે ‘મારું ગળું કાપી નાખો, પણ કોઈ મને કહી ન શકે કે મારે શું કરવું છે?’ આ તો એવી જ વાત થઈ કે રાફેલ પર સુપ્રીમ કૉર્ટે ચુકાદો આપ્યો છતાં રાહુલ ગાંધી તેને માનવા ઈનકાર કરે; તાજેતરમાં એક સ્ટિંગ ઑપરેશનમાં રામજન્મભૂમિના કેસમાં મુસ્લિમ પક્ષકારોએ અને હિન્દુ પક્ષકારોએ પણ જો ચુકાદો તેમની વિરુદ્ધ આવે તો કૉર્ટનો ચુકાદો માનવા ઈનકાર કરે.

આ તો ઠીક, પરંતુ પશ્ચિમ બંગાળ એક અલગ દેશ હોય તેમ, જ્યારે બાંગ્લાદેશે પશ્ચિમ બંગાળના સાંસદ અને સિમીના સ્થાપક અહેમદ હસન ઈમરાન દ્વારા શારદાના પૈસા બાંગ્લાદેશના ત્રાસવાદી કટ્ટર સંગઠન જમાત-એ-ઇસ્લામીને પહોંચાડ્યા જેણે બાંગ્લાદેશમાં હિન્દુઓ સહિતના લોકો પર ત્રાસવાદ ફેલાવ્યો, અને તેનો વિરોધ બાંગ્લાદેશે એનએસએ અજિત દોવાલ સમક્ષ કર્યો ત્યારે મમતાએ બાંગ્લાદેશના અહીંના ઉપ ઉચ્ચાયુક્તને બોલાવીને ખખડાવ્યા હતા!

રાજ્ય સરકાર કેન્દ્રમાં વિરોધી પક્ષની સરકાર હોય ત્યારે વિરોધ કરે તે સ્વાભાવિક છે, પરંતુ મમતાએ તો અલગ દેશની જેમ પશ્ચિમ બંગાળમાં આર્થિક પછાત વર્ગને ૧૦ ટકા અનામત હોય કે આયુષમાન ભારતની યોજના, તેના અમલ કરવાની ના પાડી દીધી છે! તમારી રાજનીતિમાં ગરીબોને આ યોજનાનો લાભ લેતા શા માટે રોકો છો? સીબીઆઈનો ઉપયોગ-દુરુપયોગ દરેક સત્તાધારી પક્ષ કરે છે, પરંતુ મમતાએ અને ચંદ્રાબાબુ નાયડુ તેમજ છત્તીસગઢમાં આવેલી નવી કૉંગ્રેસ સરકારે પોતાનાં રાજ્યોમાં સીબીઆઈના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકી દીધો છે. અને સીબીઆઈ પશ્ચિમ બંગાળમાં ગઈ ત્યારે તેના અધિકારીઓની ધરપકડ કરીને જાણે ગુનેગારોને લઈ જતા હોય તેમ ત્યાંની પોલીસ લઈ ગઈ હતી તે સમગ્ર દેશે ટીવી પર લાઇવ જોયું છે. આ તો ઠીક, મમતાએ બીએસએફ, સીઆરપીએફ સહિતના સશસ્ત્ર દળોને પશ્ચિમ બંગાળમાં મોદી સરકારના આદેશો ન માનવા જોઈએ તેમ અપીલ કરી એક રીતે દેશ સામે સશસ્ત્ર બળવાને ઉત્તેજન આપ્યું હતું.

ન કરે નારાયણ, પરંતુ જો મમતાની જેમ બધા વિપક્ષી રાજ્યો આવું કરવા લાગે તો દેશના ટુકડા થતાં વાર લાગે?

Advertisements
hindu, media, religion, sanjog news, vichar valonun

આ દિવાળીએ ફૂટી રહ્યા છે કેટલાક પ્રશ્નોરૂપી ફટાકડા!

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૪/૧૧/૧૮)

બે દિવસ પછી દિવાળી છે. આ દિવાળીએ શું ફટાકડા ઓછા ફૂટશે? ફટાકડા ફૂટશે તો સરકારી સમયની અંદર જ ફૂટશે? કેરળમાં સબરીમાલા પર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાની સામે આંદોલન કરી રહેલા ભાજપની સરકાર ગુજરાતમાં ફટાકડા પર સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદાનો અમલ ચુસ્ત રીતે કરાવશે?

પ્રશ્નો અનેક છે. શું માત્ર નવરાત્રિ પર જ લાઉડસ્પીકરનો ઘોંઘાટ પ્રદૂષણ અને માનસિક ત્રાસ ફેલાવે છે? અનેક મસ્જિદો પર એક સાથે દિવસમાં પાંચ વાર બેસૂરા અવાજમાં પોકારાતી બાંગથી પ્રદૂષણ અને માનસિક ત્રાસ નથી ફેલાતો? શું માત્ર ફટાકડાથી જ પ્રદૂષણ થાય છે? શું માત્ર દિવાળીએ જ આ આદેશનો ચુસ્તીથી અમલ થશે? નાતાલ અને ૩૧મી ડિસેમ્બરે રાત્રે આટલી ચુસ્તીથી અમલ થશે? દિવાળીએ તો લોકો સંયમિત રીતે ફટાકડા ફોડતા હોય છે. પરંતુ નાતાલ અને ૩૧મીએ છાકટા થઈને પૂરા મદમસ્ત થઈને ફટાકડા ફોડશે ત્યારે? બે વર્ષ પહેલાં ૩૧મી ડિસેમ્બરે બેંગ્લુરુમાં રાત્રે છોકરીઓની અને મહિલાઓની ભયંકર છેડતી થઈ હતી…પોલીસની ભરપૂર હાજરી હોવા છતાં. તો પછી ફટાકડા તો શું ચીજ છે?

જો ફટાકડા ફોડવાનું કોઈ હિન્દુ શાસ્ત્રોમાં નથી લખ્યું તો, ૩૧મી ડિસેમ્બરે છાકટા થવાનું, ફાર્મ હાઉસમાં દેશી-વિદેશી કૉલ ગર્લ બોલાવવાનું કે સૉફિસ્ટિકેટેડ હૉટલમાં બૅલે ડાન્સર બોલાવવાનું, દારૂ-માંસની જ્યાફત ઉડાવવાનું બાઇબલમાં લખ્યું છે? બકરી ઈદ પર બકરીને તડપાવી તડપાવીને મારવી કે પછી એક ઝાટકે મારવી તેવું કુર્આનની કઈ આયાત કહે છે? (કુર્આનની આયાત ૨૨:૩૭ તો કહે છે કે “તેનું માંસ અલ્લાહ સુધી નહીં પહોંચે અને ન તો તેનું લોહી, પરંતુ જે તેમની પાસે પહોંચશે તે છે તારી ભક્તિ.”)

રામમંદિરના કેસની સુનાવણી કરવા માટે સમય નથી પરંતુ ફટાકડાના કેસ, સબરીમાલાના કેસમાં ઝડપથી સુનાવણી થઈને ચુકાદા આવી જાય છે. આવું કેમ? બળાત્કારના આરોપી આસારામને જામીન નથી મળતા પરંતુ કેરળના બિશપ ફ્રાન્કો મુલક્કલને જામીન મળી જાય છે. આવું કેમ? (બંને કેસમાં ટૅક્નિકલ કારણો હશે જ જેના કારણે જ કૉર્ટે જામીન નહીં આપ્યા અથવા આપ્યા હશે, પરંતુ સામાન્ય લોકોને આ પ્રશ્ન થઈ રહ્યો છે.) આ બિશપને જામીન મળી ગયા પછી તેનું કેરળમાં ભવ્ય સ્વાગત થાય છે. આસારામના સમાચારોથી પાનાં ને પાનાં ભરી દેનારા અખબારો બિશપના સમાચાર કાં તો છાપતા જ નથી અથવા અંદરના પાને ખૂણામાં બે કૉલમમાં છાપી દે છે. આસારામ કેસમાં અમૃત પ્રજાપતિની હત્યા વખતે જેટલો હોબાળો મચ્યો હતો તેટલો હોબાળો બિશપ વિરુદ્ધ જુબાની આપનાર ફાધર કુરિયાકૉઝ મૃત મળી આવે છે તે સમાચાર પર નથી મચતો. ટીવી પર સાધુ કે શૈતાન જેવા અપર બૅન્ડ સાથે સામાન્ય લોકોના અચેતન મગજમાં સતત હિન્દુ સંતો બળાત્કારી, લંપટ અને વ્યભિચારી હોય છે તેવું ઠસાવતી ચેનલોએ બિશપના સમાચાર વિશે કેટલો સમય ફાળવ્યો? જેની ‘દયાની દેવી’ની છબી ઉપસાવી દેવાઈ તેવાં મધર ટેરેસાના ટ્રસ્ટની ખ્રિસ્તી નનો બાળકો વેચતાં પકડાઈ તેના વિશે મિડિયાએ કેટલી જગ્યા અથવા પ્રાઇમ ટાઇમનો સ્લૉટ ફાળવ્યો?

જૈન નમ્ર મુનિ પર બળાત્કારનો ખોટો આક્ષેપ થાય કે કોઈ જૈન મુનિ સંસારમાં પાછા ફરે ત્યારે સમાચાર ચેનલો અને અખબારોમાં તે સમાચારને જેટલું સ્થાન મળે છે તેટલું સ્થાન કોઈ મૌલવી બળાત્કારનો દોષિત ઠરે ત્યારે પણ મળે છે? (આરોપ લાગે ત્યારે તો નથી જ મળતું.) કોઈ સ્વામીનારાયણના સાધુનું કથિત દુષ્કૃત્યમાં નામ આવે ત્યારે જે રીતે અખબારો અને ટીવી ચેનલો મંડી પડે છે તે ચર્ચોમાં પાદરીઓના સજાતીય સંબંધો કે નનોના શારીરિક શોષણ અંગેના સમાચાર બતાવે છે? રોમન કેથોલિક ખ્રિસ્તીઓના સર્વોચ્ચ વડા પૉપ ફ્રાન્સિસે ગત જાન્યુઆરી ૨૦૧૮માં નાના છોકરાઓના શારીરિક શોષણ કરી રહેલા પાદરીની સાથે ‘સાક્ષી’ રહેલા ચીલી દેશના બિશપનો બચાવ કરેલો તે સમાચાર તમારી પાસે પહોંચ્યા ખરા?

સુપ્રીમ કૉર્ટ પર પાછા ફરીએ. તાજેતરમાં સજાતીય સંબંધોની કલમ હટાવી દેવાઈ. વ્યભિચાર પરની કલમ ૪૯૭ હટાવી દેવાઈ. સજાતીય સંબંધ કે વ્યભિચાર ગુનો નથી તેવું કહેવાયું. બીજી તરફ, દિવાળીના દિવસે રાત્રે માત્ર આઠથી દસ વચ્ચે જ ફટાકડા ફોડવા તેવું કહ્યું. તે પછીના સમયમાં ફટાકડા ફોડાશે તો શું સજા થશે? સબરીમાલા મંદિરમાં માસિક ધર્મમાં હોય તે ઉંમરની સ્ત્રીઓના દર્શન પર પ્રતિબંધ સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે દૂર કરાવ્યો. પરંતુ જે સ્ત્રીઓએ અરજી કરી છે તેને હિન્દુ ધર્મ સાથે લેવાદેવા છે ખરી? ઇન્ડિયન યંગ લૉયર્સના વડા નૌશાદ અહેમદ ખાન છે જેણે અરજી કરી છે. જોકે સિફતપૂર્વક અરજીકર્તાઓનાં નામો ચાર હિન્દુ સ્ત્રીઓનાં જ જણાય છે.

ટીવી પર સબરીમાલાની ડિબેટ ચાલતી હોય ત્યારે પેનલમાં બિનહિન્દુ સ્ત્રીઓને બેસાડી દેવાય છે. તેઓ હિન્દુ સ્ત્રીઓને માસિક ધર્મમાં હોય તો પણ મંદિરમાં જઈ શકે તેવી દલીલ કરતી હોય છે. પરંતુ એ અલગ વાત છે કે તેમના પોતાના પંથમાં સ્ત્રીઓને ઉપાસના સ્થાનમાં જવાની છૂટ નથી હોતી. ટીવી સમાચાર ચેનલો આવી બિનહિન્દુ સ્ત્રીઓને ઈરાદાપૂર્વક બોલાવે છે?

લવ જિહાદની માન્યતાને સમર્થન આપનારા અનેક કિસ્સા મળી રહે છે, પરંતુ આનાથી વિપરીત વલણ જેવા કિસ્સામાં, હિન્દુ યુવક સાથે લિવ ઇન રિલેશનશિપમાં રહેનારી મુસ્લિમ રેહાના ફાતિમા સબરીમાલામાં ધરાર જવા માગે છે. તે પોતાનાં ઉપાસના સ્થળોમાં સ્ત્રીઓને પ્રવેશ માટે ચળવળ નથી ચલાવતી, પરંતુ તેને હિન્દુ ધર્મસ્થાનમાં પરંપરાને અને શ્રદ્ધાને તોડવી છે. હિન્દુ સ્ત્રીઓમાં શ્રદ્ધાળુ અને અશ્રદ્ધાળુ એવા ભાગલા પડાવવા છે. રેહાના મંદિરમાં સેનિટરી પેડ લઈને જવા માગે છે. તેને અટકાવવામાં આવે છે. આ રીતે તે હિન્દુ મહિલાઓને, જેમને તેમના પરિવારમાં તાર્કિક રીતે શિક્ષણ નથી મળતું કે તેઓ અપવિત્ર નથી, પરંતુ સ્વચ્છતાના નિયમના કારણે સબરીમાલા જેવા કેટલાંક મંદિરમાં જ દર્શન માટે નથી જઈ શકતી, તેમને ઉશ્કેરે છે. રેહાના ફાતિમા સામે હોબાળો કરવાના બદલે માધ્યમો કેન્દ્રીય પ્રધાન સ્મૃતિ ઈરાનીની ટીપ્પણીને ટ્વિસ્ટ કરીને હોબાળો કરે છે. સ્મૃતિ ઈરાનીએ એવું કહ્યું હતું કે તમે કોઈ બહેનપણીના ઘરે જાવ ત્યારે સેનિટરી પેડ લઈને જાવ છો? પરંતુ માધ્યમો ઈરાદાપૂર્વક એવા સમાચાર ફેલાવે છે કે સ્મૃતિ ઈરાનીએ મહિલાઓને માસિક ધર્મમાં હોય ત્યારે ઘરમાં જ બેસી રહેવા સલાહ આપી.

આ રેહાના ફાતિમા એ જ છે જેણે ‘કિસ ઑફ લવ’ના નામે જાહેરમાં અભદ્રતા (તેને પ્રેમ બિલકુલ ન જ કહેવાય)ની ઝુંબેશ ચલાવેલી. આ રેહાના ફાતિમા એ જ છે જેણે એક પ્રૉફેસરે અંગ પ્રદર્શન ન થાય તેવાં કપડાં પહેરવા કૉલેજની વિદ્યાર્થિનીઓને (કૉલેજ એ મૉડેલિંગ કરવાનું રૅમ્પ નથી. કેટલાક લોકો દલીલ કરશે કે સ્ત્રીએ કેવાં કપડાં પહેરવાં તે બીજાં કેવી રીતે નક્કી કરી શકે? જોકે આવી હાઇફાઇ સૉસાયટીવાળા પાછા પેજ થ્રી પાર્ટી રાખશે ત્યારે ચોક્કસ પ્રકારના કપડાં પહેરીને જ આવવું તેવા ડ્રેસ કૉડ રાખશે.) સલાહ આપી તો રેહાનાએ તરબૂચ સાથે ટૉપલેસ ફોટા પડાવ્યા. રેહાના ફિલ્મમાં ન્યૂડ સીન પણ આપી ચૂકી છે. મજાની વાત એ છે કે સેક્યુલર મિડિયામાં રેહાનાને ભક્ત (ડિવોટી) અને એક્ટિવિસ્ટ તરીકેનાં વિશેષણોથી સંબોધાય છે.

મોદી સરકારમાં કેરળના એક ખ્રિસ્તી પ્રધાન કે. જે. આલ્ફૉન્ઝે સબરીમાલા અંગે કહ્યું છે, “જે ખ્રિસ્તી છોકરી ચર્ચમાં પણ નથી જતી, જે મુસ્લિમ છોકરી મસ્જિદમાં માનતી નથી, તેઓ સબરીમાલામાં જવા માગે છે.” અચાનક મુસ્લિમ અને ખ્રિસ્તી યુવતીને ભગવાન અયપ્પામાં કેમ શ્રદ્ધા જાગી ગઈ?

‘બિગ બૉસ’માં દર વર્ષે પૉર્ન સ્ટાર કે ગૅ જેવા લોકોને કેમ લવાય છે? તે પ્રશ્ન પણ જાગે છે. અનુપ જલોટા અને જસલીન મથારુના કથિત પ્રેમના કિસ્સા અને તેને તમામ ભજનગાયકો સાથે જોડી દેવામાં આવે છે. જે રમૂજો સર્જાય છે તેમાં એવો અર્થ નીકળે છે કે ભજનગાયકો કરતાં પૉપ સિંગરો સારા. એ જ અનુપ જલોટા ‘બિગ બૉસ’માંથી હકાલપટ્ટી પામ્યા પછી ઘટસ્ફોટ કરે છે, “જસલીને મને કહ્યું હતું કે બિગ બૉસ તરફથી ફરજિયાત કહેવાયું હતું કે તે એક વિચિત્ર જોડી તરીકે જ જઈ શકે છે. (મતલબ કે જસલીને કોઈ એવી જોડી બનાવવી પડે કે જેનાથી દેશભરમાં ચકચાર મચે. આ જોડી લેસ્બિયનની હોઈ શકતી હતી, યા તો તેના કોઈ ગે પુરુષ સાથીની હોઈ શકતી હતી કે પછી અનુપ જલોટા જેવા ઘરડા વ્યક્તિની હોઈ શકતી હતી.) તમે મારા મેન્ટર છો. તમે ચાલો ને. તો મેં તેની અને તેના પિતાની વાત માની લીધી.”

‘બિગ બૉસ’માં જે પ્રેમાલાપો થાય છે તે મોટા ભાગે પબ્લિસિટી સ્ટંટ જ હોય છે? અનુપમા ચોપરા-આર્યન વૈદ્ય, પાયલ રોહતગી-રાહુલ મહાજન, વીણા મલિક-અસ્મિત પટેલ, ગૌહર ખાન-કુશાલ ટંડન, તનીષા મુખર્જી-અરમાન કોહલી, સારા ખાન-અલી મર્ચન્ટ, ગૌતમ ગુલાટી-ડાયાન્ડ્રા સોઅર્સ જેવાં દરેક સીઝનમાં મુખ્ય રૂપે ચર્ચિત યુગલો સીઝન પૂરી થયાં પછી છૂટાં પડી ગયા છે તેથી આવો પ્રશ્ન થાય છે.

આ બધું ‘કલ્ચરલ માર્ક્સિઝમ’ અથવા કહો કે ‘કલ્ચરલ ટેરરિઝમ’ના વિકૃત સિદ્ધાંત પર ચાલીને હિન્દુ સમાજને જ લક્ષિત કરાતું હોવાની છાપ પ્રથમ દૃષ્ટિએ ઉપસે છે.

ગુજરાત સહિત દેશભરમાં અનેક મહત્ત્વનાં મંદિરોનો વહીવટ સરકારોના હાથમાં છે, પરંતુ અન્ય પંથોનાં દેવસ્થાનો વિશે આવું નથી. આવું કેમ? અને કેરળમાં તો સામ્યવાદી સરકારે મંદિરોનો વહીવટ કરતા દેવસ્વોમ બૉર્ડમાં બિનહિન્દુને બૉર્ડના અધ્યક્ષ (કમિશનર) તરીકે મૂકવાની હિલચાલ કરેલી પરંતુ ભાજપના રાજ્ય પ્રમુખ પી. એસ. શ્રીધરને કેરળ ઉચ્ચ ન્યાયાલયમાં અરજી કરતાં હાઇ કૉર્ટે કહ્યું કે માત્ર હિન્દુ જ બૉર્ડના અધ્યક્ષ બની શકે. ડાબેરી સરકારની આ બદમાશીને કેટલાં મિડિયાએ ઉજાગર કરી?

કેરળમાં હાઇ કૉર્ટે બીજો એક મહત્ત્વનો આદેશ આપ્યો. તેણે સબરીમાલા અંગે પોલીસને ચેતવણી આપી કે લોકોની (હિન્દુ શ્રદ્ધાળુઓ વાંચો)ની ભાવના સાથે ચેડા ન કરો. હિંસામાં સીધા સંડોવાયેલા હોય તેમની જ ધરપકડ કરો. ભીમા કોરેગાંવ કેસમાં સર્વોચ્ચના ન્યાયમૂર્તિ કહે કે સરકાર સામે અસંતોષ એ તો લોકશાહી માટે સૅફ્ટી વાલ્વ છે તો તેને અત્યંત મહત્ત્વ આપનારા મિડિયાએ કેરળ હાઇ કૉર્ટના ઉપરોક્ત બંને ચુકાદાને કેટલું મહત્ત્વ આપ્યું? પૂણેની કૉર્ટે માઓવાદીઓ સાથે સંબંધ ધરાવનારા ઉપરોક્ત એક્ટિવિસ્ટોની જામીન અરજી ફગાવી દીધી અને કહ્યું કે પોલીસે એકઠા કરેલા પુરાવા આ એક્ટિવિસ્ટોના માઓવાદીઓ સાથેના સંબંધો દર્શાવે છે, તે સમાચારને મિડિયાએ કેટલું પ્રાધાન્ય આપ્યું?

પંજાબમાં ગત જૂન મહિનામાં ૨૩ મૃત્યુ ડ્રગ્ઝના લીધે થયા. ગુજરાતમાં સ્વાઇન ફ્લુના લીધે થતાં મૃત્યુના સમાચાર યથાર્થ રીતે બતાવાય છે પરંતુ શું ડ્રગ્ઝના લીધે આટલાં મૃત્યુ થયાં તે સમાચાર નોંધ લેવાને પણ લાયક નહોતા? પંજાબમાં અમૃતસર પાસે ટ્રેન અકસ્માતમાં નવજોતસિંહ સિદ્ધુ અને તેમનાં પત્ની નવજોત કૌરનાં જૂઠાણાં વિડિયોમાં પકડાઈ ગયા. આયોજક નવજોત કૌરની ચમચાગીરી કરતાં કહે છે કે “પાંચસો ટ્રેન ચાલી જશે તો પણ પાંચ હજારથી વધુ લોકો તમારી રાહ જોતાં ટ્રેક પર ઊભા હશે.” અને સિદ્ધુ આ અકસ્માતને ભગવાનનો પ્રકોપ ગણાવે તેવા અકસ્માતમાં મૃત્યુ પામેલાઓના પરિવારજનોના ઘા પર નમક ભભરાવતા નિવેદનનું ત્રિપુરાના મુખ્યપ્રધાન વિપ્લવ દેવનાં નિવેદનોને મળતા મહત્ત્વ જેટલું મહત્ત્વ પણ નહીં?

હમણાં સરદાર સરોવર ડેમ પાસે સ્ટેચ્યૂ ઑફ યૂનિટીના ખર્ચની સામે પ્રશ્નો ઉઠાવાયા પરંતુ કોઈએ કર્ણાટકમાં બી. ઝેડ. ઝમીર અહેમદ ખાન નામના કૉંગ્રેસી પ્રધાને એક રૅસ્ટૉરન્ટમાં ટિપ તરીકે રૂ. ૨૫,૦૦૦ આપ્યા તે સમાચાર ‘કોના બાપની દિવાળી’ કે ‘કોના બાપની ઈદ’ના હેડિંગને લાયક ન ગણાય? આ કર્ણાટકમાં જ કૉંગ્રેસી પ્રધાન ડી. કે. શિવકુમારે (જેમના રિસૉર્ટમાં ગુજરાતના કૉંગ્રેસી ધારાસભ્યો રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે ‘એન્જૉય’ કરવા ગયા હતા) પોતાના જ પક્ષની જૂની સરકારના લિંગાયતોને લઘુમતીનો દરજ્જો દેવાના નિર્ણયને ‘મોટી ભૂલ’ ગણાવ્યો અને માફી માગી જેના લીધે ત્યાં હોબાળો થઈ ગયો. આ સમાચાર તમારા સુધી પહોંચ્યા ખરા?

આ દિવાળીના તહેવારોમાં ઉપરોક્ત પ્રશ્નોરૂપી ફટાકડાઓ હિન્દુઓના મનમાં ધડાધડ ફૂટી રહ્યા છે. સરકાર, મિડિયા, કૉર્ટ- આ ત્રણેય-લોકશાહીના આધારસ્તંભો જો ફટાકડાઓને ઓલવી નહીં નાખે તો આ ફટાકડાઓ મોટો વિસ્ફોટ કરી શકે છે.

gujarat guardian, television

ચીન જેવું પગલું ભારતમાં લેવાય તો?

ઘણી વાર લાગે છે કે ચીનમાં લોકશાહી નથી એટલે જ તે મહાસત્તા બની રહ્યું છે. એક જ પક્ષ – સામ્યવાદી પક્ષનું ત્યાં શાસન છે અને એટલે તે એવા એવા નિર્ણયો લે છે જે આપણે ત્યાં ભારતમાં તો વિચારી પણ ન શકાય. ભારતમાં કોઈ સાંસદ આવા નિર્ણયનો વિચાર તરતો પણ મૂકે તો દિવસોના દિવસો સુધી તેના પર ચર્ચા ચાલે, હોબાળો થઈ જાય. તાજેતરમાં આવા બે નિર્ણયો ચીને લીધા. એક તો મુસ્લિમ વિસ્તારોમાં રોજા રાખવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. ધાર્મિક અંતિમવાદ અથવા ત્રાસવાદી ભયના કારણે તેણે આ નિર્ણય કર્યો છે તેમ તેનો બચાવ છે. આપણી આ કૉલમનો આ વિષય નથી. બીજો નિર્ણય આપણી કૉલમનો વિષય જરૂર છે. અને તે એ છે કે ચીને સેલિબ્રિટીઓને ટીવી શોમાં હોસ્ટ બનવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

ચીનમાં અખબાર, પ્રકાશન, રેડિયો, ફિલ્મ અને ટેલિવિઝનના વહીવટી તંત્રએ આદેશ આપ્યો છે કે અભિનેતા કે અભિનેત્રી સહિત કોઈ સેલિબ્રિટીને ટીવી શોના સંચાલક (હોસ્ટ) બનાવવા નહીં. તેની પાછળ કારણ એવું આપ્યું છે કે તેઓ અયોગ્ય ટીપ્પણીઓ કરે છે. ચીનમાં સેન્સરશિપ બહુ કડક છે. તે માત્ર અખબારોને જ લાગુ નથી પડતી પરંતુ જેને ભારતમાં સોફ્ટ મનાય છે તેવા ટીવી મનોરંજનને પણ લાગુ પડે છે. ભારતના ટીવી શોના દૃષ્ટિકોણથી વિચારીએ તો, ટીવી શોમાં મજાક-મસ્તી, ગંભીરતા વગેરે અનેક રીતે બાબતો આવરી લેવાતી હોય અને શોને જીવંત રાખવા સંચાલકે ટીકા-ટીપ્પણી-પ્રશંસા કરવી પડતી હોય છે. તેમાં એવું કંઈક બોલાઈ જવું સ્વાભાવિક છે જે રૂચિકર ન હોય. એમાંય જો ફિલ્મના કલાકારો હોય તો, તેમના વિશે સામાન્ય માન્યતા એવી હોય છે જે કે તેમનું જીવન નૈતિકતાસભર હોતું નથી. આથી તેમની ટીપ્પણી, ચેષ્ટા, એવી હોય જે કૌટુંબિક રીતે રૂચિકર ન હોય.

ચીનમાં તો સરકાર સ્પષ્ટ કહે છે કે ટીવી શોના જે હોસ્ટ હોય છે તે શો માટે, દર્શકો માટે અને જીવંત પ્રસારણની ગતિને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે. આથી સેલિબ્રિટીને હોસ્ટ બનાવવા યોગ્ય નથી. વળી, ચીનમાં ટીવીના શોની વ્યાખ્યામાં માત્ર મનોરંજનના શોને જ આવરી નથી લેવાયા, પણ તેમાં સમાચાર, કોમેન્ટરી અને ઇન્ટરવ્યૂનો પણ સમાવેશ કરાયો છે. (સમાચારના શો પણ મનોરંજક હોય છે એવું કોણ બોલ્યું?!) શોના રેકોર્ડિંગ પહેલાં હોસ્ટ અને ગેસ્ટ બંનેએ ટ્રેનિંગ મેળવવી જોઈએ તેમ પણ સરકાર કહે છે. ચીનમાં એક જાપાન વિરોધી સિરિયલમાં એવું દર્શાવાયું હતું કે એક મહિલા તેના નીચેના અંતવસ્ત્રમાં ગ્રેનેડ છુપાવીને લઈ જાય છે જે જાપાની સૈનિકોને મારવા માટે હોય છે. આ સિરિયલની પણ તપાસ ચાલી રહી છે.

આપણે ત્યાં આવી કોઈ સેન્સરશિપ જ નથી. પરિણામે ‘દિયા ઔર બાતી’માં વચ્ચે ચાલેલા સંખ્યાબંધ એપિસોડમાં માયા, રાજકુમાર અને પ્રેમા નામના ત્રણ હિન્દુઓને ત્રાસવાદી બતાવાયા હતા. કોઈએ કોઈ વાંધો ન લીધો. જોવાની વાત તો એ હતી કે એ વખતે નરેન્દ્ર મોદીની જ સરકાર હતી. ટીવી પર આવતી જાહેરખબરો અને ફિલ્મોની જાહેરાતોને પણ કોઈ સેન્સરશિપ લાગુ નથી પડતી. હા, ટીવી પર ફિલ્મો દેખાડાય તેમાં જરૂર સંવાદો અને દૃશ્યોમાં કાતર મૂકાય છે. પરિણામે હમણાં જે મેગી પર પ્રતિબંધ મૂકાયો તેના જેવી અનેક જાહેરખબરો ચાલે છે. (ડિયોડ્રન્ટ કે કોન્ડોમની અશ્લીલ જાહેરખબરોની તો વાત જ નથી, પરંતુ જે ભારતીય સંસ્કૃતિને ધરમૂળથી બદલી નાખે તેવી હોય છે તેવી જાહેરખબરોની વાત છે) મેગીની એક જાહેરખબર જેમાં જાણીતાં અભિનેત્રી ઝરીના વહાબે માતા તરીકે કામ કર્યું હતું તેમાં બતાવાય છે કે દીકરી પુખ્ત વયની થતાં એક જ શહેરમાં માબાપથી જુદી રહેવા લાગે છે! આ આપણી સંસ્કૃતિમાં જ નથી કે દીકરી મોટી થાય એટલે અલગ રહેવા લાગે, પરંતુ આવી જાહેરખબરોનો મારો થાય એટલે કાચી વયના દીકરા-દીકરી પર શું અસર પડે? નવી આવનારી ફિલ્મોના ટ્રેલર પણ ગમે ત્યારે ગમે તે ચેનલ પર વચ્ચે ટપકી પડે છે અને તેમાં ભરપૂર અશ્લીલતા દેખાડાય છે. પરંતુ આ જ ફિલ્મો જ્યારે ચેનલ પર આખી બતાવવામાં આવે ત્યારે તેમાંથી સંવાદો અને એ દૃશ્યો કાપી નાખવામાં આવે છે. જે વાત આખી ફિલ્મના પ્રસારણને લાગુ પડે તે તેના ટ્રેલરને લાગુ ન પડે?

અને આવું જ એમ ટીવી, વી ટીવી, બિન્દાસ જેવી યુવા વર્ગને ટાર્ગેટ કરતી ચેનલો પર આવતી સિરિયલો અને ચેનલ પર દર્શાવાતાં ગીતો – પોપ ગીતોનું છે. ‘ઇમોશનલ અત્યાચાર’ નામના પ્રોગ્રામમાં તો પ્રેમી-પ્રેમિકાની બેવફાઈ જ બતાવવામાં આવે છે. અને પછી બેવફાઈ પકડાય એટલે ગાળાગાળી, ઝઘડા બતાવાય છે. આ ચેનલો તો માનો કે માત્ર યુવા વર્ગ માટે જ છે (તે ન જ ચલાવી લેવાય તે ન જ ચલાવી લેવાય, પરંતુ) સબ ટીવી જેવી કોમેડી અને પારિવારિક સ્વચ્છ મનોરંજનનો દાવો કરતી ચેનલ પર ‘સબ કા સપના મની મની’ નામનો કાર્યક્રમ આવે છે તેમાં પૈસા માટે જે કામ કહેવામાં આવે તે કરવાનું હોય છે. તેના એક પ્રોમોમાં બતાવાયું હતું કે એક દંપતી રેસ્ટોરન્ટમાં જમતું હોય છે ત્યાં એક જણ જઈને પેલી સ્ત્રીને કહે છે કે હું તારો પતિ છું. આથી સ્વાભાવિક છે કે તે સ્ત્રી અને તેનો પતિ ચોંકી જાય. શરૂઆતમાં આનાકાની છતાં પેલો માણસ જે પૈસા જીતવા આવું કામ કરતો હોય છે તે પોતાની વાત પકડી રાખે છે. (આ પ્રકારે ઉલ્લુ બનાવવાનું અગાઉ સાયરસ ભરૂચાના ‘એમ ટીવી બકરા’, ‘છુપા રુસ્તમ’ વગેરે અનેક શોમાં આવી ચુક્યું છે) હવે તમે જ પેલા દંપતીની જગ્યાએ હો અને માનો કે કોઈ વ્યક્તિ ‘અગ્નિસાક્ષી’ના નાના પાટેકરની જેમ પરાણે ગળે પડે તો તમને કેટલો ગુસ્સો આવે? આ પ્રકારના શોમાં તો પછી એવું બતાવાય છે કે જે વ્યક્તિ ઉલ્લુ કે બકરા બન્યા હોય તેમને ખબર પડે કે આ કોઈ શો માટે શૂટિંગ છે એટલે તે હસીને વાત માંડી વાળે, પરંતુ તમે કલ્પના કરો કે તમારી સાથે ખરેખર આવું બન્યું હોય તો તમને કેટલો ગુસ્સો આવે? અને માનો કે જો ટીવી કેમેરા ચાલુ ન હોય તો તમે આવી વ્યક્તિને બે અડબોથ લગાવી દો કે નહીં?

આ તો થઈ સિરિયલોની વાત. રિયાલિટી શો પણ કંઈ કમ નથી. તે તો કેટલાય ગણાં ઉતરતા, હલકી કક્ષાના છે. થોડાં વર્ષો પહેલાં તો આવા શોની ભરમાર આવી ગઈ. પણ માનો કે ચીનની જેમ અહીં પણ એવી સરમુખત્યાર જેવી સરકાર હોય (જે લોકો અત્યારની સરકારને સરમુખત્યાર જેવી ગણે છે તેમણે વિચારવું જોઈએ, આવું ખરેખર છે?) તો કઈ સેલિબ્રિટી પર સંચાલક કે નિર્ણાયક તરીકે આવવા પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ? (આપણે એટલી છૂટ આપીએ કે બધી સેલિબ્રિટી પર નહીં, પરંતુ જે અતિ ખરાબ સેલિબ્રિટી હોસ્ટ કે જજ છે તેમના પર જ પ્રતિબંધ મૂકાય તેમ કલ્પીએ.)

પહેલાં તો રાખી સાવંતનું નામ આવે. રાખી સાવંતે ‘સ્વયંવર’માં તો નાટકો કર્યાં જ હતાં, પરંતુ હોસ્ટ તરીકે ‘રાખી કા ઈન્સાફ’માં બેશરમીની હદ વટાવી દીધી હતી. મોટા ભાગે અતિ થર્ડ કેટેગરીના જુનિયર આર્ટિસ્ટ હોય તેવા લાગતા લોકો આ શોમાં આવીને પોતાની ફરિયાદ કરતા અને રાખી તેમનો ન્યાય તોળતી! એક એપિસોડમાં તો હદ એટલી વટી ગઈ હતી કે તેમાં ફરિયાદી યુવતી કોઈ સંસ્કારી પુરુષ પણ જે ગાળો બોલતાં ખચકાય તેવી ગાળો બોલવા લાગી હતી અને મારામારી કરવા લાગી હતી. પરંતુ શોના નિર્માતાએ આ અનએડિટેડ એટલે કાપકૂપ વગર જ બતાવ્યું! હોસ્ટ તરીકે રાખીએ પણ કોઈ દરમિયાનગીરી ન કરી કે નિર્માતાને આવી ગાળાગાળી ન દેખાડવા કોઈ વિનંતી કરી. (રાખીનું વ્યક્તિત્વ આમેય ક્યાં અજાણ્યું છે?) આ જ શોની બીજી સિઝન આવી ત્યારે તેનું નામ ‘ગજબ દેશ કી અજબ કહાનિયાં’ રખાયું હતું. આ દેશના અનેક પ્રેરણાદાયક, હકારાત્મક કિસ્સાઓ છે, પરંતુ આ શોમાં સાવ વિચિત્ર (વિયર્ડ) કિસ્સાઓ જ બતાવાતા હતા. એક એપિસોડમાં એવું બતાવાયું કે એક પુરુષે લગ્ન તો કર્યા છે અને તે પૂરેપૂરો પુરુષ પણ છે, પરંતુ તે હંમેશાં સાડી અને દાગીના પહેરીને સ્ત્રી જેવો દેખાય છે. આ એપિસોડમાં રાખી જે વલ્ગારિટીથી પુરુષને સાડી પહેરવા વિશે, સુહાગ રાત કેવી રીતે મનાવી તે વિશે પૂછે છે તે સાંભળીને ભારોભાર ગુસ્સો આવી જાય.

હિન્દી ફિલ્મમાં સંગીતકાર તરીકે જેમના માટે ખૂબ જ માન ઉપજે, પરંતુ તેમણે ટીવી શોમાં નિર્ણાયકો તરીકે દાખવેલા અત્યંત ખરાબ વર્તન માટે ઈચ્છા થાય કે ચીન જેવો નિર્ણય ભારતમાં લેવાય તો સારું એ બે સંગીતકાર એટલે અનુ મલિક અને હિમેશ રેશમિયા. ઇન્ડિયન આઈડોલમાં થોડાં વર્ષો પહેલાં જ્યારે અનુ મલિક નિર્ણાયક તરીકે આવતા હતા ત્યારે સ્પર્ધકોને એટલી ખરાબ રીતે ઉતારી પાડતા હતા કે વાત ન પૂછો. તો હિમેશ રેશમિયા પણ સારેગમપમાં ખૂબ જ ઉદ્ધત વર્તન કરતા હતા. તેમના ‘મુઝે તેરે ઘર મેં રોટી ચાહિયે’વાળા એપિસોડની ચર્ચા તો બહુ જ ચાલી હતી. બહુ થોડા સમય માટે ચાલેલા ‘કમઝોર કડી કૌન’માં હોસ્ટ તરીકે ફિલ્મ-ટીવી અભિનેત્રી નીના ગુપ્તા પણ ખૂબ જ ખરાબ વ્યવહાર સ્પર્ધકો સાથે કરતી હતી. એ માન્યું કે એ શોનું ફોર્મેટ જ એવું હતું પરંતુ નીના ગુપ્તા પ્રત્યે ધિક્કારની લાગણી ઉપજ્યા વગર ન રહે.

અમિતાભ બચ્ચન જેટલી શાલીનતાથી ‘કૌન બનેગા કરોડપતિ’ને સંચાલિત કર્યો અને સંચાલનનું એક ઉચ્ચ ઉદાહરણ પ્રસ્તુત કર્યું એ જ શોમાં શાહરુખ ખાને જે સ્પર્ધકો છોડી જવા માગતા હોય તેમને ભેટવાની પરંપરા કરીને શોમાં હલકાઈ લાવી દીધી. ભારતમાં પારકી સ્ત્રીને ભેટવાનું સામાન્ય મનાતું નથી અને એટલે જ આધેડ ઉંમરની પ્રાધ્યાપિકા એવી સ્પર્ધકે તો શાહરુખને ભેટવાની ના પાડી લઈ તેનું રીતસર નાક કાપી લીધું હતું. પરંતુ શાહરુખે તંત ન છોડતાં તેની વૃદ્ધ માતાને ભેટીને પોતાનું ધાર્યું કર્યું જ હતું. ‘સચ કા સામના’ શોમાં પણ ઘણી ગંદકી ઉજાગર કરાતી હતી. શાસ્ત્રોમાં કહેવાયું છે કે સત્ય બોલવું જોઈએ, પરંતુ અપ્રિય સત્ય નહીં. જ્યારે આ શોમાં તો સેલિબ્રિટીના તમામ ખરાબ પાસાં ઉજાગર કરાતા હતા. પરંતુ એક વાત સ્વીકારવી પડે કે રાજીવ ખંડેલવાલનું સંચાલન પ્રમાણમાં શિષ્ટ હતું. ‘બિગ બોસ’માં તો જેમણે ખરાબ કામો કર્યાં હોય અથવા વિવાદની રીતે નામ કર્યું હોય તેવા લોકોને જ લવાય છે અને લગભગ પોર્નસ્ટાર કહેવાય તે કક્ષાની વ્યક્તિઓને લાવવામાં આવે છે, ગુંડાઓને લવાય છે, જેમને કોઈ ઓળખતું ન હોય તેવા ડિઝાઇનરો જે અત્યંત વિચિત્ર હેરસ્ટાઇલ અને કપડાં પહેરતા હોય છે તેમને બિગ બોસના ઘરમાં નિવાસી બનાવાય છે અને પછી અંદર અંદર ઝઘડા દેખાડાય, ફિલ્મોની જેમ ઉત્કટ પ્રણયનાં દૃશ્યો દેખાડાય છે. વળી, આ શો રાત્રે ૯ વાગ્યે જ આવે છે. સોની ટીવી પર એક સમયે આવેલી સિરિઝ કોમેડી સર્કસ અને અત્યારે લાઇફ ઓકે પર આવતા કોમેડી ક્લાસીસમાં તો વલ્ગારિટીની તમામ હદો તોડી નાખવામાં આવી છે. કોમેડી વિથ કપિલમાં પણ ક્યારેક સીમા ઉલ્લંઘન કરાય છે. વળી, આ શો વિશે એક વાત એ સમજાતી નથી કે તેમને કોઈ સ્ત્રી કલાકારો નહીં મળતી હોય? તો પછી પુરુષોને સ્ત્રીની ભૂમિકા શા માટે કરાવાય છે?

લોકશાહીમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા હોય તે જરૂરી છે, પરંતુ આ સ્વતંત્રતા સ્વચ્છંદતામાં ન પરિણમે અને ભારતીય સંસ્કૃતિનાં મૂલ્યોને તોડે નહીં તે જોવું પણ એટલું જ જરૂરી છે.

(ગુજરાત ગાર્ડિયન  દૈનિકની શુક્રવારની પૂર્તિમાં ‘ટેલિટૉક’ કૉલમમાં તા.૨૬/૬?૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો.)

health, hindu, sikka nee beejee baaju

યોગા કે યોગાસન એ યોગ નથી, નથી ને નથી જ

આજે (૨૧ જૂન,) પ્રથમ આંતરરાષ્ટ્રીય યોગદિવસ છે. વિશ્વભરમાં ધામધૂમથી મનાવાશે. આનો શ્રેય એક માત્ર નરેન્દ્ર મોદીને જાય છે જેમણે આવતાંવેંત સંયુક્ત રાષ્ટ્રોમાં જઈને રજૂઆત કરી કે વિશ્વ યોગ દિવસ મનાવો. યુએન માની ગયું. અમુક વિવાદોની વચ્ચે આજે આખું વિશ્વ યોગાસનો કરશે. પણ મને એ નથી સમજાતું કે મુસ્લિમોને યોગ કરવા આટલું ભાઈબાપા શા માટે કરાયા?

કોઈ પણ સારી બાબત કરવી ન કરવી તે જેતે વ્યક્તિની આંતરિક મનેચ્છા છે. સરકારે મુસ્લિમ બંધુઓને કહ્યું કે તમે ઓમ્ ન બોલતા, તમારી ઈબાદત કરજો. (આ જ ભાજપ અને તેના સાથી આરએસએસ વગેરે સંઘપરિવારનાં સંગઠનો જ ગાંધીજી અને અન્ય કૉંગ્રેસી નેતાઓ પર આક્ષેપ તુષ્ટિકરણના આક્ષેપો મૂકતા આવ્યા છે કે ગાંધીજીએ મુસ્લિમોને રાજી રાખવા વંદેમાતરમ્ ટૂંકાવી નાખ્યું. રઘુપતિ રાઘવ રાજા રામ ભજનમાં ઈશ્વર અલ્લાહ તેરો નામ ઘૂસાડ્યું વગેરે વગેરે, તો અત્યારે પોતે શું કરે છે?) સંઘ પરિવારની મુસ્લિમ સંસ્થા મુસ્લિમ રાષ્ટ્રીય મંચ (એમઆરએમ)એ તો પુસ્તક ‘યોગ એન્ડ ઈસ્લામ’ બહાર પાડ્યું. તેમાં સમજાવવાના ભરપૂર પ્રયાસો કરાયા કે યોગ બિનઈસ્લામી નથી.

મુસ્લિમોએ સૂર્યનમસ્કારનો વિરોધ કર્યો તો સરકાર સંમત થઈ ગઈ કે તમે સૂર્ય નમસ્કાર ન કરતા. સારી વાત છે, ચાલો. પરંતુ એક મુદ્દો લોકોના ધ્યાનબહાર રહી જાય છે કે ગયા વર્ષે ભાજપના એક ધારાસભ્યે મુસ્લિમોને નવરાત્રિના ગરબામાં આવવાની મનાઈ માટે સૂચન કર્યું ત્યારે હોહા થઈ ગઈ હતી. જો મુસ્લિમો સૂર્યનમસ્કારનો વિરોધ કરતા હોય તો તેમણે ગરબામાં પણ શા માટે આવવું જોઈએ? ગરબા પણ આદ્ય શક્તિની ઉપાસના જ છે. નવરાત્રિમાં અનેક સુંદર યુવતીઓ આવે છે માટે તેમની સાથે રમવા ગરબામાં આવવામાં કોઈ વાંધો નથી તો સૂર્યનમસ્કાર સામે શા માટે? હકીકતે કેટલાક મુસ્લિમો વિરોધ કરે છે તે કરતાં સવાયા મુસ્લિમો જેવા સેક્યુલર હિન્દુઓ વધુ હોહા કરે છે. સોમનાથ મંદિરમાં વ્યવસ્થાના ભાગરૂપે બિનહિન્દુઓએ મેનેજમેન્ટની પરવાનગી પછી જ દર્શન કરવા અંદર જવું તેવું પાટિયું મૂકાયું તેમાં પણ હોબાળો થઈ ગયો. જે મુસ્લિમોને વંદેમાતરમ્ બોલવામાં-ગાવામાં વિરોધ છે, જેમને ભારતમાતા કી જય કહેવામાં વાંધો છે, જેમને યોગ નથી કરવા કે સૂર્યનમસ્કાર નથી કરવા તેમને મંદિરમાં દર્શન પણ ન જ કરવા હોય. તેઓ ક્યાં મૂર્તિપૂજામાં માને છે? તો પછી સેક્યુલર હિન્દુઓ કેમ આટલો દેકારો કરી મૂકે છે? ગરબામાં તેમના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂકાય તેમાં કેમ સેક્યુલર હિન્દુઓના પેટમાં ચૂંક આવે છે? હકીકતે તમામ પંથ – ઉપાસના પદ્ધતિમાં ચોક્કસ નિયમો ઘડાયા છે. ગુરુદ્વારામાં કે દરગાહમાં તમે માથું ખુલ્લુ રાખીને જઈ શકતા નથી. ચર્ચમાં પણ ટૂંકા કપડાં પહેરવા સામે મનાઈ છે, તો મંદિરમાં પણ હોય જ. તમામ પંથ-ઉપાસનામાં ઘણી સામ્યતાઓ છે અને તે એ કે સભ્ય બનો, સભ્યતા રાખો. ચર્ચમાં તમે અસભ્ય વર્તન કરો તે ન ચાલે તેમ મંદિરમાં પણ ન જ ચાલે. પરંતુ ભારતમાં બધી શીખામણો માત્ર હિન્દુઓ માટે જ છે. હિન્દુ ધર્મ દુનિયાનો સૌથી ખરાબ ધર્મ હોય તે રીતે સેક્યુલર હિન્દુઓ તડાપીટ બોલાવે છે. અને જે અપપ્રચાર થાય છે તેની જાળમાં હિન્દુવાદી સરકાર અને સંગઠનો પણ આવી જાય છે. પરિણામે ઉપર કહ્યું તેમ યોગદિવસની ઉજવણી માટે મુસ્લિમોને ભાઈબાપા કરવા માંડે છે. ઘરના એકાદ સભ્ય જે દરેક વાતે વાંધો પાડતા હોય તેમ મુસ્લિમ સમુદાયના કેટલાક લોકોને કોઈ ને કોઈ વાતે વાંધો પડ્યા જ રાખે છે. શું આ દેશમાં લઘુમતી માત્ર મુસ્લિમ સમુદાય જ છે? પારસી, ખ્રિસ્તી, યહુદીઓ વગેરે લઘુમતી નથી? ઘરના આ વાંધાપાડુ સભ્યની એક વાત તમે માનો એટલે પછી બીજી વાતે વાંધો પાડે અને તે વાત પણ મનાવે, તેમ ગાંધીજીના વખતથી મુસ્લિમ સમુદાયના કેટલાક નેતાઓ વાંધો પાડીને પોતાની વાતો  મનાવતા આવ્યા છે, તે હિન્દુવાદી નરેન્દ્ર મોદીના શાસનમાં પણ ચાલુ છે. તેમને યોગ ન કરવા હોય તો ન કરે, ફરજ શા માટે?

પરંતુ યોગને સમજે છે પણ કોણ? હિન્દુઓની મૂળ તકલીફ એ છે કે તેમના ધર્મ- સંસ્કૃતિમાં ઘણી અદ્ભુત તર્કસંગત ચીજો પડેલી છે. આખો ધર્મ વૈજ્ઞાનિક ઢબે ઘડાયેલો છે, પરંતુ વચ્ચેના એક સમયગાળામાં કર્મકાંડીઓએ તેના પ્રત્યે અરુચિ કરી દીધી એમ આજે પોતાને બુદ્ધિજીવી માનતા લોકો હવે હિન્દુ શબ્દથી જ નાક ચડાવે છે. યોગથી માંડીને તુલસી, હળદર સહિતની અનેક બાબતો જે હિન્દુ ધર્મની અનિવાર્ય બાબત હતી તેનું મહત્ત્વ પશ્ચિમી દેશોએ સમજ્યું અને પેટન્ટ કરાવવા માંડી તે પછી આપણે જાગ્યા અને આપણને થયું કે લે, આ તો આપણી જ વસ્તુઓ હતી. પશ્ચિમી દેશોની રીતરસમ છે કે જે કોઈ દેશની સારી બાબત હોય તેને કાં તો વિકૃત બનાવી દેવી. એટલે રામનું રામા કરી નાખ્યું, પાંડવનું પાંડવા કરી નાખ્યું, યોગનું યોગા કરી નાખ્યું. અને એટલે પોતાને સ્ટાઇલિશ અને હાઇફાઇ ગણતા ગુજરાતી સહિતના લોકો કહેતા હોય છે, “અમે તો રોજ યોગા કરીએ”. શું ધૂળ યોગા કરો છો? યોગનો અર્થ તો સમજો.

યોગનો અર્થ છે જોડવું. કોની સાથે જોડવું? બ્રહ્મ સાથે. બ્રહ્મ કોણ? એ સર્વોચ્ચ શક્તિ જે આખું બ્રહ્માંડ સર્જે છે, ચલાવે છે અને તેનું વિસર્જન કરે છે. એ બ્રહ્મ દેખાતા નથી. એ અદૃશ્ય શક્તિ છે, બિલકુલ વીજળીની જેમ જ. જેમ વીજળી પ્રકાશ પણ ફેલાવે છે અને તેનો શોક લાગે તો તમને અંધારા પણ આવે. યોગને હિન્દુ ધર્મ સાથે કોઈ લેવા દેવા નથી તેવું કહેનારા લેખકો ને નેતાઓ બેવકૂફો છે અને તેમણે કંઈ અભ્યાસ કર્યો નથી. એ વાત સાચી કે મહર્ષિ પતંજલિએ તેને ગ્રંથરૂપે સૂત્રબદ્ધ કર્યું, પરંતુ હિન્દુ ધર્મમાં તો પરંપરા રહી છે કે બધી વિદ્યા કર્ણોપકર્ણ , ગુરુ-શિષ્યની પરંપરાથી- શ્રુતિ અને સ્મૃતિથી આગળ વધારવી. યોગનો સૌ પહેલો ઉપદેશ બ્રહ્માએ પહેલા ચાર માનસપુત્રો સનતકુમાર નામના ચાર ઋષિઓને આપ્યો હતો. આ ચારેય ઋષિ સનત, સનક, સનાતન, સનાંદન યોગમાં નિપુણ હોવાનું મનાય છે. બ્રહ્માના એક માનસપુત્ર મરીચિ પરથી મરીચ્યાસન આવ્યું. પૃથ્વી પર પ્રથમ મનુષ્ય- મનુ અને તેમની પત્ની શતરૂપા થઈ. તેમની દીકરી દેવહૂતિના દીકરા કપિલ મુનિએ સાંખ્ય યોગ અથવા સાંખ્ય દર્શન રચ્યું. આ જ સાંખ્યદર્શન પતંજલિના યોગસૂત્રનો આધાર છે, મોહેંજોદડોના હડપ્પા નગરમાંથી યોગાસનની મુદ્રામાં હોય તેવા અવશેષો મળી આવ્યા છે તે શું સૂચવે છે? અને બેવકૂફ લેખકો કહે છે કે યોગ એ પતંજલિ પહેલાં હતું જ નહીં.

યોગ એ માત્ર યોગાસન (અથવા આજે  ચિબાવલી ભાષામાં યોગા કહેવાય છે તે) નથી, નથી ને નથી જ. ‘હાદસા’ ફિલ્મમાં યુવતીઓના સૌંદર્યદર્શન માટે અકબરખાન લેડિઝ હેલ્થ ક્લબમાં ઘૂસીને જે ગીત ગાય છે તે ‘વાય ઓ જી એ યોગા યોગા યોગા’માં જે શબ્દો છે તે તો માત્ર યોગાસનની થોડીક વિધિ જ છે. પરંતુ યોગ એ આપણા જીવનમાં રોજબરોજ એટલો વણાઈ ગયો છે કે આપણને ખબર જ નથી. આપણે નીચે બેસીને પલાઠીવાળીને જે જમીએ છીએ કે માળા કરીએ છીએ તે પણ યોગનું એક આસન- યોગાસન જ છે. આ જ રીતે ચત્તા (પીઠના આધારે) એકદમ રિલેક્સ થઈને સૂવું તે સવાસન છે. પૂજા કરવામાં આપણે પ્રાણાયામ કરીએ જ છીએ, તે પ્રાણાયામ પણ યોગનો એક ભાગ છે. શંકર ભગવાન તો આદિકાળથી છે, તેઓ ધ્યાન કરતા આવ્યા છે. સમાધિ પણ તેમને સહજ હતી. તે ધ્યાન અને સમાધિ પણ યોગના આઠ અંગો પૈકીનું એક છે. આ બધાં કર્મકાંડ-તેની પદ્ધતિઓ વેદમાંથી તો આવી અને તેમાં જો યોગ વણાયેલો હોય તો તેનો અર્થ યોગ સૃષ્ટિના પ્રારંભથી જ હતો કારણકે વેદો તો બ્રહ્માએ સર્જેલા છે અને તે આ દુનિયાનું સૌથી પ્રાચીન સાહિત્ય મનાય છે. યોગનાં આઠ અંગોને આપણે દિનપ્રતિદિનની જીવનશૈલીમાં અપનાવીએ તો આપણને કોઈ દુઃખ-દર્દ રહે જ નહીં. પરંતુ આપણે તે ક્યાં અપનાવવું છે? પશ્ચિમી-ભોગવાદી, જેમાં ભાવે તે ખાવ અને ભોગો ભોગવો, તે જીવનશૈલી અપનાવવી છે, પરંતુ ‘યોગા’ને યોગ માનીને, તે કરીને ફિટ પણ રહેવું છે. આવા લોકો યોગને ખોટો સમજે છે. હકીકતે તો પતંજલિએ પણ કહ્યું છે: योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः અર્થાત્ યોગ ચિત્તવૃદ્ધિનો નિરોધ (રોકવું) છે.

સૃષ્ટિના જન્મ વખતે જ સનકાદિથી માંડીને ઋષિ-મુનિઓએ જોઈ લીધું કે સૃષ્ટિ પર જ દુઃખ રહેવાના છે તે માત્ર શારીરિક (ઈજા, પેટની તકલીફ કે અન્ય રોગો) જ નથી, માનસિક દુઃખો પણ એટલા જ રહેવાના છે. કામ, ક્રોધ, લોભ, મદ, મોહ, મત્સરને અમસ્તાં જ ષડરિપુ (રિપુ એટલે શત્રુઓ) નથી કીધા. આ છયે છ માનસિક લાગણીઓ અંતે તો આપણા શરીરમાં રોગો જ જન્માવે છે. એટલે માનસિક રીતે સુખી થવું પણ અત્યંત આવશ્યક છે. એટલે જ યોગનો આવિષ્કાર કરાયો. અને તે યોગનાં આઠ અંગ છે – યમ, નિયમ, આસન, પ્રાણાયામ, પ્રત્યાહાર, ધારણા, ધ્યાન અને સમાધિ. આમ, આસન એટલે કે યોગાસન એટલે કે આજે જે યોગા કહેવાય છે તે તો યોગનું એક અંગ જ છે. તેને અપનાવી લેવાથી તમે આટલા સાજાસારા રહી શકતા હો તો વિચાર કરો કે આઠેય અંગને અપનાવી લો તો? કોઈ તકલીફ જ ન રહે. પહેલું અંગ યમ એટલે અહિંસા, સત્ય, અસ્તેય (ચોરવું નહીં), બ્રહ્મચર્ય, અપરિગ્રહ (બિનજરૂરી સંગ્રહ ન કરવો). એમાં બ્રહ્મચર્યની વાત આવશે એટલે ઘણા નાકનું ટેરવું ચડાવશે. કેટલાક કૉલમિસ્ટો, ફિલ્મકારો અને રજનીશ જેવાએ બ્રહ્મચર્યની વાતથી લોકોને સૂગ કરતા કરી દીધા છે. આપણી આજુબાજુ છાપાં, ટીવી, ફિલ્મ, ઇન્ટરનેટ તમામ દિશાથી સેક્સની વાતોનો એટલો રાફડો ફાટ્યો છે કે વાત ન પૂછો. અને તેમાં બ્રહ્મચર્ય એટલે તો મહાપાપ ગણાવી દેવાયું!

ઉદાહરણ તો એવા અપાય કે આવેગ એ સ્પ્રિંગ જેવું છે. દબાવો એટલે વધુ ઉછળે. વળી, મહાભારત જેવા ગ્રંથથી લઈને શાસ્ત્રોમાં આવતા જૂજ સ્ખલનના આધારે બ્રહ્મચર્યની મજાક ઉડાવાય. પણ બ્રહ્મચર્ય એટલે માત્ર સેક્સ ન કરવું તેવું નથી. તેમાં માનસિક રીતે પણ સેક્સના વિચારો ન કરવા અને અન્ય લાગણીઓ પર પણ સંયમ રાખવો તેવું કહેવાયું છે. બ્રહ્મચર્ય એટલે પરમ શક્તિ બ્રહ્મ તરફ જવું. ઋષિમુનિઓએ પહેલા જ જોઈ લીધું કે માનવ માત્ર સ્ખલનને પાત્ર. અને એક સાંસારિક વ્યવસ્થા રચાય, અતિ ઉપભોગમાં માનવી પડી ન જાય, પોતાની તંદુરસ્તી બગાડી ન દે (આમાં વીર્ય સ્ખલન થાય એટલે તંદુરસ્તી બગડે તેવી વાત નથી, પરંતુ અતિ ઉપભોગથી એઇડ્સથી લઈને શ્વેત પ્રદર/વ્હાઇટ ડિસચાર્જ જેવી અનેક બીમારીઓ થઈ શકે તેની વાત છે) તે માટે બ્રહ્મચર્યનો કોન્સેપ્ટ લવાયો છે. બ્રહ્મચર્યના વિરોધી બેવકૂફોની દલીલ હોય છે કે ઋષિ-મુનિઓ પણ ગૃહસ્થ જીવન જીવતા હતા. વાત સાચી, ઋષિ-મુનિઓ કામસુખ માણતા હતા પરંતુ સંયમ સાથે. હોમહવન, અનુષ્ઠાન, વ્રત હોય ત્યારે બ્રહ્મચર્ય પાળવું અનિવાર્ય છે.

યોગના બીજા અંગ નિયમમાં આટલી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે- શૌચ (આંતરિક અને બાહ્ય બંને રીતે શુદ્ધિ, મન પણ સાફ રાખવું), સંતોષ (જે પણ ધન મળે, પત્ની કે પતિ મળે, સંતાનો મળે, પદ-પ્રતિષ્ઠા મળે કે ન મળે તેનાથી સંતોષ માનવો), તપ કરવું, સ્વાધ્યાય (આત્મચિંતન) કરવું, ઈશ્વરને સમર્પિત થવું. યોગનું ત્રીજું અંગ આસન એટલે યોગાસન. યોગાસન એ કસરતો છે, જે શરીરને ચુસ્ત રાખવા માટે ઘડાયાં છે. તેમાં પ્રાણીઓ પરથી પણ પ્રેરણા લેવામાં આવી છે. જેમ કે સાપને જોઈને ભુજંગાસન, ગરુડ પરથી ગરુડાસન, બિલાડી પરથી માર્જર્યાસન, ગાય પરથી ગોમુખાસન, માછલી પરથી મત્સ્યાસન, મોર પરથી મયૂરાસન, મરઘા પરથી કુકુટાસન વગેરે. યોગનું ચોથું અંગ પ્રાણાયામ છે, જેમાં શ્વાસની ક્રિયાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું છે. યોગનું પાંચમું અંગ પ્રત્યાહાર છે. તેમાં ઈન્દ્રિયોને વિષયસુખના સાગરમાંથી બહાર કાઢવાની છે. અર્થાત ખાણીપીણી, સેક્સ, જેવા વિષયોમાં અતિ ડૂબ્યા રહેવાનું નથી. યોગના છઠ્ઠા અંગ ધારણામાં મનને એકાગ્ર કરવાનું છે અને સાતમા અંગમાં ધ્યાનમાં ભગવાનનું ધ્યાન કરવાનું છે અને આ બધા અંગોમાંથી સાંગોપાંગ સફળ રીતે પસાર થયા તો આઠમું અંગ આપોઆપ સિદ્ધ થવાનું જેને સમાધિ કહે છે.

તો આજથી તમારે બે વાત કરવાની છે. યોગા શબ્દ વાપરવાનો બંધ કરી દેજો. યોગ જ બોલવું ને લખવું. (તમારું નામ કોઈ  વિકૃત રીતે લખે તો કેવું લાગે) અને બીજું, યોગનાં આઠેય અંગોને સમજીને અપનાવજો તો જ યોગ ખરેખર કર્યો કહેવાશે.

(મુંબઈ સમાચારની રવિવારની  યોગ વિશેષ પૂર્તિમાં તા. ૨૧/૬/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

ahmedabad, gujarat guardian, society, sports

ફિલીપ હ્યુજીસનું કમોત : બોધપાઠ માત્ર ક્રિકેટરોએ જ નહીં, વાહનચાલકોએ પણ લેવાનો છે

પૂર્વ ઑસ્ટ્રેલિયાઈ ક્રિકેટર બ્રાઇસ મેકગેઇને કેટલાંક વર્ષો પહેલાં એક વન-ડે શ્રેણી માટે સુરક્ષા વધારતી હેલ્મેટ પહેરી હતી અને ત્યારે તે કોમેન્ટેટર અને ખેલાડીઓની ટીકા અને મજાકને પાત્ર બન્યો હતો. મેકગેઇન મુજબ, તેણે આ હેલ્મેટની ટૅક્નૉલૉજી સમજી અને તેને ગમી, તેથી તેણે એ પહેરી. જો ટોચના ક્રિકેટરો ન પહેરે તો તેના ઉત્પાદકો તેને વેચે નહીં.

અને બન્યું એવું જ. જોકે, અલ્બિયન સ્પૉર્ટ્સ પ્રા. લિ. એ હેલ્મેટ વેચાણમાંથી પાછી ખેંચી લીધી, તેની ડિઝાઇન વધુ કવરેજ આપતી હોવા છતાં. કારણ કે તેનું વેચાણ ઓછું હતું.

કાશ! જે વાત મેકગેઇન સમજ્યો તે વાત ફિલિપ હ્યુજીસ જેવા યુવાન ક્રિકેટરે સમજી હોત! ૨૫મી નવેમ્બરે ન્યૂ સાઉથ વેલ્સ વિરુદ્ધ સાઉથ ઑસ્ટ્રેલિયાની એક મેચમાં સીન એબ્બોટ્ટના એક બાઉન્સરનો સામનો કરવા જતાં હ્યુજીસના માથા પર, તેણે હેલ્મેટ પહેરી હોવા છતાં, ભારે ઈજા થઈ જે ૨૭મી નવેમ્બરે, તેના ૨૬મા જન્મદિનના માત્ર ત્રણ દિવસ પહેલાં જ, કમોતનું કારણ બની. કાર અકસ્માત થાય અને જેવી પીડા-ઈજા થાય તેની સાથે હ્યુજીસની પીડા-ઈજાને સરખાવવામાં આવે છે. હ્યુજીસના કમોતના કારણે હેલ્મેટ પહેરવાનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવી ગયો છે. ક્રિકેટર દ્વારા પહેરવાનો અને બાઇક-સ્કૂટર-સ્કૂટી ચલાવનારાઓ માટે પણ.

હ્યુજીસે જે હેલ્મેટ પહેરી હતી તે જૂના મોડલની હતી. આધુનિક હેલ્મેટમાં હ્યુજીસને માથા પર જે જગ્યાએ વાગ્યું તેનું રક્ષણ થાય છે. કાશ! હ્યુજીસ કે તેના માટે, હ્યુજીસ જેવા ક્રિકેટરોના કારણે જંગી આવક રળતા ક્રિકેટ બૉર્ડએ ગયા વર્ષે પ્રકાશિત થયેલો એક અભ્યાસ વાંચ્યો હોત!  યુકેની લફબોરો અને કાર્ડિફ મેટ્રોપોલિટન યુનિવર્સિટીએ પ્રથમ શ્રેણીના ક્રિકેટરોના ૩૫ વિડિયોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું જેમાં તેમણે હેલ્મેટ પહેરી હોવા છતાં તેમને ઈજા થઈ હતી. મોટા ભાગે દડો ફેસગાર્ડ પર અથવા ટોચે વાગ્યો હતો અથવા દડો બંને વચ્ચેના ગેપમાં વાગ્યો હતો.  તેના કારણે મોટા ભાગે કાપા, ફ્રેક્ચર અથવા સોળ જેવી ઈજા થઈ હતી. પરંતુ હેલ્મેટના કવચની પાછળ જ્યારે દડો વાગ્યો તેમાંથી છ જણાને ઈજા થઈ હતી અને બે જણાને અરક્ષિત ડોક પર અથવા માથાના પાછળના ભાગે ઈજા થઈ હતી. અભ્યાસ મુજબ, આ વિસ્તારોમાં ઈજા થાય તો તેનાથી સખત આઘાત લાગે છે.

માથાની ઈજા હંમેશાં ચિંતાનો વિષય રહી છે. પરંતુ બોલરો માટે તે મજા અથવા તો મજબૂરી છે. મજા એ રીતે કે બાઉન્સર નાખીને બૅટ્સમેનને બીવડાવવા અથવા તો ભૂલ કરવા મજબૂર કરી શકાય છે. મજબૂરી એ છે કે સારું રમતા ક્રિકેટરને ડરાવવાની આ એક રીત છે. જ્યારે સામે સચીન તેંડુલકર જેવા બેટ્સમેન હોય ત્યારે ૧૪૫ પ્રતિ કિમી જેવી ઊંચી ગતિએ ૧૫૫.૯ ગ્રામથી ૧૬૩ ગ્રામ વચ્ચેનું વજન ધરાવતો બોલ પડે અને તે બાઉન્સર હોય તો તેને ડરાવવામાં મદદરૂપ બને છે. જોકે તેંડુલકર જેવા બૅટ્સમેન તો બીજા જ દડે તેનો વળતો જવાબ આપી દે, પરંતુ તેની જગ્યાએ કાચા પોચા બૅટ્સમેનના તો હાંજા જ ગગડી જાય.

ઇંગ્લેન્ડના પૂર્વ કપ્તાન માઇક ગેટિંગ જેનું નાક એક વખત વેસ્ટ ઇન્ડિઝના ફાસ્ટ બૉલર માલ્કમ માર્શલના બોલનો સામનો કરતી વખતે ભાંગી ગયું હતું તેના મુજબ, જ્યારે તેણે રમવાનું શરૂ કર્યું ત્યારે હેલ્મેટનું ચલણ નહોતું.

યાદ છે ને, દૂરદર્શન પર આવેલી અંગ્રેજી શ્રેણી બોડીલાઇન? તે સાચી ઘટનાઓ પર આધારિત હતી. ઇંગ્લેન્ડ અને ઑસ્ટ્રેલિયા વચ્ચે ૧૯૩૨માં રમાયેલી શ્રેણીમાં ઑસ્ટ્રિલયાના બર્ટ ઑલ્ડફિલ્ડની ખોપડીમાં એક બાઉન્સરથી ફ્રેક્ચર થયેલું. આવા બનાવો બન્યા બાદ શોર્ટ પિચવાળી બૉલિંગ જે બૅટ્સમેનના શરીરને તાકીને (આ શબ્દ હવે આજકાલના જર્નાલિઝમમાં ઓછો વપરાય છે, હવે તો ટાર્ગેટ બનાવવું એવા અંગ્રેજી શબ્દોની ભરમાર, આવા સારા ગુજરાતી શબ્દો હોવા છતાં વધી ગઈ છે.) કરવામાં આવી તેના વિશે ભારે હોબાળો થયો. જોકે એ પછી મિડલસેક્સ અને વૅસ્ટ ઇન્ડિઝ વચ્ચે રમાતી મેચમાં ઇંગ્લેન્ડના પેટ્સી હેન્ડ્રેને તેની પત્નીએ બનાવેલી સુરક્ષાત્મક ટોપી પહેરવાનું ચાલુ કર્યું. (જોયું? પત્નીઓ કાયમ માથામાં ફટકારે તેવું જ નથી હોતું, ઘણી વાર જીવની પરવા પણ કરે, હોં!)

જોકે સાચી હેલ્મેટનો વપરાશ તો તેના ચાળીસ વર્ષ આસપાસ શરૂ થયો. વૅસ્ટ ઇન્ડિઝ જેવી કાતિલ ફાસ્ટ બૉલરોની ટીમ સામે રમતાંય આપણા ભડવીર લિટલ માસ્ટર સુનીલ ગાવસ્કર તો ગોળ ટોપી જ પહેરતા. તેમણે જોકે પોતાની રીતે ખોપડી રક્ષક બનાવ્યું હતું. તેમનું હેલ્મેટ ન પહેરવાનું કારણ એક ઇન્ટરવ્યૂમાં તેમણે છતું કરતાં કહેલું કે “મને સૂતા પહેલાં વાંચવાની ટેવ હતી અને ઘણી વાર તો હું વાંચતાં વાંચતાં જ સૂઈ જતો. આના કારણે મારી ડોકના સ્નાયુ નબળા પડી ગયા હતા અને મને ડર હતો કે જો હું હેલ્મેટ પહેરીશ તો બાઉન્સરનો સામનો કરતી વખતે નમવાની ક્રિયામાં અવરોધ આવશે.”

૧૯૭૦ના દાયકામાં ઑસ્ટ્રેલિયાના ડેવિડ હૂક્સનું જડબું વૅસ્ટ ઇન્ડિઝના ફાસ્ટ બૉલર એન્ડી રોબર્ટ્સે તોડી નાખ્યું તે પછી તો રાફડામાંથી કીડીઓ ઉમટી પડે તેમ ક્રિકેટરો હેલ્મેટ પહેરવા માંડેલા.

પરિવર્તનને જે-તે વખતનો સમાજ સહેલાઈથી સ્વીકાર કરતો નથી, ચાહે તે મેકગેઇન હોય કે ઑસ્ટ્રેલિયાનો વર્ષો પૂર્વેનો ડાબોડી બૅટ્સમેન ગ્રેહામ યેલોપ. યેલોપે ૧૯૭૮માં બાર્બાડોઝની ટેસ્ટમેચમાં મોટરસાઇકલની હેલ્મેટમાં સુધારા વધારા કરીને બનાવેલી ફૂલ હેલ્મેટ પહેરી ત્યારે તે હેલ્મેટ પહેરનારો પહેલો ક્રિકેટર બન્યો, પરંતુ તેનો હુરિયો બોલાવાયો હતો.

પરંતુ હેલ્મેટ કંઈ હવે માત્ર ક્રિકેટરોએ જ પહેરવી હિતાવહ નથી. હકીકતે તો તેની શોધ બાઇક, સ્કૂટર જેવાં વાહનો ચલાવવા માટે જ થઈ છે. સાઇકલસવારો માટે પણ હેલ્મેટ પહેરવી સલાહભરી છે. જોકે, ગુજરાતમાં છેલ્લાં પાંચેક વર્ષથી હેલ્મેટ પહેરવી ફરજિયાત બની છે, પરંતુ આપણે તો કાયદો તોડવામાં શૂરવીર! એટલે ટ્રાફિક પોલીસને કટકી આપીને કે પછી હેન્ડલ પર હેલ્મેટ લટકાવીને અથવા ડિકીમાં રાખીને અને પછી ડૉક્ટરે હેલ્મેટ પહેરવાની ના પાડી છે તેવું બહાનું આપીને છટકી જવામાં આપણને એક મજા અથવા આજની ભાષામાં કહીએ તો ‘કિક’ વાગે છે. પરંતુ જ્યારે કોઈ ધસમસતી કાર કે પૂરપાટ વેગે આવતી મોટરબાઇક અથડાય અને વ્યક્તિનું માથામાં વાગવાના કારણે મોત થાય ત્યારે હેલ્મેટનું મહત્ત્વ સમજાય છે. ગુજરાતમાં તો હમણાં હમણાં ટ્રક ને બાઇક, ટ્રક, ટ્રેલર ને બાઇક, બસ ને એક્ટિવાના અકસ્માતો કેટલા વધ્યા છે! આજની ભાગદોડભરી જિંદગીમાં બસની રાહ જોવી કોઈને પોસાય નહીં એટલે અમદાવાદથી કલોલ, ગાંધીનગરથી અમદાવાદ (નોંધ: અહીં સુરતનું આવું કોઈ ઉદાહરણ હોય તો મૂકી શકાય, જેમ કે, સુરતથી કાપોદ્રા …) હાઇવે પર બાઇક પર અપડાઉન કરવામાં આવે છે. આનાથી સરળતા એ રહે છે કે બસની રાહ જોવી ન પડે, બસના ટાઇમિંગ સાચવવા ન પડે, વળી, ઑફિસથી બસસ્ટેશનનું અંતર કાપવા માટે રિક્ષાનો સહારો ન લેવો પડે. હાઇવે પર પણ હેલ્મેટ ન પહેરનારા શૂરવીરો હોય છે. હકીકતમાં તો બનવું એવું જોઈએ કે હાઇવે પર નીકળો ત્યારે પાછળ બેસનારાએ પણ હેલ્મેટ પહેરવી હિતાવહ છે, પરંતુ આપણા રેસવીરો હાઇવે પર પત્ની અને નાના બાળક સાથે નીકળે અને ઘમઘમાવીને બાઇક ચલાવે. વિચારે નહીં કે જો ક્યાંક ચૂક થઈ તો આખો પરિવાર પીંખાઈ જશે.

આંકડાઓ એવું કહે છે કે, ૨૦૧૩ના વર્ષમાં જે કુલ ૨,૪૦૯ અકસ્માતો થયા તેમાં ૧,૦૮૪ કેસોમાં દ્વિચક્રીય કહેતાં ટુ વ્હીલરના હતા. આમ છતાં, હેલ્મેટ પહેરવાની ગતાગમ હજુ વાહનચાલકોમાં આવતી નથી. ક્યાંથી આવે? ગંગાજી હંમેશાં હિમાલયની ટોચેથી પશ્ચિમ બંગાળ તરફ વહે છે. આપણા કેન્દ્ર સરકારના પ્રધાનો પહેરે તો આવે ને. તાજેતરમાં પરિવહન પ્રધાન નીતિન ગડકરી નાગપુરમાં સ્કૂટર પર સવાર થઈને નીકળ્યા. તેમને એમ કે પ્રધાન થઈ ગયા પછી સ્કૂટર ચલાવવાથી લોકોમાં એવી છાપ ઊભી થશે કે તેઓ હજુ સીધા ને સરળ જ છે, પરંતુ તેમણે ભૂલ એ કરી કે હેલ્મેટ ન પહેરી અને મિડિયાએ બહુ સાચી રીતે તેનો મુદ્દો બનાવી દીધો. જો પ્રધાન જ હેલ્મેટ ન પહેરે તો બીજાની ક્યાં વાત રહી?

અને એટલે જ અમદાવાદના ઉમંગ શાહ જેવા લોકોને તો હેલ્મેટનો કાયદો તોડવામાં મજા આવે છે. આ ભાઈ ક્યારેય હેલ્મેટ પહેરતા નથી. જ્યારે તેમને પોલીસ પકડે ત્યારે તેઓ દંડ પરચૂરણમાં ભરે એટલે પોલીસને એવું લાગે કે આ તો ઉમંગભાઈને નહીં, પોતાને દંડ થયો. તેઓ તો પાછા પોલીસને ચોકલેટ દઈને પોતે ‘ગાંધીગીરી’ કરતાં હોય તેવું માને છે. આ ભાઈને લાગે છે કે હેલ્મેટ પહેરવી એ એક જાતની સતામણી પણ છે. કદાચ તેમને હેલ્મેટ (helmet) હેલ-મેટ (hell-mate) જેવી લાગતી હશે.

જ્યારે આ કાયદો અમલી બન્યો ત્યારે  સ્વયં આ લખનારને પણ આવું જ થતું હતું. ખાસ તો ક્યારેક નજીવા કામસર દુકાનમાં જવું હોય ત્યારે હેલ્મેટ ઉતારવી ને પાછી પહેરવી, વળી, બાઇકમાં તો હેલ્મેટ મૂકવાની એક્ટિવામાં આવે તેવી ડિકી પણ નહીં. પરંતુ પછી કાયદાનું પાલન કરતાં હેલ્મેટ પહેરવાનું ચાલુ રાખ્યું તો આજે ટેવ પડી ગઈ છે. બપોરે ૨થી ૪ના ગાળામાં કે રાતના ૯.૩૦ પછી ટ્રાફિક પોલીસ નથી હોતી, પરંતુ હેલ્મેટ પહેરીને જ નીકળવાનું. તેના વધારાના ફાયદા એ છે કે ગરમી અને ઠંડી બંનેમાં માથાનું રક્ષણ થાય છે. કાનમાં હવા જતી નથી.

જોકે કેટલાક લોકો હેલ્મેટ પહેરવાનો કાયદો તો પાળે છે, પરંતુ સારી ગુણવત્તાની હેલ્મેટ મોંઘી પડે છે એટલે ફૂટપાથ પર વેચાતી સસ્તી હેલ્મેટ લઈ લે છે, જેમાં કેટલીક હેલ્મેટ માત્ર માથાનો ઉપરનો ભાગ ઢંકાઈ તેવી જ હોય છે. હકીકતે હેલ્મેટ આખું માથું અને કાન સુધીનો ભાગ ઢંકાય તેવી હોવી જોઈએ.

ગુજરાત અને દેશમાં અન્યત્ર, ટ્રાફિક પોલીસ બિચારી વાહનચાલકો હેલ્મેટ પહેરે એટલે જાતજાતના નુસખા પણ કરે છે કેમ કે કાયદાનો ડંડો પછાડવાથી લોકો ન માને. ઉમંગભાઈ જેવા પુરુષો જ નહીં, અમદાવાદ સહિત ગુજરાતનાં શહેરોની યુવતીઓ-મહિલાઓ પણ સૂર્યથી પોતાની ત્વચાને રક્ષવા ચુંદડી-દુપટ્ટો તાલિબાની મહિલાઓની જેમ વીંટીને પહેરે છે, પણ પોતાના માથાની રક્ષા કરવા હેલ્મેટ પહેરતી નથી .એટલે તેમણે ‘લગે રહો મુન્નાભાઈ’ની જેમ ‘ગાંધીગીરી’નો માર્ગ અપનાવ્યો છે. ૨૦૧૧માં અને થોડા સમય પહેલાં પણ અમદાવાદ, રાજકોટ અને બિહારના પટણા વગેરે સ્થળોની પોલીસે ગાંધીગીરીની રાહે જે વાહનચાલકો નિયમનો ભંગ કરે તેમને રાખડી બાંધવી, ફૂલો આપવા, હેલ્મેટ આપવી, તેમને નિયમો સમજાવવા આવા ઉપાયો પણ કરી જોયા છે, પણ કાયદો તોડવામાં ‘હીરો’ અને ‘સિવિક સેન્સ’માં ‘ઝીરો’ આપણી પ્રજા સમજે તો ને! સિગ્નલ ખૂલે તે પહેલાં તો ઉભેલાં વાહનો આગળ ને આગળ ધપાવતાં જાય અને કેટલાક તો ટ્રાફિક પોલીસ બીજી બાજુ હોય કે તેનું ધ્યાન ન હોય તો સિગ્નલ ખુલે તે પહેલાં બાઇક-સ્કૂટર-રિક્ષા ભગાવી મૂકે! ચાર રસ્તે વાહન ધીમું પાડવું જોઈએ તેવો વણલખ્યો નિયમ છે કારણકે બીજી બાજુએથી પણ વાહન આવીને અથડાવાનો ભય રહે છે, પરંતુ આપણા શૂરા વાહનચાલકો આ નિયમની ઐસીતૈસી જ કરે છે. અકબર-બીરબલની પેલી દૂધની કથાની જેમ બધાં વાહનચાલકો એમ જ માને છે કે સામેવાળો જ બ્રેક મારશે, પોતે શું કામ બ્રેક મારે? રોંગસાઇડ ચલાવતા હોય તો પણ એટલી પૂરપાટ ઝડપે ચલાવતા હોય કે અંતે પોતેય એક્સિડેન્ટ કરે ને બીજાને પણ ઈજા પહોંચાડે. હોર્નના પ્રદૂષણની તો વાત કરવા જેવી નથી. એટલી સ્પીડે વાહન ચલાવે અને એમ્બ્યુલન્સની જેમ સતત હોર્ન મારમાર કરે અને એવું સમજે કે પોતે હોર્ન માર્યું છે એટલે આગળ ચાલતા બધાં વાહનો, જેમ યમુના નદીએ બાળ કૃષ્ણને ગોકૂળ મૂકવા જતાં વસુદેવને માર્ગ કરી આપ્યો હતો તેમ માર્ગ કરી આપશે, પણ પછી એવી વ્યક્તિને એમ્બ્યુલન્સમાં જ લઈ જવાનો વારો આવે! હોર્નના અવાજ પણ એટલા મોટા હોય કે સતત હોર્ન વાગવાથી ત્રાસ થઈ જાય. ઘણી વાર તો પાછળથી હોર્નનો અવાજ સાંભળીને એમ લાગે કે કાર આવી છે, પરંતુ નીકળે બાઇક ને ઘણી વાર બાઇકમાં હોય તેવું ધીમા,તરડાયેલા અવાજવાળું હોર્ન બસમાં હોય. અગાઉ જેવું નહીં, કે વાહન પ્રમાણે હોર્ન અલગ-અલગ પ્રકારના આવે.

મોબાઇલ સુવિધા માટે છે, પરંતુ મોબાઇલ આવ્યા પછી એટલી બધી તો કઈ વાતો હોય છે જે વાહન ચલાવતા પણ કરવી જ પડે. એવું હોય તો કાર કે બાઇક એકબાજુએ ઊભી રાખીને વાત કરી લો. અને મનોરંજન મેળવવાનો ધખારો એટલો બધો છે કે ચાલુ વાહને પણ કાનમાં હેડ્સ ફ્રી ભરાવીને ગીતો સાંભળવામાં આવતાં હોય છે.  યાદ રાખો કે આમાં તમે તમારા જીવને જ જોખમમાં નથી મૂકતા પરંતુ સામેવાળાને પણ મૂકો છો. પરંતુ આ બધું ગુટખા જેવું છે. ગુટખા પર સરકારે પ્રતિબંધ મૂક્યો, પરંતુ ગુટખાના ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ ન મૂક્યો એટલે ગુટખા બનાવનારાઓએ તેમના ગુટખા વેચવાની નવી યુક્તિ શોધી નાખી અને ખાનારાઓ બે મોઢે જ ખાય છે, પરંતુ ગુટખામાં એટલી રાહત છે કે તે ખાનારો જ કેન્સરનો ભોગ બને છે જ્યારે ટ્રાફિકમાં તો ભૂલ કરનાર સામે છેડેથી નિર્દોષ વ્યક્તિને પણ મોતને ઘાટ ઉતારે છે. પછી તો હિટ એન્ડ રનના કેસ વર્ષો સુધી ચાલ્યા કરે. સલમાન ખાન અને વિસ્મય શાહ જેવા પોતાના નાણાં ને વગના જોરે નિર્દોષ છૂટવા કેસને લંબાવ્યા કરે, સાક્ષીઓને ફોડ્યા કરે.

(‘ગુજરાત ગાર્ડિયન’ દૈનિકની  બુધવારની પૂર્તિમાં વિશેષ કૉલમમાં તા.૩ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૪ના રોજ છપાયો)

media, politics

સેન્સરશિપ ભાજપની, અને કોંગ્રેસની

માધ્યમો, કલાકારો અને કટારલેખકો ભાજપ અને હિન્દુત્વવાદી સંગઠનોને અવારનવાર કટ્ટરવાદી, અસહિષ્ણુ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના વિરોધી તરીકે ચિતરતા અને ફટકારતા રહે છે, પછી તે એમ. એફ. હુસૈનનાં ચિત્રોની વાત હોય કે થોડા સમય પહેલાં અમદાવાદની સિવિલ હોસ્પિટલમાં પત્રકારોના પ્રવેશ પર ગુજરાતની ભાજપ સરકારે મૂકેલા પ્રતિબંધની વાત (http://www.divyabhaskar.co.in/2010/02/28/100228022610_civil_hospital_prohibited_media.html) હોય.

પરંતુ આ માધ્યમોના ધ્યાનમાંથી તાજેતરમાં ચાર કિસ્સા જતા રહ્યા અથવા માધ્યમોએ જાણતાં કે અજાણતાં તેને અવગણ્યા. આ મુદ્દા જોશો તો ખબર પડશે કે કોંગ્રેસ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના મુદ્દે કેટલી સહિષ્ણુ કે ઉદાર છે.

(૧) સોનિયા ગાંધીના મુદ્દે કાશ્મીરનું ઉર્દૂ અખબાર બંધ

કોંગ્રેસ આમ તો મુસ્લિમોના મસીહા હોવાનું વર્તન કરતી હોય છે, પરંતુ તાજેતરમાં શ્રીનગરથી પ્રકાશિત થતું એક અખબાર ‘અલસાફા’ની કચેરીને સીલ કરી દેવાઈ. (http://bhadas4media.com/print/5326-newspaper-ban.html)તેનો ગુનો શું હતો? સોનિયા ગાંધીની તસવીર નીચે કથિત વાહિયાત ટિપ્પણી લખાઈ હતી. (એક સ્પષ્ટતા: આ ટિપ્પણી શું હતી અને કેટલી વાહિયાત હતી તે જાણવા મળ્યું નથી, આથી ખરેખર વાહિયાત હતી કે નહીં તે મુદ્દે કોઈ વલણ દર્શાવતો નથી.) બસ. આના કારણે આ ઉર્દૂ અખબારની કચેરીને પોલીસે સીલ કરી દીધી અને ૨૩ જૂન સુધીમાં જો તેના તંત્રી પોલીસ સમક્ષ હાજર થઈને પોતાનો બચાવ નહીં કરે તો તેમની ધરપકડ કરાશે.

(૨) કોંગ્રેસની ‘રાજનીતિ’

પ્રિયંકા ગાંધી જેવી લાગતી કેટરીના કૈફના કારણે કોંગ્રેસના ત્રણ સભ્યોએ પ્રકાશ ઝાની ફિલ્મ ‘રાજનીતિ’ જોઈ. તે અગાઉ સેન્સર બોર્ડેની ચાળણીમાંથી તો પસાર થઈ જ હતી. કોંગ્રેસના સભ્યોએ સૂચવેલા કાપ કર્યા પછી જ ફિલ્મને ‘યુએ’ પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવ્યું. (http://in.news.yahoo.com/48/20100529/1241/top-congress-rajneeti-cut-amp-paste_1.html) બાલ ઠાકરે આવું કરે ત્યારે તેના નામના છાજિયા લેવાય છે. અને તેને સુપર સેન્સર અને ખબર નહીં કેટકેટલા બિરુદ આપવામાં આવે છે. આ અગાઉ ગુલઝારની ફિલ્મ ‘આંધી’ ફિલ્મ પર પણ કટોકટીકાળમાં પ્રતિબંધ મૂકાયો હતો તે સુજ્ઞ બ્લોગવાચકો જાણતા જ હશે. કિશોરકુમારનાં ગીતો પર ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોએ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. ‘હમ’ ફિલ્મના ‘જુમ્મા ચુમ્મા દે દે’ ગીત પર મુસ્લિમ બિરાદરોની લાગણી દુભાતી હોવાના કારણોસર ઓલ ઇન્ડિયા રેડિયોએ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.

(૩) શીલા દીક્ષિતે મૂકેલો પ્રતિબંધ

શીલા દીક્ષિત ઘણા સમયથી દિલ્હીમાં મુખ્યમંત્રી તરીકે શાસન કરી રહ્યાં છે અને સાથે સાથે લોકસભામાં પણ કોંગ્રેસના વિજયમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા અદા કરી રહ્યા છે. ગુજરાતમાં જેમ આરોગ્ય મંત્રી જયનારાયણ વ્યાસે સિવિલ હોસ્પિટલમાં પત્રકારોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો તેમ જ શીલા સરકારે દિલ્હીમાં પ્લેયર બિલ્ડિંગ (સચિવાલય)માં પત્રકારોના પ્રવેશ પર મનાઈ ફરમાવી દીધી હતી. એક અઠવાડિયા પછી શીલાએ માફી માગવી પડી હતી.