national, politics, sanjog news, vichar valonun

આના જાના લગા રહેગા: કોંગ્રેસયુક્ત ભાજપ, ભાજપયુક્ત કૉંગ્રેસ

સબ હેડિંગ: ચૂંટણી પહેલાં પક્ષમાં પોતાને યોગ્ય પદ કે લાભ ન મળતાં કેટલાક લોકો વંડી ટપી બીજા પક્ષમાં જતા હોય છે. પરંતુ ભાજપમાં જે રીતે કુંવરજી બાવળિયા અને જવાહર ચાવડાને પક્ષમાં જોડાયાના ૨૪ કલાકમાં જ પ્રધાન બનાવાયા તેનાથી અસંતોષ ફેલાયો છે. આની સામે કૉંગ્રેસની પણ પેરેશ્યૂટ પ્રધાનો અને ઉમેદવારોની યાદી લાંબી છે જે નહેરુજી-ઈન્દિરાજીના સમયથી ચાલુ થાય છે…

(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૩૧/૦૩/૧૯)

ફિલ્મ ‘ગિરફ્તાર’નું ગીત છે, ‘આના જાના લગા રહેગા’. છેલ્લાં બે વર્ષથી, ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, ૨૦૧૭માં રાજ્યસભાની ચૂંટણી થઈ ત્યારથી ભાજપ વિશે લોકોની માન્યતા બંધાઈ છે કે કૉંગ્રેસયુક્ત ભાજપ થઈ રહ્યો છે. આ માન્યતા ખોટી નથી. છેલ્લાં બે વર્ષમાં કૉંગ્રેસમાંથી ટોચના નેતાઓ ભાજપમાં જોડાવા લાગ્યા છે. ગુજરાતમાં બળવંતસિંહ રાજપૂત, તેજશ્રી પટેલ, રાઘવજી પટેલ, ધર્મેન્દ્રસિંહ જાડેજા, કુંવરજી બાવળિયા, જવાહર ચાવડા, પરસોત્તમ સાબરિયા, વલ્લભ ધારવિયા…અને જો રાષ્ટ્રીય સ્તરે વાત કરીએ તો, જયાપ્રદા સહિત અનેક નામો ધ્યાનમાં આવશે.

ચૂંટણી પહેલાં પક્ષમાં પોતાને યોગ્ય પદ કે લાભ ન મળતાં કેટલાક લોકો વંડી ટપી બીજા પક્ષમાં જતા હોય છે. પરંતુ ભાજપમાં જે રીતે કુંવરજી બાવળિયા અને જવાહર ચાવડાને પક્ષમાં જોડાયાના ૨૪ કલાકમાં જ પ્રધાન બનાવાયા તેનાથી અસંતોષ ફેલાયો છે. નરેન્દ્ર મોદીની લોકપ્રિયતા છે ત્યાં સુધી આ બાબતે બહુ વાંધો નહીં આવે પરંતુ આગળ જતાં આ અસંતોષ ભડકો બનશે તે નક્કી છે. શિસ્તવાળા પક્ષમાં રવિશંકર પ્રસાદ અને આર. કે. સિંહના સમર્થકો જે રીતે ટકરાયા તે સારી નિશાની નથી.

પરંતુ આ રીતે ઉછીનો માલ લેવાની નીતિરીતિ માત્ર ભાજપમાં જ છે તેવું નથી. કૉંગ્રેસમાં પણ આ જ દશા છે. અને આ રીતે બહારથી નેતાઓ લાવીને પ્રધાન બનાવી દેવા તે આજનું ચલણ નથી. સ્વતંત્રતા વખતે પહેલું પ્રધાનમંડળ રચાયેલું તેમાં હિન્દુ મહાસભા જેવા આજે જેને ઉગ્ર હિન્દુવાદી સંગઠન ગણવામાં આવે છે અને આજે કૉંગ્રેસ તેની સામું પણ નથી જોતી, તેના પૂર્વ પ્રમુખ ડૉ. શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીને તેમજ શેડ્યુલ્ડ કાસ્ટ્સ ફેડરેશન જેવા દલિતતરફી પક્ષના ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકરને પ્રધાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

નહેરુજીના પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં આવા બે બહારના પ્રધાનો કેમ લેવામાં આવ્યા? ગાંધીજીએ તેમને સલાહ આપતાં તેમણે આ પ્રધાનોને સમાવ્યા હતા, અથવા બીજા શબ્દોમાં, સમાવવા પડ્યા હતા. (ભાજપના લાલકૃષ્ણ અડવાણીએ પણ આ લખ્યું છે અને કૉંગ્રેસના ચુસ્ત નેતા કે. નટવરસિંહે પણ આ લખ્યું છે.) આનો અર્થ શું થાય? ગાંધીજી હિન્દુ મહાસભાની વિચારધારાના વિરોધી હતા? ગાંધીજીને કહેવાતા ગાંધીવાદીઓ પણ જાણી શક્યા નથી. પરંતુ એક વાત સાચી કે કૉંગ્રેસ પ્રમુખ રાહુલ ગાંધી લોક સભામાં કહે છે કે ગાંધીજી અને વીર સાવરકરની વિચારધારા વચ્ચેની લડાઈ છે. તો એ પ્રશ્નનો ઉત્તર કદાચ ગાંધીજી જ આપી શકે કે તેઓ ખરેખર વીર સાવરકરની વિચારધારાના વિરોધી હતા કે કેમ અને જો હા તો તેમણે શ્યામાપ્રસાદ મુખર્જીને પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં સમાવવા નહેરુજીને કેમ સલાહ આપી?

ગાંધીજી તમામ વિચારધારાની પ્રતિભાઓનો પ્રથમ પ્રધાનમંડળમાં સમાવેશ થાય તેમ ઈચ્છતા હતા. જોકે આ ક્યાંય લખાયાનું ધ્યાનમાં નથી પરંતુ ગાંધીજી હોય, ઈન્દિરાજી (ગાંધી) હોય, નરેન્દ્ર મોદી હોય કે રાહુલ ગાંધી હોય, દરેકની ઈચ્છા પોતાના પક્ષના વિસ્તારની જ હોય છે. જ્યાં પોતાનો પક્ષ કાચો પડતો લાગે અથવા તો સામેના પક્ષને કાચો પાડવો હોય તો આવા નેતાઓને પોતાની તરફ ખેંચવાની રણનીતિ અપનાવાતી રહી છે.

આજે નરેન્દ્રભાઈ મોદી અને અમિતભાઈ શાહ ચાણક્ય તરીકે ઓળખાય છે, પરંતુ સ્વતંત્રતા પછીના ગાળામાં કૉંગ્રેસના ડી. પી. મિશ્ર (દ્વારકાપ્રસાદ મિશ્ર) ચાણક્ય તરીકે ઓળખાતા હતા. તેમણે નહેરુજીની ચીન સંબંધિત નીતિથી વ્યથિત થઈને કૉંગ્રેસ છોડેલી અને પ્રજા સમાજવાદી પક્ષ (પીએસપી)માં જોડાયેલા. તેમણે તો ભવિષ્યવાણી કરેલી કે નહેરુજીની નીતિઓના કારણે ભવિષ્યમાં ચીન અને પાકિસ્તાન ભારત પર હુમલા કરશે. ભારતનું દુર્ભાગ્ય કે આ આગાહી સાચી પડી. બાર વર્ષ તેઓ કૉંગ્રેસથી દૂર રહ્યા.

ગાંધીજીની હત્યા સંદર્ભે આરએસએસ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો ત્યારે તે હટાવવામાં આ ડી. પી. મિશ્રએ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ એ જ ડી. પી. મિશ્ર હતા જેમને ઈન્દિરા ગાંધીએ કેન્દ્રીય નાગરિક પરિષદમાં સમાવ્યા. આ પરિષદે મિશ્રજીની સલાહ પર સિનેમા ઘરોમાં ફિલ્મ શરૂ કરતા પહેલાં રાષ્ટ્રગાન વગાડવાનું ચલણ શરૂ કરાવ્યું. સારું છે કે ત્યારે ‘વાયર’ જેવું મિડિયા અને આજના જેવા લિબરલો/સેક્યુલરો કે વિપક્ષો નહોતા નહીંતર તેમના ‘હાઇપર ટૉક્સિક નેશનાલિઝમ’ની ટીકા કરત.

 જ્યારે ઈન્દિરાજીના હાથમાં કૉંગ્રેસનું સુકાન આવ્યું ત્યારે તેઓ ૧૯૬૩માં મધ્ય પ્રદેશમાં મુખ્ય પ્રધાન બનેલા. તે વખતે કૉંગ્રેસ પાસે ૧૪૨ બેઠકો હતી અને પીએસપીના ૨૪ ધારાસભ્યોને તોડીને કૉંગ્રેસમાં લાવવામાં આવ્યા હતા. સામૂહિક પક્ષાંતરનું તે કદાચ પહેલું ઉદાહરણ હતું. તે વખતે જો આજનું મિડિયા હોત તો? તો જરૂર વાત ચાલી હોત કે પિતાની આકરી ટીકા કરનારને, રાષ્ટ્રવાદી જમણેરી વિચારધારાના વ્યક્તિને સત્તા માટે ઈન્દિરાએ પક્ષમાં સમાવ્યા.

જનસંઘના પ્રમુખ બલરાજ મધોકને પણ ઈન્દિરા ગાંધીએ પોતાના પ્રધાનમંડળમાં સ્થાન આપવા દરખાસ્ત કરી હતી. પરંતુ મધોકે આ દરખાસ્ત સ્વીકારી નહીં.

આ જ રીતે સોનિયા ગાંધીના વિદેશી કુળના મુદ્દે કૉંગ્રેસ છોડનાર શરદ પવાર, તારીક અનવર અને પી. એ. સંગ્મા પૈકી પી. એ. સંગ્મા તો હવે હયાત નથી. પરંતુ તારીક અનવર હવે કૉંગ્રેસમાં છે! અને શરદ પવારે તો માત્ર પાંચ-છ વર્ષમાં જ કૉંગ્રેસ સાથે પુન:લગ્ન કરી લીધાં અને સત્તામાં ભાગબટાઈ દસ વર્ષ સુધી કેન્દ્રમાં અને મહારાષ્ટ્રમાં કરી. એ વખતે સોનિયા ગાંધીની ટીકા નહોતી થઈ કે તેમણે સત્તા માટે તેમની ટીકા કરનાર અને કૉંગ્રેસ છોડી ચાલી ગયેલા શરદ પવાર સાથે સમાધાન કરી લીધું.

કૉંગ્રેસમુક્ત ભારતનું સૂત્ર મોદીજીએ આપ્યું અને તેની સ્પષ્ટતા અનેક વાર કરી છે કે તેઓ કૉંગ્રેસ પક્ષનો વિનાશ કરવા નથી માગતા પરંતુ કૉંગ્રેસની ભ્રષ્ટ સંસ્કૃતિ મુક્ત ભારત બનાવવા માગે છે. તો પણ જ્યારેજ્યારે કૉંગ્રેસના કોઈ નેતાને ભાજપમાં સમાવવામાં આવે છે ત્યારે કૉંગ્રેસયુક્ત ભાજપ એવી વાત ચાલે છે. આની સામે કૉંગ્રેસના રાહુલ ગાંધી ભાજપ મુક્ત ભારતની વાત કરે છે પરંતુ કૉંગ્રેસમાં ભાજપના કેટલા નેતાઓ છે તે તમે જાણો છો?

થોડે દૂર જઈએ તો, શંકરસિંહ વાઘેલા સહિત તેમના સમગ્ર પક્ષ રાષ્ટ્રીય જનતા પાર્ટીને સત્તા માટે કૉંગ્રેસે પોતાનામાં વિલીન કરી દીધો હતો. પોતાના કાર્યકરોની અવગણના કરીને શંકરસિંહજીને કેન્દ્રીય પ્રધાન, પક્ષના પ્રદેશ પ્રમુખ અને છેલ્લે વિપક્ષના નેતા સુધીના હોદ્દાઓ આપ્યા હતા. જોકે આજની ગુજરાત કૉંગ્રેસમાં તો આવા અનેક જૂથો છે. એક જૂથ ચીમનભાઈ પટેલના જનતા દળ (ગુજરાત)નું પણ છે. એટલે ભવિષ્યમાં ભાજપ માટે અસલી ભાજપી કોણ તેવી સમસ્યા આવવાની છે પરંતુ કૉંગ્રેસમાં તો સ્વતંત્રતા પછીથી આ ચર્ચા ચાલી આવે છે કે અસલી કૉંગ્રેસી કોણ!

શિવ સેનાના તેજાબી નેતા સંજય નિરુપમને વર્ષ ૨૦૦૫ના એપ્રિલમાં કૉંગ્રેસમાં લેવામાં આવ્યા પછી ટૂંકા ગાળામાં સોનિયા ગાંધીએ તેમને મહારાષ્ટ્ર કૉંગ્રેસના મહા મંત્રી બનાવી દીધા અને હમણાં મિલિન્દ દેવડાએ તેમને ખસેડ્યા ત્યાં સુધી તેઓ મુંબઈ કૉંગ્રેસના પ્રમુખ હતા! આ જ રીતે શિવ સેનાના નારાયણ રાણેને પણ કૉંગ્રેસમાં સહર્ષ જોડવામાં આવ્યા હતા.

૨૦૧૪ના ચૂંટણીપ્રચારમાં કૉંગ્રેસને મુન્ની કરતાં પણ વધુ બદનામ કહેનાર અને રાહુલ ગાંધીને પપ્પુ કહેનાર ભાજપના સ્ટાર પ્રચારક નવજોતસિંહ સિદ્ધુને પંજાબ વિધાનસભાની ચૂંટણીના થોડા સમય પહેલાં જ કૉંગ્રેસમાં સમાવાયા અને તે પછી તેમને પંજાબના પ્રધાન પણ બનાવાયા. એ તો ઠીક, આજે તેઓ રાહુલ ગાંધીના એટલા લાડકા છે કે મુખ્ય પ્રધાન અમરિન્દરસિંહને પણ ગાંઠતા નથી!

તાજેતરમાં જેઓ ભાજપમાંથી કૉંગ્રેસમાં જોડાયા તેમાં, ગુજરાતમાં બિમલ શાહ, અનિલ પટેલ, આરએસએસના પ્રશાંત જોશી, પ્રવીણ તોગડિયા અને શિવ સેના સાથે પણ ઘરોબો કેળવનાર હાર્દિક પટેલ, ઉત્તર પ્રદેશમાં સાવિત્રીબાઈ ફૂલે, મહારાષ્ટ્રમાં આશીષ દેવમુખ, બિહારમાં કીર્તિ આઝાદ અને (આ લખાય છે ત્યારે તો હજુ જોડાયા નથી પરંતુ આગામી દિવસોમાં જોડાશે તે) શત્રુઘ્નસિંહા, ઉત્તરાખંડમાં ભાજપ નેતા ભુવનચંદ્ર ખંડુડીના પુત્ર મનીષ ખંડુડી, રાજસ્થાનમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી સમયે જોડાયેલા સાંસદ હરીશ મીણા, ઘનશ્યામ તિવારી, સુરેન્દ્ર ગોયલ, જનાર્દનસિંહ ગેહલોત, ત્રિપુરામાં ભાજપના ઉપાધ્યક્ષ સુબલ ભૌમિક અને બે અન્ય નેતાઓ પ્રકાશ દાસ તથા દેબાશીષ સેન જોડાયા છે.

આ સિવાય બસપમાંથી કૉંગ્રેસમાં જોડાનાર કૈસર જહાંને લોકસભાની ટિકિટ પણ આપવામાં આવી છે. તો ૧૨ ઑગસ્ટ ૨૦૧૮ના રોજ રાજસ્થાનમાં ચૂંટણીપ્રચારનો આરંભ કરતાં રાહુલ ગાંધીએ જાહેરસભામાં કહેલું કે કોઈ પેરેશ્યૂટ લીડરને ટિકિટ નહીં આપવામાં આવે પરંતુ આ વચનનો માત્ર ત્રણ જ મહિનામાં ભંગ થઈ ગયો. રાજસ્થાનમાં ૧૫ નવેમ્બર ૨૦૧૮ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલી કૉંગ્રેસની પ્રથમ યાદીમાં ૧૫૨ ઉમેદવારો પૈકી છ ઉમેદવારો પેરેશ્યૂટથી ઉતારાયેલા હતા. પક્ષની યાદી જાહેર થઈ તેના માત્ર પાંચ કલાક પહેલાં જ કૉંગ્રેસમાં જોડાયેલા કન્હૈયાલાલ ઝાંવરને ટિકિટ મળી ગઈ હતી! ઉપર વાત કરી તે સાંસદ હરીશ મીણાને દેવલી-ઉનિયારા બેઠક પરથી ટિકિટ આપી દેવામાં આવી હતી! ભાજપના નાગૌરના ધારાસભ્ય હબીબ-ઉર-રહેમાન જેણે એક દિવસ પહેલાં (૧૪ નવેમ્બરે) જ ભાજપ છોડેલો તેમને નાગૌરમાંથી ટિકિટ મળી ગઈ હતી! હજુ એક દિવસ પહેલાં જ સ્વૈચ્છિક નિવૃત્તિ લેનાર આઈપીએસ અધિકારી સવાઈસિંહ ગોદારાને પણ રાતોરાત ટિકિટ મળી ગઈ અને પક્ષના કાર્યકર્તાઓ હાથ ઘસતા રહી ગયા. અપક્ષ ધારાસભ્ય રાજકુમાર શર્માને પણ તેમની નવલગઢની બેઠક પરથી ટિકિટ આપી દેવામાં આવી.

પૈસાના દુરુપયોગમાં કૉંગ્રેસ જરાય ઉણી નથી ઉતરતી. રાજ્યસભાની ચૂંટણી વખતે કૉંગ્રેસના તમામ ધારાસભ્યોને બેંગલુરુના રિઝૉર્ટમાં (ગોવાભાઈ રબારીની ભાષામાં) ‘એન્જૉય’ કરવા લઈ જવાયા હતા. ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસના નેતાઓ ભાજપના નેતાઓ પર ખરીદ-વેચાણ સંઘનો વારંવાર આક્ષેપ કરતા હોય છે, પરંતુ તેલંગણામાં કૉંગ્રેસમાંથી નીકળીને તેલંગણા રાષ્ટ્ર સમિતિ (ટીઆરએસ)માં આદિવાસીઓની સેવા માટે જોડાયેલા બે ધારાસભ્યો અતરામ સક્કુ અને આર. કાંતા રાવે આક્ષેપ કર્યો હતો કે કૉંગ્રેસે એમએલસીની ચૂંટણીમાં તેના તરફી મત આપવા માટે રૂ. ૫૦ લાખ-૫૦ લાખ ઑફર કર્યા હતા!

ટૂંકમાં, કૉંગ્રેસમાંથી ભાજપમાં અને ભાજપમાંથી કૉંગ્રેસમાં, સત્તાલાલચુઓના ‘આના જાના લગા રહેગા’!

Advertisements
gujarat, politics

ગુજરાત કૉંગ્રેસ કેમ તૂટી રહી છે?

(લ.દિ. ૧૧/૦૩/૧૯)

છેલ્લા ત્રણ દિવસમાં કૉંગ્રેસના ત્રણ ધારાસભ્યો જવાહર ચાવડા, પરસોત્તમ સાબરીયા, વલ્લભ ધારવિયા ભાજપમાં જોડાયા. જવાહર ચાવડાને કુંવરજી બાવળિયાની જેમ જ ચોવીસ કલાકમાં જ પ્રધાનપદું મળ્યું. વલ્લભભાઈ તો પહેલાં ભાજપમાં જ હતા એટલે તેમની ઘરવાપસી કહી શકાય. પરસોત્તમ સાબરીયા સામે ભાજપ સરકારે જ ફોજદારી કેસ કરેલો. હવે છૂટી જશે? જોકે અત્યારે નેરેટિવ એવું બન્યું કે ભાજપ ધાકધમકી, લોભલાલચથી કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યોને તોડે છે. આ વાત સાચી છે. આ વાત સાથે કેટલીક વણચર્ચાયેલી પણ મહત્ત્વની વાતો છે જેના તરફ ધ્યાન દેવા જેવું છે.

– કૉંગ્રેસે સત્તામાં હતી ત્યારે ધારાસભ્યોને રાજીનામાં આપ્યાં વગર તોડ્યા હતા. સુરેશ મહેતા સરકાર વખતે તેણે ભજવેલી ભૂમિકા, તેના કહ્યાગરા રાજ્યપાલ કૃષ્ણપાલસિંહે ભજવેલી ભૂમિકા, કેન્દ્રની કૉંગ્રેસ સમર્થિત દેવેગોવડા સરકારે ભજવેલી ભૂમિકા, હરિયાણાની આયારામ ગયારામની કુપ્રથા ભૂલવી ન જોઈએ. ચીમન પટેલના આખેઆખા જનતા દળ ગુજરાતને કૉંગ્રેસમાં સમાવી લેવાયો હતો, માત્ર ને માત્ર સત્તા માટે. પોતાની જ કુપ્રથા એક વાર પોતાના સામે જ ગમે ત્યારે આવશે જ તે કૉંગ્રેસે જ નહીં, ભાજપે પણ યાદ રાખવી જોઈએ.

– કૉંગ્રેસ આજે પણ બળવાખોર નેતાઓને પોતાના તરફ ખેંચે જ છે. તે માટે પૈસા પણ વેરે છે. પ્રધાનપદાની લાલચ પણ આપે જ છે. પંજાબમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી પહેલાં જ સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, મનમોહનસિંહની આકરી ટીકા કરનાર ભાજપના નેતા અને નરેન્દ્ર મોદીના માનીતા નવજોતસિંહ સિદ્ધુને કૉંગ્રેસમાં હારતોરા સાથે સમાવાયા ને સરકારમાં પ્રધાન પણ બનાવાયા. આ જ રીતે ભાજપના કીર્તિ આઝાદ ને દલિત સાંસદ સાવિત્રીબાઈ ફૂલેને પણ કૉંગ્રેસમાં લેવાયાં છે. તૃણમૂલ કૉંગ્રેસમાંથી લઘુમતી કહેતાં મુસ્લિમો એવા ૨૦૦૦ લોકોને કૉંગ્રેસનો ખેસ પહેરાવાયો છે. ગુજરાતમાં ભાજપના એક સમયના પ્રધાન બીમલ શાહને કૉંગ્રેસે પોતાને ત્યાં લીધા છે. તેલંગણામાં કૉંગ્રેસમાંથી ટીઆરએસમાં જોડાયેલા બે ધારાસભ્યોએ આક્ષેપ કર્યો છે કે તેમને પચાસ-પચાસ લાખની દરખાસ્ત કરી હતી.

– ગુજરાતમાં કૉંગ્રેસ કેમ તૂટી રહી છે તેની ચર્ચા, આ લેખની શરૂઆતમાં કહ્યું તેવું નેરેટિવ બનવાના કારણે, થતી નથી. ચર્ચા ન થાય તો વાંધો નહીં, જ્યાં સુધી કૉંગ્રેસની અંદર ચર્ચા થતી હોય. પરંતુ મને નથી લાગતું કે કૉંગ્રેસની અંદર પણ ચર્ચા થતી હોય કારણકે જ્યારે પણ કોઈ નેતા કે ધારાસભ્ય કૉંગ્રેસ છોડીને જાય છે ત્યારે તેમના નેતા કે પ્રવક્તા એમ કહે છે કે તેઓ લોભલાલચ કે ધાકધમકીથી જાય છે અને જતા હોય તો ભલે જાય. આનાથી એવો સંદેશો જાય છે કે તેમને તેમના નેતાઓ-કાર્યકર્તાઓની જરીકેય પડી નથી. ઉંઝાનાં ધારાસભ્ય ડૉ. આશાબહેન પટેલે હજુ તો કૉંગ્રેસ છોડી નહોતી ને માત્ર ચર્ચા જ ચાલતી હતી ત્યાં કૉંગ્રેસ આવાં નિવેદન આપવા લાગેલી. પછી આ વાત પાકી બની ત્યારે આશાબહેનને મનાવવા પ્રયાસ શરૂ કર્યા. આ કામ પહેલાં કરવા જેવું હતું.

– કૉંગ્રેસમાંથી શંકરસિંહ વાઘેલા કે કુંવરજી બાવળિયા તરત નથી ગયા. તેમણે વારંવાર રજૂઆતો કરી હતી. પોતાના કાર્યકર્તાઓનાં સંંમેલનો કર્યાં હતાં. તેમની રજૂઆતો સાંભળવામાં ન આવી.

– ભાજપ અને મોટા ભાગના મીડિયાને બાપે માર્યા વેર જેવું છે એટલે શંકરસિંહે ૧૯૯૬માં બળવો કર્યો ત્યારે મીડિયાએ કુંવરજી બાવળિયા, જવાહર ચાવડા જેવું નેરેટિવ નહોતું બનાવ્યું પણ ભાજપમાં કાર્યકર્તાઓની કદર નથી તે નેરટિવ બન્યું હતું. તેનો ફાયદો ભાજપને એ થયો કે તે પછી ભાજપ સજાગ અને સતર્ક બની ગયો. શંકરસિંહના બળવા પછી પોતાના માણસો પર પણ નજર રખાવા લાગી કારણકે કેશુભાઈ સાથે અમેરિકા ગયેલા વિપુલ ચૌધરીએ પણ શંકરસિંહના બળવામાં સાથ આપ્યો હતો. સાથે જ, જ્યારે પરિસ્થિતિ કાબૂ બહાર જતી લાગી ત્યારે નેતૃત્વ પરિવર્તન મક્કમ મને કરવા લાગ્યા. જીતી ન શકે તેવા લાગતા સાંસદો, ધારાસભ્યો, નગરસેવકોની ટિકિટ કાપવા લાગ્યા. પરંતુ કૉંગ્રેસમાં આ વાત શક્ય જ નથી. ભાજપમાં ઝીણાની કથિત પ્રશંસા પછી વિવાદ સર્જાય તો અડવાણીની જગ્યાએ વેંકૈયા નાયડુ, પૂર્તિ કૌભાંડમાં ફસાયા પછી નીતિન ગડકરીની જગ્યાએ રાજનાથસિંહ આવી શકે છે પણ કૉંગ્રેસમાં સોનિયા કે રાહુલના સ્થાને બીજા કોઈ નેતા અધ્યક્ષ બને તેવી કલ્પના પણ થઈ શકતી નથી. આ વખતે કૉંગ્રેસમાં કુંવરજી કે જવાહર ચાવડા જેવા નેતાની કૉંગ્રેસને વિદાય કૉંગ્રેસના ગુજરાતના વર્તમાન વિપક્ષના નેતા પરેશ ધાનાણી અને પ્રદેશ પ્રમુખ અમિત ચાવડા સામે બળવારૂપ જણાય છે.

– આ ઉપરાંત ૨૨ વર્ષ સુધી સત્તા બહાર રહેલા કૉંગ્રેસીઓ હજુ ૨૦૨૨ સુધી સત્તા મળવાની નથી તેમ જણાતાં સત્તા માટે બેબાકળા બન્યા હોય તેમ જણાય છે.

– બીજી એક વાત એ પણ નોંધવી જોઈએ કે ભાજપ જે રીતે ‘મેરા પરિવાર ભાજપ પરિવાર’ કે બાઇક રેલી વગેરે દ્વારા સંગઠનને ધમધમતું રાખે છે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પોતે વિધાનસભાની ચૂંટણી વખતે વડોદરાના ભાજપ કાર્યકરને ફૉન કરી અંગત ખબરઅંતર પૂછે છે, બૂથ કાર્યકરોને વિડિયો કૉન્ફરન્સથી સંબોધે છે, પક્ષ પ્રમુખ અમિત શાહ સતત રાજ્યોના પ્રવાસ કરી કાર્યકરોને મળતા રહે છે તેવું કૉંગ્રેસમાં થતું નથી. આવતી કાલે (૧૨ માર્ચે) પણ કૉંગ્રેસની કારોબારી છે. કૉંગ્રેસને ૫૮ વર્ષે ગુજરાત (કારોબારી માટે) યાદ આવ્યું. ભાજપનું રાષ્ટ્રીય અધિવેશન મળ્યું, કૉંગ્રેસનું મળ્યું?

– ભાજપ પર આક્ષેપો કરવા હોય ને ચર્ચા આડા પાટે ફંટાવવી હોય તો ગુજરાત કૉંગ્રેસ તેમ કરી શકે છે, પણ આ રસ્તો છેવટે આત્મહત્યા તરફનો જ હશે.

humor, politics

પોલીસની ભાષામાં બે રાજકીય ઘટનાઓ

જયવંતની જે બ્બાત

(આ હાસ્ય લેખ છે)

આજથી કેટલાક મહિનાઓ પહેલાં ચાર ઈસમો જેઓ જજ હતા અને એમાં એક આજે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ છે, તેમણે જાહેરમાં ગુનો આચરેલ. તેમણે જાહેરમાં કેટલાક પત્રકારોને બોલાવેલ અને સંસ્થાની શિસ્તનો ભંગ કરેલ. તે સમયે ડી. રાજા નામના રાજકીય ઈસમની હાજરી જાણવા મળેલ. મજકૂર ઈસમ સામે ચાર ઈસમોને બળવો પોકારવા ઉશ્કેરવાનો આરોપ છે.

ત્યાર બાદ, ગઈ કાલે પણ ભારતની બહાર જ્યાં કેમ્બ્રિજ એનાલિટિકા આવેલી છે જે લોકોનો ફેસબુક પરથી અંગત ડેટા જેને અંગત માહિતી પણ કહે છે, તેનો ઉપયોગ કરી ચૂંટણીમાં ખોટી માહિતી ફેલાવે છે, જેનો ઉપયોગ ભારત દેશના મોટા રાજકીય પક્ષ કૉંગ્રેસ, જે ૭૦ વર્ષ સુધી ભારતમાં સત્તામાં રહી છે પણ છેલ્લાં સાડા ચાર વર્ષથી અને ખાસ તો છેલ્લાં એક વર્ષથી સત્તામાં પાછી ફરવા વ્યાકુળ અને મરણિયી બનેલ છે, તે કરવા ધારેલ, તે લંડન શહેરમાં એક પત્રકાર પરિષદનું આયોજન કરેલ. આ પરિષદમાં એક ઈસમ સૈયદ સૂજા, જે પોતાને હેકર ગણાવે છે તેણે વિડિયો કોન્ફરન્સથી સંબોધેલ. આ ઈસમે પોતાનું મોઢું ઢાંકેલું હોઈ શંકા ઉપજાવે છે. તેણે ભારતના ઇવીએમ હેક કરવાનો દાવો અમેરિકામાં બેસી લંડનની પત્રકાર પરિષદમાં કરેલ. તેમાં પણ કપિલ સિબલ નામના રાજકીય ઈસમની હાજરી હતી જે આ આખા કાર્યક્રમના આયોજક યા તો ટેકેદાર હોવાની શંકા ઉપજેલ છે. આનાથી કેટલાક પ્રશ્નો જાગેલ છે:

. મજકૂર ઈસમે એવાં તો કયાં કામ કરેલ કે પોતાનો ચહેરો છુપાવવો પડેલ?

. મજકૂર ઈસમ ચૂંટણી પંચ સમક્ષ આવીને ઇવીએમ હેક કરીને કેમ નથી બતાવતો? ભારતીય મિડિયાના બદલે આંતરરાષ્ટ્રીય મિડિયા સમક્ષ આ દાવો કરવાનો ઈરાદો ભારતને બદનામ કરવાનો નહોતો?

૩. મજકૂર કપિલ સિબલ ત્યાં કોના પૈસે આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટના રૂપિયા ખર્ચીને હાજર રહ્યા? તેઓશ્રી કઈ રૂએ ત્યાં હાજર રહ્યા? પત્રકાર તરીકે? પણ પત્રકાર તો તેઓ છે નહીં? આથી તેમની હાજરી ગુનાની ઉશ્કેરણી કરવા માટે હોય તેમ પ્રથમ દૃષ્ટિએ જણાય છે.

. મજકૂર શ્રી સિબલ જો વ્યક્તિગત હાજર રહ્યા હોય તો પણ પ્રશ્ન છે કે રામમંદિર કેસમાં તેઓશ્રી કેસને લોકસભા ચૂંટણી સુધી પાછો ઠેલવા વિનંતી કરે છે જે સૂચનાનું પાલન આડકતરી રીતે બાદમાં વારંવાર મુદ્દતો આપીને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ રંજન ગોગોઈ જેમના પિતા કોંગ્રેસના આસામમાં મુખ્ય પ્રધાન રહેલ, તેઓની બેચ કરી રહેલ છે, તેમાં પણ મજકૂર ઈસમ પોતાની વ્યક્તિગત રૂએ હાજર રહે છે તેમ કોંગ્રેસ કહે છે, તેના પરથી શંકા જાય છે કે આ ઈસમ પોતાની સગવડતા અનુસાર ક્યારેક કોંગ્રેસી નેતા તો ક્યારેક વકીલ તો ક્યારેક લંડન પ્રવાસી બની જાય છે (ક્યારેક ફિલ્મી ગીતકાર પણ બની જાય છે) તે મજકૂર ગુનાની ઉશ્કેરણીનો પુરાવો ગણવા પોલીસ પ્રેરાયેલ છે.

. મજકૂર ઈસમ હેકર દાવો કરે છે કે ૨૦૧૪માં ભાજપ ઇવીએમ હેકિંગ કરીને જીતેલ, પણ મજકૂર ઈસમ ભૂલી જાય છે કે એ વખતે કોંગ્રેસની સરકાર હતી, તો ભાજપ કઈ રીતે ને કોની મદદથી હેકિંગ કરેલ તે પ્રશ્ન છે. તે વખતે મજકૂર શ્રી સિબલ પણ કોંગ્રેસમાં હતા ને ટેલિકોમ પ્રધાન ને પછી વિજ્ઞાન ને ટેક્નોલોજી પ્રધાન જેઓ ગુનો કે જે લંડનમાં અમેરિકાથી આચરાયેલ છે તેની ઉશ્કેરણી કરવા શંકાસ્પદ છે તેમણે કે કોંગ્રેસ સરકારે કેમ કોઈ તપાસ ન માગી? તે વખતે પરિણામો કેમ ન અટકાવ્યાં? તે વખતે કેમ કોર્ટમાં દાદ ન માગી? તે વખતે તો મજકૂર ઈસમ શ્રી સિબલ, જેઓ ગુનો કે જે લંડનમાં અમેરિકાથી આચરાયેલ છે તેની ઉશ્કેરણી કરવા શંકાસ્પદ છે, તેમના પક્ષના અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધી અને ઉપાધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીએ પરાજય સ્વીકારી તેની જવાબદારી પોતે સ્વીકારેલ.

૬. મજકૂર ઈસમ કે જેણે અમેરિકા બેસી લંડનમાં ગુનો આચરેલ હોવાનો આરોપ છે તે ગોપીનાથ મુંડે જેઓ ૨૦૧૪ની નરેન્દ્ર મોદી સરકારમાં પ્રધાન હતા, તેમનું અકસ્માતમાં મૃત્યુ થયેલું. પરંતુ તેમની હત્યા થઈ હોવાનો આક્ષેપ કર્યો જે પાયાવિહોણો જણાય છે, કારણકે દિવંગત પ્રધાન જવાબ દેવા હાલ હયાત નથી. આવો આક્ષેપ માત્ર સનસનાટી ફેલાવવાનો જણાય છે.

ઉપરોક્ત વાતોને ધ્યાનમાં લેતાં પ્રથમ દૃષ્ટિએ ઉપરોક્ત ઈસમો વિદેશોમાં ભારત વિરોધી છબી બનાવવાના ઈરાદાવાળા જણાય છે.

humor, politics

અમ્મા તેરે મુન્ને કી ગઝબ હૈ બાત

૧૧ ડિસેમ્બર સાંજથી કોણ કયું ફિલ્મી ગીત ગાઈ રહ્યું છે? (આને હળવાશથી લેવું)

*ભાજપ-* મત રો મેરે દિલ, ચૂપ હો જા હુઆ સો હુઆ, વો જો પ્યાર મેં હોતા હૈ, ઐતબાર મેં હોતા હૈ, મેરે યાર તેરે સાથ ભી વહી તો હુઆ

*કૉંગ્રેસ-* બદતમીઝ દિલ બદતમીઝ દિલ માને ના, યે જો હાલ હૈ, સવાલ હૈ, કમાલ હૈ, જાને ના, જાને ના

*ભાજપ સમર્થકો-* તેરે ઈશ્ક ને સાથિયા મેરા હાલ ક્યા કર દિયા
ગુલશન ભી અબ તો વીરાના લગતા હૈ, હર અપના હમ કો બેગાના લગતા હૈ,
હમ તેરી યાદોં મેં ખોયે રહતે હૈ,
લોગ હમેં પાગલ દીવાના કહતે હૈ,
તેરે બિના, તેરે બિના, તેરે બિના નામુમકિન હૈ, જીવન કા ગુજારા સનમ

*કૉંગ્રેસ સમર્થકો-* તુમ ભી થે ખોયે ખોયે,
મૈં ભી બુઝા બુઝા, થા અજનબી ઝમાના, અપના કોઈ ના થા,
દિલ કો જો મિલ ગયા હૈ, તેરા સહારા
એક નઈ ઝિંદગી કા નિશાં મિલ ગયા

*સેક્યુલર મિડિયા-* સજ રહી ગલી મેરી અમ્મા
સુનહરી ગોટે પે, સુનહરી ગોટે પે, રૂપહરી ગોટે પે,
અમ્મા તેરે મુન્ને કી ગઝબ હૈ બાત,
ઓ ચંદા જૈસા મુખડા, કિરણ જૈસે હાથ,

*લિબરલો-* ઐસા કભી હુઆ નહીં, જો ભી હુઆ, ખૂબ હુઆ
દેખતે હી તુજે હોશ ગૂમ હો ગયે
હોશ આયા તો દિલ મેરા દિલ ના રહા

*વિહિપ, આંહિપના હિન્દુવાદીઓ-* મેરી ભીગી ભીગી સી પલકોં પે રહ ગયે
જૈસે મેરે સપને બિખર કે
જલે મન તેરા ભી કિસી કે મિલન કો, અનામિકા તૂ ભી તરસે

*’નોટાવાળા-* દેખેં હમેં નસીબ સે અબ અપને ક્યા મિલેં, અબ તક તો જો ભી દોસ્ત મિલેં બેવફા મિલે

politics, sanjog news, vichar valonun

૧૧મી ડિસેમ્બર કોના માટે લાભદાયક રહેશે?


(વિચારવલોણું કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, દિ.૦૯-૧૨-૨૦૧૮)
૧૧ ડિસેમ્બરે એટલે કે પરમ દિવસે પાંચ રાજ્યોનાં ચૂંટણીનાં પરિણામો છે. નરેન્દ્ર મોદીની ૨૦૧૪ની સરકાર બની ત્યારથી દર ચૂંટણી તેમની લોકપ્રિયતાની લહેરની કસોટી બની રહેશે તેમ સેક્યુલર મિડિયા ગણાવતું આવ્યું છે. પરંતુ દિલ્લી અને બિહાર જેવાં અમુક રાજ્યોને બાદ કરો તો મોટા ભાગે આ લોકપ્રિયતાની કસોટી પર ન માત્ર નરેન્દ્ર મોદી, પરંતુ ૨૦૧૪ની ચૂંટણી પછી મોદીના ભરોસે નિયુક્ત અમિત શાહ પણ ખરા ઉતર્યા. આ જોડી અજેય માનવા લાગી. જોકે આ બધામાં એક વાત એ પણ નોંધવા લાયક છે કે જે રાજ્યોમાં વિજય મળ્યો તેમાં ગુજરાતને બાદ કરતાં મોટા ભાગે વિપક્ષ અથવા કૉંગ્રેસની સરકાર હતી. હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર, જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, આસામ, ત્રિપુરા વગેરેમાં કૉંગ્રેસની સરકાર, નેશનલ કૉન્ફરન્સની સરકાર અથવા સામ્યવાદી સરકાર સામે ભારે અસંતોષ હતો.

હરિયાણામાં ભૂપેન્દ્ર હુડા, મહારાષ્ટ્રમાં પૃથ્વીરાજ ચવ્હાણ, હિમાચલ પ્રદેશમાં વીરભદ્ર સિંહ વગેરેની સરકાર સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો હતા અને તેમાંય કૉંગ્રેસનું મા-બેટાનું નેતૃત્વ હતું જેની સામે પણ આરોપો થઈ શકતા હતા. પરંતુ ગુજરાત અને ગોવામાં થોડા ઘટાડા સાથે પણ નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહ કબજો જમાવી રાખી શક્યા છે. કર્ણાટકમાં ભાજપ સૌથી મોટા પક્ષ તરીકે જરૂર ઉભર્યો પરંતુ સરકાર બનાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યો. આની સામે પંજાબ, કેરળ, તમિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ જેવાં રાજ્યોમાં તે ખાસ કાઠું કાઢી ન શક્યો. પંજાબમાં અકાલી દળ સાથેની મિશ્ર સરકારનો ખરાબ દેખાવ નડી ગયો. કેરળમાં ખાતું ખૂલ્યું. પશ્ચિમ બંગાળમાં ત્રણ બેઠકો મેળવી શક્યો. તમિલનાડુમાં ખાતું ખૂલ્યું નહીં.

આ ઉપરાંત પેટા ચૂંટણીઓમાં પણ ભાજપે હાર મેળવી છે. વર્ષ ૨૦૧૪માં જીતેલી આઠ બેઠકો તેણે ગુમાવી દીધી. તો ૨૭ બેઠકો વિપક્ષ પાસેથી ખૂંચવી લેવામાં પણ તે નિષ્ફળ રહ્યો છે.

આવું કેમ બન્યું? તેનાં કારણો જાણીએ અને પછી વાત કરીએ ૧૧ ડિસેમ્બરે આવનારાં પાંચ રાજ્યોનાં પરિણામોની. પહેલી વાત તો એ કે ભાજપને સામે મુખ્ય હરીફ તરીકે કૉંગ્રેસ હોય એટલે મજા આવે છે. કૉંગ્રેસના સાઇઠ-સિત્તેર વર્ષનો શાસનનો ખરડાયેલો ભૂતકાળ ભાજપ માટે કારગત નિવડે છે. વળી, લઘુમતીના તુષ્ટીકરણનો કૉંગ્રેસ પર આક્ષેપ છે તે હજુ પણ ભૂંસાય તેમ નથી. ઉલટું તેલંગણાના મુસ્લિમો લક્ષી ચૂંટણી ઢંઢેરાથી ઓર મજબૂત બન્યો છે. ભ્રષ્ટાચાર અંગેના કૉંગ્રેસ સામેના આક્ષેપો અગણિત છે. તેમાં ઑગસ્તા વૅસ્ટલેન્ડ વીવીઆઇપી ચૉપર કૌભાંડના વચેટિયા ક્રિશ્ચિયન માઇકલના પ્રત્યર્પણથી આ આક્ષેપો ઓર પ્રબળ બનશે. કૉંગ્રેસમાં જૂથવાદ પ્રબળ છે. તેથી બહુ ઓછાં રાજ્યોમાં પહેલેથી મુખ્ય પ્રધાનના ઉમેદવાર નક્કી હોય છે. જ્યાં નક્કી હતા તે પંજાબમાં કૉંગ્રેસે વિજય મેળવ્યો છે. પરંતુ બીજી જગ્યાએ તેમ થતું નથી. સૌથી મોટું પાસું રાહુલ ગાંધી પોતે બને છે. તેમના પિછત્તીસ હજાર કે સાડે તીન લાખ પચાસ હજાર જેવાં છબરડાઓ થતા રહે છે. તેમનાં ભાષણો લખનાર સારું હૉમ વર્ક કરતા નથી. સંશોધન કરતા નથી. રાજ્યોમાં પણ નરેન્દ્ર મોદી સરકારને રાફેલ, નોટબંધી, જીએસટી જેવા મુદ્દા ઊછાળતા રહે છે. બીજી તરફ વચનોમાં પણ ખેડૂતોના દેવા માફી જેવી ઘસાયેલી રેકૉર્ડ જ વાગે છે. જોકે મધ્ય પ્રદેશમાં ગોશાળા જેવી પહેલ જરૂર કરી છે.

આની સામે નરેન્દ્ર મોદી રાજ્યલક્ષી મુદ્દા ઊછાળે છે, જેમ કે તેમણે કોટાને સ્માર્ટ સિટી બનાવવું જોઈએ તેમ કહ્યું. આના લીધે નેગેટિવ પ્રચારની સાથે પક્ષનો પૉઝિટિવ પ્રચાર પણ થાય છે. આથી જ ભાજપ કૉંગ્રેસ સામે બળવત્તર સાબિત થાય છે. પરંતુ…જ્યાં સ્થાનિક પક્ષોની વાત આવે ત્યાં ભાજપે પોતાની ક્ષમતા હજુ ઉત્તર પ્રદેશ સિવાય ક્યાંય બતાવી નથી. ઉત્તર પ્રદેશમાં લોકો મુલાયમસિંહ અને માયાવતીના વારાફરતી શાસનથી જબરદસ્ત કંટાળેલા હતા અને તેમાં યોગી આદિત્યનાથની લોકપ્રિયતા ભળી. નરેન્દ્ર મોદીનાં ભાષણો અને અમિત શાહની રણનીતિ રંગ લાવી. ઉત્તર પ્રદેશમાં એકલે હાથ ભાજપને બહુમતી મળી. પરંતુ દિલ્લી, બિહાર, તમિલનાડુ, પશ્ચિમ બંગાળ, જમ્મુ-કાશ્મીર વગેરેમાં ભાજપ સ્થાનિક પક્ષોને પછાડી શક્યો નથી. એ અલગ વાત છે કે બિહારમાં નીતિશ અને લાલુને ડખા થયા તેમાં ભાજપને સત્તા મળી ગઈ અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં મુફ્તી મોહમ્મદ સઈદ અને બાદમાં મહેબૂબા મુફ્તી સાથે સમજૂતી કરવાથી સત્તાનાં ફળ ચાખવાં મળી શક્યાં. પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા બેનર્જીનો જાદુ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ચાલુ રહ્યો છે. તમિલનાડુમાં જયલલિતાનો જાદુ હતો. હવે અન્ના દ્રમુક અને દ્રમુક બંનેમાં અંદર-અંદર ભારે સંઘર્ષ છે. કમલ હાસને નવો પક્ષ રચ્યો છે. આથી ત્યાં પણ ભાજપનો ગજ વાગ્યો નથી.

આ સ્થિતિમાં ૧૧ ડિસેમ્બરે જે પાંચ રાજ્યોનાં પરિણામો આવશે તે મહત્ત્વનાં બની રહેશે કેમ કે આ રાજ્યો ભાજપનો ગઢ ગણાતાં રહ્યાં છે. મધ્ય પ્રદેશમાં ભાજપનું પંદર વર્ષથી શાસન છે. શિવરાજસિંહ ચૌહાણની લોકપ્રિયતા છે, પરંતુ સામે કમલનાથ, જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા, દિગ્વિજયસિંહનો વિભાજિત પડકાર છે. વિભાજીત એટલે કે તેમની વચ્ચે ડખા છે. વળી, બસપ કે સપએ કૉંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન કર્યું નથી. આ સંજોગોમાં અહીં ભાજપ પોતાનો ગઢ જાળવી રાખશે તેમ એક કાચો અંદાજ મૂકી શકાય. મધ્યપ્રદેશ વિશે એવું કહેવાય છે કે જે માળવા જીતે તે મધ્ય પ્રદેશ જીતી શકે. બીજી તરફ, રાજસ્થાનમાં વસુંધરા રાજે સિંધિયાની સામે પક્ષની અંદર અસંતોષ છે. તેને એકબાજુએ મૂકીએ પરંતુ રાજસ્થાનનો ઇતિહાસ એવું કહે છે કે જે મેવાડ જીતે તે રાજસ્થાન જીતી શકે.

વર્ષ ૨૦૧૩માં મધ્ય પ્રદેશમાં માળવા અને રાજસ્થાનમાં મેવાડમાં ભાજપનું મોજું ફરી વળ્યું હતું. મધ્ય પ્રદેશના માળવા અને મધ્ય ક્ષેત્રમાં ભાજપે પચાસ ટકાથી વધુ મતો મેળવ્યા હતા. માળવા પ્રદેશની ૫૦ બેઠકોમાંથી ભાજપે ૪૫ બેઠકો કબજે કરી હતી જ્યારે કૉંગ્રેસના ભાગે ચાર બેઠકો જ આવી હતી. અહીં ભાજપને ખેડૂતોનું આંદોલન અને સવર્ણોની નારાજગી નડી શકે છે. માળવાની ઓળખ ધાર્મિક કેન્દ્ર તરીકે પણ છે. આ પ્રદેશમાં ઉજ્જૈનનું મહાકાલેશ્વર જ્યોતિર્લિંગ, ઓમકારેશ્વર આવે છે. મુખ્ય પ્રધાન શિવરાજસિંહ ચૌહાણ, અમિત શાહ અને રાહુલ ગાંધી એ બધા જ મહાકાળ બાબાના દર્શન કરી આવ્યા છે.

તો રાજસ્થાનમાં વર્ષ ૨૦૧૩માં મેવાડ અથવા ઉદયપુર પ્રદેશની ૨૮માંથી ૨૫ બેઠકો ભાજપે પ્રાપ્ત કરી હતી. કૉંગ્રેસને માત્ર બે જ બેઠકો મળી હતી. રાજસ્થાન વિશે એમ કહેવાય છે કે દર પાંચ વર્ષે સરકાર બદલાય છે. ગયા વખતે કૉંગ્રેસની સરકાર હતી તે પછી હાલ ભાજપની સરકાર છે. આ વખતે મતદારો કોની સરકાર લાવશે? તે તો ૧૧ ડિસેમ્બરે જ જવાબ મળશે પરંતુ આ સરકાર દર પાંચ વર્ષે બદલાવાનું કારણ મેવાડની જનસંખ્યા છે. અહીં ૭૦ ટકા વસતિ આદિવાસીઓની છે. તેમનો પ્રભાવ ૧૬ બેઠકો પર છે, જે અનુસૂચિત જનજાતિ માટે અનામત છે. આદિવાસીમાં મુખ્યત્વે ભીલ વર્ગ છે. તે પછી મીના જનજાતિ વધુ છે. અહીંના મતદારો સરકારના કામકાજ પર મતદાન કરે છે. તેમને લાગે કે સરકારે પોતાનાં વચનો પૂરાં કર્યાં નથી તો તે સરકાર બદલી નાખે છે.
મેવાડની કહેવત છે, “પૂરી છોડ ને આધી ખાની, પણ મેવાડ છોડને કઠેઈ ન જાની’. અર્થાત્ ભલે અડધી રોટલી ખાવી પડે તો ખાવી, પરંતુ મેવાડ છોડીને ક્યાંય ન જવું. પદ્માવતીના પતિ રતનસિંહ, મહારાણા પ્રતાપ, રાણા સાંગા જેવા બહાદુર રાજાઓનો અહીં શૌર્યનો ઇતિહાસ સચવાયેલો છે. મુખ્ય પ્રધાન વસુંધરા રાજે સિંધિયાએ પોતાના ચૂંટણી પ્રચાર અભિયાનની શરૂઆત અહીંથી જ કરી હતી. એક માન્યતા એવી છે કે જ્યારેજ્યારે તેમણે અહીંથી ચૂંટણી પ્રચાર આરંભ્યો ત્યારેત્યારે તેઓ સત્તામાં પાછાં આવી શક્યાં છે.

રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશના સવર્ણોને જીતવા રાહુલ ગાંધીએ બ્રાહ્મણ કાર્ડ ખેલ્યું છે અને પોતાનું ગોત્ર દત્તાત્રેય હોવાનું જાહેર કર્યું છે, પરંતુ બ્રાહ્મણો મૂર્ખ નથી. તેમને ખબર છે કે પિતા રાજીવ ગાંધી અને માતા સોનિયા ખ્રિસ્તી હોય અને રાજીવના પિતા ફિરોઝ ગાંધી પારસી હોય (કે એક અફવા પ્રમાણે મુસ્લિમ હોય) તો ગોત્ર દાદીમાનું ન આવે. વળી, એક માન્યતા પ્રમાણે, દત્તાત્રેય આજીવન બ્રહ્મચારી હતા. તેથી તેમનો વંશ હોઈ શકે જ નહીં. આથી, જેમણે પણ રાહુલ ગાંધીને આ માહિતી શોધીને આપી છે તેમણે રાહુલ ગાંધીને ભોંઠા પાડવા જેવું કામ કર્યું છે. રાહુલે પોતે પણ અવિચારી રીતે આ માહિતી સ્વીકારી લઈ ભોપાળું વાળ્યું છે. આ બધી વાતોમાં પડવાના બદલે શાસક વિરોધી લહેરનો ફાયદો ઉઠાવવાની જરૂર હતી, પરંતુ કૉંગ્રેસ ગુજરાતની ચૂંટણી હોય કે કર્ણાટકની, કે પછી રાજસ્થાનની, જાતિવાદના સહારે ચૂંટણી જીતવા જાય છે અને જીતની બાજી હારમાં પલટાવી દે છે.

આ જ રીતે છત્તીસગઢમાં ભાજપ, કૉંગ્રેસ અને માયાવતી-અજિત જોગીનો ત્રિકોણીયો જંગ છે. માયાવતી-જોગીની યુતિ બહુ ચમત્કારિક કાઠું ન કાઢે તો અહીં ભાજપની ફરીથી સરકાર બનશે. જ્યારે તેલંગણામાં ટીઆરએસ સત્તા જાળવી રાખશે તેમ મનાય છે કારણકે એવી ખાસ સત્તાવિરોધી લહેર નથી.

ડિસેમ્બર મહિનો આમ પણ નરેન્દ્ર મોદી માટે લાભદાયક સાબિત થતો રહ્યો છે. ગુજરાતની ચૂંટણી મોટા ભાગે ડિસેમ્બરમાં યોજાતી રહી છે. ક્રિશ્ચિયન મિશેલના પ્રત્યર્પણથી મોદી અને ભાજપના બાવડામાં નવું જોર તો આવી જ ગયું છે. જોવાનું રહે છે કે ૧૧ ડિસેમ્બરનાં પરિણામો વધુ જોર આપે છે કે નહીં?

(લ.દિ.૦૫-૧૨-૨૦૧૮)

hindu, national

રામમંદિર માટે હજુ કેટલી રાહ? કેટલો સંઘર્ષ?

(લ. દિ. ૨૫/૧૧/૧૮)

કોઈ ચોક્કસ સંપ્રદાય (કેટલાક તેને ધર્મ કહે છે, જે ખોટું છે)ની રાજનીતિ એ વાઘની સવારી છે. પાકિસ્તાનથી માંડીને અનેક દેશો સાંપ્રદાયિક આધારે દેશ ચલાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. જ્યારે પણ દેશમાં હિન્દુવાદમાં ઊછાળો આવે છે ત્યારે સૌથી વધુ ડર કેટલાક હિન્દુઓને લાગે છે. આ ડર કેમ લાગે છે તેનો જવાબ પછી, હિન્દુવાદ ઊછાળો કેમ મારે છે તેનો જવાબ પહેલાં.

ભારતમાં હિન્દુઓને અન્યાયની લાગણી અંગ્રેજોના ગયા પછી એક પછી એક ઘટના થકી બળવત્તર બનતી ગઈ. સંસ્કૃતની મજાક ઊડે, પણ મોગલોની ઉર્દૂ મિશ્રિત હિન્દી બોલાય તો વાહ વાહ થાય, નમસ્તે કહો તો જૂનવાણી કે નેતામાં ખપો, પણ આદાબ કરો કે શેક હેન્ડ કરો તો આધુનિક, વંદે માતરમ્ ગાવ તો સાંપ્રદાયિક પણ સારે જહાં સે અચ્છા ગાવ તો બિનસાંપ્રદાયિક, હિન્દુઓ માટે
સિવિલ કાયદો અલગ પણ મુસ્લિમો-ખ્રિસ્તીઓ માટે જુદો, હિન્દુઓનાં મંદિરોનો વહીવટ સરકાર કરે પણ મસ્જિદ, મદરેસામાં ત્રાસવાદી પ્રવૃત્તિ કે અલગતાવાદી પ્રવૃત્તિ થાય તો પણ તે બંધ ન થાય, નવરાત્રિમાં લાઉડ-સ્પીકર રાત્રે દસ વાગે બંધ કરાવી દેવામાં આવે પરંતુ મસ્જિદો પર દિવસમાં પાંચ વાર ભૂંગળા પરથી (મોટા ભાગે) બેસૂરા અવાજે આઝાનો થતી રહે. ફટાકડા હોય કે પતંગ, હિન્દુ તહેવારો અંગે ફટ ચુકાદા આવે અને તેનો અમલ પણ કરવામાં આવે પરંતુ અન્ય પંથોના તહેવારોને પર્યાવરણ કે ઘોંઘાટનો કોઈ પ્રશ્ન ન નડે. હિન્દુ બળાત્કારી બાવાની તરત ધરપકડ થાય, પણ પોતાને પાકિસ્તાનના એજન્ટ ગણાવનાર ઈમામ બુખારી છૂટા ફરે, બળાત્કારી બિશપને તરત જામીન મળી જાય અને તેના સમાચાર પણ સાવ ખૂણેખાંચરે આવે …આવાં તો ઘણાં ઉદાહરણો આપી શકાય.

માર ખાઈ ખાઈને, અન્યાય સહન કરીને અનેક હિન્દુ એટલા ભીરુ બની ગયા કે દસ હિન્દુ હોય પણ એક મુસ્લિમ આવે તો બાવા હિન્દી ચાલુ થઈ જાય, પોતે તો બધા ધર્મોને સમાન માને છે અને હિન્દુ ધર્મના કુરિવાજોમાં પોતે માનતા નથી તેમ કહી હિન્દુ ધર્મની બુરાઈ શરૂ કરી દે. મોહમ્મદ રફીએ કેટલાં ભજનો ગાયાં ને નૌશાદે કેટલા સંગીતબદ્ધ કર્યા તેની વાત કરવા લાગે. આમ, સંગીતને પણ સાંપ્રદાયિક રંગ આપે. રફીની વાત કરતી વખતે રફીને રફીસાહેબ કહેવા, તેમજ તે આવા હતા ને તેવા હતા તેવું માનવાચક ક્રિયાપદ આવે અને કિશોરકુમાર તો ગાંડો હતો ને ચક્રમ હતો તેમ તુંકારો આવે. (મને આ બંને ગાયકો અને મન્નાડે, તલત મહેમૂદથી લઈ તલત અઝીઝ સુધીના અને સોનુ નિગમ, કૈલાસ ખેર સહિતના અનેક ગાયકો ગમે જ છે અને હું રફીને રફીસાહેબ તેમના અવાજ અને સાલસ-કોઈ સંત જેવા સ્વભાવના કારણે કહું છું). પરંતુ રફી કે નૌશાદના પૂર્વજો હિન્દુ હતા જ, તેથી આમાં આશ્ચર્ય ન થવું જોઈએ. આશ્ચર્ય તો એમાં થવું જોઈએ કે હિન્દુ માતા શર્મિલા ટાગોરનો દીકરો સૈફ અલી ખાન અને જેમની ફિલ્મો શિવ-આરાધના કરતા પૃથ્વીરાજ કપૂરથી શરૂ થતી હતી તે રાજ કપૂરના દીકરાની દીકરી કરીના કપૂર તેમના દીકરાનું નામ એક રાક્ષસી વ્યક્તિ તૈમૂર લંગ પરથી રાખે.

કેટલાક લોકો પતંગ કે દિવાળી પૂજનમાં ચોપડા બનાવનારા પરિવારો મુસ્લિમ છે તે વાતને સાંપ્રદાયિક એકતા સાથે જોડે છે. મારી દૃષ્ટિએ એ સાંપ્રદાયિક એકતાનું ઉદાહરણ નથી. એ તો વેપાર છે. આવી રીતે તો હિન્દુઓ પણ મુસ્લિમ તહેવારોમાં વપરાતી ચીજોના ઉત્પાદનમાં જોડાયેલા જ હશે. હા, જન્માષ્ટમીએ બુરખો પહેરેલી મુસ્લિમ માતા પોતાના બાળકને કન્હૈયો બનાવીને લઈ જતી હોય કે હિન્દુ ઈદ મનાવે તે ચોક્કસ સાંપ્રદાયિક એકતાનું ઉદાહરણ છે, બાકી હિન્દુ ગાયક કવ્વાલી કે સૂફી ગીત ગાય કે મુસ્લિમ ગાયક ભજન ગાય તે તો શુદ્ધ વ્યાવસિયકતા જ છે.

કેટલાક મુસ્લિમોને રાષ્ટ્રીય પ્રવાહમાં ન ભળવા દેવા માટે આવા માનસિક ગુલામ હિન્દુઓ પણ જવાબદાર છે. મુસ્લિમ કે શીખ સારું ગુજરાતી બોલતો હોય તો પણ તેની સાથે ‘ક્યા બાવા, તુુમ કાયકુ પૂછતા હૈ?’ કહીને બાવા હિન્દી ચાલુ કરી દેવું, તેને ધર્મના બદલે ફિલ્મોની વાત કરવી હોય તો પણ માનસિક ગુલામ હિન્દુ એવી જ વાતો કાઢે જેનાથી પેલાને કટ્ટર ન થવું હોય તોય તેના મનમાં કટ્ટરતા જન્મે. પાકિસ્તાની ક્રિકેટરો સારા, પાકિસ્તાનમાં ફલાણું સારું તેમ કહી જાણે પેલો મુસ્લિમ પાકિસ્તાન તરફી જ હોય તેમ માની લઈ પાકિસ્તાનના ખોટા વખાણ ચાલુ કરી દે. અંગ્રેજો-મોગલોના શાસનની ગુલામી અને તે પછી પણ ચાલુ રહેલી તુષ્ટિકરણની નીતિના કારણે આ પરિસ્થિતિ થઈ છે.

આ દેશમાં બહારથી આવેલા ઇસ્લામિક આક્રાંતોએ અનેક મંદિરો તોડી મસ્જિદો બનાવેલી છે તે જગજાહેર અને પુરાતત્ત્વની રીતે સિદ્ધ વાત છે. પરંતુ આવાં અનેક મંદિર નહીં, માત્ર એક રામમંદિર ભવ્ય બનાવવા (રામમંદિરનું નિર્માણ તો ૬ ડિસેમ્બર ૧૯૯૨ના રોજ થઈ જ ચુક્યું છે, પણ રામલલ્લા હજુ તંબુમાં છે) પણ કુલ એકોતેર વર્ષ અને રામમંદિર તંબુમાં બન્યા પછી ૨૬ વર્ષ રાહ જોવી પડે! (સરેરાશ હિન્દુ ‘અયોધ્યા તો ઝાંકી હૈ, કાશીમથુરા બાકી હૈ’ ભૂલી જ ગયો છે) અને તે રાહનો હજુ અંત આવ્યો નથી! શેરીથી લઈ શહેર સુધીનાં નામો આવા અત્યાચારી આક્રાંતાઓનાં નામો પરથી છે. પરંતુ સ્વતંત્રતાનાં એકોતેર વર્ષ પછી પણ નામો બદલવામાં આટલી કાગારોળ થાય? જહાંગીરને અન્યાયની મૂર્તિ બતાવવામાં આવે પણ શ્રી રામ અન્યાયકર્તા ચિતરાય અને ન્યાય માટે જેમની વાત માત્ર કૉમિક્સ અને વૈતાલની વાર્તા સુધી સીમિત રહી ગઈ છે તે રાજા વિક્રમાદિત્ય, ભોજ, ચંદ્રગુપ્ત, જેવા રાજાઓનો ક્યાંય કોઈ ઉલ્લેખ જ નહીં? કહેવાતા હિન્દુવાદી ભાજપના ૨૨ વર્ષના દીર્ઘકાલીન શાસનમાં અમદાવાદનું નામ પહેલાં કર્ણાવતી હતું અને તે વેપારવાણિજ્યથી સમૃદ્ધ હતું તે ભણાવવામાં ન આવે? યાદ રાખો, પક્ષ કે સંસ્થા મહાન નથી, વિચારધારા મહાન છે અને જો આપણે આપણા પ્રાચીન વારસાનું ગૌરવ નહીં કરાવી શકીએ તો નવી પેઢીને આ દેશ માટે ગૌરવ નહીં જ થાય. સામ્યવાદીઓ તો કેન્દ્રમાં સત્તામાં નહોતા છતાં પોતાના વિચારો ઘૂસાડવામાં સફળ રહ્યા કારણકે તેમના માટે સત્તા સાથે વિચાર પણ મહત્ત્વનો રહ્યો. તેનું જ પરિણામ છે કે આજે ચોતરફ ભાજપ સત્તામાં હોવા છતાં વૈચારિક યુદ્ધમાં ઘણી વાર નબળો દેખાય છે.

આ પૂર્વભૂમિકાના સંદર્ભમાં અયોધ્યામાં વિહિપ અને શિવસેના કાર્યક્રમો કરી રહ્યા છે તે જુઓ. ફરી એક વખત હિન્દુવાદીઓ જોશમાં દેખાઈ રહ્યા છે. આ જોશ ઉન્માદમાં ન પરિણમે તે જોવાનું કામ અને જવાબદારી રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકાર બંનેની છે. હિન્દુઓના નામે મતો મેળવવા, હિન્દુ હૃદય સમ્રાટ બનવું પણ પછી તેમની આશાઓ પર ખરા ન ઉતરવું તે નિરાશા કે ઉન્માદ, બંનેમાંથી કંઈ પણ જન્માવી શકે છે. સંઘ પરિવારે પણ યાદ રાખવું પડશે, આ વખતનું આંદોલન છેલ્લું આંદોલન હશે. રામમંદિર માટે વર્ષ ૧૯૯૦ અને ૨૦૦૨માં અનેક લોકોનાં લોહી રેડાયાં છે. આવી પરિસ્થિતિ પછી રમખાણો થાય ત્યારે જેલમાં ગયેલાની પડખે વિહિપના નેતાઓ ઊભા રહ્યા? કાયદાકીય સહાય કેટલી કરી? ભાજપે તેમના પરિવારો માટે શું કર્યું? વિહિપના જૂના નેતા પ્રવીણ તોગડિયાએ તો નિરાશ થઈ અલગ માર્ગ કરી લીધો છે. પણ આ વખતે પણ કંઈ ન થયું તો હવે પછી કોઈ ભોજિયો ભાઈ આવાં આંદોલનમાં નહીં જોડાય. અમદાવાદના કર્ણાવતી નામ બાબતે પણ સરેરાશ હિન્દુવાદી સંઘ-ભાજપની ઉદાસીનતાથી દુ:ખી છે.

બીજી એક વાત એ પણ સત્ય છે કે દેશ સાંપ્રદાયિક આધાર પર આગળ ન વધી શકે. વિચિત્ર લાંબાં ટીલાંવાળા જટાધારી બાવાઓ એક મંત્ર શુદ્ધ ઉચ્ચારણ ન કરી શકતા હોય તેવાને ટીવી પર ચર્ચામાં હિન્દુ ધર્મના પ્રતિનિધિ તરીકે બેસાડી દેવામાં આવે તે કરુણતા જ છે. સ્વામી સચ્ચિદાનંદ જેવા સાચા સંત તો પોતાનાં સાચાં કામોમાં જ લાગેલા હોય છે. એટલે હિન્દુને ચિંતા એ વાતની પણ રહે છે કે મુસ્લિમોમાં જેમ ઈમામ કે મૌલવી કુર્આન/હદીસનું સાચુંખોટું અર્થઘટન કરે તેમ જ કરવું પડે તેવું ક્યાંક હિન્દુઓ બાબતે ન થઈ જાય. આસારામ સહિત બાવાઓના એટલા કિસ્સા બહાર આવ્યા છે અને સામે પક્ષે મિડિયા પણ અન્ય પંથોની સરખામણીમાં તેને જ હાઇલાઇટ અને હાઇપ આપતા રહે છે તેથી સરેરાશ હિન્દુને પણ આવા બાવાઓથી ચીડ છે અને તેથી જ્યારે હિન્દુઓના આવા આંદોલનને જુએ છે ત્યારે ડરે છે કે ક્યાંક આવા બોદા હિન્દુ બાવાઓ દેશમાં સર્વોપરી ન થઈ જાય.

વિહિપ (જૂની હતી ત્યારની વાત છે, કારણકે હવે તે નવું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે) જન્માષ્ટમીએ કે રામનવમીએ યાત્રા કાઢે ત્યારે ટ્રકોમાં ગાળો બોલતા કે પછી ઉશ્કેરણીજનક નારા લગાવતા લોકો રહેતા હતા. સાંપ્રદાયિક કાર્યક્રમોની ઉજવણી એવી હોવી જોઈએ જેનાથી બીજા પંથવાળા પણ આકર્ષાય. વિહિપની સ્થાપના મૂળ તો હિન્દુઓમાં આવી ગયેલી આભડછેટ સહિતની કુરીતિ ભગાવવાની હતી પરંતુ તે કાર્યક્રમો ઘટી ગયા અને આવા ઉન્માદી કાર્યક્રમો-ભાષણો વધી ગયાં. નવરાત્રિ કે ગણેશ ચતુર્થી વખતે ડીજેમાં પૌવા ચડા કે આઈ કે પછી વરઘોડામાં આ રે પ્રીતમ પ્યારે જેવાં ગીતો વગાડવા સહિતની ખોટી બાબત સામે કેમ કોઈ વિહિપ નેતા કંઈ ન બોલે? ૧૯૯૦ પછી ભાજપના ઉમેદવારોમાં વિહિપનો ક્વૉટા કેટલો હશે તેના પર મગજમારી શરૂ થઈ ગઈ. પોલીસ સ્ટેશનમાં જઈ વિહિપ નેતા સુપર સીએમ તરીકે વર્તતા તે ઘણા જાણે જ છે. એટલે હવે વિહિપ ફરી બેઠી થવા પ્રયાસરત છે ત્યારે આ બધી જ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું પડશે.

પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે જ કે ભવ્ય રામમંદિર બનવું જ જોઈએ. સાથે એક વાત એ પણ છે કે શાહબાનો કેસ સાથે તેને સરખાવી ન શકાય. શાહબાનો કેસમાં સર્વોચ્ચનો ચુકાદો આવી ગયો હતો. તે પછી તેને કાયદામાં સુધારા દ્વારા તેને ફેરવી તોળાયો. અત્યારે આ બાબત સર્વોચ્ચમાં અનિર્ણિત (પેન્ડિંગ) છે. જો તેમ છતાં સરકાર વટહુકમ લાવે તો (શાહબાનોમાં જેમ સર્વોચ્ચના ચુકાદાને ફેરવી તોળી ખોટું ઉદાહરણ બેસાડાયું તેમ) ખોટું ઉદાહરણ બેસે. ભવિષ્યમાં અન્ય પંથનો કોઈ સળગતો મુદ્દો સર્વોચ્ચમાં અનિર્ણિત હશે ત્યારે તે પણ ઉન્માદના સહારે તેને બદલવા દબાણ લાવશે તો શું?

પરંતુ તેનો અર્થ એ પણ નથી કે સરકાર પર ઉગ્ર દબાણ ન ઊભું કરવું. રાજકારણીઓએ એવી ખોટી ટેવ પાડી છે કે તેઓ શાંત માગણીઓને ગણકારતા જ નથી. તેમ ન હોત તો મહારાષ્ટ્રમાં ખેડૂતોને ત્રણ-ત્રણ વાર આંદોલન શા માટે કરવું પડે? અમદાવાદનું કર્ણાવતી કરવાની માગણી જનસમૂહનું ઉગ્ર દબાણ નહીં હોવાથી વર્ષોથી બહેરા કાને અથડાયા કરે છે અને નિવેદનબાજીમાં અટવાયા કરે છે. એટલે સારું એ જ છે કે શાંત આંદોલન છે ત્યાં જ રામમંદિરના મુદ્દાનો ન્યાયાલયમાં જ નિવેડો આવે. સાથે કર્ણાવતી નામ પણ થઈ જાય.

જો નિવેડો ન આવ્યો તો આ આંદોલન, ભલે વિરોધીઓના મત મુજબ, ભાજપ માટે હિન્દુ મતો નક્કી કરવા થતું હોય, પણ તે બૂમરેંગ સાબિત થઈ શકે છે. યાદ રહે કે, ૨૦૦૨માં પણ સંપાદિત જમીન પર ભૂમિ પૂજા બાબતે આવું જ વાતાવરણ હતું. પછી શું થયું? વિકાસ છતાં અટલ સરકાર ગઈ! રામમંદિરની ચ્યુઇંગ ગમમાં આ આંદોલન પછી કોઈ સ્વાદ રહેવાનો નથી, પણ તે જો ભૂલથી ક્યાંક ચોંટી ગઈ તો નુકસાન કરાવીને જ રહેશે. એટલે હવે સરકાર સર્વોચ્ચમાં અરજી કરી આ મુદ્દે ઝડપથી સુનાવણી કરી ચુકાદા માટે દબાણ લાવે તે જરૂરી છે. કૉંગ્રેસ સહિત કોઈ વિપક્ષો રામમંદિર માટે દબાણ લાવવાનો જ નથી, ઉલટું, કપિલ સિબલ કે મહાભિયોગની ધમકી દ્વારા તેને ટાળવાના જ છે. આથી અપેક્ષા માત્ર ભાજપ સરકાર પાસે જ છે. ચાર બળવાખોર જજ પૈકીના એક રંજન ગોગોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ છે ત્યારે, સરકારની અરજી પછી પણ આ મુદ્દાને લટકાવવાનો પ્રયાસ થાય તો વટહુકમનું બ્રહ્માસ્ત્ર છોડ્યા વગર છૂટકે જ નથી.