abhiyaan, national, politics

મહાભિયોગની દરખાસ્ત: ન્યાયતંત્ર સામે અવિશ્વાસ જગાવવાની ચાલ?

(અભિયાન,તા. ૦૫/૦૫/૧૮નો અંક)
પહેલી વાર આ દેશના કોઈ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત રજૂ કરવાનું રાજકીય પક્ષોએ વિચાર્યું હશે. વિપક્ષોની પાસે તેમનાં કારણો છે. વિપક્ષોનું કહેવું છે કે તેમની વર્તણૂક ભારતના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના પદને શોભાવતી વ્યક્તિ જેવી નથી. કૉંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા ગુલામનબી આઝાદે આ દરખાસ્ત પાછળ વિપક્ષોનો હેતુ સમજાવતા કહેલું કે તેમની પાસે આ દરખાસ્ત માટેનાં પાંચ કારણો છે.
૧. ઓડિશામાં પ્રસાદ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સ એ ૪૬ સંસ્થાઓ પૈકીની એક હતી જેને કેન્દ્ર સરકારે બે શૈક્ષણિક વર્ષ માટે મેડિકલ અભ્યાસક્રમમાં વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ આપવા માટે પ્રતિબંધિત જાહેર કરી હતી. તેનું કારણ મેડિકલ કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાનો રિપૉર્ટ હતો. આ અહેવાલ મુજબ, તેમની ઉતરતી કક્ષાની આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓ હતી અને નક્કી થયેલાં ધારાધોરણો પૂરાં ન કરવા તે હતું. આ કેસમાં ઑડિશા ઉચ્ચ ન્યાયાલયના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ આઈ. એમ. કુદુસ્સી, વચેટિયા વિશ્વનાથ અગરવાલ, અને પ્રસાદ એજ્યુકેશન ટ્રસ્ટના બી. પી. યાદવ વચ્ચેની કથિત વાતચીતની બહાર આવેલી ટેપ મુજબ, વરિષ્ઠ ન્યાયાધીશોને લાંચ આપવાનો કૉલેજના અધિકારીઓનો ઈરાદો હતો. કૉંગ્રેસનો આક્ષેપ છે કે પહેલી નજરે એવું લાગે છે કે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ દીપક મિશ્ર આ કેસમાં કદાચ સંડોવાયેલા હોઈ શકે.
૨. પ્રસાદ એજ્યુકેશનલ ટ્રસ્ટના કેસના દરેક કેસમાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની અધ્યક્ષતાવાળી બૅન્ચે ચુકાદા આપ્યા છે. તેથી તેઓ પણ તપાસના પરીઘમાં આવી શકે તેવી બાબતમાં તપાસ માગતી રિટ પિટિશન પર પણ મિશ્રએ વહીવટી અને ન્યાયિક બંને રીતે કામ કર્યું છે. આ રીતે તેમણે ન્યાયાધીશોની આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે.
૩. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ ૬ નવેમ્બર ૨૦૧૭ની તારીખનો વહીવટી આદેશની તારીખ અગાઉની નાખી હતી જે ગંભીર છેતરપિંડી અને બનાવટનું કૃત્ય બને છે.
૪. દીપક મિશ્રએ તેઓ જ્યારે વકીલ હતા ત્યારે જમીન મેળવી હતી. તે માટે તેમણે જે સોગંદનામું કર્યું તે ખોટું હોવાનું સાબિત થયું હતું. એડીએમે ૧૯૮૫માં આ જમીન ફાળવણીને રદ્દ કરી હતી. તેમણે જ્યારે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં પ્રમૉશન મેળવ્યું તે પછી ૨૦૧૨માં કથિત જમીન પાછી આપી દીધી હતી.
૫. મિશ્રએ રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ કેસોમાં પૂર્વ નિર્ધારિત પરિણામ મેળવવા માટે ચોક્કસ વકીલોના કેસો પસંદગીના ન્યાયાધીશોને આપવા માટે પોતાની માસ્ટર રૉસ્ટર તરીકેની વહીવટી સત્તાનો દુરુપયોગ કર્યો છે.
આ મહાભિયોગની નૉટિસ આપનાર પક્ષોમાં કૉંગ્રેસ ઉપરાંત સમાજવાદી પક્ષ (સપ), બહુજન સમાજ પક્ષ (બસપ), રાષ્ટ્રવાદી કૉંગ્રેસ પક્ષ (એનસીપી), સીપીએમ, સીપીઆઈ અને મુસ્લિમ લીગનો સમાવેશ થાય છે. તૃણમૂલ, શિવસેના, ડીએમકે, બીજદ, અન્નાદ્રમુક, સહિતના ભાજપના કટ્ટર વિરોધી પક્ષો પણ આ દરખાસ્તમાં જોડાયા નથી તે પણ નોંધપાત્ર છે.
આ મહાભિયોગની દરખાસ્તને તો ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને રાજ્યસભાના અધ્યક્ષ વેંકૈયા નાયડુએ ફગાવી દીધી એટલે હવે વિપક્ષો માટે ન્યાયાલયમાં જવાનો માર્ગ રહ્યો છે. આ દરખાસ્ત માટે જે પક્ષો આગળ આવ્યા છે તેમાં સ્પષ્ટ છે કે બધા કૉંગ્રેસના બગલબચ્ચાં જેવા પક્ષો છે અને મૂળ તો ડાબેરી તેમજ મુસ્લિમ લીગ જેવા કટ્ટરવાદી પક્ષ છે.
હવે પ્રશ્ન એ ઉપસ્થિત થાય છે કે કૉંગ્રેસ અને તેના બગલબચ્ચાં જેવા સાથી વિપક્ષો શા માટે દીપક મિશ્ર સામે આટલા ઉકળી ઊઠ્યા છે? મિશ્ર તો બે ઑક્ટોબર ૨૦૧૮ના રોજ નિવૃત્ત થવાના છે. તો પછી આટલી ઉતાવળ શા માટે કે તેઓ તેમના પદ પરથી હટી જાય?
આને કૉંગ્રેસ અને ડાબેરીઓની મિલી ભગત તરીકે જોવાય છે. આ ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ પેદા કરવાની ચાલ છે. સંસદ પર અવિશ્વાસ, સેના પર અવિશ્વાસ, પોલીસ પર અવિશ્વાસ અને હવે ન્યાયતંત્રમાં અવિશ્વાસ. અત્યાર સુધી ન્યાયતંત્રના ચુકાદાઓ ગમે કે ન ગમે, બધાએ સ્વીકાર્યા જ છે. પરંતુ તાજેતરમાં એક નવી ચાલ જોવા મળી છે.
ન્યાયાધીશ બ્રિજગોપાલ હરિકિશન લોયાના મૃત્યુના કેસમાં સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયે જાહેર હિતની અરજી ફગાવી દીધી તે પછી જાણીતા વકીલ પ્રશાંત ભૂષણે આ ચુકાદાના દિવસને કાળો દિવસ ગણાવ્યો! આ એ જ પ્રશાંત ભૂષણ છે જે કાશ્મીરમાં લોકમત લેવાની વાત કરે છે, જે એક ત્રાસવાદી યાકૂબ મેમણ જેની સામે પદ્ધતિસર કેસ ચાલ્યો, સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયમાં ચુકાદો આવ્યો, તે પછી તેના પર રાષ્ટ્રપતિએ મંજૂરીની મહોર મારી તો પણ અડધી રાત્રે સર્વોચ્ચ ન્યાયાલય ખોલાવી તેની ફાંસી અટકાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા. ૧૦ એપ્રિલ ૨૦૧૬ના રોજ આ પ્રશાંત ભૂષણે ભોપાલમાં આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં દેશભરના ન્યાયાધીશોને મૂર્ખ અને ભ્રષ્ટ ગણાવ્યા હતા! આ પ્રશાંત ભૂષણે નક્સલી વિસ્તારોમાં સેનાની હાજરી અંગે પણ જનમત લેવાની વાત કરી હતી. આ માટે પ્રશાંત ભૂષણને તેમની ઑફિસમાં જ ત્રણ જણાએ તમાચા માર્યા હતા, તો પણ તેઓ સુધરવાનું નામ લેતા નથી.
ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ૨૦૦૨ના નરોડા પાટિયા હત્યાકાંડમાં પૂર્વ પ્રધાન માયાબહેન કોડનાનીને નિર્દોષ જાહેર કર્યા તેની પણ કૉંગ્રેસે ટીકા કરી હતી. દરેક ચુકાદામાં ઉપરના ન્યાયાલયમાં જવાની છૂટ હોય જ છે. અરે! સર્વોચ્ચમાં ચુકાદો આવી જાય તો પણ તેની રિવ્યૂ પિટિશન, લાર્જર બૅંચ દ્વારા ચુકાદા માટે અરજી વગેરે કરી શકાતું હોય છે. પરંતુ ચુકાદાની આ હદ સુધીની ટીકા આ પહેલાં ક્યારેય થયાનું યાદ નથી આવતું.
અત્યારના મહાભિયોગના મુદ્દા પર પાછા ફરીએ. દરખાસ્તમાં ઉઠાવેલા મુદ્દા અંગે સુપ્રીમે પોતે ગત નવેમ્બર ૨૦૧૭માં ઠરાવ્યું હતું કે બૅન્ચોને કેસ સોંપવાના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિના વહીવટી કાર્યમાં કોઈ હિતનો ટકરાવ નથી થતો. વળી, દીપક મિશ્રએ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં જે ચુકાદા આપ્યા છે તેને ટાંકીને એમ કહેવાય છે કે વિપક્ષોનો તેમનો વિરોધ પોતાની મત બૅંકને સાચવવા માટે છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિએ સિનેમા હૉલમાં રાષ્ટ્રગીત વગાડવાનું ફરજિયાત બનાવતો ચુકાદો આપેલો, યાકૂબ મેમણને ફાંસીની સજાવાળો ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, દિલ્લીની પેરા મેડિકલ વિદ્યાર્થિની પર સામૂહિક બળાત્કારના ૨૦૧૨ના કેસનો કડક ચુકાદો પણ તેમણે જ આપેલો, ૨૦૦૮માં એક નાની બાળકીને ચૉકલેટ આપીને તેના પર બળાત્કાર કરનારને ફાંસીની સજા પણ તેમણે જ સંભળાવેલી.
હવે રામમંદિર કેસની સુનાવણી રોજબરોજ કરવાનું કૉર્ટે નક્કી કર્યું છે. પરંતુ કૉંગ્રેસના નેતા અને વકીલ કપિલ સિબલે આ કેસની સુનાવણી ૧૫ જુલાઈ ૨૦૧૯ સુધી મોકૂફ રાખવાની અપીલ કરી હતી. આ કેસની સુનાવણી દીપક મિશ્રની અધ્યક્ષતામાં થઈ રહી છે. કૉંગ્રેસને ડર હોઈ શકે કે રામમંદિર અંગે જો હિન્દુઓની તરફેણમાં ચુકાદો આવી જાય તો ભાજપને ૨૦૧૯ની ચૂંટણીમાં ફાયદો થઈ શકે. આ ઉપરાંત ચિદમ્બરમ્ ના દીકરા કાર્તિ ચિદમ્બરમ્ નો કેસ, અમિત શાહના પુત્ર જય શાહનો માનહાનિનો કેસ કપિલ સિબલ લડે છે અને આ કેસો પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં ચાલે છે. કપિલ સિબલે તો એવી ઘોષણા પણ કરી દીધી છે કે તેઓ ૨૩ એપ્રિલથી મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટમાં પોતાના અસીલો વતી રજૂઆત કરવા નહીં જાય. આમ તેમણે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિનો બહિષ્કાર કરી દીધો છે! આ પણ એક અભૂતપૂર્વ ઘટના છે. આનો અર્થ શું એવો કરવો કે કપિલ સિબલને ભીતિ છે કે અયોધ્યા સહિત ઉપરોક્ત ત્રણેય કેસોમાં તેમનો પક્ષ નબળો છે અને આથી ચુકાદા તેમની વિરુદ્ધમાં જ આવશે? આવું અત્યાર સુધી કોઈ વકીલે કર્યું નહીં હોય.
હકીકતે જેવી રીતે દિલ્લી અને બિહારની ચૂંટણી પહેલાં અસહિષ્ણુતાના નામે એવૉર્ડ વાપસીનું નાટક ચાલ્યું હતું અને સાહિત્યકારોથી માંડીને ફિલ્મ કલાકારો સુધીના લોકોએ અસહિષ્ણુતાનો રાગ આલાપી ચૂંટણી પ્રભાવિત કરવા સફળ પ્રયાસ કર્યો હતો તેમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ન્યાયતંત્ર સામે આ અભિયાન હાથ ધરવામાં આવ્યું છે જેની સ્ક્રિપ્ટ સામ્યવાદીઓએ લખી હોય તેમ જણાય છે. મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે ચાર ન્યાયમૂર્તિઓ જે. ચેલમેશ્વર, રંજન ગોગોઈ, મદન બી. લોકુર અને કુરિયન જૉસેફે રીતસર જાહેરમાં પત્રકાર પરિષદ કરી બળવો પોકાર્યો હતો. આમાં સામ્યવાદી નેતા ડી. રાજાની ન્યાયમૂરતિ જે. ચેલમેશ્વર સાથેની મુલાકાતથી પડદા પાછળ સામ્યવાદીઓની સંડોવણીની શંકા દૃઢ બની હતી. આ બધા હોબાળા પછી જ વિપક્ષોની આ મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવી છે તે પણ નોંધપાત્ર છે.
એ પણ નોંધપાત્ર છે કે અગાઉ ન્યાયમૂર્તિ રામાસ્વામી સામે ભ્રષ્ટાચારના આક્ષેપો પર ૧૯૯૩માં મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે આ કપિલ સિબલ તેમના બચાવમાં શિરમોર હતા. તે પછી ૨૦૧૧માં કોલકાતા હાઇ કૉર્ટના ન્યાયાધીશ સૌમિત્ર સેન સામે નાણાકીય ગોટાળા અને હકીકતોના ખોટા અર્થઘટન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત આવેલી ત્યારે પણ કૉંગ્રેસ સરકારમાં હતી. આ દરખાસ્ત રાજ્યસભામાં પસાર થઈ જતાં સૌમિત્ર સેને રાજીનામું આપી દીધેલું. ૨૦૧૧માં સિક્કિમ હાઇ કૉર્ટના મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ પી. ડી. દિનાકરન સામે જમીન પચાવી પાડવા, ભ્રષ્ટાચાર અને ન્યાયમૂર્તિ તરીકે પદનો દુરુપયોગ કરવાના આરોપસર તપાસ પંચને પ્રથમદર્શી પુરાવા જણાતાં મહાભિયોગની નૉટિસ અપાઈ હતી, પરંતુ તેમણે તેની કાર્યવાહી હાથ ધરાય તે પહેલાં જ રાજીનામું આપી દીધું હતું.
રાજકારણીઓને પોતાનાં વિધાનો યાદ નથી રહેતા પરંતુ ડિજિટલ યુગમાં બધું ઑન રેકૉર્ડ હોય છે. ૨૦૧૮માં મહાભિયોગની દરખાસ્તની મજબૂત તરફેણ અને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિની કૉર્ટના બહિષ્કાર સુધીની હદે જનાર કપિલ સિબલે સૌમિત્ર સેન સામે મહાભિયોગની દરખાસ્ત વખતે વર્ષ ૨૦૧૦માં એનડીટીવીને કહ્યું હતું, “રાજકારણીઓ ન્યાયાધીશોનું ભવિષ્ય નક્કી કરવા માંડે તો તે રાષ્ટ્રની મોટી કુસેવા ગણાશે.” તેમણે આ પ્રક્રિયાને ગેરબંધારણીય પણ ગણાવી હતી.
કયા કપિલ સિબલ સાચા? ૨૦૧૮ના કે ૨૦૧૦ના?

બૉક્સ-૧
ન્યાયતંત્રના કાળા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી વખતે હતા!

ન્યાયતંત્રના અંધારા દિવસો તો ઈન્દિરા ગાંધી સરકાર વખતે હતા. કટોકટી કાળમાં વિરોધીઓને પકડી પકડીને જેલમાં પૂરી દેવાતા હતા. તેથી પોતાના લોકોની ભાળ મેળવવા માટે થયેલા હેબિયસ કૉર્પસ કેસમાં સરકાર વિરુદ્ધ વલણ લેનાર હંસરાજ (એચ. આર.) ખન્ના સૌથી સિનિયર હોવા છતાં ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે તેમને મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા નહોતા. આનાથી ઉલટું, ૧૯૬૯માં અજિતનાથ રે (એ.એન.રે)ને ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ત્રણ સિનિયર જજોને બાકાત રાખીને તેમનાથી જુનિયર હોવા છતાં મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બનાવ્યા હતા. તે વખતે બાર એસોસિએશનોએ અને કાનૂની ગ્રૂપોએ ભરપૂર વિરોધ કર્યો હતો.
તે વખતે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ મોહમ્મદ હિદાયાતુલ્લાહે કહ્યું હતું, “this was an attempt of not creating ‘forward looking judges’ but the ‘judges looking forward’ to the plumes of the office of Chief Justice”. જે ન્યાયાધીશોને પાછળ રાખીને એ. એન. રે મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ બન્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે સંસદ બંધારણના મૂળભૂત માળખામાં ફેરફાર ન કરી શકે. એ. એન. રે આ ન્યાયાધીશો સાથે અસંમત અને સરકાર સાથે સંમત હતા. આ ચુકાદાના કારણે ઈન્દિરા ગાંધીને બંધારણમાં ફેરફાર (ખરેખર તો ચેડા) કરવાની છૂટ મળી ગઈ. આ ફેરફાર ૪૨મો સુધારો ગણાય છે જેમાં આમુખથી માંડીને ઘણી કલમોમાં ફેરફાર કરી નખાયા. ચૂંટણીના વિવાદો કૉર્ટના અધિકારક્ષેત્રથી બહાર રખાયા. રાજ્ય સરકારો સામે કેન્દ્ર સરકારની સત્તા વધી ગઈ. ન્યાયતંત્ર સામે સંસદની સત્તા વધી ગઈ. બંધારણના આમુખમાં સેક્યુલર અને સૉશિયલિસ્ટ શબ્દો ઉમેરાયા. તેમ છતાં ઈન્દિરા ગાંધી પછીની કોઈ પણ સરકારે આ ફેરફારો પાછા ખેંચ્યા નથી.

બૉક્સ-૨
મહાભિયોગ સામે મનમોહનસિંહ સહિતના કૉંગ્રેસીઓમાં વિરોધ!

કૉંગ્રેસ માટે ખૂબ જ આંચકા જેવી બાબત એ રહી કે પૂર્વ વડા પ્રધાન ડૉ. મનમોહનસિંહ જેમને વિરોધીઓ પણ તેમની પ્રમાણિકતા માટે માનભેર જુએ છે તેઓ, કૉંગ્રેસના પ્રવક્તા અભિષેક મનુ સિંઘવી જે પોતે પણ સર્વોચ્ચમાં જાણીતા વકીલ છે, પૂર્વ નાણા પ્રધાન અને ગૃહ પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમ્, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન સલમાન ખુર્શીદ, પૂર્વ કાયદા પ્રધાન અશ્વિની કુમાર, પૂર્વ પેટ્રોલિયમ પ્રધાન વીરપ્પા મોઇલી અને પૂર્વ માહિતી તથા પ્રસારણ પ્રધાન મનીષ તિવારીએ આ દરખાસ્ત પર સહી કરવાની ના પાડી દીધી! મિડિયામાં આ સમાચારને ખાસ મહત્ત્વ ન મળ્યું પરંતુ કૉંગ્રેસ માટે આ બહુ મોટા સમાચાર છે કારણકે બીજા બધા તો ખરા જ પરંતુ મનમોહનને રિમૉટ કંટ્રૉલ્ડ પીએમ ગણાવાતા હતા. મનમોહનસિંહના મિડિયા સલાહકાર અને સત્તાવાર પ્રવક્તા રહી ચૂકેલા સંજય બારુએ લખેલા પુસ્તકમાં પણ આ વાત બહાર આવી હતી. હવે એ મનમોહન જેના પર સહી કરવાની ના પાડે તે દરખાસ્ત ફેંકી દેવા યોગ્ય હોય તો જ આવી વાત બની હશે ને?
જોકે પોતાનો ગાલ તમાચો મારી લાલ રાખવા માટે કૉંગ્રેસે એવી દલીલ કરી કે “અમે પોતે ઈરાદાપૂર્વક જ પૂર્વ વડા પ્રધાનને આમાં સંડોવ્યા નથી કારણકે તેઓ પૂર્વ વડા પ્રધાન છે.” અશ્વિનીકુમારે તો કહ્યું કે “મહાભિયોગ એ અંતિમ ઉપાય છે અને તે પણ મુખ્ય ન્યાયમૂર્તિ સામે આ દરખાસ્ત લાવવી એ અભૂતપૂર્વ પગલું છે અને તેને ટાળવું જોઈતું હતું.”
સલમાન ખુર્શીદને પણ આ આખી વાતથી અજાણ રાખવામાં આવ્યા હોય તેવું લાગે છે. તેમણે કહ્યું, “મહાભિયોગ ઘણી ગંભીર બાબત છે. કોઈ ચુકાદા સાથે અસંમત હો તો આ દરખાસ્ત લાવવી યોગ્ય નથી. આ બાબતે થયેલી ચર્ચામાં હું સામેલ નહોતો. તેથી આ દરખાસ્ત માટેનાં કારણો ન્યાયી હતાં કે નહીં તે હું નહીં કહી શકું.” આ ઉપરાંત ઓડિશા કૉંગ્રેસમાં પણ આ દરખાસ્તનો અંદરખાને વિરોધ છે કારણકે ઓડિશામાં ૨૦૧૯માં વિધાનસભાની ચૂંટણી આવશે અને દીપક મિશ્ર ઓડિશાના છે, તેથી નવીન પટનાયકનો બીજદ અને ભાજપ મિશ્રની તરફેણમાં છે. ઓડિશાની હાઇ કૉર્ટ અને અન્ય કૉર્ટોએ મિશ્રની તરફેણમાં કામકાજ બંધ રાખ્યું હતું.

Advertisements
politics, sanjog news, satsanshodhan, technology

જાસૂસીનાં અત્યાધુનિક સાધનોથી બચવું અઘરું છે!

(સત્સંશોધન કૉલમ, સંજોગ ન્યૂઝ, તા.૨૨/૧૧/૧૭)

તાજેતરમાં હાર્દિક પટેલની કથિત સેક્સ સીડીઓ બહાર આવી અને હોબાળો મચી ગયો. હાર્દિક પટેલે આ મુદ્દે મહિલા આત્મસન્માન અને પાટીદાર સમાજને બદનામ કરવાની વાહિયાત વાત કરી. પરંતુ હાર્દિકની એક વાત સાચી કે તેની જાસૂસી થઈ રહી છે. તેની સીડીઓ બની રહી છે. અગાઉ તે અમદાવાદની હૉટલમાં રાહુલ ગાંધી (અથવા તેના કહેવા મુજબ કૉંગ્રેસ ગુજરાત પ્રભારી અશોક ગહલોત)ને મળવા ગયો ત્યારે પણ સીસીટીવી ફૂટેજ જાહેર કરાયા હતા જેમાં તે ગયા ત્યારે ખાલી હાથે અને આવ્યા ત્યારે બેગ સાથે હતા.

હાર્દિક કહે છે કે ભાજપ તેની સીડી બહાર પાડે છે. તેની જાસૂસી કરાવે છે. કૉંગ્રેસ પણ હાર્દિકની સાથે છે. પરંતુ ભાજપ કહે છે કે આ તો ‘પાસ’ (પાટીદાર અનામત આંદોલન સમિતિ)ની અંદરઅંદરનો જ ઝઘડો છે. વળી, સીડી માટે અશોક ગહલોત તરફ આંગળી ચીંધી રાજસ્થાનના તત્કાલીન મંત્રી મહિપાલ મદેરણા અને ભંવરીદેવીના સીડી કાંડની યાદ અપાવે છે અને કહે છે કે હાર્દિક પટેલ કૉંગ્રેસ પાસે બહુ બાર્ગેનિંગ (પૈસા-ટિકિટની રીતે અને વળી અનામતના પેચીદા મુદ્દે) ન કરે તેથી આ કામ કૉંગ્રેસ દ્વારા જ કરાયું છે.

જાસૂસી રાજામહારાજાઓના સમયમાંથી થતી આવી છે. વિક્રમાદિત્ય રાજા તો પોતે જ વેશપલ્ટો કરી નગરચર્યાએ નીકળતા અને જનતામાંથી સાચી માહિતી મેળવતા. ચાણક્ય નીતિમાં જાસૂસ અને જાસૂસી પર બહુ જ જોર મૂકાયું છે. ચાણક્ય પાસે પણ જાસૂસોની મોટી સેના હતી. ચાણક્ય શત્રુઓની છાવણીમાં પણ પોતાના જાસૂસોને મોકલતા. સ્ત્રીઓનો ઉપયોગ પણ શત્રુઓને પરાસ્ત કરવા માટે થતો. આવી સ્ત્રીઓને વિષકન્યા તરીકે ઓળખાતી. આથી જ જાહેરજીવનમાં રહેલી વ્યક્તિ અને ખાસ કરીને સત્તા સાથે સંબંધિત વ્યક્તિએ અણીશુદ્ધ ચરિત્રના હોવું ઘટે.

સ્વતંત્ર ભારતમાં વિરોધીઓ પર ચરિત્ર સંબંધે કાદવઉછાળની પ્રવૃત્તિ સમયે સમયે થતી રહી છે. ગાંધીજીના બ્રહ્મચર્યના પ્રયોગો, પંડિત જવાહરલાલ નહેરુના એડ્વિના માઉન્ટબેટન સહિતની સ્ત્રીઓ સાથે કથિત સંબંધો, અટલ બિહારી વાજપેયી બ્રહ્મચારી છે કે કુંવારા, સ્મૃતિ ઈરાની વિશે અભદ્ર ટીપ્પણીઓ, સોનિયા ગાંધીના ભૂતકાળ તેમજ રાજીવ ગાંધીને પરણ્યા પછી માધવરાવ સિંધિયા સાથે કથિત સંબંધો, રાહુલ ગાંધીની કથિત સ્પેનિશ ગર્લફ્રેન્ડ વેરોનિક કાર્ટેલી, રાહુલ ગાંધી અને અફઘાન રાજકુમારી નોઅલ ઝહેર, કૉંગ્રેસના નેતા અભિષેક મનુ સિંઘવીનો સેક્સ વિડિયો, કૉંગ્રેસ નિયુક્ત રાજ્યપાલ એન. ડી. તિવારીની આંધ્રપ્રદેશના રાજભવનમાં સેક્સ કાંડ… સમયે સમયે આ બધી ગૉસિપિંગ થતી રહે છે, સીડી બહાર આવતી રહે છે અને વિરોધી કેમ્પો પોતાના પ્રચારમાં બળ ઉમેરતા રહે છે.

વિરોધીઓની જાસૂસી કરવાનો સિલસિલો પંડિત જવાહરલાલ નહેરુથી શરૂ થાય છે. નહેરુને ખતરો હતો તેવા બે હરીફો મુખ્ય હતા- સુભાષચંદ્ર બોઝ અને સરદાર પટેલ. સરદાર પટેલનો રસ્તો તો નહેરુએ ગાંધીજી દ્વારા કઢાવી લીધો હતો અને સુભાષચંદ્ર બોઝ નામનો કાંટો પણ ગાંધીજી દ્વારા જ સાફ કરાયો હતો. ગાંધીજીના ત્રાગાના કારણે બોઝને કૉંગ્રેસ પ્રમુખ તરીકે સત્તાવાર ચૂંટાઈ આવ્યા હોવા છતાં નીકળી જવું પડ્યું હતું. સરદાર પટેલનું તો મૃત્યુ થઈ ગયું, પરંતુ સુભાષચંદ્ર બોઝ જીવિત હોવાની વર્ષો સુધી ચાલી અને આજે પણ કેટલાક માને છે કે બોઝ ભારતમાં ફૈઝાબાદમાં ગુમનામી બાબા તરીકે સાધુજીવન ગાળી રહ્યા હતા.

બે વર્ષ પહેલાં આઈબી (ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો)ની જે ફાઇલો જાહેર થઈ ત્યારે એ ચોંકાવનારી વાત બહાર આવી હતી કે નહેરુએ બોઝના કુટુંબની જાસૂસી વીસ વર્ષ સુધી કરાવી હતી. કટોકટી કાળમાં ઈન્દિરા ગાંધીના જાસૂસો અને બાતમીદારો પણ લોકોની વચ્ચે ફરતા હતા. શત્રુઓ-હરીફોની જાસૂસી તો સમજાય, પરંતુ પોતાના કુટુંબીઓની જાસૂસી સમજાય? આઈબીના પૂર્વ સંયુક્ત નિર્દેશક મલોય ક્રૃષ્ણ ધારનું પુસ્તક ‘ઑપન સિક્રેટ્સ, ઇન્ડિયાસ ઇન્ટેલિજન્સ અનવેઇલ્ડ’ વાંચો. તેમાં લખાયું છે કે ઈન્દિરા ગાંધી તેમના જ ગૃહ પ્રધાન ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરાવતાં હતાં. ઝૈલસિંહની વાતચીત ટેપ કરાવાતી હતી. એ તો ઠીક, પરંતુ ઈન્દિરાજીએ પોતાનાં જ પુત્રવધૂ મેનકા ગાંધી પર નજર રાખવા આઈબીને સૂચના આપી હતી! મેનકા ગાંધીની માતા, તેમના દ્વારા ચલાવાતા મેગેઝિનના સંપાદકો અને તેમનાં તમામ મિત્રો પર પણ આઈબી નજર રાખતો અને મેનકાની વાતચીત રેકૉર્ડ કરતો.

દીકરા રાજીવ ગાંધી વડા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમણે રાષ્ટ્રપતિ ઝૈલસિંહની જાસૂસી કરવા આઈબીને સૂચના આપેલી! જોકે રાજીવ ગાંધી પોતે પણ જાસૂસીમાંથી બાકાત નહોતા રહ્યા. તેમના એક પૂર્વ કેબિનેટ સચિવે રાજીવની પોતાની સાથે એક વાતચીત રેકૉર્ડ કરેલી જેમાં રાજીવે તેને તેના સાઢુભાઈને ઈટાલીમાં કેશથી ભરેલી એક સૂટકેસ આપવા સૂચના આપેલી.

નરેન્દ્ર મોદી પર મુખ્યમંત્રી કાળમાં એક યુવતીની જાસૂસી કરાવવાના આક્ષેપો લાગેલા છે. પ્રણવ મુખર્જી જ્યારે નાણા પ્રધાન હતા ત્યારે તેમની ઑફિસમાં જાસૂસીનું સાધન મળી આવતાં ચકચાર જાગેલી. પ્રણવબાબુએ આ અંગે ફરિયાદ કરેલી. ચર્ચા એવી હતી કે સોનિયા ગાંધીને પ્રણવદા પર ભરોસો નહોતો તેથી ગૃહ પ્રધાન ચિદમ્બરમ્ પાસે તેમની જાસૂસી કરાવેલી. પછી કેસમાં ભીનું સંકેલી લેવાયેલું. તો જ્યારે ૨૦૧૩મા ભાજપ વિરોધ પક્ષમાં હતો ત્યારે રાજ્યસભામાં વિપક્ષના નેતા અરુણ જેટલીની જાસૂસી કરાવાતી હતી. તેમના ફૉન ટેપ કરાયેલા.

બરખા દત્ત કૉંગ્રેસ તરફી પત્રકાર છે એ હવે જગજાણીતી વાત છે. પરંતુ એ બરખા દત્ત અને લૉબિઇસ્ટ (જૂની ભાષામાં દલાલ) નીરા રાડિયાના ફૉન પણ ટેપ થયેલા. એ વખતે ઑનલાઇન જમાનો હતો તેથી વેબસાઇટો પર પણ આ ઑડિયો મૂકાયાં હતાં. ઑપન મેગેઝિને તેની વાતચીત લેખિતમાં છાપી હતી. બરખા દત્ત-નીરા રાડિયાના ફૉન આવકવેરાની સૂચનાથી ટેપ થયેલા કારણકે તેને કાળાં નાણાં ધોળાં (મની લૉન્ડરિંગ)ની શંકા હતી. આથી ગૃહ મંત્રાલયની મંજૂરી પછી જ આ કામ થયું હતું. આ ટેપમાં ઉદ્યોગપતિ, પત્રકાર, લૉબિઇસ્ટ અને રાજકારણીઓની અનૈતિક સાંઠગાંઠ બહાર આવી હતી. કહેવાનો અર્થ એ કે હાર્દિક હોય કે અન્ય કોઈ વ્યક્તિ, જાહેરજીવનમાં આવે એટલે તેમણે જાસૂસી માટે તૈયારી રાખવી જ પડે.

પ્રશ્ન એ છે કે જાસૂસી થઈ રહી છે તે કેવી રીતે જાણવું? તમારો કોઈ સતત પીછો કરતો હોય તો તમને ગંધ આવે, પરંતુ જ્યારે તમે કોઈ સંગઠનને લઈને નીકળ્યા હો ત્યારે તેની અંદરના લોકો જ થોડા સમય પછી ફૂટી જાય? જ્યારે કોઈ પણ આંદોલન ઊભું થતું હોય છે ત્યારે વિરોધીઓ એ આંદોલનને તોડવા માટે આંદોલનકારીઓ વચ્ચે પોતાના માણસો મોકલતા હોય છે.

વર્ષ ૨૦૧૧માં અણ્ણા હઝારેનું ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલન થયું ત્યારે સ્વામી અગ્નિવેશ આવા જ જાસૂસ હતા જે કૉંગ્રેસના ઈશારે જાસૂસી કરતા હતા. આમ તો આ આંદોલન કૉંગ્રેસ દ્વારા જ સ્વામી રામદેવના આંદોલનને તોડી પાડવા ઊભું કરાયું હતું તેવા આક્ષેપો થતા રહ્યા છે. તો સ્વામી અગ્નિવેશ તે સમયે આંદોલન વકરતાં તત્કાલીન મંત્રી કપિલ સિબલને ફૉન પર માહિતી આપતા એક વિડિયોમાં પકડાયા હતા. માર્કંડેય કાત્જુ જેવા પૂર્વ ન્યાયાધીશ તો કૉંગ્રેસ પર અને ખાસ તો ગાંધીજી પર બ્રિટિશ સરકારના એજન્ટ હોવાના આક્ષેપ કરતા રહ્યા છે.

મહાન ક્રાંતિકારી ચંદ્રશેખર આઝાદના ભત્રીજા સુજીત આઝાદે ગયા વર્ષે આક્ષેપ કર્યો હતો કે નહેરુએ ચંદ્રશેખર આઝાદ ક્યાં છે તેની માહિતી બ્રિટિશ સરકારને આપી હતી જેના લીધે ચંદ્રશેખર આઝાદને વીરગતિ વહોરવી પડી હતી.

આમ, પોતાની તરફે રહેલા માણસો જ જાસૂસ હોય અથવા આગળ જતાં વાંધો પડે અને વેર વાળવા પોતાનો ભાંડો ફોડી નાખે તે શક્યતા ભરપૂર રહેલી છે. આજે વરુણ પટેલ, રેશ્મા પટેલ અને ચિરાગ પટેલ, અશ્વિન સાકડસેરિયા વગેરે એકસમયના હાર્દિકનાં સાથીઓ આજે તેમની વિરુદ્ધ છે. અશ્વિન પર તો હાર્દિકની સેક્સ સીડી જાહેર કરવાના આક્ષેપો પણ છે. એટલે જ નેતાઓ સંગઠનમાં પોતાની પકડ રાખવા માટે પોતાના માણસો રાખતા હોય છે. ભાજપમાં તો સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી જેવા સામ્યવાદીઓ ઘૂસી જાય છે અને નુકસાન પહોંચાડે છે પરંતુ સામ્યવાદીઓ ક્યારેય કોઈ વિરોધી વિચારધારાવાળાને પક્ષની અંદર અને ખાસ તો મહત્ત્વના સ્થાને આવવા નથી દેતા. આથી સામ્યવાદીઓની કોઈ ગુપ્ત અથવા વિરોધી વાત ક્યારેય જાહેરમાં બહાર નથી આવતી.

ઉપરાંત આજે ટૅક્નૉલૉજી એટલી હદે આગળ વધી ગઈ છે કે જાસૂસીથી છટકવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. સીસીટીવી કેમેરા આવાં કામોમાં ઉપયોગી છે. હૉટલોના રૂમોમાં ખબર ન પડે તેમ કેમેરા મૂકાયા હોય છે અને પતિ-પત્નીની સત્તાવાર અંગત પળો કે પછી વ્યક્તિઓનાં વ્યભિચારો રેકોર્ડ કરાય છે. તેને પૉર્ન સાઇટ પર મૂકાય છે. કેટલાક તો પોતે જ રેકોર્ડ કરી આવી સાઇટો પર મૂકતા હોય છે.

જાસૂસીનાં સાધનો એટલાં ન ઓળખાય તેવાં અને ગુપ્ત વેશે આવે છે કે તમે કળી પણ ન શકો. હવે રિસ્ટ વૉચ પહેરી હોય તેમાં પણ સ્પાય કેમેરા આવે છે. શર્ટના બટનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. અરે! પેનમાં પણ કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. સ્ક્રૂ, સૉડા કેન, કીચેઇન, પાવર એડપ્ટર, ઍર ફ્રૅશનર, સ્મૉક ડિટેક્ટર, ટોપી, ચશ્મા, ટાઇ, જૂતાં ટૉઇલેટ ક્લિનર, ટૉઇલેટ રૉલ ડિસ્પેન્સર, સાબુની ડિશ, રમકડાં, પ્લગ પૉઇન્ટ, સ્વિચ બૉર્ડ, પેન ડ્રાઇવ, તમે ન વિચારી શકો તેવાં તેવાં સાધનોમાં કેમેરા ફિટ હોઈ શકે છે. આજે ફૉન પર વાતચીત રેકૉર્ડ કરાય છે. વૉટ્સએપ એન્ડ ટૂ એન્ડ ઍન્ક્રિપ્શનના લીધે આ રીતે સુરક્ષિત છે પરંતુ ચૅટના સ્ક્રીનશૉટ બાજી બગાડી શકે છે.

આના લીધે પ્રશ્ન એ છે કે શું ટૅક્નૉલૉજી માણસને નૈતિક, ચારિત્ર્યવાન અને પ્રમાણિક બનવા વિવશ કરશે?

gujarat, politics

રાજ્યસભા: ભાજપે ક્યાં કાચું કાપ્યું? અહમદ પટેલની ચૂંટણીએ કોંગ્રેસને એક કરી? હવે ખરાખરીનો જંગ

અતિ વિશ્વાસ ક્યારેક હાર અપાવે તે જાણીતી વાત છે. ભાજપ માટે આ ચોથી-પાંચમી વાર સાચું પડ્યું. સત્તા મળે તે પછી પ્રચારના ઢોલ સરકાર તરફથી પીટવામાં આવે, ટેક્નૉલૉજીની સહાય લેવામાં આવે માત્ર તેનાથી વિજય નથી મળતો. ખરી રણનીતિ મેદાનની મહત્ત્વની છે. ખરું યુદ્ધ મેદાનમાં લડાય. ૨૦૦૪ની લોકસભાની ચૂંટણી એટલે જ ભાજપ હાર્યો હતો. અતિ વિશ્વાસ, ટેક્નોલોજી પર વધુ પડતો આધાર અને ભાજપની અંદર બીજી હરોળના નેતાઓ વચ્ચે ડખા. પ્રમોદ મહાજને ‘આપ કી અદાલત’માં આ સ્વીકાર્યું હતું . ૨૦૧૫ની દિલ્લી અને બિહારની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં વધુ પડતા આત્મવિશ્વાસ, સૂટબૂટની સરકારની છબી, વડા પ્રધાન મોદી દ્વારા બિહારના પેકેજની જાહેરાત, કેજરી-નીતીશ પર વધુ પડતા અંગત હુમલાથી પણ ભાજપ હારેલો.

તે પછી ઉત્તરાખંડ અને અરુણાચલ પ્રદેશમાં કૉંગ્રેસની રાહે ભાજપ પ્રવર્તમાન સરકારને તોડવા ગયો અને આ ઑગસ્ટ ૨૦૧૭ રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં અહમદ પટેલને હરાવવા ગયો પણ કૉંગ્રેસે સાબિત કર્યું કે બચ્ચે જિસ સ્કૂલ મેં તુમ પઢે હો, ઉસકે હમ હેડમાસ્તર રહ ચૂકે હૈ…

અત્યારે મુખ્ય વાત રાજ્યસભાની ચૂંટણીની છે. તેમાં ૨૭મી જુલાઈ સુધી ભાજપનો હાથ ઉપર હતો. કૉંગ્રેસના છ ધારાસભ્યો તૂટી ચૂક્યા હતા. પણ ભાજપે (વાંચો અમિત શાહે) અહમદ પટેલની વિચક્ષણતાને નજરઅંદાજ કરી બળવંતસિંહ રાજપૂતને ઊભા કરી દીધા. અત્યાર સુધી કૉંગ્રેસનું નેતૃત્વ પણ શંકરસિંહ જતા હોય તો ભલે જાય, બળવંતસિંહ-વીરમગામનાં ડૉ. તેજશ્રીબેન પટેલ અને વીજાપુરના પી.આઈ. પટેલ ગયા તો ભલે ગયા તેમ અક્કડ વલણ ધરાવતી હતી. તેને અંદાજ નહોતો કે ભાજપ બળવંતસિંહને ઊભા રાખશે. ૨૬મી જુલાઈએ બળવંત-તેજશ્રી-પી.આઈ. ગયા. ૨૭મીએ વાંસદાના ધારાસભ્ય છનાભાઈ ચૌધરી, બાલાસિનોરના માનસિંહ ચૌહાણ અને ઠાસરાના રામસિંહ પરમારે પણ રાજીનામાં આપ્યાં અને ૨૮મીએ બળવંતસિંહે રાજ્યસભાની ઉમેદવારીનું ફોર્મ ભરતાં કૉંગ્રેસ (અહમદ પટેલ એમ વાંચો) સફાળી જાગી અને પોતાના ધારાસભ્યોને સાચવવા રાતોરાત બેંગ્લુરુ લઈ ગઈ.

બેંગ્લુરુના જે ફાઇવ સ્ટાર રિસૉર્ટમાં કૉંગ્રેસના ધારાસભ્યોને રખાયેલા ત્યાં આઈ.ટી.ના દરોડા પડ્યા પણ તેનો ખાસ લાભ ન થયો. હવે અહમદભાઈનું પ્લાનિંગ ફૂલપ્રૂફ બન્યું હતું. ચૂંટણીના આગલા દિવસે સાત ઑગસ્ટે ધારાસભ્યોને ગુજરાત પાછા તો લવાયા પણ આણંદના નિજાનંદ રિસૉર્ટમાં કેદ જ રખાયા. પરિણામે તેઓ તૂટ્યા નહીં. છેક મતદાનના સમયે જ તેમને લવાયા. સાથોસાથ અહમદભાઈએ કદાચ કરમશી પટેલના પુત્ર બેંગલુરુ આવ્યા તેથી કરમશીનો અંદાજ હોય કે સાવચેતીરૂપે વધારાના મત તરીકે જદયુના છોટુ વસાવાનો મત અંકે કર્યો.જદયુએ બિહારમાં ભલે ભાજપનો ટેકો લીધો પણ આ ચૂંટણીમાં તેણે પણ રમત રમી જ છે. આગલા દિવસે કે. સી. ત્યાગીનું નિવેદન આવ્યું કે શરદ યાદવ અને નીતીશ વચ્ચે ખટરાગ હોવાથી અમે વ્હીપ નથી આપ્યો. મતદાનના દિવસે કહ્યું કે ભાજપની તરફેણમાં વ્હીપ આપ્યો છે પણ આ કહ્યું ત્યાં સુધીમાં છોટુ વસાવા મત આપી ચૂક્યા હતા. તે પછી જદયુએ નાટક લંબાવતા છોટુ વસાવાના બદલે પ્રમુખ અરુણ શ્રીવાસ્તવને વ્હીપ ન દેવા માટે હટાવ્યા પણ આ રમત હકીકતે શરદ અને નીતીશ વચ્ચેની નીકળી કારણકે અરુણ શરદ યાદવના જૂથના છે.

મતદાન વખતે ધારાસભ્યએ પોતાનો મત રાજકીય પક્ષના એજન્ટને બતાવવાનો હોય છે. આથી શંકરસિંહ જૂથના સાત ધારાસભ્યો ક્રૉસ વૉટિંગ કરવાના હતા તે તો અંદાજ હતો જ પણ અહમદ પટેલ અને શક્તિસિંહ વગેરેની રણનીતિ હતી કે ક્રૉસ વૉટિંગ કરનારાના મત રદ્દ થાય તેવું કંઈક તિકડમ કરવું. એ મુજબ જસદણના ભોળાભાઈ ગોહિલ અને જામનગર ગ્રામ્યના ધારાસભ્ય રાઘવજી પટેલના મતદાન વખતે શક્તિસિંહે હોબાળો કર્યો. પણ ચૂંટણી પંચ સમક્ષ ફરિયાદ નોંધાવવામાં વિલંબ કર્યો. કરમશી પટેલે વિરુદ્ધ મતદાન કર્યાની ખબર પડી પછી કૉંગ્રેસને લાગ્યું કે હવે બાજી હાથમાંથી જઈ રહી છે ત્યારે તેણે સાંજે પાંચ વાગ્યે મતગણતરી શરૂ થવાની હતી ત્યારથી હોબાળો મચાવવાનો શરૂ કર્યો. કૉંગ્રેસનું દિલ્લી ખાતેનું પ્રતિનિધિમંડળ ત્રણ વાર ચૂંટણી પંચ આગળ જઈ આવ્યું અને કોંગ્રેસની પાછળ પાછળ અરુણ જેટલી, રવિશંકર પ્રસાદ વગેરે પણ ત્રણ વાર મળ્યા પણ ચૂંટણી પંચે કૉંગ્રેસની વાત માન્ય રાખી. આનાથી કોંગ્રેસ છાવણીમાં રાહત અને હાશનું મોજું ફરી વળ્યું. સાથે કોંગ્રેસ તરફથી ભોળાભાઈના મતદાનની ક્લિપ ટીવી ચેનલોમાં સર્ક્યુલેટ કરાઈ. એટલે તેમના તરફી વાતાવરણ બન્યું. એ ક્લિપમાં પણ ભોળાભાઈ ભાજપના લોકોને મતપત્રક બતાવે છે તે એકદમ સ્પષ્ટ થતું નથી.

તે પછી ગાંધીનગર ખાતે ભાજપે વાંધા લીધા એટલે મતગણતરી હજુ શરૂ ન થઈ. છેવટે દિલ્લીથી ચૂંટણી પંચે આદેશ આપતાં મતગણતરી શરૂ થઈ. પરિણામ અહમદભાઈની તરફેણમાં આવ્યું. કૉંગ્રેસમાં અભૂતપૂર્વ આનંદ અને ઉત્સાહ જોવા મળ્યો.

ભાજપે મતદાનમાં જ કાચું કાપ્યું. હજુ એ જાણકારી નથી મળી કે ભાજપના એજન્ટ કોણ હતા પરંતુ શંકરસિંહ વાઘેલા જેમણે ૧૯૯૪માં ચીમનભાઈ પટેલ, અહમદ પટેલને રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ભૂ પીવડાવી ભાજપના બે ઉમેદવારોને જીત અપાવેલી તે મેદાનમાં પ્રત્યક્ષ નહોતા. મોડી રાત્રે નાયબ મુખ્યપ્રધાન નીતિન પટેલે વાત કરી કે રાઘવજી સાથે શક્તિસિંહે બળજબરી કરી અને મતપત્રક ઝૂંટવવા પ્રયાસ કર્યો. રાઘવજીએ પોતાનું મતપત્રક શક્તિસિંહ સિવાય કોઈને બતાવ્યું નહોતું. તે સમયે રાઘવજીની મતદાનની ક્લિપ પણ ચેનલોમાં વહેતી થઈ. તેના પરથી નીતિનભાઈની વાત સાચી લાગે છે. પણ તો પછી પ્રશ્ન એ થાય કે ચૂંટણી પંચે કેમ કૉંગ્રેસની વાત માની? શું કૉંગ્રેસના આક્રમક વલણથી તે દબાણમાં આવી ગયું કે પછી કૉંગ્રેસના શાસનમાં નિમાયેલા હોવાથી ચૂંટણી અધિકારીઓએ નિષ્ઠા દાખવી? ભાજપે બધી સરકારી સંસ્થાઓમાં સંઘનિષ્ઠ અધિકારીઓને નોકરીએ રાખવા પડશે. કૉંગ્રેસ અને સામ્યવાદીઓએ આ જ કામ દેશભરમાં કર્યાં છે. પણ ભાજપ કોઈ સામ્યવાદીમાંથી કે સેક્યુલરમાંથી હિન્દુવાદી બને તો તેના પ્રભાવમાં આવી જાય છે અથવા તો જેમનાં નામ મોટાં હોય તેમના પ્રભાવમાં આવી જાય છે. સુધીન્દ્ર કુલકર્ણી, ગાંધીનગરમાં એક કવિ વગેરે આનાં ઉદાહરણો છે.

બીજું, નીતિનભાઈએ પોતે જ કહ્યું કે (સંભવતઃ “ભાજપ અથવા કૉંગ્રેસ ઇત્તર કેટલાક ધારાસભ્યોએ શક્તિસિંહને મતપત્રક બતાવ્યાં ત્યારે અમે વાંધો ન લીધો.” આ તો મોટી ભૂલ કહેવાય નીતિનભાઈ. આવી એક પણ તક જતી ન કરાય.

ત્રીજું, ભાજપ પ્રદેશ પ્રમુખ જિતુભાઈ વાઘાણીએ રાત્રે ત્રણેક વાગે મતગણતરીનાં પરિણામો પછી કરેલી વાત મુજબ, ગુજરાત ચૂંટણી પંચે ગુજરાત ભાજપના વાંધા દિલ્લી મોકલ્યા જ નહીં. પંચે કહ્યું કે મતગણતરીનાં પરિણામોની સાથે મોકલીશું. હજુ પંચ તરફથી પરિણામો સત્તાવાર જાહેર નથી થયાં. પ્રશ્ન એ થાય કે તો પછી ગુજરાત ભાજપ દબાણ ઊભું કરવામાં નિષ્ફળ કેમ રહ્યો? મતગણતરી અટકાવેલી રાખવામાં કેમ નિષ્ફળ રહ્યો?

ચોથું, કેન્દ્ર સ્તરે ભાજપ (નરેન્દ્ર મોદી એમ વાંચો) એમાં મેદાન મારી ગયો કે પહેલી વાર કૉંગ્રેસના રણદીપ સૂરજેવાલા વગેરે પ્રવક્તા કક્ષાના નેતાઓ ચૂંટણી પંચ સમક્ષ ગયા તે પછી ભાજપ તરફથી નાણા અને સંરક્ષણ પ્રધાન અરુણ જેટલી, કાયદા પ્રધાન રવિશંકર પ્રસાદ, વીજ પ્રધાન પીયૂષ ગોયલ, વાણિજ્ય પ્રધાન નિર્મલા સીતારામન, પેટ્રોલિયમ પ્રધાન ધમેન્દ્ર પ્રધાન, સંસદીય બાબતોના પ્રધાન મુખ્તાર અબ્બાસ નકવી એમ લગભગ આખું પ્રધાનમંડળ પંચ સમક્ષ ગયું એટલે બીજી વાર કૉંગ્રેસ પણ સફાળી જાગી અને તેને તાબડતોબ પૂર્વ કેન્દ્રીય પ્રધાનો પી. ચિદમ્બરમ અને આર. એન. સિંહને મેદાનમાં ઉતારવા ફરજ પડી અને તેઓ પંચ સમક્ષ ગયા. પરંતુ બંને પક્ષોના પ્રતિનિધિમંડળો દ્વારા આ વારાફરતી ત્રણ મુલાકાતો છતાં વાત કૉંગ્રેસની તરફેણમાં કેમ ગઈ? પૂર્વ ગૃહ રાજ્ય પ્રધાન આર. એન.સિંહે જે વાત કહી તે મહત્ત્વની છે. તેમણે કહ્યું કે ભાજપે કાયદા પ્રધાન રવિશંકર પ્રસાદને તો મેદાનમાં ઉતાર્યા પણ કયો કાયદો તેઓ સમજાવવા ગયા? તેમની પાસે કોઈ દસ્તાવેજ જ નહોતા જ્યારે અમારી પાસે હરિયાણા અને રાજસ્થાન અંગે આવા કિસ્સા બન્યા ત્યારના સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના ચુકાદા હતા.

કદાચ આ કારણે ભાજપનો કેસ નબળો પડી ગયો. શું કેન્દ્રના પ્રધાનો વધુ આત્મવિશ્વાસમાં રહ્યા? કે પછી મોદી સામે આ છૂપો બળવો હતો?

અહમદ પટેલને હરાવવાની જીદ કોની હતી? મોદીની કે પછી એન્કાઉન્ટર કેસમાં પોતાને ગુજરાત બહાર જવા અહમદ પટેલના ઈશારે યુપીએ સરકારે ફરજ પાડી તેના લીધે અમિત શાહની? શું શંકરસિંહે ભાજપના પ્રેશરમાં અધૂરા મનથી બળવો કરેલો? જો ના તો પછી તેમના સમર્થનમાં વસંત વગડામાં ગુરુદાસ કામત સમક્ષ ૩૬ ધારાસભ્યો હતા તે ઘટીને માત્ર સાત જ કેમ રહ્યા? શંકરસિંહ તો રાજ્યસભામાં વિપક્ષીઓને હરાવવાની રમતના માસ્ટર છે. તેમના જૂથની બેઠક મતદાન પૂર્વે કેમ ન યોજાઈ અને રાઘવજી-ભોળાભાઈ સહિતનાઓને માર્ગદર્શન કેમ ન અપાયું? અહમદ પટેલ તરફથી કૉંગ્રેસના ૪૩ ધારાસભ્યોને કયું પ્રલોભન કામ કરી ગયું?

આ ચૂંટણીએ એ બતાવ્યું કે જ્યારે સત્તાનો વધુ પડતો દુરુપયોગ થાય ત્યારે વિરોધીઓ મરણિયા બની જાય છે. આ ચૂંટણીએ જૂથબંધીમાં રાચતી કૉંગ્રેસને એક કરી છે. શું આ એકતા રાજ્યસભાની ચૂંટણી પૂરતી જ ટકશે કે હવે કૉંગ્રેસ ૨૦૧૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં બતાવી દેશે?

હજુ ભાજપ પાસે કાયદાકીય વિકલ્પો છે પણ તેનાથી વાત સરશે કે કેમ એ પ્રશ્ન છે કારણકે માનો કે રાઘવજી-ભોળાભાઈના બે મત માન્ય ઠરે તો પણ જીત માટે (૧૮૨ – છ ધારાસભ્યોનાં રાજીનામાં તેથી) ૧૭૬/ત્રણ બેઠક + ૧ એમ ૪૪ મત જીતવાના રહે જે અહમદભાઈને મળ્યા જ છે. આ સંજોગોમાં પણ અહમદભાઈ જીતે જ છે.

જોકે ભાજપ પાસે હવે વિધાનસભા માટે ઘણી મનોવૈજ્ઞાનિક સરસાઈ રહેશે. ઉત્તર ગુજરાતમાં પૂર આવ્યું ત્યારે ત્યાંના ધારાસભ્યો બેંગ્લુરુના ફાઇવ સ્ટાર રિસૉર્ટમાં જલસા કરતા હતા અને આણંદના નિજાનંદ રિસૉર્ટમાં જલસા કર્યા. રૂ. ૬૫ લાખ પૂરગ્રસ્તો પાછળ ખર્ચવાના બદલે બેંગ્લુરુના રિસૉર્ટમાં ૪૪ ધારાસભ્યોના જલસા પાછળ ખર્ચ્યા. જ્યારે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પણ ત્વરિત બનાસકાંઠા સહિત હવાઈ સર્વેક્ષણે આવી ગયા અને રૂ. ૫ અબજનું પેકેજ જાહેર કર્યું. વિજયભાઈ રૂપાણી અને શંકર ચૌધરી ધસમસતી બનાસમાં હોડીમાં બેસી પાંચ દિવસ પૂરગ્રસ્તોની વહારે ઊભા રહ્યા. અમદાવાદમાં પણ હોડીમાં બેસી વરસાદગ્રસ્ત લોકો વચ્ચે ગયા. બનાસકાંઠામાં સહાયનું વિતરણ કર્યું. ભાજપની માતૃ સંસ્થા સંઘના સ્વયંસેવકોએ પણ નેત્રદીપક સહાય કરી. આ સિવાય પણ સૌની યોજના, નર્મદા ડેમ, દહેગામમાં ઓપેલ પ્લાન્ટ, ભરૂચનો ગૉલ્ડન બ્રિજ, વિદ્યા સહાયકો-આશા વર્કરોના પગારમાં વધારો, શ્રમિકો માટે રૂ. દસમાં ભોજન, જેનેરિક દવા, દારૂબંધી અને ગોવંશ રક્ષાનો કડક કાયદો, સરહદે દર્શન, વૃદ્ધો માટે યાત્રાધામોના પ્રવાસની શ્રવણ યોજના, આનંદીબહેન દ્વારા આર્થિક પછાત એવા કથિત સવર્ણો માટે ઉચ્ચ ભણતરમાં સહાય, આનંદીબહેનનું મહિલાલક્ષી બજેટ …આવા અનેક મુદ્દા છે અને આ પછડાટ પછી નરેન્દ્રભાઈ-અમિતભાઈ પણ હવે વિધાનસભામાં કોઈ કચાશ નહીં રાખે. આ સંજોગોમાં આવનારી વિધાનસભા ચૂંટણી પણ ખરાખરીની લડાઈ બની રહેશે તેમાં શંકા નથી.

economy, sadhana

માલ અને સેવા વેરો: ઐતિહાસિક, અભૂતપૂર્વ, એકસૂત્રતા

(સાધના સાપ્તાહિક દિ. ૮/૭/૧૭ની કવરસ્ટોરી)

 મધરાત્રે જ શું કામ?

હિન્દુ પંચાંગમાં અષાઢ મહિનો શુભ છે. અષાઢી બીજે વરસાદ શુભસંકેત ગણાય છે. અષાઢ પૂર્ણિમા ગુરુપૂર્ણિમાના તહેવાર તરીકે ભારતવર્ષમાં ઉજવાય છે. વિ.સં. ૨૦૧૭૩ના અષાઢ મહિનાની શુક્લ અષ્ટમીના રોજ ભારતવર્ષમાં એક નવો યુગ મંડાયો.

આંગ્લ પંચાંગની રીતે તેને ૩૦ જૂન અને ૧ જુલાઈની વચ્ચેનો સમય કહી શકાય. ૩૦ જૂનની રાત્રે બાર વાગે ૧ જુલાઈની તારીખ બેસે એ જ સમયે સંસદના સેન્ટ્રલ હૉલમાં રાષ્ટ્રપતિએ મા.સે.વે. (જીએસટી)ની શરૂઆત કરી. સિત્તેર વર્ષ પહેલાં મધરાત્રે સ્વતંત્રતા સમયે જેવો ઉમંગ-ઉત્સાહ અને ઉલ્લાસનું વાતાવરણ હતું અને સાથે જ મુસ્લિમ-હિન્દુઓનાં રમખાણો, મારકાપ, બળાત્કાર, લૂટફાટ, સ્થળાંતર, જે ભૂમિ પર વર્ષોથી રહેતા હતા તે રાતોરાત અલગ દેશ બની જતી હતી તેના કારણે અને ખાસ તો વિષૈલા વાતાવરણના કારણે ત્યાં રહેવું મુશ્કેલ બની ગયું હતું એટલે જે મળ્યું તે અને જે કપડાં પહેર્યાં હતાં તેમાં રાતોરાત ભારત આવી ગયા, ભારતના કેટલાક લોકો પાકિસ્તાન ચાલ્યા ગયા તે રીતે ભય-ચિંતાનું વાતાવરણ પણ હતું.

તો મા.સે.વે. વખતે પણ આ પ્રકારનું મિશ્ર વાતાવરણ જોવા મળી રહ્યું છે. અંતર માત્ર એટલું છે કે આ વખતે બહુમતી સંખ્યા આ વેરાથી ખુશ છે પરંતુ વેપારીઓના એક નોંધપાત્ર વર્ગમાં ભય-ચિંતાનું વાતાવરણ આ વેરા અંગે પ્રવર્તતી શંકા-કુશંકાના કારણે દેખાય છે. ૧૫ ઑગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ અંગ્રેજોથી સ્વતંત્રતા મળેલી તો અષાઢ શુક્લ આઠમ, વિ.સં. ૨૦૭૩ અને ૧ જુલાઈ ૨૦૧૭ના રોજ મધરાત્રે ૧૮ વેરાઓના બોજામાંથી સ્વતંત્રતા મળી અને તે બધાના સ્થાને એક મા.સે.વે. આવ્યો. (જુઓ બૉક્સ) મધરાત્રે દેશભરમાં તેની ઉજવણી થઈ.

અલબત્ત, જ્યારે એનડીએ સરકાર અનેક બાબતમાં ભારતીયતા લાવી રહી હોય ત્યારે આ કાર્યક્રમ પણ મોડી રાતના બદલે વહેલી સવારે રાખીને એક નવો ચીલો પાડી શકાયો હોત તો સોનામાં સુગંધ ભળત!

વિરોધીઓને સાથે લઈ ચાલ્યા

જ્યારે આવું મોટું કામ થવા જઈ રહ્યું હોય ત્યારે એક સાચા આગેવાનનું કર્તૃત્વ છે કે યશની વહેંચણી કરવી. સેન્ટ્રલ હૉલમાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું કે આ ઐતિહાસિક વેરાના યશના ભાગીદારો તમામ રાજકીય પક્ષો છે.

વર્ષ ૨૦૦૦માં અટલ બિહારી વાજપેયીની એનડીએ સરકારે મા.સે.વે. માટે પાયાનો પથ્થર મૂકવાનું કામ કર્યું અને ઉદારતા જુઓ! વિચારસરણીથી ઘોર વિરોધી એવા સામ્યવાદીઓની પશ્ચિમ બંગાળ સરકારના નાણા પ્રધાન અસીમ દાસગુપ્તાને સમિતિના અધ્યક્ષ બનાવ્યા! આ માટે અટલજીએ પોતે પ.બંગાળના મુખ્યપ્રધાન જ્યોતિ બસુને વિનંતી કરેલી કે અસીમ દાસગુપ્તાને આ કામ માટે ફાળવવામાં આવે. દાસગુપ્તાને આ દેશના ટોચના અર્થશાસ્ત્રીઓમાં ગણવામાં આવે છે. એટલે અટલજી પછી આવેલી કૉંગ્રેસ સરકારે પણ તેમને આ કામ માટે ચાલુ રાખ્યા. પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૧માં કેરળની કૉંગ્રેસના નાણા પ્રધાન કે. એમ. મણિએ અસીમ દાસગુપ્તાનું સ્થાન લીધું. મણિનું નામ કૌભાંડમાં આવતા વર્ષ ૨૦૧૫માં તેમની વિદાય થઈ.

મોદી સરકારે પણ અગાઉની સરકારોની પરંપરા ચાલુ રાખી અને મણિના સ્થાને પોતાના મોરચાના નહીં પરંતુ ઘોર વિરોધી એવા તૃણમૂલના નેતા તેમજ પ. બંગાળના નાણા પ્રધાન અમિત મિત્રાને મૂક્યા.

કૉંગ્રેસે દસ વર્ષમાં ન કર્યું, તે ત્રણ વર્ષમાં કેવી રીતે થયું?

યુપીએ સરકારમાં નાણા પ્રધાન ચિદમ્બરમે વર્ષ ૨૦૦૬માં જાહેરાત કરેલી કે વર્ષ ૨૦૧૦થી મા.સે.વે. લાગુ થશે. પરંતુ વર્ષ ૨૦૧૪ સુધી આ શક્ય ન બન્યું. તો પછી મોદી સરકારે ત્રણ વર્ષના ટૂંકા ગાળામાં આ કામ કેવી રીતે કરી બતાવ્યું? કૉંગ્રેસની દલીલ છે કે નરેન્દ્ર મોદી જ ગુજરાતના મુખ્યપ્રધાન તરીકે વિરોધ કરતા હતા (જેના કાંટછાંટ કરીને અત્યારે વિડિયો પ્રચલિત થઈ રહ્યા છે) એટલે આ ન થયું અને મોદી સરકાર વખતે કૉંગ્રેસે સમર્થન આપ્યું એટલે તો આ વેરો આવી શક્યો.

એવું નથી. મોદી જ નહીં તે વખતે કૉંગ્રેસની રાજ્ય સરકારો પણ મા.સે.વે.ના વિરોધમાં હતી. તેમની ચિંતા એ હતી કે રાજ્યોને થનારી આવક ગુમાવવી પડે તેમ હતી. તેની સામે વળતરનું કોઈ પ્રાવધાન નહોતું. ૧૩ જુલાઈ ૨૦૧૨ના ‘ધ હિન્દુ’ના અહેવાલ પ્રમાણે, કેન્દ્રની કૉંગ્રેસ સરકાર સામે સૌથી મોટો અવરોધ જો કોઈ હોય તો તે (મોદી નહીં) પરંતુ મહારાષ્ટ્રની કૉંગ્રેસ-એનસીપી મિશ્ર સરકાર હતી! આ ઉપરાંત તમિલનાડુ અને ઓડિશા સરકારો પણ વિરોધમાં હતી. તો ૨૧ ડિસેમ્બર ૨૦૧૩ના ‘ઇન્ડિયન ઍક્સ્પ્રેસ’ના અહેવાલ મુજબ, કેરળના નાણા પ્રધાન કે. એમ. મણિ (એ જ મણિ જે મા.સે. વે. સમિતિના અધ્યક્ષ બનેલા) એ તત્સમયે નરેન્દ્ર મોદીની ગુજરાત સરકારને પત્ર લખી મા.સે.વે. અંગે તેમની રાજ્ય સરકારની ચિંતા વ્યક્ત કરેલી. મણિએ સેવા વેરા તેમજ સપ્લાય નિયમો અંગે કેન્દ્રની કૉંગ્રેસ સરકાર માહિતી નહોતી આપી રહી તેની આ પત્ર દ્વારા જાહેરમાં ટીકા કરી હતી.

રાજ્યોને મુખ્યત્વે વાંધો આ બાબતો પર હતો: ૧. પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો-દારૂને મા.સે.વે.માંથી બાકાત રાખવામાં આવે, જેથી રાજ્યોને સારી આવક મળી રહે. આ અંગે પણ મોદી વિરોધીઓનો અપપ્રચાર છે કે મોદી સરકાર પેટ્રોલિયમ પદાર્થોને મા.સે.વે.માં એટલા માટે નથી લાવતી કે પછી પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થઈ જશે. હકીકતે રાજ્યોનો જ વિરોધ છે. ૨. આબકારી વિભાગને પણ બાકાત રાખવામાં આવે. ૩. એન્ટ્રી ટૅક્સને પણ મુક્ત રાખવામાં આવે અને ૪. આવકની ખોટ થાય તો કેન્દ્ર સરકાર તેનું વળતર ભરપાઈ કરે.

મોદી સરકારને પણ આ ખરડાને કાયદો બનાવતી વખતે કૉંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષોના વિરોધનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. રાજ્યસભામાં બહુમતી ન હોવાથી કૉંગ્રેસની માગણી પર આ ખરડો સિલેક્ટ કમિટીને આપવો પડ્યો હતો. પરંતુ વડા પ્રધાન મોદીએ સત્તા સંભાળ્યા પછી પહેલેથી આ કામને ટોચની પ્રાથમિકતા આપી હતી, તેથી વર્ષ ૨૦૧૫માં તેઓ, નાણા પ્રધાન અરુણ જેટલી અને વેંકૈયા નાયડુ પૂર્વ વડા પ્રધાન મનમોહનસિંહ અને કૉંગ્રેસ અધ્યક્ષા સોનિયા ગાંધીને મળ્યાં હતાં અને મા.સે.વે. પર સહકાર આપવા અનુરોધ કર્યો હતો. જેટલીએ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૫માં ૧ એપ્રિલ ૨૦૧૬થી મા.સે.વે.નો અમલ કરવા જાહેરાત કરી હતી. નિયમ પ્રમાણે, ઓછામાં ઓછાં ૧૫ રાજ્યોએ પણ વિધાનસભામાં મા.સે. વે. ખરડો પસાર કરવો જરૂરી હતો. ઑગસ્ટ ૨૦૧૫માં રાજ્યસભામાં વિપક્ષોના વિરોધના કારણે મા.સે.વે. ખરડો પસાર ન થઈ શક્યો. આથી ૨૦૧૬ની ડેડલાઇન ચૂકી જવાઈ. છેવટે ૩ ઑગસ્ટ ૨૦૧૬ના રોજ રાજ્યસભામાં મા.સે.વે. ખરડો પસાર થયો અને ૨ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૬ના રોજ ૧૬ રાજ્યોએ મા.સે.વે. ખરડો પસાર કરી દીધો, તેથી માર્ગ મોકળો થયો.

આમ, મા. સે. વે. અમલી થવાની સિદ્ધિ મેળવીને મોદીજીએ એવા ખોટા અપપ્રચારની પોલ ખોલી નાખી છે કે તેઓ સરમુખત્યારની જેમ વર્તે છે, પક્ષના કોઈને સાથે લઈને ચાલતા નથી કે વિપક્ષો-રાજ્યોને ગણકારતા નથી.

તોફાન વચ્ચે શ્રીનગરમાં મા.સે.વે.ની બેઠકથી રાજકીય સંદેશ!

ચીલાથી હટીને નવી કેડી કંડારવા માટે જાણીતા નરેન્દ્ર મોદીએ મા.સે.વે.ને અમલી બનાવવાના રસ્તામાં એક બીજો રાજકીય સંદેશ પણ આપ્યો છે. બહુ ઓછાનું ધ્યાન ગયું હશે કારણકે સમાચારપત્રોમાં મોદી વિરોધમાં ઘણા સમાચારો પર કાતર ચલાવી દેવાય છે.

મોદી સરકાર આવી તે પહેલાં બધી જ બેઠકો દિલ્લીમાં મળતી હતી. પરંતુ મોદીજીએ દિલ્લી બહાર બેઠકો કરવા લાગી. તદનુસાર, મા.સે.વે. પરિષદની બેઠક શ્રીનગરમાં પણ મળી હતી! અને તે પણ એવા સમયે જ્યારે પથ્થરબાજી અને આતંકવાદીઓના હુમલા ચાલુ હતા ત્યારે! આ માત્ર જમ્મુ-કાશ્મીરના પાકિસ્તાન પ્રેમી ઉપદ્રવી તત્ત્વોને જ સંદેશો નહોતો, પરંતુ ભારતની અંદર અને શેષ વિશ્વને પણ એક મજબૂત સંદેશો હતો કે કાશ્મીર ભારતનું અભિન્ન અંગ હતું, છે અને રહેશે.

રાજકીય વિરોધ હજુ ચાલુ જ છે!

આટલી મોટી ઐતિહાસિક ઘટના છતાં પણ દેશને નુકસાન કરનારી રાજનીતિ તો ચાલુ જ છે. કૉંગ્રેસે અને તેનું જ સંતાન એવી તૃણમૂલ કૉંગ્રેસે ઐતિહાસિક સંસદીય સત્રનો બહિષ્કાર કરીને રાજકીય અપરિપક્વતા દાખવી છે. તૃણમૂલના અમિત મિત્રા મા.સે. વે.ના એક ઘડવૈયા હોવા છતાં પશ્ચિમ બંગાળનાં મુખ્યપ્રધાન મમતા બેનર્જીએ રાજ્યમાં હજુ આ ખરડો પસાર કર્યો નથી. તેમણે આ વેરાનો અમલ મોકૂફ રાખવા પણ અનુરોધ કરેલો પરંતુ નાણા પ્રધાન અરુણ જેટલીના કહેવા પ્રમાણે, સપ્ટેમ્બરથી જે વેરાઓનું સ્થાન મા.સે. વે. લેવાનો છે તે વેરાઓ નિષ્ક્રિય થઈ જતા હતા, તેથી જો કોઈ વેરો ન હોય તો કેન્દ્ર અને રાજ્યોના અર્થતંત્રને એટલે સરવાળે દેશના અર્થતંત્રને મોટું નુકસાન જવાની સંભાવના હતી તેથી અમલ મોકૂફી શક્ય નહોતી. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં પણ હજુ આ મા.સે.વે.ના અમલ માટે રાજ્યનો પોતાનો કાયદો પસાર થયો નથી.

વેપારીઓમાં ભય-શંકા અને કુશંકા- કેટલી સાચી, કેટલી ખોટી?

પહેલાં મજાકમાં એમ કહેવાતું હતું કે સ્ત્રીને સમજવી મુશ્કેલ જ નહીં, અશક્ય છે. પરંતુ હવે કહેવાય છે કે મા.સે.વે.ને સમજવો અશક્ય છે. દરેક તબક્કે વેરો કપાય છે, પરંતુ જેને વેરો ચૂકવાય છે તે દર વખતે સરકાર નથી હોતી. પી.એફ.નું ઉદાહરણ લઈએ તો જલદી સમજાશે. ખાનગી કંપનીઓ પી.એફ. પેટે કર્મચારીના પગારમાંથી પૈસા કાપે (અને પોતાના તરફથી ઉમેરવાના હિસ્સાના પણ) પરંતુ તે પૈસા જમા જ ન કરાવે તો? આવી મોટી કંપનીઓ સામે લડવાની કર્મચારીઓની ત્રેવડ હોતી નથી આથી પીએફમાં નુકસાન જતું હોય તેવાં ઉદાહરણો છે. આ જ રીતે ખરીદનાર વેચનારને મા.સે.વે. ચૂકવે પરંતુ વેચનાર તે સરકારમાં ભરે નહીં તો ખરીદનારને તેની ક્રેડિટ મળશે નહીં. આમ, આવા સંજોગોમાં વેચનાર ગેરલાભ મેળવી જશે.

પેઢીનાં ગોદામો બીજાં રાજ્યોમાં હોય તો તે તેનાં ઉત્પાદનોને એકમાંથી બીજા રાજ્યમાં ખસેડે તો તેણે વેરો ચૂકવવો પડશે પરંતુ જ્યાં સુધી માલ વેચાશે નહીં ત્યાં સુધી તેને ક્રેડિટ મળશે નહીં. આમ, લાંબો સમય પૈસા સલવાયેલા રહેશે.

પહેલાં નિકાસકારને વિદેશમાંથી કાચી સામગ્રી (ઇનપૂટ)ની આયાત પર વેરામુક્તિ હતી પરંતુ હવે તેણે મા.સે.વે. ચૂકવવો પડશે. અને તેની નિકાસ થાય તે પછી તેની ક્રેડિટ તે મેળવી શકશે. આમ, વેરો ભરવામાં અને રિફંડ વચ્ચે લાંબો અવકાશ પડી જવાની સંભાવના છે. મા.સે.વે.ના ઊંચા દરોથી પણ કાપડના વેપારીઓ સહિત ઘણાને પોતાનો ધંધો ઠપ થવાની ભીતિ છે જેના લીધે ઘણા કર્મચારીઓને બેરોજગાર થવાનો વારો આવી શકે છે. વાત એક જ વેરાની, એક જ દરની હતી પરંતુ મા.સે.વે.ના ત્રણ પ્રકાર છે- સીજીએસટી (કેન્દ્રનો વેરો), એસજીએસટી (રાજ્યનો વેરો), આઈજીએસટી (કેન્દ્ર-રાજ્યનો સંકલિત વેરો). દરના માળખા પણ ૫%, ૧૨%, ૧૮%, અને ૨૮% એમ અલગ-અલગ છે. અને આ તો હજુ શરૂઆત છે. આગળ જતાં આ દરો ઘટવાના બદલે વધવાની પૂરી શક્યતા છે!

જો કોઈ વ્યક્તિ એક રાજ્યમાં નોંધાયેલો હોય અને બીજા રાજ્યમાં વેપારાર્થે થોડા સમય માટે, માનો કે કોઈ પ્રદર્શનમાં જાય તો તે રાજ્યમાં પણ તેણે નોંધણી કરાવવી પડશે. મા.સે.વે.ની પૂરતી તૈયારી નથી અને તેને લાદી દેવાયો છે. આવા ઘણા મુદ્દાઓ છે.

બીજા કોઈ નહીં, પરંતુ વિરોધીઓને યમરાજા સમાન લાગતા સુબ્રમણિયન સ્વામીએ પણ પોતે અર્થશાસ્ત્રી હોવાના સંબંધે ભીતિ વ્યક્ત કરી છે કે મા.સે.વે. નરેન્દ્ર મોદી સરકાર માટે વૉટરલૂ (જ્યાં નેપોલિયન ૧૮ જૂન ૧૮૧૫ના રોજ હાર્યો હતો.) સાબિત થશે.

કેટલાકને ભીતિ છે કે આ વેરાથી ફરીથી ઇન્સ્પેક્ટર રાજ (જે ઈન્દિરા-રાજીવના સમયમાં હતું) પાછું ફરશે. અધિકારીઓને દરોડા-ધરપકડની છૂટ મળી જશે.

ઘણાને ડર છે કે વર્ષનાં ૩૭ રિટર્ન ભરવા પડશે. આથી આ કામ વધી પડશે. ઉપરાંત અત્યાર સુધી ચોપડે કામ ચાલતું હતું, હવે કમ્પ્યૂટરથી કામ કરવું પડશે.

મા.સે.વે.ના ફાયદા અનેક છે

અત્યાર સુધી મોટો વર્ગ વેરાજાળની બહાર હોવાથી મોટા ભાગે નોકરિયાત વર્ગ જ વેરો ભરતો હતો. ઘણા વેપારીઓ ચીઠ્ઠિ પર વ્યવહાર કરી, ચોપડે ખોટ બતાવી વેરો ભરવામાંથી છટકી જતા હતા. બિલ આપતા નહોતા. આવકવેરાના અધિકારીઓનું કહેવું હતું કે વ્યવસાયિકો, હૉલસેલ વેપારીઓ, ઉદ્યોગપતિઓ વગેરે રિટર્ન ભરતા હતા પરંતુ ટૅક્સ નહિવત ભરતા હતા. વેરામાંથી મળતી આવક કરતાં તેમના રિટર્નની ફાઇલની જાળવણીનો ખર્ચ વધી જતો હતો. આ બધું હવે મોટા પાયે અટકે તેવી શક્યતા છે. આના કારણે કાળાં નાણાંનું સર્જન થતું હતું.

નાણા પ્રધાન અરુણ જેટલીના કહેવા અનુસાર, “સતત ઓછી કર આવકના કારણે અર્થતંત્રને ભારે નુકસાન જતું હતું. સરકાર દેવું કરે રાખતી હતી. આથી કરના દરો વધારીને કર ભરનારા પ્રમાણિક લોકોને દંડવા કરતાં આ કરજાળમાં વધુ લોકો આવે તે જોવું જરૂરી હતું.” જોકે સાથે સાથે શાસકોએ અને સાંસદો-ધારાસભ્યોએ પણ વૈભવી ઠાઠમાઠ-ઊંચા પગાર-ભથ્થાં-સંસદના કિંમતી સમયનો વેડફાટ-ઘટાડી સાદગી અપનાવવી જોઈએ તો પણ અર્થતંત્રનું ઘણું ભારણ ઘટે. ઉપરાંત હજુ અસંગઠિત ક્ષેત્રના લોકો તેમજ મોટા મોટા ખેડૂતો આ કરજાળમાંથી બાકાત છે તેમને પણ મતબૅંકનો મોહ ત્યજી કરજાળમાં લાવવા પડશે કારણકે આ લોકોની સંખ્યા અંદાજે ૫૦ ટકાથી વધુ છે.

મા.સે.વેરાથી વેરામાળખું સરળ બનશે. અનેક વેરાના બદલે એક જ વેરો ભરવો પડશે. નાણા સચિવ હસમુખ અઢિયાના કહેવા પ્રમાણે, “વેપારીઓએ મહિને એક જ રિટર્ન ભરવું પડશે. બાકીનાં બે રિટર્ન કમ્પ્યૂટર જાતે ભરી લેશે. કમ્પૉઝિટ ડીલરોએ તો ત્રણ મહિને એક રિટર્ન ભરવું પડશે અને તે પણ ખાલી ટર્નઑવરની વિગતો.”

વળી, જે દરોડા કે ધરપકડની જે જોગવાઈઓ છે તે વાજબી છે. અગાઉ આપેલાં ઉદાહરણ પ્રમાણે, ખરીદનાર વેચનારને વેરો ચૂકવી દે પરંતુ વેચનાર સરકારને તે વેરો ન ભરે તો સરકાર તે વેચનારને પકડશે. તેની સામે કાર્યવાહી કરશે. વેરો ઘટાડવામાં આવે પરંતુ તેનો લાભ જો વેપારી ગ્રાહકને ન આપે તો પણ સરકાર તેની સામે કાર્યવાહી કરશે.

આમ, માલ અને સેવા વેરાથી છેવટે ગ્રાહકને જે લાભ મળવો જોઈએ તે ન મળે તેવા સંજોગોમાં ધરપકડ અને દરોડાની કાર્યવાહી થવાની છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ૩૦ જૂને રાત્રે સંસદમાં કહ્યું કે આ વેરાથી આખો દેશ આર્થિક રીતે એકસૂત્રે બંધાઈ રહ્યો છે. અને આ વાત સાચી છે.

વળી, આ વેરાથી કાળું નાણું અને ભ્રષ્ટાચાર પણ અટકશે તેમ નીતિન ગડકરીનું કહેવું છે. રહી વાત પૂરતી તૈયારીની તો, મલયેશિયામાં મા.સે.વે.ની તૈયારી દોઢ વર્ષ જેટલો લાંબો સમય અપાયા છતાં તેના ખરેખર અમલ પછી તીવ્ર વિરોધ ફાટી નીકળ્યો હતો.

સરકાર તરફથી આ ધ્યાન રખાવું જરૂરી

બિલ્ડરૉએ વેરાના અમલ પહેલાં જ મોટી લૂટ મચાવી હોવાનું બહાર આવ્યું છે. બિલ્ડિંગ પર ચાર ટકાનો વેરો લાગતો હતો પરંતુ મા.સે.વે. પછી ૧૨ ટકા લાગવાનો છે. ત્યારે તૈયાર થઈ ગયેલાં મકાનો પર કેટલાક બિલ્ડરોએ ૧૨ ટકા વેરો માગ્યાનું બહાર આવ્યું છે. જે રીતે નોટબંધીના કડક કાયદા છતાં કાળાં કામો કરનારાએ પોતાનાં ખોટાં કામો માટે રસ્તા શોધી લીધા હતા તેમ મા.સે.વે બાબતે ન થાય તેનું ધ્યાન રાખવું પડશે. મા.સે.વે. સાથે સંકળાયેલા અધિકારીઓ વેપારીઓને ખોટી રીતે ન રંજાડે તે જોવું પડશે. સિંગાપોરમાં આ વેરાના અમલ પછી મોંઘવારી ફાટીને ધૂમાડે ગઈ હતી તેવું ઓલરેડી મોંઘવારીથી પીડિત ભારતમાં ન બને તેનું સરકારે ધ્યાન રાખવું પડશે.

તો સાથે સાથે ગ્રાહકને લાભ ન મળતો હોય તેવા સંજોગોમાં આ અધિકારીઓ મોટા ઉદ્યોગપતિઓ-વેપારીઓ સાથે સાંઠગાંઠ ન કરી લે તે જોવું જોઈએ. સૌથી મોટી ચિંતા આ વેરાના ડિજિટલાઇઝેશનના પાસા અંગે છે. ૧૫૦ દેશોમાં ‘વૉન્નાક્રાય’ નામના રેન્સમવૅરના હુમલા અને તેના કારણે અર્થંતંત્રને નુકસાન પછી આ ચિંતા સ્વાભાવિક છે. મેન્યુઅલી કામ (ચોપડાં)માં હૅકિંગ શક્ય નથી. પણ આ ચિંતા ન હોય તો પણ વેબસાઇટ ક્રેશ થાય, ધીમી ચાલે, ફૉર્મ ભરાઈ ગયું હોય ત્યાં એરર આવી જાય, અને નવેસરથી વિધિ કરવી પડે તેવું સ્કૂલ, કૉલેજ, બીએસએનએલ વગેરે સરકારી વેબસાઇટોમાં અનુભવો છે ત્યારે આ વેબસાઇટોની સાથે મા.સે.વે.ની વેબસાઇટ પણ વડા પ્રધાન જેવી જ વાઇબ્રન્ટ બનાવવી પડશે.

બૉક્સ-૧

આ ૧૮ વેરાનું સ્થાન મા.સે.વે.એ લીધું

૧. વૅટ/વેચાણ વેરો, ૨. મનોરંજન કર, ૩. લક્ઝરી કર, ૪. લૉટરી, સટ્ટા અને જુગાર પરનો કર, ૫. રાજ્યના ઉપકર (સેસ) અને સરચાર્જ, ૬. એન્ટ્રી ટૅક્સ, ૭. ઇલેક્ટ્રિસિટી ડ્યુટી, ૮. કેન્દ્રીય આબકારી જકાત (એક્સાઇઝ), ૯. સ્પેશિયલ એડિશનલ ડ્યુટી ઑફ કસ્ટમ, ૧૦. એડિશનલ કસ્ટમ ડ્યુટી, ૧૧. એડિશનલ ઍક્સાઇઝ ડ્યુટી, ૧૨. મેડિકલ ઍન્ડ ટોઇલેટરિઝ પ્રીપરેશન ઍક્ટ હેઠળ એક્સાઇઝ ડ્યુટી, ૧૩. સેવા કર (સર્વિસ ટૅક્સ), ૧૪. કાઉન્ટરવેઇલિંગ ડ્યુટી, ૧૫. સ્પેશિયલ એડિશનલ ડ્યુટી ઑફ કસ્ટ્મ, ૧૬. શિક્ષણ ઉપકર, ૧૭. પ્રેસ/ટીવી/રેડિયો સિવાય જાહેરખબરો પરનો વેરો, ૧૮. લૉટરી, સટ્ટા અને જુગાર પર કેન્દ્રીય વેરો,

 

બૉક્સ-૨

આ વેરાઓ હજુ મા.સે.વે.માં નથી સમાવાયા

૧. બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટી, ૨. સ્ટેમ્પ ડ્યુટી, ૩. વાહન વેરો, ૪. મિલકત વેરો, ૫. દારૂ પરની એક્સાઇઝ, ૬. વીજળીના વેચાણ/વપરાશ પરનો વેરો, ૭. ઇલેક્ટ્રિસિટી ડ્યુટી, ૮. અન્ય એન્ટ્રી ટૅક્સ અને ઑક્ટ્રોય, ૯. મનોરંજન કર (જે સ્થાનિક સંસ્થાઓ દ્વારા લગાવાય છે), ૧૦. ભારતમાં આયાત થતી ચીજો પર બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટી અને સૅફગાર્ડ ડ્યુટી

film, media, politics

સંસ્કાર બાદ ભક્તિને ગાળમાં ખપાવવાનો કારસો

વચ્ચે રીતસર આયોજનપૂર્વક ટ્વિટર પર ઝુંબેશ ચાલી સંસ્કારના નામે મજાક ઉડાવવાની. ફિલ્મોદ્યોગમાં શરૂઆતમાં જેવી ભૂમિકા મળે પછી એવી જ ભૂમિકાઓ મળ્યે રાખે છે એ જાણીતી વાત છે. અભિનેતા આલોકનાથ સાથે આવું જ થયું. ‘બોલ રાધા બોલ’ને બાદ કરતાં એમણે મોટા ભાગે પિતાની ભૂમિકાઓ કરી. એટલે પહેલો શિકાર બનાવ્યા આલોકનાથને.

એ પછી બીજો શિકાર પહલાજ નિહલાની બન્યા જેમ્સ બૉન્ડ માટે. પહલાજ નિહલાનીનો પક્ષ માત્ર ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયા ને તેના ગુજરાતી નવગુજરાત સમયમાં છપાયાનું યાદ છે. શિકારીઓની રજૂઆત એવી હતી કે પહલાજ નિહલાનીએ જેમ્સ બૉન્ડમાં પ્રણય પ્રચુરતાનાં દૃશ્યો પર કાતર ફેરવડાવી. પણ ઉપરોક્ત સમાચારપત્રમાં છપાયેલા પહલાજ નિહલાનીના પક્ષ મુજબ, જેમ્સ બૉન્ડના ફિલ્મકારે ‘એ’ના બદલે ‘યુએ’ સર્ટિ. માગેલું તેથી તેમને કટ કરવા પડ્યા.

ડાબેરી કમ લિબરલ ગેંગનો ત્રીજો શિકાર સૂરજ બડજાત્યા બન્યા. સૂરજ અને તેમના બાપદાદાની ફિલ્મોની વિશેષતા એ રહી છે કે તેઓ સારો સંદેશ આપતી, ઘણી હદે સ્વચ્છ, પારિવારિક અને સુમધૂર સંગીતમય ફિલ્મો આપે છે. આ ફિલ્મોમાં હિન્દુત્વ ઝળકતું હોય છે. જેનાથી આ ગેંગ સૂરજને ઝપટમાં લેવા માગે છે. ‘ગે’ સહિત અનેક વિકૃતિ ફેલાવતા શાહરુખ ખાનની ચમચી ફરાહ ખાને શાહરુખ નિર્મિત ‘ઓમ્ શાંતિ ઓમ્’માં સૂરજની મજાક ઉડાડેલી. તે પછી સૂરજની ‘પ્રેમ રતન ધન પાયો’ આવી એટલે ‘હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ’ની ચિબાવલી સમીક્ષકે લખ્યું સંસ્કારી ઑર્ગેઝમ! બીજા સમીક્ષકોએ પણ ફિલ્મને ઉતારી પાડી. (આ સમીક્ષકો યશરાજ, કરણ જોહર, વિધુ વિનોદ ચોપરા/રાજકુમાર હિરાણી, અનુરાગ કશ્યપ, વિશાલ ભારદ્વાજ, શાહરુખ ખાન, આમીર ખાન જેવા મિડિયાના ફેવરિટ લોકોની સમીક્ષામાં સમરકંદ બુખારા ઓવારી જાય છે પણ અક્ષયકુમાર, ૠત્વિક રોશન, ટાઇગર શ્રોફ જેવાની ફિલ્મોને ઉતારી પાડે છે. તાજેતરમાં આ લોકો શાહરુખની ‘ફેન’ પર આફરિન થઈ ગયા હતા જ્યારે ટાઇગરની ‘બાગી’ ને ઉતારી પાડેલી. આ જ રીતે ‘ઉડતા પંજાબ’ વિશે પણ થયું. એક સમીક્ષકે તો હેડિંગમાં લખ્યું: સોલિડ કિક! બીજી તરફ અક્ષયકુમારની ‘હાઉસફૂલ-3’ને ઉતારી પાડી. પણ દર્શકોએ ‘બાગી’ અને ‘હાઉસફૂલ-3’ બંનેને હિટ બનાવી દઈ આ બબુચકોને મોઢે તમાચો માર્યો.)

એકતા કપૂરની વાહિયાત ‘ક્યા કૂલ હૈ હમ-૩’માં પણ સૂરજ બડજાત્યા અને સંસ્કારીપણાની મજાક ઉડાવાઈ.
સૂરજ પોતે શરમાળ છે. તે પોતાની ફિલ્મનો પણ ખાસ પ્રચાર નથી કરતા તો આવા લોકોને જવાબ ક્યાંથી આપે? એટલે આ લિબરલ ગેંગની વાયડાટી ચાલે છે. આ લિબરલ ગેંગનો ચોથો શિકાર બન્યાં સચીન તેંડુલકર અને લતા મંગેશકર. તન્મય ભટ્ટ ને એના બીજા મિત્રો જેમાં એક મહેશ ભટ્ટનો થનારો કે થઈ ચૂકેલો જમાઈ રોહન જોશી પણ છે એ ભેગા થઈને ‘એઆઈબી’માં મહાન હસ્તીઓની અત્યંત બેહૂદી મજાક ઉડાવે છે. આમાંથી તન્મયે સ્વતંત્ર રીતે સચીન ને લતાજીની કનિષ્ઠતમ મજાક ઉડાવી પબ્લિસિટી મેળવી લીધી.

આ ગેંગનો ૨૦૧૪થી નિરંતર એક પ્રયાસ છે અને તે એ કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું સમર્થન કરે તેને મોદીભક્ત ગણાવી દેવા. મિડિયાની હલકાઈ જુઓ સાહેબ! તે મનમોહનસિંહ આગળ ડૉ. લખવાનું ચૂકતું નથી. મનમોહન વ્યવસાયિક ડૉ. નથી. તેમ છતાં પૂર્વ વડાપ્રધાન છે અને દસ વર્ષ રાજકીય સ્થિરતા આપી દેશ ચલાવ્યો એ સિદ્ધિ બદલ એમની આગળ ડૉ. લખાય તેમાં કોઈ વાંધો ન હોઈ શકે પણ જેણે કાશ્મીરનું ઇસ્લામીકરણ ને પાકિસ્તાનીકરણ કર્યું કે થવા દીધું તે ફારુક અબ્દુલ્લાના નામ આગળ પણ લિબરલ તંત્રી- પત્રકાર ડૉ. લખવાનું ભૂલતા નથી. એ લોકો નહેરુ આગળ પં. એટલે કે પંડિત લખવાનું ચૂકતા નથી. ઇન્દિરાનો ઉલ્લેખ કરે ત્યારે એમની કલમ આપોઆપ પાછળ જી લગાવી દે છે. સોનિયા પાછળ પણ તેઓ જી અચૂક લગાવે જ પણ મોદી વડાપ્રધાન બન્યા પછી પણ તેઓ મોદીના નામની આગળ વડા પ્રધાન તો જવા દો, પાછળ જી પણ લગાવતા નથી. સ્મૃતિ ઇરાની ભૂતકાળમાં નિપુણ અભિનેત્રી હતાં. પણ હવે તેઓ ફૂલટાઇમ પોલિટિશિયન છે અને માનવ સંસાધન વિકાસ જેવા મહત્ત્વના ખાતાના પ્રધાન પણ છે પરંતુ આ મિડિયા તેમના નામ આગળ એક્ટ્રેસ ટર્ન્ડ પોલિટિશિયન લખીને સ્મૃતિને ઉતારી પાડવાનો મોકો ચૂકતા નથી. ‘ટેલિગ્રાફ’એ તો તેમને ‘આંટી નેશનલ’નું બિરુદ આપી દીધું. પણ લિબરલ ગેંગનું સાચું નિશાન મોદી નથી, મોદી સમર્થકો છે. એ લોકો એક વાત સારી રીતે જાણે છે કે મોદીજી તેમના તમામ પ્રપંચોને નિષ્ફળ બનાવી દેશે પણ સમર્થકો નહીં હોય તો મોદીજી શું કરવાના? આજે કદાચ સંઘ કે બીજી કોઈ પણ સંસ્થા કે વ્યક્તિ કરતાં મોદીજી સૌથી લોકપ્રિય છે. લિબરલ ગેંગને એ ખબર નથી કે સંઘના સ્વયંસેવકો કરતાં બહારના લોકો વધુ મોદીસમર્થક છે. સંઘના સ્વયંસેવકો તો વ્યક્તિપૂજામાં માનતા નથી. એટલે એમને માટે ભગવાધ્વજ સિવાય કોઈ મોટું નથી. મોદી પણ નહીં.

લિબરલ ગેંગ મોદીસમર્થકોને મોદીભક્ત કહી હવે ભક્તિ શબ્દને ગાળમાં ખપાવવા જોરશોરથી પ્રયત્નશીલ છે. કોઈ વ્યક્તિ મોદીની કોઈ વાતનું સમર્થન કરે એટલે એને મોદીભક્તમાં ખપાવી તેને ઉતારી પાડવાનો જેથી એ બીજી વાર મોદીજીનું સમર્થન ન કરે.

કોઈ વ્યક્તિ સતત સારું કરે તો તેની પ્રશંસા થવાની જ. પછી તે અમિતાભ બચ્ચન હોય કે માધુરી દીક્ષિત, સચીન તેંડુલકર હોય કે લતા મંગેશકર. લાખો-કરોડો લોકો રોજ અમિતાભ-માધુરી-સચીન કે લતાના ફોટા કે તેમની વિગતો મૂકે છે. તો શું એ એમના ભક્ત થઈ ગયા? આમાંના ઘણા એવા પણ હશે જે ઉપરોક્ત હસ્તીઓની સાથે રાજેશ ખન્ના, શ્રીદેવી, સૌરવ ગાંગુલી કે આશા ભોસલેના ચાહક હશે. આ જ રીતે મોદીનું સમર્થન કરનારા મનમોહન, જયલલિતાનું સમર્થન કરનારા પણ હોઈ શકે.

જે તંત્રી-પત્રકાર સોનિયા કે પ્રિયંકાને જોઈને મોઢેથી લાળ ને નીચેથી શી***ન કરી બેસે છે કે અહેમદ પટેલના ચમચા છે તેઓ કે તેમની શેહમાં આવીને અન્યો સોનિયાના બારગર્લવાળા ભૂતકાળ વિશે  છાપવાની હિંમત ધરાવતા નથી.  સોનિયાને કઈ રહસ્યમય બીમારી છે એ જાણવા એ લોકો ઇન્વેસ્ટિગેશન કરાવી શકતા નથી. સુબ્રમણિયન સ્વામી એ બહાર પાડ્યું તો પણ નેશનલ હેરાલ્ડ કૌભાંડના સમાચાર કરતાં અન્ય સમાચારને પ્રાથમિકતા આપવી એ તેમનો ચમચાધર્મ છે. અને સમાચાર છાપશે તો મોદીજી જાણે ખોટી રીતે સોનિયાને ફસાવતા હોય એ રીતે છાપશે. કેજરીવાલે કાયદો તોડીને ૨૧ ધારાસભ્યોને સંસદીય સચિવપદની લહાણી કરી દીધી. એ સમાચાર હોય કે કેજરીવાલના મુખ્ય સચિવના કૌભાંડના કારણે સીબીઆઈના દરોડાના સમાચાર, આ ચમચાઓ કેજરીવાલ સામે મોદીજી વેરવૃત્તિથી કાર્યવાહી કરતા હોય એવાં મથાળાં બાંધશે. આ ચમચાઓ અનુગોધરા રમખાણો પછી ‘સિટ’ તપાસ, ઈશરત કેસ વગરેમાં આવાં મથાળાં બાંધતા નહોતાં.

લિબરલ ગેંગને કોઈએ પ્રશ્ન ખરેખર તો એ પૂછવા જોઈએ કે
૧. મોદીજીમાં એવા તે શું હીરામોતી ટાંગ્યાં છે કે લોકો વધુ ને વધુ મોદીસમર્થક બની રહ્યા છે?
૨. શું મોદીજી એવા હેન્ડસમ છે અથવા અમિતાભ જેવાં હાઇટ-બૉડી ધરાવે છે?
૩. શું મોદીજી સોનિયા જેવા ગોરા છે?
૪. શું મોદીજી ચિદમ્બરમ્ જેવું અંગ્રેજી કે અટલજી જેવું હિન્દી બોલી શકે છે?
૫. શું મોદીજી સંપત્તિમાંથી બધાના એકાઉન્ટમાં દર મહિને પૈસા જમા કરાવે છે?
૬. મોદીજી ગરીબ દેખાતા નથી. એ કેજરીવાલ કે મમતા બેનર્જીની જેમ સાદાં કપડાં નથી પહેરતા, આ લિબરલ ગેંગ લખે છે તેમ હવામાં સતત ઉડતા રહે છે, તો પછી સામાન્ય માનવી કેમ મોદીસમર્થક છે? જેને અમેરિકાએ નવ નવ વર્ષ વિઝાનો ઇન્કાર કર્યો તે મોદીને જ્યારે અમેરિકા બોલાવે ત્યારે સામાન્ય ભારતીય કેમ વિજય મળ્યો હોય એમ ખુશ થાય છે?
૭. લિબરલ ગેંગ જ એવું લખે છે કે મોદી યુઝ એન્ડ થ્રો કરે છે ને અરુણ શૌરી આવું બોલે છે ત્યારે એને સમાચાર તરીકે ચગાવે છે પણ પ્રશ્ન એ છે કે મોદીજી આવું કરતા હોય તો એમના સમર્થકોની સંખ્યા તો એકદમ ઘટી જવી જોઈએ? એવું કેમ નથી થતું?
૮. માન્યું કે મોદીજી પાસે આઇટી પ્રોફેશનલની સારી ટીમ છે પણ મોદીજીને જિતાડનાર (મોદીજીને યશ ન દેવો પડે એટલે સોનિયાચમચા આવાં ગતકડાં શોધી કાઢે છે) પ્રશાંત કિશોર તો હવે આ તંત્રી-પત્રકારોના માનીતા સોનિયા-રાહુલને સેવા આપે છે. કેમ એ મોદીની જેવી હવા રાહુલની તરફેણમાં ઊભી નથી કરી શકતા?
૯. લિબરલો શોધે છે કે કૉંગ્રેસ નહીં તો કોણ? એટલે નીતીશ-કેજરી-વગેરે જે મોદીવિરોધી છે તેમની પછેડી પકડી લે છે. કેજરીવાલ પાસે પણ યુવાનોની આઇટી ટીમ છે. એ કેમ કેજરીની તરફેણમાં મોજું છોડો, લહેરખી પણ સર્જી નથી શકતા?
૧૦. એવું શું કારણ છે કે આજતક, એનડીટીવી સહિતની ચેનલો ને અનેક છાપાં મોદીવિરોધી છે, રોજેરોજ તેઓ મોદીવિરોધી સમાચાર ચગાવે છે ને મોદીતરફી સમાચાર દબાવી દે છે, આ જ રીતે મોદીવિરોધીઓના સારા સમાચાર ચગાવે છે ને મોદીવિરોધીઓના ખરાબ સમાચારને દબાવી દે છે તો પણ મોદીના સમર્થકોની સંખ્યા ઘટતી કેમ નથી?
૧૧. જ્યારે જ્યારે ચીન, અમેરિકા કે પાકિસ્તાન ભારતવિરોધી કૃત્યો કરે છે ત્યારે આ લિબરલ ગેંગ દેશની દુશ્મન હોય તેમ ખુશ થઈ ‘હાથતાળી’ કેમ આપે છે? ભારતની પીછેહટ તેમને ‘મોદીના ગાલ પર તમાચો’ કેમ લાગે છે? શું તેઓ મોદીવિરોધમાં આંધળા થઈને અજાણતા મોદી = ભારત આવું સમીકરણ તો નથી બેસાડી રહ્યાને?
૧૨. ક્યાંક આ લિબરલ ગેંગના રોજેરોજ આંધળા વિરોધના કારણે જ મોદીની લોકચાહના આટલી વધી નથી રહી ને? કારણકે હંમેશાં મક્કમ મજબૂત વ્યક્તિની પાછળ દુનિયા પડે ત્યારે લોકો તેના સમર્થક બની જતા હોય છે. આથી જ ભારતમાં લોકો માટે મહારાણા પ્રતાપ હારવા છતાં અકબરથી વધુ મહાન છે. સિકંદર કરતાં પોરસ વધુ લોકપ્રિય છે. ઝાંસીની રાણી લક્ષ્મીબાઈ માટે આજે પણ કહેવાય છે કે ખૂબ લડી મર્દાની, વો ઝાંસીવાલી રાની થી.
૧૩. દુર્યોધનો કે શિશુપાલો સત્તાના મદમાં શ્રી કૃષ્ણની ઊંચાઈ સમજી શક્યા નહોતા. (સાવધાન! આ નઠારા ક્યાંક એવું ન કહી દે કે મેં મોદીને શ્રીકૃષ્ણ સાથે સરખાવ્યા.વાતને આડે પાટે ચડાવવામાં આ લોકો હોશિયાર હોય છે.) લિબરલ ગેંગ સાથે આવું તો નથી ને?

gujarat guardian, national

અમિત કટારિયા: સ્ટાઇલ મેં નહીં રહેને કા

સામાન્ય રીતે નક્સલી હુમલાના કારણે સમાચારમાં રહેતા બસ્તર આજકાલ બીજાં કારણોસર ચર્ચામાં છે. તેના કલેક્ટર અમિત કટારિયાને છત્તીસગઢની સરકારે ચેતવણીની નોટિસ આપી છે. થોડા વખત પહેલાં નરેન્દ્ર મોદી દંતેવાડા આવ્યા હતા ત્યારે આ કલેક્ટરે મોદીના સ્વાગતમાં ભડકાઉ શર્ટ અને કાળા ચશ્મા પહેર્યા હતા. વળી, તેણે આ મુલાકાત દરમિયાન બે વાર શર્ટ બદલ્યાં હતાં.

આથી સરકારે રાજ્યપાલના નામે નોટિસ આપી કે તા.૯ મે, ૨૦૧૫ના રોજ જગદલપુરમાં માનનીય વડા પ્રધાનનું આગમન થયું. નિયમ મુજબ જિલ્લા કલેક્ટર તરીકે તમે તેમનું સ્વાગત કર્યું. પરંતુ શાસનના ધ્યાનમાં એ તથ્ય આવ્યું છે કે વડા પ્રધાનના સ્વાગતમાં તમે પ્રસંગને અનુરૂપ પોશાક પહેર્યો નહોતો. તેમજ તમે તડકાના ચશ્મા (ગોગલ્સ) પણ પહેર્યા હતા. તમારું આ કૃત્ય ઓલ ઇન્ડિયા સર્વિસ (કન્ડક્ટ) રૂલ્સ, ૧૯૬૮ના નિયમ ૩(૧)થી વિપરીત છે. આ પ્રકારનું કોઈ કૃત્ય ભવિષ્યમાં નહીં કરતા.

દંતેવાડાના કલેક્ટર કે.સી. દેવસેનાપતિને પણ આ જ પ્રકારની નોટિસ આપવામાં આવી છે. અલબત્ત, દેવસેનાપતિ વિશે જરા પણ ચર્ચા નથી. દેવસેનાપતિ કાળા પેન્ટ અને સફેદ શર્ટમાં મોદીને મળ્યા હતા. દેવસેનાપતિને મોકલવામાં આવેલા પત્રમાં માત્ર એટલું જ કહેવાયું કે તેમણે ઔપચારિક વસ્ત્રો પહેર્યાં નહોતા.

અમિત કટારિયાએ સીધો કોઈ બચાવ નથી કર્યો. તેમણે કેટલાક અધિકારીઓ સમક્ષ વૉટ્સએપ પર પોતાનો પક્ષ રાખતો સંદેશો મોકલ્યો હતો. તેમાં તેમણે કહ્યું કે બસ્તારમાં મે મહિનામાં બહુ જ ગરમી પડે છે. બધી વ્યવસ્થાઓ જોતા હોવાના કારણે તેમના માટે બંધ ગળું રાખવું શક્ય નહોતું. તેમણે સંપૂર્ણ પણે ઔપચારિક પોશાક જ પહેર્યો હતો. બ્લુ શર્ટ, બ્લેક પેન્ટ, બ્લેક લેધર શૂઝ.

કટારિયાએ એવું પણ કહ્યું કે “…હું ધોમધખતા તડકામાં વડા પ્રધાન અને અન્યો માટે વ્યવસ્થા કરી રહ્યો હતો અને પરસેવે રેબઝેબ થઈ રહ્યો હતો. મારી આંખો પણ બળી રહી હતી. આથી મેં મારી કારમાં મૂકેલો કોટ પહેરવાનું પસંદ ન કર્યું. મેં અગિયાર વર્ષ આ સેવામાં આપ્યાં છે. તેમ છતાં પણ હજુ જો હું ભોળો અને મૂર્ખ હોઉં તો તે માટે યુપીએસસી અને એકેડેમી જવાબદાર છે.”

વિવિધ આઈએએસ ઓફિસર એસોસિએશનમાં પણ આ મુદ્દે ભાગલા છે. એક એસોસિએશને કહ્યું છે કે આવી નોટિસ સાવ મૂર્ખામીભરી છે. વડા પ્રધાનને મળવાનું હોય ત્યારે જ ડ્રેસ કોડ લાગુ પડે છે, એ સિવાય નહીં. ઉપરાંત ૪૦-૪૫ ડિગ્રી તાપમાન હોય ત્યારે ઔપચારિક કપડાં પહેરવા મુશ્કેલ હોય છે. ઉપરાંત અમિત કટારિયાએ પોતાની આંખોને બચાવવા ગોગલ્સ પહેરી રાખ્યા હતા.

ટ્વિટર પર લોકો પણ અમિત કટારિયાના બચાવમાં આગળ આવી ગયા. એક જણાએ લખ્યું કે ગોગલ્સ પહેરવાનો અધિકાર માત્ર નરેન્દ્ર મોદીને જ છે. બીજાએ લખ્યું કે ચીનના વડા પ્રધાન સાથે સેલ્ફી પડાવવી એ પ્રોટોકોલનો ભંગ નથી? ઓબામાની મુલાકાત વખતે પણ આપણા વડા પ્રધાને પ્રોટોકોલનો ભંગ કર્યો હતો. તો એક જણાએ એવી ગંભીર ટીકા કરી કે વડા પ્રધાને આવી ક્ષુલ્લક બાબતોને ધ્યાનમાં રાખવાના બદલે છત્તીસગઢમાં નક્સલવાદની સમસ્યા કેવી રીતે હલ થાય તેના પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. એકે વળી લખ્યું કે નરેન્દ્ર મોદી માત્ર કપડાં વગેરે બાબતોની જ ચિંતા કરે છે, અધિકારીની ક્ષમતાની નહીં.

પૂર્વ કેબિનેટ સચિવ ટી.એસ.આર. સુબ્રમણિયમે કહ્યું છે કે બંધારણની કલમ ૩૧૮ હેઠળ નિયમોમાં ઉચિત કપડાં પહેરવાનો ઉલ્લેખ છે, જોકે ગોગલ્સ પહેરવાનો ઉલ્લેખ નથી.

આ ઘટના બાદ અમિત કટારિયા સોશિયલ મિડિયા પર દુર્ગા નાગપાલની જેમ જ લોકપ્રિય થઈ રહ્યા છે. તેમના વિશે બહાર આવી રહેલી માહિતીના કારણે લોકોને તેમના પર માન થઈ રહ્યું છે. ફેસબુક પર અમિત કટારિયા ફેન્સ ક્લબ પણ ખુલી ગઈ છે જેમાં ૨૦૦૦ લાઇક મળી છે.

ગુડગાંવના નિવાસી, દિલ્હીમાં આર. કે. પુરમ સ્કૂલમાં ભણેલા અને ઈ.સ. ૨૦૦૧માં આઈઆઈટી સંસ્થામાંથી ઇલેક્ટ્રિકલ એન્જિનિયરિંગમાં બી. ટૅક. થનાર અમિત કટારિયા પછી આઈએએસ બન્યા. અમિતનો પરિવાર રિયલ એસ્ટેટનો વ્યવસાય કરે છે. દિલ્હી તથા આસપાસમાં તેમના પરિવારના શોપિંગ મોલ અને કૉમ્પ્લેક્સ પણ છે. તેમનાં પત્ની પ્રોફેશનલ પાઇલોટ છે. તેમણે છત્તીસગઢમાં ખૂબ જ સારું કામ કર્યું હોવાનું ચર્ચાય છે. એક વિડિયો મુજબ, અમિત કટારિયા રાયગઢના કલેક્ટર હતા ત્યારે રોડ બનાવવા માટે દબાણ હટાવવાના મુદ્દે તેમને ભાજપના ધારાસભ્ય રોશનલાલ સાથે રકઝક થઈ હતી. રોશનલાલે પોતે બે અખબાર ચલાવતા હોવાની ધોંસ પણ આપી હતી. તેમ છતાં અમિત કટારિયા મચક આપતા નથી. ઉલટું, તેઓ ગુસ્સે થઈ રોશનલાલને ચાલ્યા જવાનું કહી દે છે. જોકે આશ્ચર્યની વાત એ છે કે થોડા સમય પછી આ જ રોશનલાલ રાયગઢના વિકાસ માટે અમિત કટારિયાની પ્રશંસા કરે છે.

રાયગઢના લોકોના દાવા મુજબ, અમિત કટારિયાના કાર્યકાળમાં લગભગ ૪ કરોડ ગરીબોનો મફત ઈલાજ થયો હતો. હૉસ્પિટલના સિવિલ સર્જન પણ કહે છે કે હૉસ્પિટલને તેમનો હંમેશાં સાથ મળ્યો.

રાયગઢ પહેલાં ૨૦૦૯માં તેઓ રાયપુરમાં નગર નિગમના કમિશનર તેમજ બાદમાં રાયપુર ડેવલપમેન્ટ ઑથોરિટી તરીકે હતા. ત્યાં પણ તેમણે દબાણોને હટાવી રોડોને વિકસાવ્યા. સામાન્ય રીતે દબાણ હટાવવાનું કામ ઘણું કપરું છે અને તેની સામે અદાલતોમાંથી મનાઈ હુકમો પણ મળી જતા હોય છે. આ માટે અમિત કટારિયા એવું કરતા કે દબાણ મોટા ભાગે શુક્રવાર કે શનિવારે જ હટાવતા જેથી અદાલતમાંથી મનાઈ હુકમ આવે ત્યાં સુધીમાં દબાણ હટાવી દેવાયું હોય. અમિત કટારિયાની નીચેના કર્મચારી તેમના વખાણ પણ કરે છે કારણકે તેમણે આરડીએના કર્મચારીઓના ૧૫ વર્ષથી અટકેલી બઢતી ફરી શરૂ કરાવી હતી. એટલું જ નહીં, તેમને સારાં કપડાં પહેરવા અને સારી રીતે રહેવા શિખવાડ્યું. એમ પણ કહેવાય છે કે અમિત આઈએએસ નોકરીની શરૂઆતમાં માસિક માત્ર ૧ રૂપિયો પગાર લેતા હતા. બસ્તરનો ઔદ્યોગિક વિકાસ કરવા માટે અમિતની ત્યાં બદલી કરાઈ હોવાનું કહેવાય છે. સોશિયલ મિડિયા પર એક તસવીરમાં આ અમિત ચોકડીમાં નળ કે પાઇપમાંથી પાણી પીતા બતાવાયા છે. તે બતાવે છે કે તે તેમનો પરિવાર ભલે સંપત્તિવાન હોય પોતે કેટલા સાદા છે. અમિતની આ કાર્યશૈલીના કારણે જ હવે તેનું નામ દબંગ અધિકારી પડી ગયું છે.

માનો કે, અમિત કે તેના પરિવારે પોતાના બચાવમાં કરેલી આ પી. આર. કવાયત હોય તો પણ તેમને અપાયેલી નોટિસમાં જે નિયમ ૩ (૧) ટાંકવામાં આવ્યો છે તેમાં એમ કહેવાયું છે કે સેવાના દરેક સભ્યએ તમામ સમયે સંપૂર્ણ અખંડિતતા જાળવવી પડશે અને ફરજ પ્રત્યે સંપૂર્ણ સમર્પણ દાખવવું પડશે અને એવું કંઈ ન કરવું જેનાથી તે (સનદી) સેવાનો સભ્ય ન રહે. હવે આ નિયમને કપડાં કે ચશ્મા સાથે કંઈ લાગતું  વળગતું નથી. આઈએએસ અધિકારીઓએ નામ આપ્યા વગર એવું કહ્યું છે કે તેમના માટે કોઈ ડ્રેસ કોડ છે જ નહીં.

અમિત કટારિયાની તરફેણમાં, એક અંગ્રેજી અખબારના જૂના સંદર્ભ સાથેના અહેવાલ મુજબ, ઈ.સ. ૧૯૫૮માં કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન ગોવિંદ વલ્લભ પંત ઊટી ગયા હતા ત્યારે તેમની પાસે ઉભેલા રાજ્ય પ્રધાન સી. સુબ્રમણિયમ ગોગલ્સ પહેરેલા હતા તો જિલ્લાના કલેક્ટર કે. જે. સોમસુંદરમ ટોપો પહેરેલા હતા. ઉલ્લેખનીય છે કે જ્યારે તમે સિનિયરને મળો કે કોઈનું મૃત્યુ થયું હોય ત્યારે માનમાં ટોપો ઉતારવાનો રિવાજ છે. પરંતુ આ કલેક્ટરે તેમ કર્યું નહોતું.

જોકે ફેસબુક પર એક આઈએએસ ગ્રૂપની પોસ્ટ મુજબ, જો પ્રસંગની માગ હોય તો સોબર રંગના કપડાં તેણે પહેરવા જોઈએ. ખાસ ડ્રેસની આવશ્યક્તા હોય તો તે પહેરવો જોઈએ, ભલે તે આરામદાયક ન હોય. તમામ પોલીસ અધિકારીઓને કંઈ તેમનો ગણવેશ આરામદાયક લાગતો નથી, છતાં તેઓ પહેરે જ છે ને. આઈપીએસ જેવું જ આઈએએસ માટે પણ છે. મહાન લાગવું સારું છે, પણ એ વિધિવત્ પ્રસંગ હોય ત્યારે નહીં.

એક ડિફેન્સ અધિકારીએ એવું પણ કહ્યું કે તમે સિનિયરની સામે સનગ્લાસ પહેરી શકો નહીં. આ શિસ્તની બાબત ગણાય છે. અધિકારીએ તો એવો દાવો કર્યો કે જ્યારે અરવિંદ કેજરીવાલ રેવન્યૂ અધિકારી હતા ત્યારે તેમની નીચેના એક સેક્શન ઑફિસર સત્તાવાર બેઠકમાં જીન્સ પહેરીને આવ્યા અને તે સેક્શન ઑફિસરને ચેતવણીનો પત્ર અપાયો હતો. કેટલાક લોકો એવું પણ માને છે કે અમિત કટારિયાને નોટિસ દેવા પાછળ માત્ર કપડાં કે ચશ્મા જ નહીં, તેમનું વર્તન પણ જવાબદાર હશે.

અમિત કટારિયાએ સારાં કામો કર્યાં હશે, પરંતુ એક આઈએએસ અધિકારી તરીકે તેમણે શિસ્ત અને સદવ્યવહારનું પાલન કરવું જ જોઈએ. તેમણે પ્રસંગને અનુરૂપ કપડાં પહેરવા જ જોઈએ. તડકાથી બચવા ગોગલ્સ પહેરવામાં કંઈ ખોટું નથી, પણ કોઈની સાથે વાત કરતી વખતે ગોગલ્સ કાઢી નાખવા જોઈએ. આંખથી આંખ મળવી જરૂરી છે. વળી, અમિત કટારિયાએ પહેર્યા હતા તેવા ગોગલ્સના કાચ પરથી પ્રકાશ પરિવર્તિત થઈને સામે વડા પ્રધાનની આંખમાં આવતો હોય અને આંખ અંજાઈ જતી હોય તેવું પણ બની શકે. માન્યું કે એ સમયે તડકો ખૂબ હતો અને તેથી ગોગલ્સ પહેરવા જરૂરી પણ હતા, પરંતુ વડા પ્રધાનને મળતા સમયે થોડી મિનિટો પૂરતું ગોગલ્સ કાઢી શકાયા હોત. વળી, અમિતે વડા પ્રધાન સાથની મુલાકાત દરમિયાન બે વાર અલગ-અલગ શર્ટ પહેર્યા તે પણ ઔચિત્યભંગ કર્યો કહેવાય. આ દેશમાં પૂર્વ કેન્દ્રીય ગૃહ પ્રધાન શિવરાજ પાટીલ ત્રાસવાદી હુમલા વખતે એક જ દિવસમાં કપડાં બદલ્યે રાખતા હતા તો તેમને રાજીનામું આપવું પડ્યું હતું. અભિનેતા-અભિનેત્રી કે ખેલાડીઓ ગોગલ્સ પહેરે તે ફિલ્મ કે મેદાન પૂરતું ચાલે, પણ આઈએએસ કે આઈપીએસ અધિકારી માટે ઠીક નથી.

આપણે ત્યાં સામાજિક પ્રસંગોએ પહેરવા માટે પણ ડ્રેસ કોડ હોય છે. લગ્ન જેવા શુભપ્રસંગે લાલ, પીળા, લીલા, ભડક રંગનાં કપડાં પહેરી શકાય પરંતુ મરણમાં સફેદ, ભૂરા કે કાળા જેવા સૌમ્ય રંગના કપડાં પહેરવામાં આવે છે. મરણમાં જતી વખતે શર્ટ પેન્ટમાં ખોસ્યું હોય તો પણ કાઢી નાખવામાં આવે છે. મંદિરની જેમ બેસણામાં પણ બેસતાં પહેલાં ચપલ, બૂટ કાઢીને બેસવામાં આવે છે. મોટેથી હસાતું નથી. મોટા અવાજે વાતચીત પણ કરાતી નથી. જેમને ત્યાં મરણ થઈ ગયું હોય તે લોકો લગ્નમાં જતા નથી. સ્કૂલમાં પણ યુનિફોર્મ હોય છે. તેનું કારણ છે કે સ્કૂલમાં ગરીબ અને અમીર બંને ભણતા હોય. હવે જો અમીર સારાં સારાં કપડાં પહેરીને આવે તો ગરીબને લઘુતાગ્રંથિ જાગે જેનાથી તેના અભ્યાસ પર અસર પડવાની શક્યતા રહે. બંને વચ્ચે ઝઘડા થવાની શક્યતા પણ રહે. આથી એક સમાન ગણવેશ રાખવામાં આવે છે. ખાનગી કંપનીઓમાં પણ ડ્રેસ કૉડ હોય જ છે. તેની મીટિંગોમાં તમે કેઝ્યુઅલ વેર પહેરીને જઈ શકતા નથી.

જોકે જે સરકાર આઈએએસ અધિકારીના કપડાં કે ચશ્મા સામે વાંધો ઉઠાવે છે તે સરકાર અથવા અન્ય સરકારોમાં પણ હવે કપડાં અંગે ફેરફાર થતાં જાય છે. પહેલાં રાજકારણીઓ મોટા ભાગે ભારતમાં હોય ત્યારે, સંસદમાં કે સંસદની બહાર ધોતી, ઝભ્ભો પહેરતા. દેવેગોવડા, ચિદમ્બરમ જેવા દક્ષિણ ભારતીય સંસદમાં પણ લુંગી પહેરીને આવતા હતા. વિદેશ યાત્રાએ ગયા હોય ત્યારે સૂટ પહેરતા. તે પછી ઝભ્ભો અને પાયજામો અથવા લેંઘો આવ્યા. હવે અરુણ જેટલી, મનોહર પારીકર જેવા લોકો શર્ટ-પેન્ટ પહેરવા લાગ્યા છે. શશી થરૂર, નરેન્દ્ર મોદી જેવા રાજકારણી સ્ટાઇલિશ રહેવામાં માને છે. અમેરિકા પ્રમુખ ઓબામા સાથેની મુલાકાત દરમિયાન નરેન્દ્ર મોદીએ પહેરેલા સૂટની આજે પણ ટીકા થાય છે. મોદી ચીનમાં ટેરાકોટા વોરિયર્સ મ્યૂઝિયમની મુલાકાતે ગયા ત્યારે તેમણે ડાર્ક રંગના જ ગોગલ્સ પહેર્યા હતા. જોકે, એમાં કોઈ પ્રોટોકોલ નડતો ન હોવાથી તે ચાલે.

‘સ્ટાઇલ’ ફિલ્મનું ગીત છે ને કે સ્ટાઇલ મેં રહેને કા, તે મુજબ, રાજકારણી હોય, આઈએએસ કે સામાન્ય માનવી, આજકાલ કપડાં અને સ્ટાઇલને વધુ પડતું મહત્ત્વ અપાઈ રહ્યું છે. સારું કે ખરાબ, તે પોતપોતાનો નજરિયો છે. બાકી ભારતમાં એક સમય એવો હતો કે કપડાં કરતાં સદ્ગુણોને વધુ મહત્ત્વ અપાતું હતું.

(ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવારની પૂર્તિમાં ‘વિશેષ’ કૉલમમાં તા.૨૦/૫/૧૫ના રોજ આ લેખ છપાયો)

gujarat guardian, national

આયોજન પંચની જગ્યાએ નીતિ આયોગ : ક્રાંતિકારી પગલું

૧૫ ઓગસ્ટ, ૨૦૧૪. નરેન્દ્ર મોદી તેમનું વડા પ્રધાન તરીકે પહેલું સંબોધન કરી રહ્યા હતા. રાજકીય વિશ્લેષકોને ધારણા હતી કે તેઓ કંઈક ઢગલાબંધ યોજનાઓની જાહેરાતો કરશે, પરંતુ રાજકીય વિશ્લેષકોને ખોટા પાડવાની ટેવવાળા મોદીએ તો ઉલટું આયોજન પંચ સમેટવાની વાત કરી, લોકોને આંચકો આપી દીધો!

મોદી અમેરિકા-ઑસ્ટ્રેલિયામાં ગયા ત્યારે તેમણે વાત કરી કે અગાઉની સરકારો કાયદા ઘડતી હતી, પરંતુ મને કાયદા રદ્દ કરવામાં મજા આવે છે.” (જુઓ, ‘ગુજરાત ગાર્ડિયન’, તા. ૧૦ ડિસેમ્બર, ૨૦૧૪, મિડ વીક પૂર્તિ, વિશેષ કૉલમ ‘જરીપુરાણા વિચિત્ર કાયદાઓ નાબુદ થશે?) લાલ કિલ્લા પરથી સામાન્ય રીતે ઢગલાબંધ જાહેરાતો થતી હોય છે અને તે પછી ઘણી વાર ભૂલી જવાતી હોય છે અથવા તેના અમલમાં વિલંબ થતો હોય છે, પરંતુ મોદી જેનું નામ. ખ્રિસ્તીઓના નવા વર્ષ ૨૦૧૫ના પ્રારંભે જ ૨ જાન્યુઆરીએ સત્તાવાર જાહેરાત થઈ કે આયોજન પંચની જગ્યા હવે નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઇન્ડિયા (ટૂંકું નામ- નીતિ) લેશે. આમ, હવે આયોજન પંચને નીતિ આયોગ તરીકે ઓળખી શકાશે.

તેમની આ જાહેરાત સામે કૉંગ્રેસનો વિરોધ સ્વાભાવિક જ આવી ગયો. કેમ કે, આયોજન પંચને દેશના પ્રથમ વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુનું મહત્ત્વાકાક્ષી પગલું માનવામાં આવે છે અને ઘણા લોકો આયોજન પંચના અંતને નહેરુ યુગના અંત તરીકે જુએ છે. પણ હકીકતે આયોજન પંચ નહેરુની નહીં, નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝની વિચારની ઉપજ હતી!

૧૯૩૮માં કૉંગ્રેસ પ્રમુખ સુભાષચંદ્ર બોઝે આર્થિક આયોજનની શરૂઆત કરી હતી અને તે પછી મેઘનાદ શહાએ રાષ્ટ્રીય આયોજન સમિતિ રચી હતી. બ્રિટિશ શાસકોએ આયોજન બોર્ડની સ્થાપના કરી હતી જે ૧૯૪૪થી ૧૯૪૬ સુધી ચાલ્યું હતું.  ૧૯૪૪માં ઉદ્યોગપતિઓ અને અર્થશાસ્ત્રીઓએ મળીને વિકાસ યોજનાઓ ઘડી હતી.

દેશ આઝાદ થયો ત્યારે બ્રિટિશરોએ તેને લૂંટાય તેટલો મહત્તમ લૂંટી લીધો હોવાના કારણે આપણી પાસે સંસાધનોની તંગી હતી. આવા સમયે ૧૫ માર્ચ, ૧૯૫૦એ નહેરુની સરકારે આયોજન પંચની સ્થાપના કરી. આયોજન પંચના અધ્યક્ષ વડા પ્રધાનને બનાવાયા. આયોજન પંચે પંચવર્ષીય યોજનાઓ ઘડવાનું અને તેને અમલમાં મૂકવાનું શરૂ કર્યું.

પહેલી પંચવર્ષીય યોજના ૧૯૫૧માં આવી હતી. તેમાં યોગ્ય જ રીતે કૃષિના વિકાસ પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.  પરંતુ દર પાંચ વર્ષે  પંચવર્ષીય યોજના આવી જ હોય તેવું બન્યું નથી. ૧૯૬૫માં ભારત-પાકિસ્તાનના યુદ્ધના કારણે પંચવર્ષીય યોજના પર બ્રેક લાગી. સતત બે વર્ષ દુષ્કાળ, મોંઘવારી, રૂપિયાની ઘટતી જતી કિંમત, સંસાધનોમાં અછતના કારણે આયોજન ખોરવાઈ ગયું. ૧૯૬૬થી ૧૯૬૯ વચ્ચે ત્રણ વાર્ષિક યોજનાઓ  બની. ૧૯૬૯થી પંચવર્ષીય યોજના ફરી શરૂ થઈ. ૧૯૯૦માં રાજકીય પ્રવાહી સ્થિતિના કારણે આઠમી પંચવર્ષીય યોજના શરૂ ન થઈ શકી. ૧૯૯૦ અને ૧૯૯૧ના વર્ષમાં ફરી વાર્ષિક યોજનાઓ આવી. આઠમી યોજના છેવટે ૧૯૯૨માં શરૂ કરાઈ. પહેલી આઠ પંચવર્ષીય યોજનામાં જાહેર સાહસોમાં મોટા પાયે મૂડીરોકાણ પર ભાર હતો. ૧૯૯૭માં નવમી યોજના પછી સ્થિતિ બદલાઈ હતી. જાહેર સાહસો પર મહત્ત્વ ઘટ્યું.

એ સાચું કે શરૂઆતનાં વર્ષોમાં આવેલી પંચવર્ષીય યોજનાથી દેશનો વિકાસ થયો. પરંતુ છેલ્લાં ઘણાં વર્ષોથી આયોજન પંચ વિવાદમાં આવી ગયું હતું. ૨૦૧૧માં આયોજન પંચે ગરીબીની કરેલી વ્યાખ્યાથી વિવાદ થયો હતો. શહેરમાં રોજના માત્ર રૂ.૩૨ કમાતા પરિવારને ગરીબી રેખાની નીચે જીવતો પરિવાર (બીપીએલ) ન કહેવાય તેવી ગરીબીની મજાક ઉડાવતી વ્યાખ્યા કરીને અનેક ગરીબોને મળતા લાભ બંધ કરવાનો ઈરાદો હતો જેની ખૂબ જ ટીકા થઈ. તેના સમર્થનમાં કૉગ્રેસના નેતા રાજ બબ્બર, રશીદ મસૂદ અને કૉંગ્રેસના સાથી પક્ષ એનસીના નેતા ફારૂક અબ્દુલ્લાએ નિવેદનો આપ્યા કે  જમવાનું તો (અનુક્રમે) રૂ. ૧૨, પાંચ અને એકમાં પણ મળી રહે! આયોજન પંચનો બીજો વિવાદ એ થયો કે એક તરફ તે ગરીબોની મજાક ઉડાવતું હતું તો બીજી તરફ રૂ. ૩૫ લાખના ખર્ચે માત્ર બે ટોઇલેટને ખાલી રિનોવેટ કરાવતું હતું! આ માટે પણ તેની પુષ્કળ ટીકા થઈ. આયોજન પંચ અને નાણા મંત્રાલય વચ્ચેનો ટકરાવ પણ જાણીતો છે કેમ કે આયોજન પંચનું વિકાસ કરવાનું ધ્યેય હોય છે અને વિકાસ માટે પૈસા તો જોઈએ જ. પરંતુ નાણાં મંત્રાલયને તો કેમ ઓછામાં ઓછા પૈસા વપરાય તે જોવાનું હોય છે.

જૂન, ૨૦૧૩માં નરેન્દ્ર મોદી જેઓ ત્યારે ગુજરાતના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી હતા, આયોજન પંચના રૂમ નં. ૧૨૨માં આવ્યા હતા અને તેમણે શિક્ષણ અધિકાર (આરટીઈ) જેવા કાયદાનો વિરોધ કર્યો હતો કારણકે તેનાથી રાજ્યોની જવાબદારી (લાયેબિલિટી) વધતી હતી. તેનાથી રાજ્યોના પોતાનાં જે પ્રાધાન્યવાળાં વિકાસકાર્યો હોય તેને નુકસાન થતું હતું. મોદીની આ ટીપ્પણીનો પડઘો અનેક મુખ્યમંત્રીઓ વર્ષોથી પાડતા આવ્યા હતા. ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી તરીકે મોદીએ અને કેન્દ્ર સરકારની વિરુદ્ધ હોય તેવાં અન્ય રાજ્યોએ આયોજન પંચના સાવકા વ્યવહારનો અનુભવ કર્યો હતો. મોદીએ આયોજન પંચના અન્યાય અને ઉપેક્ષાભર્યા વ્યવહારની ફરિયાદ અને ટીકા કરી હતી. કદાચ આ વિચારમાંથી જ આયોજન પંચને નાબૂદ કરવાનું મોદીને સૂજ્યું હશે તેવું આપણને માનવાનું મન થાય, પરંતુ આ વિચાર મોદીનો જ નથી, મનમોહનસિંહ જે પોતે આયોજન પંચના એક સમયે ઉપાધ્યક્ષ હતા અને પછી વડા પ્રધાનની રૂએ અધ્યક્ષ તરીકે દસ વર્ષ રહ્યા તેઓ પણ આયોજન પંચની ભૂમિકાથી સંતુષ્ટ નહોતા!

મનમોહને કહ્યું હતું કે, “આ નવા વિશ્વમાં આયોજન પંચની શું ભૂમિકા હોવી ઘટે તે કરવાની જરૂર છે.” આયોજન પંચના પૂર્વ સભ્ય અરુણ માયરાએ તેમના પુસ્તક “રિડિઝાઇનિંગ એરોપ્લેન વ્હાઇલ ફ્લાઇંગ : રિફોર્મિંગ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન”માં લખ્યું છે કે (આજથી છ વર્ષ, યાદ રાખો છ વર્ષ પહેલાં) વર્ષ ૨૦૦૯માં મનમોહને તેમને કહ્યું હતું કે આયોજન પંચનું કલેવર બદલવાની જરૂર છે. આ જ વાત એનડીએ સરકારના પૂર્વ પ્રધાન અરુણ શૌરીએ પણ થોડા દિવસો પહેલાં કરી હતી.

માયરાને પૂર્વ વરિષ્ઠ બ્યુરોક્રેટ્સ, ઉદ્યોગપતિઓ સહિત દેશના ૨૦ સન્માનનીય નાગરિકોને મળીને તેમનો અભિપ્રાય લેવાનું કહેવાયું હતું.  “આયોજન પંચ દેશમાં ઉપયોગી ભૂમિકા ભજવે છે કે કેમ” તેવા સવાલના જવાબમાં તમામ ૨૦ જણાનો જવાબ હતો : “ના.”

તો પૂર્વ નાણા પ્રધાન પી. ચિદમ્બરમે આયોજન પંચને “ખૂબ જ મોટું, ઢીલું, અને હિલચાલ કરવામાં અક્ષમ” ગણાવ્યું હતું. આયોજન પંચને નાબૂદ કરવાનો વિચાર ભાજપમાં પણ અત્યારનો નથી. ભાજપ સાથે સંકળાયેલા એક અર્થશાસ્ત્રીએ તો ૨૦ વર્ષ પહેલાં (૧૯૯૪માં) એક સામયિકમાં લેખ લખ્યો હતો કે આયોજન પંચનું ફિંડલું વાળી દેવું જોઈએ અને તેની જગ્યાએ મોલ બનાવી દેવો જોઈએ!

આયોજન પંચ હેઠળ ઇન્ડિપેન્ડન્ટ ઇવેલ્યુએશન ઑફિસ (આઈઇઓ)ની સ્થાપના ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૪માં કરવામાં આવી હતી. તે આયોજન પંચથી અલગ હોવાની કહેવાતી હતી, પરંતુ તેના અધ્યક્ષ આયોજન પંચના નાયબ અધ્યક્ષ જ હતા તો અલગ કેવી રીતે થઈ? તેનો હેતુ સરકારની ફ્લેગશિપ યોજનાઓ પર નજર રાખવાનું અને તેનું મૂલ્યાંકન કરવાનું હતું. આ આઈઇઓએ જ આયોજન પંચ નાબૂદ કરવા ભલામણ કરી છે. તેનો અર્થ એ જ થયો ને કે આયોજન પંચ પોતે જ પોતાને નાબૂદ કરવાનું ઈચ્છતું હતું?

જ્યારે આયોજન પંચ બનાવવામાં આવ્યું ત્યારે તે સમયની જરૂરિયાત હતી. એ જમાનો કેન્દ્રીકરણનો હતો. નહેરુ સામ્યવાદી વિચારસરણીથી પ્રભાવિત હતા. (જોકે ગાંધીજી કેન્દ્રીકરણના વિરોધી હતા. તેઓ સત્તાના વિકેન્દ્રીકરણના હિમાયતી હતા) સોવિયેત સંઘમાં કેન્દ્રીકરણ હતું. એ સમયે ભારતમાં કેન્દ્ર અને મોટા ભાગનાં રાજ્યોમાં કૉંગ્રેસ સત્તામાં હતી. અને મોવડીમંડળ એટલે કે નહેરુ-ઇન્દિરા ગાંધી જે કહેતા તે પડ્યો બોલ ઝીલાતો. એટલે આયોજન પંચ સારી રીતે કામ કરી શક્યું હોય તેમ માની શકાય.

આજે પરિસ્થિતિ અલગ છે. છેલ્લાં ૧૫-૨૦ વર્ષથી રાજ્યોમાં અલગ-અલગ પક્ષોની સરકાર હોય છે. તેથી કેન્દ્રીકરણ માફક આવે તેમ નથી. વળી, પક્ષો વચ્ચે સંવાદિતા પણ ઘટી છે. ખુન્નસ વધ્યું છે. તેથી પણ આયોજન પંચની યોજનાઓ તેમજ રૂપિયાની ફાળવણી મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે ટકરાવ વધ્યો હતો. કેન્દ્રની યુપીએ સરકાર સામે વિપક્ષી સરકારો પ્રત્યે અન્યાયની ફરિયાદ અનેક વિપક્ષોની હતી. આમ, આયોજન પંચ સામે સરમુખત્યાર જેવા વ્યવહારનો આક્ષેપ હતો. જોકે, અર્થશાસ્ત્રી બીરેક ડેબ્રોય કહે છે કે “ત્રીજી પંચવર્ષીય યોજના (વર્ષ ૧૯૬૧-૬૬)થી જ આયોજનમાં આયોજન પંચની કેન્દ્રીયકૃત ભૂમિકા ઘટી હતી.” બીજા કેટલાક લોકોનું માનવું છે કે રાષ્ટ્રીય વિકાસ પરિષદ (નેશનલ ડેવલપમેન્ટ કાઉન્સિલ- એનડીસી) પણ કેન્દ્ર-રાજ્યો વચ્ચે સમન્વયનું કામ કરતી હતી.

આયોજન પંચ અને નવા નીતિ આયોગ વચ્ચે મુખ્ય તફાવત શું હશે? આયોજન પંચમાં એક જ વ્યક્તિનું જ ચાલતું: નાયબ અધ્યક્ષ (આમ તો  અધ્યક્ષ વડાપ્રધાન કહેવાય)નું. મોન્ટેકસિંહ અહલુવાલિયા હતા, (જોકે ખરી સત્તા સોનિયા ગાંધીના હાથમાં હતા તે બધા જાણે છે). નીતિ આયોગમાં નાયબ અધ્યક્ષની જગ્યાએ સીઈઓ હશે, અને નાયબ અધ્યક્ષ હશે. એશિયન ડેવલપમેન્ટ બૅન્કના પૂર્વ મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી અરવિંદ પનગારિયા પહેલા નાયબ અધ્યક્ષ જાહેર થયા છે. પાંચ સભ્યોની થિંક ટેંકના વડા તરીકે કેન્દ્રીય મંત્રી સુરેશ પ્રભુ નિમાનાર હોવાનું કહેવાય છે.

એમ કહેવાય છે કે નીતિ આયોગ અંકુશની ચાબુકના બદલે ઉદ્દીપક તરીકે કામ કરશે અને રાજ્યો તેમજ કેન્દ્ર સાથે મળીને આર્થિક નીતિઓ અને વિકાસની યોજનાઓ પર ચર્ચા કરશે. આયોજન ગ્રામ્ય સ્તરનું હશે. સીઇઓ અને ઉપાધ્યક્ષની સાથે ગર્વનિંગ કાઉન્સિલ હશે જેમાં મુખ્યમંત્રીઓ અને લેફ્ટ. ગવર્નર હશે. કેન્દ્રીય મંત્રીઓ પણ તેમાં હશે. આ ઉપરાંત પૂર્ણકાલીન અને અંશકાલીન સભ્યો હશે.  વડા પ્રધાન દ્વારા વિવિધ ક્ષેત્રોના નિષ્ણાતો અને વિશેષજ્ઞોને આમંત્રણ અપાશે. બે સભ્યો યુનિવર્સિટીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓમાંથી હશે.

મોટા તફાવત એ છે કે રાજ્યોનું વધુ સંભળાશે. અગાઉ આયોજન પંચ યોજના ઘડતું હતું અને રાજ્યોને તેનો અમલ કરવા કહેતું હતું. (જો તેઓ સંમત થાય તો જ અમલ થતો તે જુદી વાત છે) હવે રાજ્યો પોતે જ યોજના ઘડવામાં સક્રિય ભૂમિકા ભજવશે.

આમ, આયોજન પંચ નાબૂદ કરવાનું પગલું બરાબર છે. તેનાથી સમવાયતંત્ર મજબૂત થશે, તેમ મનાય છે. જો ખરેખર આમ થાય તો આયોજન પંચ નાબુદ કરીને નરેન્દ્ર મોદીને મોટા ક્રાંતિકારી સુધારા કરવાનો યશ મળશે.

(પ્રસ્તુત લેખ ગુજરાત ગાર્ડિયન દૈનિકની બુધવાર પૂર્તિની વિશેષ કૉલમમાં તા.૭/૧/૧૫ના રોજ છપાયો.)